Walbezierker zu Lëtzebuerg

Lëtzebuerg ass fir d'Chamberwalen, a véier Walbezierker agedeelt.

Dës Bezierker sinn am Artikele 63 vun der Lëtzebuerger Constitutioun definéiert« (4)Le pays est divisé en quatre circonscriptions électorales :

1° le Sud avec les cantons d'Esch-sur-Alzette et Capellen ; 2° le Centre avec les cantons de Luxembourg et Mersch ; 3° le Nord avec les cantons de Diekirch, Redange, Wiltz, Clervaux et Vianden ; 4° l'Est avec les cantons de Grevenmacher, Remich et Echternach.

Une loi adoptée à la majorité qualifiée fixe le nombre des députés à élire dans chacune des circonscriptions. ». D'Ofgrenzunge vun de Walbezierker baséieren op deene vun de Kantonen.

D'Zuel vun den Deputéierten, déi an engem bestëmmte Walbezierk gewielt kënne ginn, sinn am Artikel 117 vum lëtzebuergesche WalgesetzArtikel 117 vum Walgesetz: « Le nombre des députés, par application de l'article 51, alinéa 3 de la Constitution, est fixé comme suit:

–  circonscription Sud: 23 députés;

–  circonscription Est: 7 députés;

–  circonscription Centre: 21 députés;

–  circonscription Nord: 9 députés. » festgeluecht an droen der Awunnerzuel vum Walbezierk Rechnung.

 Verdeelung vun den Deputéiertesëtz 
Bei den aktuelle 60 Deputéiertesëtz60 Deputéiert zanter der Verfassungsännerung vum 20. Dezember 1988 (virdru waren et 64 Deputéiert) verdeelt sech dat 2023 esou:

 WalbezierkAwunnerzuel
(01.01.2023)ProzentDeputéiertesëtz
(Zuel / Prozent)KantonenAgeschriwwe Wieler (2023)
(Zuel / Prozent) Zentrum  239.937 36,31 % 21 35,0 % Lëtzebuerg, Miersch80.475  28,35 % Osten  76.990 11,65 % 7 11,7 % Iechternach, Gréiwemaacher, Réimech  39.822 14,03 % Norden  101.514 15,36 % 9 15,0 % Klierf, Dikrech, Réiden, Veianen, Wolz  52.581  18,52 % Süden  242.368 36,68 % 23 38,3 % Capellen, Esch-Uelzecht  111.001  39,10 %660.80960283.879

Fir d'Wale fir d'Europäescht Parlament gëtt et awer just ee Walbezierk, nämlech d'ganzt Land.

Geschicht
Wärend de Viraarbechten dofir, dat allgemengt Walrecht an Verfassung anzeschreiwen, koum am Summer 1918 de Virschlag op, d'Land an zwéi Walbezierker anzedeelen, déi eng méiglechst gläich grouss Zuel u Bevëlkerung an deemno u Mandater sollten hunn.vgl. Dormal (2018) an der Literatur. Dës Andeelung wier net no geographesche Krittären gewiescht, well z. B. d'Kantonen Esch a Klierf an dee selwechte Bezierk komm wieren. De Grond derhanner war, well an der Verfassung all 3 Joer partiell Chamberwale virgesi waren. Am Mäerz 1919 huet d'Sozialistesch Partei, déi net mat där Iddi averstane war, eng Demande an der Chamber gemaach, fir datt d'Land an déi véier Bezierker sollt opgedeelt ginn, sou wéi mer se haut nach kennen. De Grond dofir war, well am Kanton Esch vill Auslänner gelieft hunn, déi zwar beim Bestëmme vun der Zuel vu Mandater eng Roll gespillt hunn, mä déi Mandater fir de Kanton (an deemno d'Sozialisten, déi do eng héich Zuel u potentielle Wieler haten), am (konservative) ländleche Raum 'verluer' géingen, wann et just déi zwéi Bezierker wéi geplangt géif. Si hunn och gefuerdert, datt déi Andeelung a véier Bezierker misst an d'Verfassung kommen, an net just an d'Walgesetz (dat méi liicht ze ännere gewiescht wier). Wat si net beduecht haten, war, datt mat der klenger Zuel vu Sëtz an de Walbezierker Norden an Osten all déi aner Parteien ausser der Rietspartei et méi schwéier haten, iwwerhaapt Deputéiert an d'Chamber ze kréien. Net zulescht dowéinst huet d'Rietspartei där Propos zougestëmmt, an zanterhier ass déi Andeelung onverännert bliwwen, trotz reegelméisseger Kritik.

 Diskussioun 
Spéitstens zanter der Aféierung vum allgemenge Walrecht, 1919, kënnt ëmmer nees zu ëffentlechen Diskussiounen doriwwer, wat besser wier: de System, wéi en ass bäizehalen, oder en z'änneren, soudatt et just nach, wéi fir d'Europawalen, een eenzege Walbezierk fir d'Chamberwale géif?

Déijéineg déi fir den aktuelle System si sträichen ervir, datt nëmme sou eng geographesch representativ Chamber zesumme kéim, wat sécherstelle géif, datt déi regionalspezifesch Intressen och Gehéier fannen. Déijéineg déi dogéint si soen, datt déi Ënnerscheeder haut keng méi sou wichteg Roll géife spillen, datt de kommunalen Niveau duergéing fir "Lokales" ze behandelen an datt een eenzege Walbezierk et engem méi einfach géif maachen, "déi Bescht" aus dem Land ze wielen, an net just "déi Bescht" aus dem Süden/Osten/Norden/Zentrum.

Literatur
 Michel Dormal: "Woher kommen die Wahlbezirke? Wie die Sozialisten einen Systemfehler schufen." in: d'Lëtzebuerger Land Nr.44, 2. November 2018, S.13.

 Kuckt och 
 Lëtzebuerger Distrikter