Gronn (Stad Lëtzebuerg)

De Gronn, och dacks Stadgronn genanntDéi haiteg offiziell Bezeechnung vum Grënner Quartier ass Gronn, cf. topographesch an aner Kaarte vun der Stad Lëtzebuerg. Déi fréier Bezeechnung Stadgronn war an der éischter Hallschent vum 20. Joerhonnert nach ganz geleefeg. Quell: mëndlech Matdeelung vum R. Philippart, 16. Februar 2018., ass eng Kadastersektioun an ee vun de 24 offizielle Quartiere vun der Stad Lëtzebuerg.

Geographie
De Gronn läit an engem Deel vum Uelzechtdall a vum Péitrussdall südëstlech vum Stadzentrum. De Gronn grenzt un d'Stater Quartieren: (am Auerzäresënn) Pafendall, Clausen, Zens, Polvermillen, Bouneweg-Nord, Gare an Uewerstad.

De Gronn huet eng Nord-Süd-Ausdeenung vun 0,78 km an eng Ost-West-Ausdeenung vun 0,91 km. An der Héicht erstreckt sech de Gronn vun 245 m bis 293,3 mQuell: Bierger-Zenter vun der Stad Lëtzebuerg..

 Geschicht 
Um Enn vum Fréimëttelalter hu sech um Ufer vun der Uelzecht Handwierker néiergelooss, déi d'Waasser vum Floss gebraucht hu fir schaffen ze kënnen. 1083 huet de Grof Konrad eng Abtei gestëft, d'Abtei Almënster. Zu där Zäit gouf et schonn zwou Kierchen am Uelzechtdall ronderëm de Bockfiels: Sankt-Ulrich, bei der Mëndung vun der Péitruss, a Sankt-Matthäus am Norden, bei der Réimerbréck am Pafendall. D'Kierchtierm kéinte gläichzäiteg Wuechttierm gewiescht sinn, fir den Zougang zum Dall an d'Brécken am A ze halenMichel Pauly: "Von Weimerskirch nach Luxemburg: Die topographische Entwicklung der Stadt Luxemburg im Mittelalter." In: ons stad 99, 2012, S. 4-9. [Baséiert op: Michel Pauly: "Die topographische Entwicklung der Stadt Luxemburg von den Anfängen bis zum Beginn des 16. Jahrhunderts", in: Leben im Mittelalter: Luxemburg, Metz und Trier. Studien zur mittelalterlichen Stadtgeschichte und -archäologie (Publ. scientifiques du Musée d'Histoire de la Ville de Luxembourg, t. II), Luxemburg 1998, S. 7-31, wou och weider Literaturreferenze sinn.].

Sou huet sech d'Ënnerstad gebilt, déi uganks nach ante portas louch, bis datt s'am 14. Joerhonnert vun der drëtter Stadmauer, déi op de Wenzel II. zeréckgeet an dofir och nach Wenzelsmauer genannt gëtt, protegéiert gouf.

Wéi d'Abtei Almënster am Joer 1543 zerstéiert gouf, sinn d'Benediktiner an de Gronn an den Hospice Saint-Jean geplënnert an hunn do d'Abtei Neimënster gegrënnt, déi no engem Brand am Joer 1684 nees opgebaut gouf an nach haut besteet. Haut ass do de Kulturzentrum Neimënster.

De 26. Juni 1807 huet de Blëtz an de Polvertuerm um Verluerekascht ageschloen. Do waren 11.200 kg Polver, 2.500 Kanounekugelen a Kartusche gelagert déi dee Moment explodéiert sinn. De Stadgronn gouf duerch d'Drockwell am uergste getraff: D'Haiser goufe schwéier beschiedegt a Beem goufen ëmgehäit. 32 Persoune koumen ëm d'Liewen an 120 goufen der schwéier blesséiert, dorënner vill Kanner. De Schued gouf op 1 Millioun Goldfrang geschatSchaus Raymond, Au Stadgrond autrefois, Die Warte Nr. 14/2292, Luxemburger Wort 29. Abrëll 2010.

Well vun uganks 19. Joerhonnert bis 1984De 15. Mee 1984 sinn déi 228 Prisonéier aus dem Grënner Prisong an dee Schraasseger geplënnert. déi zwéi Prisonge vum Land am Gronn louchen, stoung den Ausdrock "am Gronn sinn" (oder "sëtzen") euphemistesch fir "am Prisong sinn". De Fraeprisong war am Hospice Saint-Jean, dem haitegen Naturmusée, an de Männerprisong war an der Abtei Neimënster.

