Republik

Eng Republik (lat. res publica) ass eng Staatsform, bei där d'Muecht prinzipiell an den Hänn vun der Allgemengheet läit, am Géigesaz zu der Monarchie an zu der Oligarchie, wou d'Muecht an den Hänn vun engem, oder enger klenger Grupp vu Leit ass.

D'Wuert kënnt vun de laténgesche Wierder res a publica. D'Wuert res kann ee mat Saach iwwersetzen an den Adjektiv publica mat publik, ëffentlech. Eng res publica ass also am éischte Sënn eng ëffentlech Saach.

Eng Republik ass eng Staatsform, wou de Staatschef kee Monarch ass. D'laténgescht Wuert res publica suggeréiert datt de Staat vun der Bevëlkerung kontrolléiert gëtt. Eng Republik ass awer domat net ëmmer eng Demokratie. E Gouvernement mat republikanescher Staatsform kann och nëmmen eng limitéiert Demokratie beinhalten, wou d'Rechter nëmmen enger bestëmmter Grupp vu Leit virbehale sinn. An deem Fall kann eng Republik och diktatorial oder totalitär sinn. D'Konzept ass ausserdeem wäitleefeg genuch, datt och representativ Demokratie eng Republik ka sinn.

 Historesche Sënn 
Verschidde Courtisanen um franséischen Haff am 18. Joerhonnert hu Gedichter geschriwwen, an deenen si dem Louis XIV. seng gutt Gestioun vun der Republik gelueft hunn. De Sënn war natierlech e ganz aneren, an deem Kontext war d'Republik d'res publica''', d'ëffentlech Saach.

Et goufen awer zu där Zäit scho Republicken am haitege Sënn vum Wuert. D'klassesch Kultur war den Adelege vun där Zäit wäitleefeg bekannt, an all gebilte Mënsch hat scho vun der Réimescher Republik héieren, déi et virun de réimesche Keeser ginn hat. Leit déi vill gereest sinn, hunn och d'helvetesch Republik kannt, oder d'Republik Venedeg. An all deene Regimmer hunn ëmmer d'Wieler wann et noutwenneg war decidéiert, wiem si géifen d'Staatsgeschäfter an d'Hand leeën.

 D'Republik an de klasseschen Texter an an der Renaissance 

D'Réimer haten hirer Constitutioun den Numm Republik ginn, nodeem si d'Kinneke verdriwwen haten. Si haten d'Wuert gréisstendeels aus dem griichesche politeia iwwerholl, d'ëffentlech Affären an enger Polis, engem Stadtstaat. Dräi Texter hunn déi verschidde Sënner vun dëse Begrëffer an d'Neizäit bruecht: Politeia vum Platon, Politike vum Aristoteles an De re publica vum Cicero. Fir d'Leit aus dem Mëttelalter war dem Cicero säin Text an Extraiten am Augustin senger Civitas dei ze fannen. Dem Aristoteles seng Texter waren nëmmen nach op Latäin ze fannen, déi aus dem arabeschen oder griicheschen iwwersat gi waren; vum Platon waren nëmme Fragmenter iwwreg. D'historesch Erfarung aus dem Mëttelalter war déi vun engem post-republikanesche Roum, engem ideale Räich, universell a monarchistesch. Sou hu Leit wéi den Thomas vun Aquin d'Tendenz gehat, eng res publica als e reglementéierten a monarchistesche Staat z'interpretéieren. Sou hu si och dacks vun der Res Publica Christiana geschriwwen. Am Géigesaz dozou huet sech an de Stied déi sech am Laf vum 12. Joerhonnert entwéckelt hunn, déi al Form vun der Res publica Romana breet gemaach, si hunn eng Republik als e Staat ouni Kinnek definéiert - ob elo aristokratesch oder demokratesch.

De mëttelalterleche Sënn huet sech gehalen, sou zum Beispill an de Six livres de la République vum Jean Bodin (1576), mä och d'humanistesch Definitioun vun engem fräie Staat oder Staat ouni Kinnek konnt een an de Schrëfte vum Bartolus vu Saxoferrato (De regimine civitatis, Perugia, ëm 1350), Coluccio Salutati (De tyranno, Florenz, 1400) a Leonardo Bruni (Laudatio fiorentinae urbis, 1403-04) fannen. Déi humanistesch Iddie goufe vum Machiavelli a sengem Discorsi sopra prima deca di Tito Livio nees opgegraff, a si hu virun allem an den amerikanesche Kolonien, Holland, an am Commonwealth Uklang fonnt.

