Lëtzebuergesch Auswanderung

D'Lëtzebuergesch Auswanderung ass e wichtegt, vill kommentéiert Kapitel vun der lëtzebuergescher Geschicht. Wann an der Zäit vill Lëtzebuerger an d'Ausland ausgewandert sinn, fir an der Friemt en neit Heem ze fannen, dann hat dat eng Rei Ursaachen, déi sech mat der Zäit geännert hunn.

De Joseph Hess huet bei der lëtzebuergescher Auswanderung tëscht véier Wellen ënnerscheet:
 d'Auswanderung a Siebenbürgen, deemools am Kinnekräich Ungarn, haut a Rumänien, tëscht 1141 an 1161;
 d'Auswanderung an de Banat vun Temesvár, deemools éisträichesch, haut tëscht Rumänien a Serbien opgedeelt, an der zweeter Hallschent vum 18. Joerhonnert;
 d'Auswanderung an Nordamerika tëscht 1850 an 1900;
 d'Infiltratioun (dat ass den Ausdrock, deen hie gebraucht) vu Lëtzebuerger a Frankräich an an der Belsch. Kuckt dozou och den Artikel Lëtzebuerger am Kongo.

Aner Forme vun neizäitlecher Expatriatioun sinn zanterhier derbäikomm:
 d'Néierloossung am Ausland vu Lëtzebuerger Kënschtler an Intellektueller, déi do besser Méiglechkeeten hu fir hiren Aktivitéiten nozegoen;
 d'Néierloossung am Ausland vu Lëtzebuerger, déi do Bauterrain fannen, dee se sech zu Lëtzebuerg net leeschte kënnen.

Auswanderung a Siwebiergen
D'Auswanderung an Transsylvanien am 12. Joerhonnert war breet gefächert, wat d'Hierkonft vun den Emigranten ugeet. Et ass nogewise ginn, datt vill Emigrante virdrun am Muselraum doheem waren. Si si matgerass ginn an hu sech enger Beweegung, déi vun iwwerall koum, einfach ugeschloss. De Verglach vun de Flouernimm confirméiert d'Originne vun Emigranten aus eisem Raum. Dat selwecht gëllt och fir d'Dialekter déi an Transsylvanie geschwat ginn, besonnesch a Siwebiergen, an déi sech duerch d'Joerhonnerte gutt erhalen hunn an dem Lëtzebuergesche staark gläichen. Déi, déi d'Geleeënheet hate mat Siwebierger op Lëtzebuergesch ze schwätzen, confirméieren dat: d'Verstännegung ass weiderhin onerwaart gutt.Dës Thees ass haut widderluecht: Et sinn deemools just e puer Dausend Leit aus dem ganzen deemolegen Däitsche Räich a Siwebiergen "ausgewandert", dorënner der vläicht e puer vum Territoire vum haitege Lëtzebuerg. Well et deemools keng Nationalstaaten am moderne Sënn gouf, ass de Begrëff "lëtzebuergesch Auswanderung" staark iwwerstrapazéiert. Dat selwecht bezitt sech op dat nächst Kapitel (Ungarn).

Auswanderung no Ungarn
D'Auswanderung vu Lëtzebuerger an Ungarn ass an zwou Wellen erfollegt:
 Eng éischt Well geet bis op 1720 zeréck, wéi de Generol Claude Florimond de Mercy, deen aus Loutrenge koum a Gouverneur vum Banat war, versicht huet vun den Tierken dee Landstreech zeréckzegewannen. Dat war de Grond, firwat hie versicht huet, déi Géigend mat Awunner aus Loutrengen a Lëtzebuerg ze besidelen. D'Tierken hunn him 1738-39 e Stréch duerch d'Rechnung gemaach, wéi si dëse Versuch vun Neibesidelung am Blutt erstéckt hunn.
 An enger zweeter Well, no 1748, gouf dunn de Versuch, fir Friemer aus Loutrengen a Lëtzebuerg an de Banat kommen ze loossen, erëm opgeholl. De Joseph Hess schwätzt vu 1.600 Lëtzebuerger Familljen, déi, ugelackelt vun aussergewéinleche Konditiounen, bis 1770 d'Land verlooss hu fir am ënneschten Deel vun Ungarn eng nei Heemecht ze sichen.

Auswanderung no Nordamerika
Ënner Lëtzebuerger Nordamerikaner versteet een d'Amerikaner, déi zwar d'amerikanesch Nationalitéit hunn, mä vu lëtzebuergescher Ofstamung sinn.

Geschicht
Am 19. Joerhonnert ware ronn 50.000 Lëtzebuerger an d'Vereenegt Staate vun Amerika ausgewandert. Haut gëtt et, opgrond vun enger Vollekszielung déi op d'Joer 2000 zeréckgeet, 45.139 amerikanesch Bierger déi uginn hunn, si hätte lëtzebuergesch Originne vun zwou oder vun enger Säit hier. Déi meescht liewen am Mëttelweste vun de Vereenegte Staate vun Amerika. Zueleméisseg gesäit dat an de Bundesstaate mat vill Lëtzebuerger Amerikaner follgendermoossen aus: 6.963 am Illinois, 6.580 am Wisconsin, 5.867 am Minnesota, 5.624 am Iowa an 2.824 a Kalifornien.

