Vulkan

E Vulkan ass eng Plaz op der Äerduewerfläch, wou Magma erauskënnt. Do, wou déi erausprojezéiert gëtt oder erausleeft, entsteet e koneschen oder schëldfërmege Bierg mat engem Krater op der Spëtzt.
All Virgäng, bei deene fest, flësseg oder gasfërmeg Stoffer aus der Äerd op d'Uewerfläch kommen, heesche Vulkanismus.

Wann d'Energie aus der Déift vun der Äerd bis bei Äerdkuuscht kënnt räisst se s'auserneen. Déi Hëtzt, déi eropkënnt, deet e Vulkan späizen an d'Äerd seismech zidderen.

D'Äerdplacken, déi déi baussecht Schicht vun der Äerd bilden, ginn no ënne gezunn, wou se deelweis duerch déi enorm Hëtzt schmëlzen. Doduerch kënnt da Magma erop a formt Vulkanketten. Op enger aner Plaz komme Sailen aus waarme Gestengs, Plumes genannt, erop. D'Lava kënnt aus sougenannten Hotspots erausgefloss a léisst Vulkaninselen entstoen.

All déi Prozesser erstinn duerch de gliddegen Äerdkär, deen all seng Hëtzt no baussen ofgëtt, wéi och duerch radioaktiv Prozesser am Äerdmantel an der Äerdkuuscht.

 Opbau vun engem Vulkan 
Vill explosiv Vulkaner hu vill Schichte vu Material vun hire villen Ausbréch. Déif am Vulkan läit e Reservoir mat flëssegem Gestengs. Iwwer dëser Magmakummer féiert e Schaarschtech bei de Krater. Dee kann duerch déi erstarrt Lava zou sinn. Den Drock, dee sech duerch de Magma, een no uewe wëll kommen, entsteet, féiert dozou, datt dee Stopp ewechexplodéiert an de Magma erausgeschleidert gëtt.

 Typpe vu Vulkaner 
D'Form vun engem Vulkan hänkt virun allem vu senger Lava of.
Et gëtt sechs verschidde Forme vu Vulkaner:
 Staukoppevulkan
 Schëldvulkan
 Stratovulkan
 Spléckevulkan
 Caldera
 Gemëschte Vulkan


 Behuele vu Vulkaner 
Vulkaner entstinn do wou de Magma sech säi Wee duerch d'Äerdkuuscht sicht an dat meeschtens do wou scho Rëss sinn. Do fléisst de Magma dann un d'Äerduewerfläch oder op de Fong vum Mier. 
An den Tëscheraim vun den tektonesche Placken bilt d'Magma eng nei Äerdkuuscht an en neie Vulkanréck.
Si kënne sech awer och a sou enger Plack bilden. Si ginn duerch déi sougenannt Hotspots am Äerdmantel verursaacht.

 Vulkaner op der Äerd 
Et gëtt ronn 1.500 Vulkaner op der Äerd déi aktiv sinn. Déi meescht sinn net ze gesinn, well si um Grond vun de Mierer sinn.

 Bekannt Vulkaner 
 Etna, Sizilien
 Eyjafjallajökull, Island
 Krakatau, Indonesien
 Katmai, Alaska
 Montagne Pelée, Martinique
 Nevado del Ruiz, Kolumbien
 Pinatubo, Philipinnen
 Stromboli, Italien
 St. Helens, USA
 Vesuv, Italien

 Déi zéng héchst aktiv Vulkaner 
 Numm vum Vulkan (Lag) Héicht (m) Ojos del Salado (Argentinien/Chile)  6.885  Guallatiri (Chile)  6.060 Cotopaxi (Ecuador)  5.897 Lascar (Chile)  5.641 Tupungatito (Chile)  5.640 Popocatepetl (Mexiko)  5.451 Ruiz (Kolumbien)  5.321 Sangay (Ecuador)  5.230 Kljutschewskaja Sopka (Russland)  4.850 Purace (Kolumbien)  4.590

 Literatur zum Theema 

 Kuckt och 
 Lëscht vun de Vulkaner

 Um Spaweck 

 Säit vun der Universitéit vu Münster iwwer d'Vulkanen an d'Vulkantätegkeet