Vum Haff vun der Cité judiciaire um Helleg-Geescht-Plateau an der Uewerstad kënnt ee mat engem Lift, deen 1987 gebaut gouf, erof an de Gronn.

1994 gouf d'Festung an déi al Quartiere vun der Stad Lëtzebuerg, dorënner och de Gronn, als eng Plaz vum Weltierwe vun der UNESCO klasséiert.

De Gronn am 21. Joerhonnert
Zwee Kulturhaiser drécken am 21. Joerhonnert der kultureller Offer am Gronn hire Cachet op: de Kulturzenter Neimënster (Centre culturel de rencontre Abbaye de Neumünster) an den Nationalmusée fir Naturgeschicht (Naturmusée). Do dernieft ass de Gronn hautdesdaags virun allem fir säin Nuetsliewe beléift mat senge Caféen a Restauranten.

Fräiliichtmanifestatiounen am Gronn
Blues 'n' Jazz RallyeCf. https://www.luxembourg-city.com/fr/blues-n-jazz-rallye am Gronn an a Clausen, zanter 1995 all Joer Enn Juli, eng Zesummenaarbecht vum Blues-Club Lëtzebuerg mat dem LCTO (Luxembourg City Tourist Office) an de Bistroen.
Duck Race, eng Course vu 16.000 Platiksinten op der PéitrussCf. http://www.duckrace.lu.
Konscht am GronnCf. http://konschtamgronn.com ass eng Open-Air-Konschtgalerie, déi zënter 2006 vum Grënner Syndikat op e puer Sonndeger am Joer organiséiert gëtt, woubäi sech maximal 34 Kënschtler op der Bréck an um Parking op der Schmëdd presentéiere kënnen. Op deenen Deeg ass de Stadgronn fir de Verkéier gespaart.

 Awunner 
Enn 2015 hunn am Gronn 943 Leit gewunnt. Nodeems d'Awunnerzuel an de Joren 2022 an 2023 iwwer Dausend louch (1.030 an 1.008 Leit), ass se 2024 nees drënner gefall. Op den  hunn am Gronn  Leit gewunnt. Den Undeel vun de Lëtzebuerger louch bei  % géintiwwer  % Auslänner.
+Nationalitéiten am Gronn ()Rang Nationalitéit Awunner ProzentTOTAL984100,00139940,55210010,163909,154666,715252,546212,137171,738151,529141,4210131,32131,32Top 1076078,56Aner Nationalitéiten22421,44

Bekannt Leit aus dem Gronn
Henri ("Hary") Ackermann (1922-2014), lëtzebuergesche Vëlossportler, Gewerkschaftler an LSAP-Politiker.
Johann von Aldringen (1588-1634), Barong vu Koschitz a Grof vu Gross-Ligma, Feldhär am Drëssegjärege Krich.
Jean de Beck (1588-1648), Gouverneur vum Herzogtum Lëtzebuerg a vun der Grofschaft Chiny
Jean-Pierre Beicht (1869-1925), lëtzebuergesche Komponist an Organist.
Auguste Engel (1889-1950), musikaleschen Animateur vun der Virstad, Komponist, Sänger a Schauspiller.
Joseph Josy Imdahl (1889-1956), lëtzebuergeschen Theaterschrëftsteller.
Ignatius Millim (1743-1820), Moler.
Albert Reinhard (1853-1924Cf. industrie.lu), Händschefabrikant.
Venant Paucké (1893-1965), lëtzebuergesche Sänger (Bariton) an Dirigent, huet an Operen, Operetten a Filmer matgewierkt.
Lambert Michel Runau (1874-1909), lëtzebuergesche Moler.
Michel Schettlé (1882-1932), lëtzebuergesche Schlässer, Cafetier, Politiker a Gewerkschaftler.
Mathieu-Auguste-Lambert Schrobilgen (1789-1883), Lëtzebuerger Affekot, Greffier, Stadschreiwer, Chef de Bureau vun der Regierungskommissioun, Chef de division pour les affaires militaires, Museker, Schrëftsteller a Fräimaurer.
Auguste-Léopold van Werveke (1866-1927), lëtzebuergeschen Architekt, Zeecheprofesser a Moler.

