Astrogeodesie

Ënner Astrogeodesie oder Geodetesch Astronomie versteet een déi Methode vun der Geodesie an Astrometrie, bei deene Miessunge vun Himmelskierper an aneren extraterrestreschen Ziler gemaach ginn d'Koordinatesystemer vun der Sphärescher Astronomie benotzt ginn.

Zentral Aufgab ass dobäi d'Bestëmmung vu Loutrichtunge (Loutofwäichunge) an anere Richtunge vum Äerdraum an engem äerdfeste Bezuchssystem. D'Positioune ("Plaze") vun den Himmelskierper sinn an engem zälesteschen oder Himmelskoordinatesystem festgeluecht oder ze bestëmmen. D'Bezéiung vun de béide Systemer hänkt mat der Stellung vun der Äerd am Weltraum zesummen, virun allem d'Äerdrotatioun.

 Himmelskierper, déi a Fro kommen 
 Fixstären, virun allem prezis vermoosse Fundamentalstären, a fir d'praktesch Geodesie
 besonnesch de Polarstär (Polaris, Pole Star)
 d'Sonn (ë. a. fir d'genee Orientéierung vu Vermiessungsnetzer)
 hell Planéiten an den Äerdmound

Weider ginn och Miessunge vu kënschtlechen Äerdsatellitten (Satellittegeodesie) a vu Quasaren (Kosmesch Geodesie) benotzt, well sech astronomesch Geodesie an Astrometrie eppes iwwerschneiden.

Dobäi ginn och verschidde Methode vun der Distanzmiessung a prezister Zäitmiessung agesat.

 Bedeitung vun astro-geodetesche Methoden 
D'Ziler vun dëse Miessunge si multiplex:
 Verbesserung vun den terrestresche Bezuchssystemer
 Bestëmmung vum Geoid (Astrogeoid, astr. Nivellement)
 Bestëmmung vu Strukturen an Dichten an der ieweschter Äerdkuuscht
 Versteifung a méi Genauegkeet vu Vermiessungsnetzer
 Orientéierung vun Polygonzich an der Ingenieurgeodesie
 Iwwerwannung vu Siichtbehënnerunge (Bauwierker, Bëscher, verluere Festpunkte)
 Onofhängeg Navigatioun duerch Astronomesch Standlinnen
 Bäiträg zum raumfeste Koordinatesystem an zu der
 lafender Bestëmmung vu Parametere vun der Äerdrotatioun.

 Moossinstrumenter 
Déi benotzte Moossinstrumenter sinn – wéi an aner Deelgebidder vun der Geodesie – haaptsächlech Theodolite, Tachymeter a Quarzaueren, fréier och Vakuum-Pendelaueren a prezis Chronometer.

Doriwwer eraus och méi kleng bis mëttelgrouss Spezialinstrumenter aus dem Beräich vun der Astronomie an Astrometrie, déi entweeder visuell, fotografesch oder optoelektronesch schaffen:
 Astrolabien (z. B. Zeiss-Astrolab Ni2, Danjon-Astrolab)
 Zenitkamerae vun 20 bis 100 cm Brennwäit a kleng Zenitteleskope
 Universalinstrumenter
 Passageninstrumenter (bis zirka 1980) an Meridiankreesser
 Nei entwéckelt CCD-Instrumenter,
 Stereokomparatere fir d'Auswäertung vu Fotoplacken a Filmer; Instrumenter fir d'Fotogrammetrie
souwéi (iwwerschneidend mat der Satellittegeodesie an der Geophysik) en ettlech vun deenen hire Miessmethode, z. B. mat
 Satellittekamerae
 speziell Scanner fir Himmelskierper – kuckt z. B. Hipparcos
 Laser-Distanzmiessung zu äerdnoe Satellitten (SLR)
 deelweis Pseudoranging mat GPS an zukünfteg Galileo
 Radioteleskope fir VLBI (Very Long Baseline-Interferometry)
 Richtungs- a Mikrowelle-Bunnvermiessungen an der Raumfaart
 Gezäitependel fir Äerdgezäiten a Loutrichtungsschwankunge
 Astrogravimetresch Loutofwäichungs-Bestëmmung (kuckt Gravitéitsanomalie).

 Bekannt Wëssenschafter 
Wichteg Entwécklunge verdankt d'Astrogeodesie ë. a. follgende Fuerscher:
 Tycho Brahe, James Bradley,
 Friedrich Argelander, Friedrich Wilhelm Bessel, Carl Friedrich Gauß
 Friedrich Robert Helmert, Johann Palisa, Otto von Struve, Max Wolf,
 Wilhelm Embacher, Helmut Moritz, Karl Ramsayer, Albert Schödlbauer, Hellmut Schmid

 Kuckt och 

 Héich Geodesie, Geoid, Gravimetrie
 Astronomesch Navigatioun, Ortung, Sonnestand,
 Astronomesch Refraktioun, Zenitdistanz, Stellartriangulatioun
 Astrometriesatellitten, Hipparcos, GAIA, GRACE
 Fundamentalpunkt, Landvermiessung, Azimut, Loutlinn,
 Astronomesch resp. Geographesch Breet, Geographesch Längt,
 Atomzäit, Baryzentrum, Weltzäit (UT), UTC, MEZ,
 Sonnenzäit, Zäitgläichung
 Fundamentalsystem (Astronomie), FK4, FK6, Hipparcos-Katalog, ITRF
 Ephemeriden, Astronomical Ephemeris, Apparent Places of Fundamental Stars, Berliner Astronomisches Jahrbuch, Nautical Almanac

 Literatur 
 Karl Ramsayer: Geodätische Astronomie (= Handbuch der Vermessungskunde. Bd. 2a). 10., völlig neu bearbeitete und neu gegliederte Ausgabe. J. B. Metzler-Verlag, Stuttgart 1970.
 Gottfried Gerstbach: Optimierung von Astrolab-Beobachtungen. In: Geowissenschaftliche Mitteilungen. Bd. 7, 1975, , S. 102–140.
 Albert Schödlbauer: Geodätische Astronomie. de Gruyter, Berlin u. a. 2000, ISBN 3-11-015148-0.
 Bobby Schenk: Astronavigation. Ohne Formeln – praxisnah. 10. Oplo. Delius Klasing, Bielefeld 2000, ISBN 3-7688-0259-0.

 Um Spaweck 
 Institut für Theoretische Geodäsie, Universität Bonn