Prominent Lëtzebuerger Nordamerikaner
NummGebuerGestuerwenInfoen18261849Éischte Staatsekretär am Minnesota18931982fréiere Bëschof vu St. Cloud am Minnesota19061974Liichtathleet, Goldmedailegewënner op den Olympesche Spiller 1932Nicolas-Édouard Becker18421920Politiker, Demokratesch Partei, fréiere Member vun der Wisconsin State Assembly18641933Landschaftsmoler18661932Zänndokter a Papp vum sougenannte Flag-Day1951Physikerin19182014President vun der Miami-Universitéit a fréieren amerikaneschen Ambassadeur zu LëtzebuergJean Ellis19462006Dokter a Biergsteiger1954Tennisspillerin18881976BaseballspillerFausto Gardini1950Historiker, Schrëftsteller18841967Erfinder an Auteur vu Science-Fiction-Schrëften18351892 Historiker, Schrëftsteller, Editeur an IngenieurJohn Grün18681912Kraaftmënsch, bekannt als Herkul Grün19132010Schauspillerin a Dänzerin1942Republikanesch Partei, fréiere Spriecher vum United States House of Representatives Congress 1965Molerin a SculptriceEmil Gustav Hirsch18521923Rabbiner vun der Reformbeweegung an den USA18661917Politiker, Demokratesch Partei, fréiere Member vum Senat fir de WisconsinPierre J. Huss19031966Journalist, Auteur, Krichsreporter19331987Politiker, Demokratesch Partei, fréiere Gouverneur vum South Dakota18891973Ingenieur an Erfinder19292007Cheemiker, mam Nobelpräis fir Medezin ausgezeechent19221994fréieren Äerzbëschof vu St. LouisMaria Catherine Moes18281899Nonn a Grënnerin vun der Mayo Clinic18361917fréiere Member vum amerikanesche Kongress18951963Moler19151994fréiere Bëschof vu Chicago18481884huet un der Lady Franklin Bay Expedition (1881-1884) deelgeholl.18471921fréiere Bëschof vun der Diözees vu La Crosse19122004fréiere Bëschof vu St. Cloud am Minnesota18791973Fotograf, Moler19262011Dokter, Chirurg19171996fréiere Bëschof vu BoiseRobert Weimerskirch19232015Moler a Sculpteur 18801956Gewerkschaftler, fréiere Vizepresident vun der AFL-CIO19132000Schauspillerin als Best Actress mam Academy Award ausgezeechent

Auswanderung a Südamerika

Geschicht

 Prominent Lëtzebuerger Südamerikaner 

Infiltratioun vu Lëtzebuerger a Frankräich
Am Géigesaz zur Auswanderung vu Lëtzebuerger a Siwebiergen, an Ungarn an an Amerika handelt et sech hei net ëm e kollektive Phenomeen, mä ëm individuell Entscheedunge vu Persounen. déi aus perséinleche Grënn an d'Friemd gaange sinn, net fir liewenslaang, mä fir nëmmen eng bestëmmt Zäit do ze bleiwen.

Dat war de Fall bei deenen, déi am leschte Joerhonnert a Frankräich oder an d'Belsch fortgezu sinn, well se z. B. gemengt hunn, an der "douce France" kënnt ee besser liewen, méi séier Geld verdéngen, fir dann op Lëtzebuerg zeréckzekomme wann d'Ëmstänn et erlabe sollten. Dat war och de Fall bei de jonke Meedercher déi a Frankräich an den Déngscht gaange sinn, net nëmme fir Suen ze verdéngen, ier se sech bestuet hunn, mä och fir do eppes bäizeléieren.

Dorënner falen och d'Handwierker. Bis zum Éischte Weltkrich war et nämlech bei hinnen Usus, fir sech am Ausland ze perfektionéieren. D'Wanderjore bei den Zammerleit, ier se sech fest etabléiert hunn, war een typeschen, awer keen eenzele Fall. An deem Zesummenhang schreift de Joseph Hess: 

 Aner Forme vun neizäitlecher Expatriatioun
Lëtzebuerger Intellektueller a Kënschtler am Ausland
Schléisslech sollten d'Wëssenschaftler an d'Artisten ernimmt ginn, déi sech am Ausland néierloossen oder no hire Studien do bleiwen, aus der Iwwerzeegung, d'Land wier ze kleng, fir hinnen an hirer Spezialisatioun genuch Méiglechkeeten ze ginn. Vill vun hinnen hu reusséiert a souguer fäerdeg bruecht, international bekannt oder Universitéitsprofesser ze ginn; eng Chance, déi se zu Lëtzebuerg net gehat hätten. Hei e puer Beispiller:
 Affekoten a Kriminologen: Fäll wéi Armand Mergen;
 Architekten: Fäll wéi Léon Krier, Rob Krier;
 Dokteren: Fäll wéi Michel Mosinger, Félicien Steichen;
 Ekonomisten: Fäll wéi Guy Kirsch, Jean-François Rischard;
 Forstwirtschaftler: Fäll wéi François Mergen;
 Geeschtlecher: Fäll wéi Nicolas Kinsch, Johann Schweisthal;
 Ingenieuren: Fäll wéi Eugène Ruppert;
 Journalisten: Fäll wéi Ernst Huberty;
 Moler: Fäll wéi Jean Noerdinger, Fernand Roda;
 Schauspiller: Fäll wéi René Deltgen, Germaine Damar;
 Schrëftsteller: Fäll wéi Norbert Jacques;
 Wëssenschaftler: Fäll wéi François Diederich (Cheemiker), Michel Goedert (Biologist), Jean-Pierre Hansen (Physiker);

