Lëtzebuergesch Dictionnairen

Déi éischt Lëtzebuerger Dictionnairë ware Sammlunge vu Lëtzebuergesche Wierder, déi op Däitsch (oder Franséisch) iwwersat an erkläert goufen.

 Den Ufank: Lexicon der Luxemburger Umgangssprache 
Deen éischten Dictionnaire vum Lëtzebuergesche war de Lexicon der Luxemburger Umgangssprache vun 1847 deen de Jean-François Gangler zesummegestallt hat.

 Dictionnaireskommissiounen 
Den 19. Februar 1897 huet d'Chamber e Gesetz gestëmmt, datt eng Dictionnaireskommissioun an d'Liewe geruff huet behufs Sammlung und Aufzeichnung unseres nationalen Sprachschatzes. D'Aarbechte vun dëser Kommissioun, déi ufanks aus 7, duerno aus 10 Membere bestanen huet, hu sech 1906 am Wörterbuch der luxemburgischen Mundart konkretiséiert. Dësen huet a sengem Virwuert ugekënnegt, e méi groussen, vollstännegen, sollt nokommen (wat awer net de Fall war).

1935 gouf eng nei Dictionnaireskommissioun ernannt, déi am Kader vun der Sproochesektioun vum Institut grand-ducal geschafft huet. 1948, no der Ënnerbriechung duerch d'Krichsjoren, gouf se nei ernannt an huet hir Aarbecht nees opgeholl. 1950 konnt si den éischte Fascicule vum bis ewell gréissten Dictionnaire vum Lëtzebuergeschen, dem Luxemburger Wörterbuch virleeën. Dëse koum tëscht 1950 an 1975 a véier Bänn, mat engem Ergänzungsband 1977, eraus. E gouf 1995 als Nodrock an 2 Bänn ënner dem Numm Lëtzebuerger Dixionär nei opgeluecht, gouf awer 1997 aus dem Verkaf gezunn, nodeem ë. a. déi onkritesch Sammlung vun antisemittesche Spréchelcher ënner dem Lemma Judd staark kritiséiert gi war. En däerf awer nach fir wëssenschaftlech Zwecker bestallt ginn.

 Conseil permanent de la langue luxembourgeoise 
Nodeem eng nei Dictionnaireskommissioun, déi uganks den 1990er Joren op d'Bee gesat gi war, am Sträit ausernee gaange war, ier se iwwerhaapt hätt kënnen ufänke mat schaffen, gouf 1998 de Conseil permanent de la langue luxembourgeoise gegrënnt, deen ë. a. och domat chargéiert gouf, un engem neien Dictionnaire ze schaffen. D'Basis sollt e Lëtzebuerger Handwierderbuch sinn, dat da spéider verdéift soll ginn.

Fir d'éischt war rieds gaangen, et sollt parallel un zwee verschiddene Wierker geschafft ginn; eent an engem Band, eng Zort "Volleksdictionnaire", an e "wëssenschaftlechen" ouni Récksiicht op de Verkafspräis an de Volume. Déi Iddi schéngt awer opgi gewiescht ze sinn; well vun 2007 u gouf de véier-, duerno fënnefsproochegen, ‎Lëtzebuerger Online Dictionnaire no an no, der alphabetescher Reiefolleg vun de lëtzebuergesche Lemmaen no, online publizéiert.

 Dictionnairen, déi vun anere Sproochen an d'Lëtzebuergescht iwwersetzen 
An den 1970er Jore sinn déi éischt Dictionnairen an d'Lëtzebuergescht, vum Däitschen, du vum Franséischen, op de Maart komm. Méi spéit koumen, meescht zweesproocheg, Portugisesch-, Englesch-, Hollännesch-, Italieenesch-, Ungaresch, Rumänesch-, Russesch-, Arabesch-, Farsi- an Tigrigna-Lëtzebuergesch Dictionnairen dobäi. E puer si vun etabléierte Verlagshaiser erausginn, déi meescht awer op Eegeninitiativ vun hiren Auteuren, zum Deel am Eegeverlag.