 Beispiller 

Hautdesdaags gëtt et vill Republicken an der ganzer Welt. Eng republikanesch Staatsform ka mat ville verschiddenen ekonomeschen an demokratesche Systemer kombinéiert ginn. Hei sinn e puer Beispiller, fir verschidde republikanesch Staatsformen ze weisen:

 D'Vereenegt Staaten an Däitschland si federal Republicken, déi vun enger representativer Demokratie gouvernéiert ginn.
 D'Schwäiz ass eng Federatioun vu Staaten (Kantonen) déi vun enger Mëschung aus direkter a representativer Demokratie gouvernéiert gëtt.
 Russland ass eng Federatioun vu semi-autonome Republicken (Staaten) a Provënzen déi direkt dirigéiert ginn.
 Den Iran ass eng theokratesch Republik.
 Lëscht vun demokratesche Republicken 

Dës Lëscht ass eng Opstellung vun den demokratesche Republicken déi et hautdesdaags gëtt.

Republicken déi sech nëmmen demokratesch nennen awer a Wierklechkeet net den Uspréch vun enger Demokratie gerecht ginn, sinn net hei opgefouert, mä an enger Extralëscht.

 Algerien
 Argentinien
 Armenien*
 Aserbaidjan
 Bangladesch
 Benin
 Bolivien
 Bosnien an Herzegowina
 Botswana
 Brasilien
 Bulgarien
 Burkina Faso
 Chile
 China
 Costa Rica
 Côte d'Ivoire
 Däitschland
 Demokratesch Republik Kongo
 Dominica
 Dominikanesch Republik
 Dschibuti
 Ecuador
 Egypten
 Éisträich
 El Salvador
 Estland
 Ethiopien
 Finnland
 Frankräich
 Gabun
 Gambia
 Georgien
 Ghana
 Griicheland
 Guatemala
 Guinea
 Guinea-Bissau
 Guyana
 Haiti*
 Honduras
 Indien
 Indonesien
 Irak
 Iran
 Irland
 Island
 Israel
 Italien
 Jemen
 Kamerun
 Kap Verde
 Kasachstan
 Kenia
 Kirgisistan
 Kiribati
 Kolumbien
 Komoren*
 Kroatien
 Lettland
 Libanon
 Liberia
 Litauen
 Madagaskar*
 Malawi
 Malediven
 Mali
 Malta
 Marshallinselen
 Mauritius
 Mexiko
 Mikronesien
 Moldawien
 Mongolei*
 Montenegro
 Mosambik
 Namibia
 Nauru
 Nicaragua
 Niger
 Nigeria
 Nordmazedonien
 Palau
 Panama
 Paraguay
 Peru
 Philippinnen
 Polen
 Portugal
 Republik Kongo
 Ruanda
 Rumänien
 Russland
 Sambia
 Senegal
 Serbien
 Seychellen
 Sierra Leone
 Singapur
 Slowakei
 Slowenien
 Sri Lanka
 Südafrika
 Südkorea
 Surinam
 Tadjikistan
 Tansania
 Tierkei
 Togo
 Trinidad an Tobago
 Tschad
 Tschechien
 Tunesien
 Turkmenistan
 Uganda
 Ukrain
 Ungarn
 Uruguay
 Usbekistan
 Vanuatu
 Venezuela
 USA
 Zentralafrikanesch Republik
 Zypern

Bei deene mat Stärercher (*) gezeechente Staaten ass den demokratesche Status wéinst rezenten Evenementer zweiwelhaft.

 Literatur zum Theema 

 Régis Debray, La République expliquée à ma fille, Le Seuil, 1998. 
 Jean-Michel Ducomte, La République, Les Essentiels, Mailand, 2002.
 Serge Bernstein an Odile Rudelle (Ersg.), Le modèle républicain, PUF, 1992.
 Blandine Kriegel, Philosophie de la République, Plon, 1999.
 Claude Nicolet, L'idée républicaine en France, Gallimard, 1982.
 Hugue Jallon a Pierre Monier, Les enragés de la République, La Découverte, 1999.
 Frédéric Monera, L'idée de République et la jurisprudence du Conseil constitutionnel, L.G.D.J., Paräis, 2004. -;
 William R. Everdell, La fin des rois: Histoire des républiques et des républicains, Éd. Publisud, Paräis, 1987.
 Philip Pettit, Republicanism. A Theory of Freedom and Government'', Oxford University Press, 1997.

 Um Spaweck 

  Platon - Peri Politeias