Organisatiounen a Verwaltungen
Veräiner a Fondatiounen
Association des biologistes luxembourgeois (ABIOL)
Cercle Munster a.s.b.l.
Fanfare royale grand-ducale a.s.b.l. (Gronn, Fetschenhaff, Cents, Polfermillen)Cf. https://web.archive.org/web/20171220020047/http://www.fanfareroyale.lu/
FC Gronn 08
Fondation faune-flore (Institut de recherche sur le patrimoine naturel et la diversité biologique)Cf. https://web.archive.org/web/20180115054011/https://faune-flore.lu/
Harmonie des jeunes Prince-Guillaume
Institut européen de chant choral (INECC)
Inter-Actions a.s.b.lCf. http://www.inter-actions.lu/quartiers/luxembourg-grund/
Jusquici a.s.b.l.
Kanner- a Jugendchouer Emile-Michels - D'Grënnësch SpatzenCf. http://www.spatzen.org/
Kicker Club Progres 08 Stadtgrund a.s.b.l.
Les amis du musée national d'histoire naturelle a.s.b.l. (AMNHN, Frënn vum Naturmusée)
Luxembourg Accueil InformationCf. https://web.archive.org/web/20150215070707/http://luxembourgaccueil.com/
Os Bracarenses no LuxemburgoCf. https://www.facebook.com/bracarenses
Société de gymnastique GCG Cents-Gronn a.s.b.l.Cf. http://flgym.lu/#/clubs/19
Syndicat du StadtgrundCf. http://www.grund.lu
The Grund Club Luxembourg

Staatlech Verwaltungen
Commissariat à l'enseignement musicalCf. http://www.gouvernement.lu/4197771/enseignement-musical
Commissariat du gouvernement à la protection des données auprès de l'État
Fonds national de soutien à la production audiovisuelle (Film Fund Luxembourg)
Musée national d'histoire naturelle (MNHNL, Naturmusée)
Service central de législation (SCL)
Service des médias et des communications
Institut national pour le patrimoine architectural (INPA)

International Organisatiounen
 Institut européen des Itinéraires culturels du Conseil de l'Europe (am Jakobstuerm)

Kuckeswäertes am Gronn
Am Uelzechtdall
De Kulturzenter Neimënster (Centre culturel de rencontre Abbaye de Neumünster)
Den Nationalmusée fir Naturgeschicht (Naturmusée) am fréieren Hospice Saint-Jean
De Jakobstuerm
De Rumm-Plateau mat de Rumm-Befestegungen
D'un cercle à l'autre - Le paysage emprunté, e Konschtwierk am ëffentleche Raum vum franséische Kënschtler Daniel Buren
D'Bréck vum Stierchen mat dem Klouschtergaart an engem Wéngert
Dem Serge Ecker seng Melusina-Skulptur
Déi fréier Händschefabréck Reinhard an der Plaetisgaass
D'Schlassbréck op der Grenz zum Pafendall
De Wenzeltuer (Circuit Wenzel)
D'Bréck iwwer d'Uelzecht mat senger eemoleger Vue op d'Uewerstad
D'Bicherkëschte virum Haus Nr. 14 am Grënnerbierg an der Wiss vis-à-vis vun Interactions am Biisserwee
Den Häffchen am Biisserwee
D'Biisserbréck (Viaduc Polvermillen)
D'Gronn-Schleis

Am Péitrussdall
Déi Al Bréck
D'Gräinskapell
De Skatepark Péitruss
De Minigolfterrain vum Club Roude Léiw
Den Outdoor-Fitnesspark
D'Parkeisebunn
D'un cercle à l'autre - Le paysage emprunté, e Konschtwierk am ëffentleche Raum vum franséische Kënschtler Daniel Buren

Naturwëssenschaftleches
Op der Grenz tëschent der Uewerstad an dem Gronn, op engem vun deenen zwéi Aaschterte vun der Corniche, op der Héicht vun der Maison de Cassal, gouf 1980 eng Wanzenaart fonnt, déi nei fir d'Wëssenschaft war. Den Entdecker, de Léopold Reichling, huet se ënner dem Numm Psallus pseudoplatani Reichling 1984 beschriwwen. De Reegele vun der Zoologie no war dëse Bam de sougenannte locus typicus vun der Aart. Zanter dem Verschwanne vun de Beem existéiert dëse locus typicus net méi. An deene follgende Jore gouf d'Aart op Aaschterten an Hieselter uechter d'Stad fonnt, ë. a. op der Rumm am GronnReichling, L., 1984. Les Hétéroptères du Grand-Duché de Luxembourg. 1. Psallus (Hylopsallus) pseudoplatani n. sp. (Miridae, Phylinae) et espèces apparentées. Travaux scientifiques du Musée national d'histoire naturelle de Luxembourg 4 (1): 1-17. .