Si sinn an der Lëscht hei ënnendrënner opgezielt.

 Lëscht vun Dictionnairen 
AuteurJoerSproochenDictionnaireWeider InfoGangler, Jean François1847lb-de/frLexicon der Luxemburger Umgangssprache, wie sie in und um Luxemburg gesprochen wird, mit hochdeutscher und französischer Übersetzung und ErklärungLëtzebuerg. Arendt, Jean-Venceslas-Charles, Laurent Menager & Nicolas Steffen-Pierret1906lb-deWörterbuch der luxemburgischen MundartLëtzebuerg. Wörterbuchkommission1950-1977lb-de (fr, la)Luxemburger Wörterbuch, 22 Fasciculen oder 5 BännLëtzebuerg. Nodrock 1995. Rinnen, Henri & Will Reuland1973de-lbKleines Deutsch-Luxemburgisches WörterbuchLëtzebuergRinnen, Henri & Will Reuland1980fr-lbPetit dictionnaire français-luxembourgeoisLuxembourgChristophory, Jul (éd.)1980pt-lblb-ptPortugiesesch-Lëtzebuergeschen Dictionnaire portugais-luxembourgeois / Dicionário português-luxemburgêsLëtzebuerg, Lycée Michel-Rodange, Neioplo 2003Rinnen, Henri1988fr-lbDictionnaire français-luxembourgeoisLëtzebuergZimmer, Jacqui1993lb-fr-de-en-es-pt-it6000 Wierder op LëtzebuergeschOch op CDChristophory, Jul (éd.)1996en-lbEnglish-Luxembourgish dictionnaryEsch-UelzechtVan Dijk, Theo1998lb-nlDictionnaire Lëtzebuergesch-HollänneschCLAE, LëtzebuergKroemmer, M.-Th.2000lbMosaik-Steng: Wierderbuch mat lëtzebuergeschen Ausdréck, fir e Schrack an eis Sprooch ze maachenEis Sprooch, Extraserie Nr. 21, Lëtzebuerg. 95 S.Pantea-Keintzel, Cornelia2001lb-huhu-lbWierderbuch Lëtzebuergesch-Ungaresch / Magyar-Luxemburgi SzótárLëtzebuergPantea-Keintzel, Cornelia2002lb-roro-lbWierderbuch Lëtzebuergesch-RumäneschBukarestCaldognetto, Maria-Luisa & Jos Boggiani2003lb-itLëtzebuergesch-italieeneschen DictionnaireCLAE, LëtzebuergDermann-Loutsch, Liette2003de-lbDeutsch-luxemburgisches WörterbuchÉditions St.-Paul, LëtzebuergLulling, Jérôme & François Schanen2004lb-frLuxdico.com - Dictionnaire bilingue Lëtzebuergesch > FranséischÉditions Schortgen, Esch-Uelzecht. [2. Oplo 2005; 3. Oplo 2009; 2010 als App fir iPhone an iPod]Dermann-Loutsch, Liette2006fr-lbDictionnaire français-luxembourgeoisÉditions St.-Paul, LëtzebuergDupont, Jackie & Geisen, Patty2008lb-fr-de-en-ptBasic Lëtzebuergesch: Basiswuertschatz: 1500 Wierder fir den Alldag thematesch opgebautBertrange, Rapidpress.	62 S.Welschbillig, Myriam, François Schanen & Jérôme Lulling2008lb-de / de-lbLuxdico Deutsch: Luxemburgisch < > Deutsches WörterbuchÉd. Schortgen, Luxemburg. Chechulina, Irina2009lb-ruru-lbDictionnaire Lëtzebuergesch - Russesch / Russesch - LëtzebuergeschLëtzebuerg, ISBN 978-2-87996-599-4Schanen, François; Lulling, Jérôme2012lb-en / en-lbLuxdico: Lëtzebuergesch>Englesch, English>LuxembourgishLëtzebuerg:Éditions Schortgen, ISBN 978-2-87953-147-2Hbari, Ghassen; Koenig, Siggy; Steinmetzer, Jeanne2016ar-fr-lb / fr-ar-lbMA’AN ENSEMBLE ZESUMMEN: Dictionnaire élémentaire Franséisch, Arabesch, Lëtzebuergesch / Arabesch, Franséisch, LëtzebuergeschLëtzebuerg: ISBN 978-99959-1-066-2 dictionnaire-fr-arabe-luxGharai, Shahmira; Koenig, Siggy; Steinmetzer, Jeanne2017farsi/dari-fr-lb / fr-farsi/dari-lbBÂ’HAM ENSEMBLE ZESUMMEN: Dictionnaire élémentaire Franséisch, Farsi/Dari, Lëtzebuergesch / Farsi/Dari, Franséisch, LëtzebuergeschLëtzebuerg: ISBN 978-99959-1-076-1 Le Dictionnaire élémentaire français - farsi/dari - luxembourgeoisASTI asbl2019fr-tigrigna-lbሓቢርና ENSEMBLE ZESUMMEN : Dictionnaire élémentaireFrançais - Tigrigna - LuxembourgeoisLëtzebuerg: Ministère de l'Éducation nationale, de l'Enfance et de la Jeunesse / ASTI, 2019. ISBN : 978-99959-1-245-1. Online