Neizäitlech Expatriatioun wéinst Immobiliespekulatioun

Literatur

 Am Zesummenhang mat Transylvanien
 Huss, Richard: Der Name der Siebenbürger Sachsen, Annuaire de la Soc. lux. d'études linguistiques et diallectologiques, Luxembourg, 1926
 Huss, Richard: Die geschichtliche Entwicklung der Urheimatforschung in Siebenbürgen und ihre Ausblicke,Jongheemecht, 3. Joergang, Heft 6, 7 an 8
 Am Zesummenhang mat Banat
 Sprunck, Alphonse: Prêtres luxembourgeois au Banat, Jongheemecht, Oktober 1935
 Sprunck, Alphonse: Un épisode de l'émigration lux. au Banat de Temesvar,Jongheemecht, Joergang 10, Heft 10
 Am Zesummenhang mat Amerika ënner anerem
 Calteux, Georges, 2010. Unser Baum in Amerika. récré 25: 149-154.
 Gonner, Nicholas: Luxemburger in der Neuen Welt. Dubuque, Iowa: Drock vun der 'Luxemburger Gazette', 1889, xix-489 S. [S. 327-458: biographesch Motizen iwwer eminent lëtzebuergesch Emigranten no Amerika; dëst fundamentalt Wierk ass vum Jean ENSCH, Carlo Hury a Jean-Claude Muller an de Joren 1985-1987 nei opgeluecht gi an enger englescher Versioun ënner dem Titel: Luxembourgers in the New World nei verëffentlecht ginn, Éditions-Reliures Schortgen, 1986-1987.
 Krieps, Roger: Luxemburger in Amerika. Lux.: Bourg-Bourger, 1964, 320 S.
 MAGOCSI, Paul Robert: Luxembourgers, an: Harvard Encyclopedia of American Ethnic Groups. Cambridge & London: Harvard University Press, 1980, p. 687- 689, 1 carte.
Muller, Jean-Claude: Luxembourg Local Histories dealing with emigration to the U.S. - Études d'histoire locale luxembourgeoise concernant l'émigration aux États-Unis, an: De Familiefuerscher. Luxembourg. 7 (1991)-26, S. 35-37
 Ensch, Jean: Index zur 'Luxemburger Gazette, an: GONNER: Die Luxemburger in der Neuen Welt. Neiausgab... Band 2, 1986 p.*1* - *682*.
 Freund, Hans Egon: Emigration Records from the German Eifel Region 1834-19 with major emphasis on those emigrants whose final destinations were Illinois, Wisconsin and Michigan. Crystal Lake, Illinois: McHenry County Illinois Genealogical Society, 1991, 84 S.
 Muller, Jean-Claude: Les Luxembourgeois au Nouveau Monde, an: Voilà Luxembourg. 2 (1992) -4, S. 140-153, ill. [Den Artikel besteet a franséischer, däitscher, englescher a spuenescher Versioun].
 Nolden, Reiner (éd.): Alphabetischer Personennamenindex zu Josef MERGEN: Die Amerika-Auswanderung aus dem Regierungsbezirk Trier - Landkreis Trier, Saarburg, Prüm, Bernkastel, Bitburg, Wittlich,Stadtkreis Trier, Daun, Trier: Stadtarchiv, 1995, 411 S.
 Muller, Jean-Claude & NOLDEN, Reiner: Die Amerika-Auswanderung aus Deutschland an der 'Luxemburger Gazette' (1871-1918). an: Landeskundliche Vierteljahresblätter. Trier 42 (1996)-1, S. 29-49.
 Sprunck, Alphonse: Die luxemburgische Auswanderung nach den Vereinigten Staaten um die Mitte des vorigen Jahrhunderts, an: Luxemburger Marienkalender, Luxembourg. 67 (1948), S. 50-54
 Am Zesummenhang mat de Lëtzebuerger ronderëm d'Welt
 Reuter, Raymond: 100 Lëtzebuerger ronderëm d'Welt. Éditions Luxnews, ISBN 2-9599932-2-5

 Kuckt och 
 Lëtzebuerger Amerikaner 
 Mir wëllen net bleiwen (en Documentaire)

 Um Spaweck 

 Säit vun der Luxembourg-America Cultural Society 
 Mario Hirsch: De l'importance de la diaspora, D'Lëtzebuerger Land, 31. Oktober 2003

Kategorie:Geschicht vu Lëtzebuerg