Universitéit vu Franeker

D'Universitéit vu Franeker och nach Akademie vu Frisland (lat. Academiae Franekerensis) war eng hollännesch Universitéit zu Franeker an der Provënz Frisland. Si bestoung vun 1585 bis 1811. No der Universitéit Leiden war si déi zweeteelst Universitéit an Holland.

 Geschicht 
D'Universitéit vu Franeker gouf de 15. Juli 1585 vun der frisescher Provënzregierung, de Provënzstaaten, gegrënnt, fir reforméiert Priedeger a Beamte fir den neie Staat auszebilden. D'Wal war op Franeker gefall, well do fréier Klouschtergebaier zur Dispositioun stoungen an d'Stad wärend dem Krich géint Spuenien méi sécher war wéi d'frisesch Haaptstad Leeuwarden.

D'Universitéit gouf aus agezunnenem Kierchebesëtz finanzéiert a krut als Opsiicht véier Kuratoren, déi vun de Provënzstaaten ernannt goufen. Déi reforméiert Kierch hat keen direkten Afloss.

Wärend dem Gëllenen Zäitalter am 17. Joerhonnert erlieft d'Universitéit eng grouss Zäit. Si gouf vu villen auslännesche Studenten besicht, déi zäitweis d'Hallschent vun de Studenten ausgemaach haten. Si koumen virun allem aus reforméierte Gebidder aus Däitschland an Ungarn. Am 18. Joerhonnert hat d'Bedeitung vun der Universitéit ofgeholl an hat nëmmen nach regional Bedeitung. Wéi Holland an dat Franséischt Keeserräich eingegliddert gouf, blouwen nëmmen dräi Universitéiten, Leiden, Utrecht a Groningen. D'Universitéit vu Franeker gouf zougemaach.

Vun 1813 bis 1843 huet se nach als Akademie ouni Universitéitsstatus weiderfunktionéiert. 
An Däitschland gouf et mat der Héijer Schoul Herborn eng vergläichbar calvinistesch Bildungsariichtung, zu där och e grousse Kontakt bestoung.

 Bekannt Professeren a Studenten 
 Foppe van Aitzema (1580–1637), Student, gouf spéider Jurist an Diplomat 
 Balthasar Bekker (1634–1698), Student, gouf spéider Theolog
 Johannes Coccejus (1603–1669), gouf Professer fir hebräesch Sprooch, vun 1643 fir Theologie 
 René Descartes (1596–1650), Student am Joer 1629
 Willem van Haren (1710–1768), Schrëftsteller a Politiker
 Onno Zwier van Haren (1713–1779), Politiker an Dichter
 Johann Gottlieb Heineccius (1681–1741), Professer vum Droit 
 Daniel Heinsius (1580–1655), Humanist 
 Tiberius Hemsterhuis (1685–1766), Professer fir Griichesch a Philosoph 
 Johann Ph. Holwarda (1618–1651), Astronom, Dokter, Professer vun der Philosophie
 Johannes Maccovius (1588–1644), Professer fir Theologie aus Polen
 Henricus Antonides Nerdenus, Professer fir Theologie 1585 - 1614 
 Murk van Phelsum (1730–1779), Dokter a Pharmakolog
 Anna Maria von Schürmann (1607–1678), zu Köln gebuer, 1639 eent vun den éischte weibleche Studentinnen an Europa
 Garlieb Sillem, (1676-1732), Buergermeeschter vun Hamburg 
 Petrus Stuyvesant (1612–1672), Gouverneur vun Nieuw-Amsterdam

 Literatur 
 Jacob van Sluis: University of Franeker. In: Wiep van Bunge (Hrsg.): The dictionary of seventeenth and eighteenth-century Dutch philosophers. Vol. 1: A–J, Thoemmes Press, Bristol 2003, S. 314–317.
 Willem Roelf Henderikus Koops: Academisch onderwijs in Franeker en Groningen, 1585–1843, ijver en wedijver. Universiteitsmuseum, Groningen 1985.
 G. Th. Jensma und F. R. H. Smit (Hrsg.): Universiteit te Franeker, 1585–1811. Bijdraagen tot de geschiedenis van de Friese Hogeschool. Fryske Akademy, Leeuwarden 1985.

 Um Spaweck 
  Rezension zu G. Th. Jensmas Universiteit te Franeker von Peter van Rooden
 Digitale historische Bibliothek Friesland. Literatur zu der Geschicht vun der Universitéit.

Franeker
Kategorie:Provënz Frisland