Kar (Planz)

D'Kar (Secale cereale, dt. Roggen, fr. seigle), och alt Kuer, Kuarren, Kuärren, eng vun de Kar-Aarten (Secale), ass eng Kärenzort, déi an den temperéierten Zone wiisst. Et gëtt Summer- a Wanterkar, woubäi a Mëtteleuropa bal nëmme Wanterkar ugebaut gëtt.

D'Kar ass besser un e killt an dréchent Klima ugepasst wéi Weess. Kar ass keng klassesch Fruuchtaart, déi et schonn an der Antiquitéit gouf. Et gëtt villméi ugeholl, datt et virun 2000 bis 3000 Joer als "Onkraut" an de Weessfelder vu Klengasien opkoum a mat recoltéiert goufA Géigende mat rauem Klima ass den Undeel vu Kar an der Rekolt no an no geklommen, fir op ganz aarme Bieden a kille Gebidder praktesch 100 % vun der Rekolt auszemaachen. Sou erkläert sech déi fréier staark Dominanz vum "Kuarren" am Éislek grad sou wéi an de meeschte Gebidder an Europa déi méi héich leien..

Kar gëtt a Mëttel- an Osteuropa geholl, fir mat sengem Miel Brout ze maachen. Soss doruechter gëtt et och als Fudder fir d'Béischte geholl. Kar kann och zu Alkohol verschafft ("gebrannt") ginn (Kardrëpp), vereenzelt gëtt et geholl, fir Bio-Ethanol ze produzéieren.

Am 19. Joerhonnert gouf d'Kar nëmmen op liichte (sandege) Biedem a Rengkultur geséit. Wou de Buedem fir reng Weesskultur net gutt genuch war, ass bewosst eng Mëschung vu Kar a Weess geséit ginn. Dës Mëschung gëtt op Lëtzebuergesch Mëscheler genannt.

 Zesummesetzung 
Waasser 9 %
Protein 12 %
Fett 2,5 %
Kuelenhydrater 65 %
Ballaststoffer 9,5 %
Mineralstoffer 2 %

Donnéeë fir 100 g

Brennwäert 1400 kJ

 Mineralstoffer 
Calcium 33 mg
Eisen 2,67 mg
Magnesium 121 mg
Phosphor 374 mg
Kalium 264 mg
Natrium 6 mg
Zénk 3,73 mg
Koffer 0,450 mg
Mangan 2,680 mg
Selen 0,035 mg

 Vitaminnen
Thiamin 0,316 mg
Riboflavin 0,251 mg
Niacin 4,270 mg
Pantothensaier 1,456 mg
Vitaminn B6 0,294 mg
Folsaier 0,060 mg
Vitaminn E 1,870 mg
Alpha-Tocopherol 1,280 mg

 Aminosaieren 
Tryptophan 0,154 g
Threonin 0,532 g
Isoleucin 0,549 g 
Leucin 0,980 g
Lysin 0,605 g
Methionin 0,248 g
Cystin 0,329 g
Phenylalanin 0,674 g
Tyrosin 0,339 g
Valin 0,747 g
Arginin 0,813 g
Histidin 0,367 g
Alanin 0,711 g
Asparagin 1,177 g
Glutamin 3,661 g
Glycin 0,701 g
Prolin 1,491 g
Serin 0,681 g

Et gëtt eng modern Kräizung tëscht Kar a Weess, Triticale, déi d'Proprietéite vun deenen zwou Aarte vereenegt.

 Déi gréisst Karproduzenten op der Welt 

No der FAO goufen 2005 weltwäit 15,5 Mio. t Kar recoltéiert. Der Rei no sinn dat, no Land:

+ Déi gréisst Karproduzenten op der Welt (2005)  Rang  Land  Quantitéit (an Dausend Tonnen)  Plaz  Land  Quantitéit (an Dausend t)    1  Russesch Federatioun   3.630     9  Tschechesch Republik    197     2  Polen    3.359     10  USA    191    3  Däitschland    2.794    11  Éisträich    164    4  Ukrain    1.184     12  Frankräich    149    5  Wäissrussland    1.155     13  Dänemark    132    6  China    748     14  Spuenien    126    7  Kanada    367     15  Schweden    112    8  Tierkei    260       Welt    15.515

Quell: FAO, Faostat, 2006FAO, Faostat , Statistik vun der FAO 2006

Zu Lëtzebuerg louch d'Produktioun 1990 bei 2.366 Tonnen. Dës goung bis 2006 op 8.727 Tonnen erop, fir dann nees, bis 2011 op 4.189 Tonnen erofzegoenMinistère de l'agriculture, de la viticulture et du développement durable, Service d'économie rurale: L'agriculture luxembourgeoise en chiffres 2012. op statistiques.public.lu.

 Literatur 

 Miedaner, Thomas, 2007. Roggen - Getreide mit Zukunft! 190 S. Roggenforum e. V. (Hrsg.). DLG-Verlag. ISBN 978-3-7690-0687-2.
 Reiner, L., 1979. Winterroggen aktuell. DLG Verlag.
 Schiemann, Elisabeth, 1948. Weizen, Roggen, Gerste. Systematik, Geschichte und Verwendung. Fischer-Verlag Jena.

 Kuckt och 
 Mëschler

 Um Spaweck 

Kategorie:Kären
Kategorie:Séissgrieser

ar:شيلم