Literatur
 Diderich, T.: Wo 'Kéiseker' und 'Ijhel' sich gute Nacht sagen müssen. Ein Beitrag zur inhaltlichen Diskussion über das neu zu gestaltende Wörterbuch des Lëtzebuergeschen, In: d'Lëtzebuerger Land 13 (2 IV 93) 10-11.
 Reisdoerfer, J., 'Een neie lëtzebuergeschen Dixionär', Prolegomena zu einem Wörterbuch der luxemburgischen Sprache, In: Die Warte 47. Jhg. Nr. 4/686 & 5/687.
 Kühn, P., Lexikographie des Luxemburgischen. Plädoyer für eine kultursensitive Wörterbuchschreibung. In: Aufbrüche und Vermittlungen. Beiträge zur Luxemburger und europäischen Literatur- und Kulturgeschichte. Hrsg. v. Claude D. Conter u. Nicole Sahl. Bielefeld: Aisthesis 2010, 243-266.

 Kuckt och 
 Geschicht vun der Sproochwëssenschaft zu Lëtzebuerg
 Neologismen am Lëtzebuergeschen
 Lëtzebuergesch

 Um Spaweck 
 dico.lu - Franséisch/Lëtzebuergesch Dictionnaire op Wiki-Prinzip
 Lëtzebuerger Online Dictionnaire
 Luxdico.com
 Lexilogos, dictionnaires luxembourgeois
 Lëtzebuergesch Dictionnairen als Online-Datebank beim Portal LexicoLux vun der Universitéit Lëtzebuerg:
 D'Wörterbuch der Luxemburger Umgangssprache vum J-F Gangler vun 1847
 D'Wörterbuch der luxemburgischen Mundart vun 1906
 D'Luxemburger Wörterbuch
 Chancëgläichheetsministère, Dictionnaire Beruffer, Titelen a Funktiounen weiblech-männlech, lëtzebuergesch, däitsch a franséisch
 "Bettseecheschzalot heescht 'gyermeklàncfü'" - Artikel vum R. Hilgert op land.lu
 "Metalexikographische Notizen zum Luxemburgischen" vum J. Reisdoerfer
 "35 000 Lemmata" vu Lulling a Schanen 30.01.2004
 Kühn, P., Lexikographie des Luxemburgischen. Plädoyer für eine kultursensitive Wörterbuchschreibung. In: Aufbrüche und Vermittlungen. Beiträge zur Luxemburger und europäischen Literatur- und Kulturgeschichte. Hrsg. v. Claude D. Conter u. Nicole Sahl. Bielefeld: Aisthesis Verlag 2010, 243-266.

Kategorie:Lëtzebuergesch Sprooch