1993 huet déi polnesch Zoologin Wanda Maria Weiner no bei der Uelzecht am Gronn eng nei Proturenaart (Beentaaschter) fir d'Wëssenschaft fonnt, Eosentomon luxembourgense Szeptycki 2001, eng endeemesch Aart fir Lëtzebuerg.

Energie
Am Kader vum Programm fir den Asaz vun erneierbaren Energien huet d'Stad Lëtzebuerg op der Hasteschmillen en 100 kW staarkt Waasserkraaftwierk gebaut, wat am November 2009 a Betrib goung. D'Turbinn steet iwwregens do, wou am 19. Joerhonnert nach Millerieder gedréit hunn, an deckt den Energieverbrauch vun 100 Haiser.

Mobilitéit
De Kéibierg (Tréierer Strooss) ass tëschent den Haiser Nr. 10 an 48 nëmme fir den ëffentleche Verkéier a fir Vëloen zougänglech.

Vëlo
D'Vëlospist PC1, och nach Piste cyclable du centre, féiert an engem Bou ëm d'Stad Lëtzebuerg an huet hiren Ufank an hir Endstatioun am Gronn.

Um Biisserwee Nummer 8 bedreift d'Stad Lëtzebuerg ënnert dem Numm Vélo en Ville e Vëlosatelier, dee Vëloe léint a flécktCf. d'Facebooksäit vu Vélo en ville: https://www.facebook.com/pages/Velo-En-Ville/440802842620666.

An der Tilleschgaass Nr. 15 huet sech zënter 2019 déi Vëlosreesagentur Velosophie néiergeloossCf. https://velosophie.lu.

Ëffentleche Verkéier
D'Buslinn 23 vun der Stad Lëtzebuerg passéiert am Gronn. Do dernieft besteet no beim Gronn Accès op follgend Linnen:
AVL-Linn 14 (Arrêt Clausen / Rumm)
AVL-Linn 15 (Arrêt Clausen / Rumm)
AVL-Linn CN1 = City Night Bus (Arrêt Clausen / Rumm)
en ettlech aner AVL-Linnen um Arrêt Centre / F. D. Roosevelt, iwwer de Lift an d'Uewerstad

Parkplazen
Nieft den net iwwerdeckte Parkinge kann och nach a follgende Stroosse geparkt ginn: Grënnerbierg, Ënnerpéitruss. Zwéin iwwerdeckt Parkinge leien no beim Gronn: Centre - Saint Esprit (Uewerstad) an Centre - Brasserie (Clausen).
 Net iwwerdeckte ParkplazenStrooss, Plaz  Parkplazen  Handikapéierte-ParkplazenËnnerpéitruss / Rue Saint-Quirin  33  ?Tilleschgaass / Rue Saint-Ulric  32  ?Grënner Bréck / Rue Munster  5  1Rue Sosthène-Weis  2  0Biisserwee / Bisserweg  12  ?Biisserwee / Bisserweg  45  ?Kierch Lëtzebuerg-Stadgronn  ?  1Op der Rumm  ?  ?

Stroossen am Gronn
 Franséischen Numm  Lëtzebuergeschen NummQuell, wann net anescht uginn: LCTO, Plan Ville et environs, 9e édition, 1999 Bisserweg  Biisserwee Montée de la Pétrusse  Péitrussbierg; Ale BerlinerweeHenri Beck, Was bedeuten die Straßennamen der Stadt? an: Ons Stad, Nr. 44/1993, S. 22 Montée du Grund  Grënnerbierg; Gronnbierg Plateau du Rham  Op der Rumm Rue de Prague  BerlinerweeRue de Trèves Tréierer Strooss; KéibiergQuell: Stroosseschëlder vun der Stad Lëtzebuerg um Gebai vu Vins fins an um Gymnase Cents-Gronn. Rue du Rham  Dinselgaass; RummbiergRue Münster Mënstergässel; SchelmergaassCf. Clesse 1995 an der Literatur. Rue Plaetis1795 huet d'Plaetisgaass "Rue des tanneurs" geheescht. Quell: Ons Stad 41/1992.  Plaetisgaass Rue Saint-Quirin  Ënnerpéitruss Rue Saint-Ulric  Tilleschgaass Rue Sosthène-Weis  Sosthène-Weis-Strooss; Neie Wee

Plazen am Gronn
 Franséischen Numm  Lëtzebuergeschen Numm Place Auguste-Engel  Auguste-Engel-Plaz, fréier: Bei der Hasteschmillen n.a. Op der Schmëdd Parvis de Neumünster  Parvis vun Neimënster

Biller

Filmer, déi (zum Deel) am Gronn gedréit goufen
1988: Troublemaker
1999: The First 9½ Weeks
2005: Nondidjeft
2018: Péitruss (Film)

Kaarte vum Gronn
De Gronn um Geoportail
De Gronn op Openstreetmap
De Gronn op der Websäit vun der Stad Lëtzebuerg

 Literatur 
Anonym, 1984. Das Vereinsleben in Stadtgrund. ons stad 15: 17. PDF 264 KB
Bange, Evamarie, 2006. Das Bürgerhospiz St. Jean im Stadtgrund. ons stad 81: 8-9. PDF 570 KB
Beck, Henri, 1995. L'Hospice St.-Jean au Grund. ons stad 50: 2-3. PDF 549 KB
Brückler, Raymond & Jos Tontlinger (éd.), 1982. Les Gosses - Ils ont photographié le quartier de Luxembourg-Grund. 55 p. Inter-Actions Faubourgs a.s.b.l., Imprimerie Litho Bourg-Bourger Luxembourg.
Clesse, René 1995. Krudelsgaass, Schelmergaass, Spidailsgaass, Mënstergaass... Die bewegte Geschichte von Stadtgrund am Beispiel der Rue Münster. Ons Stad 50: 14-16. PDF 773 Kb
Clesse, René, 1996. Wärend der Kriegsjahre 1940-1944: Insgesamt 3.700 politische Häftlinge in Stadtgrund. ons stad 51: 20-21. PDF 414 KB
Clesse, René, 1996. Das alte Gefängnis von Stadtgrund. ons stad 51: 19 PDF 368 KB
Hoffmann, D., 2016. Mäi Quartier: Das Rham-Plateau - Von Kanonenfeuer bis Gesang. Op www.wort.lu an am Luxemburger Wort vum 5./6. Mäerz 2016, S. 40. (PDF)
Höhfeld, Barbara, 1984. Ausflug in den Stadtgrund. ons stad 15: 20-21 PDF 528 KB
Kunnert, Jemp, 1984. Stadtgrund — ein Spaziergang gang durch Raum und Zeit. Ons Stad 15: 10-15. PDF 1,9 MB
Pauly, M., 1987. Stadtgrund: Menschen und Steine in Gefahr. Forum 98: 3-8. PDF
Pauly, Michel, 1989. Ein Schöffe und viele Handwerker. Zur Sozialtopographie von Stadtgrund im späten Mittelalter. In: Am Schiet vun der Festung, Luxemburg, S. 23-26.
Reuter, Joseph, ?. In den Gassen von Stadtgrund. In: Livre d'or du centenaire de la fanfare royale grand- ducale Luxembourg-Grund (1852-1952).
Théato, Fernand, 2006, De gudde Grond (Stadgronn) an: Kräiz a quier duerch d'Stad an d'Gemeng Lëtzebuerg, Chorale Sang & Klang. S. 88-91
Weicherding-Goergen, Blanche, 1981. Ma ville et ses beautés cachées Le pittoresque "Haffchen" du Bisserwé au Stadtgrund. ons stad 07: 14-16. PDF 798 KB
Yegles-Becker, Isabelle, 1996. L'abbaye de Neumunster au Grund. ons stad 51: 4-7. PDF 1 MB

 Publikatiounen aus dem Gronn 
 De gudde Grond, eng Zäitschrëft déi vum Centre culturel de rencontre Abbaye de Neumünster erausgi gëtt;
 New's Dorf - New's Grund / Eise Quartier - journal des habitants: gëtt dräi- véiermol am Joer vun Inter-Actions a.s.b.l. erausbruecht a gëtt un all Stot geschéckt;
 https://www.grund.lu/lettres-dinformation/: erschéngt onreegelméisseg a gëtt un all Stot geschéckt.

 Kuckt och 
 Kierch Lëtzebuerg-Stadgronn

 Um Spaweck 

 https://www.grund.lu, den Internetsite vum Grënner Syndikat