Pandeismus

(a Graeco πᾶν ‘omnia’ et Latino ‘deus’) est rationalistica religionis philosophia, quae pantheismum et deismum coniungit. Vocabulum ad litteram significat ‘omnia sunt deus’; hoc plerumque cum opinione coniungitur quod Deus cum universo vel natura coincidat.

 Historia 
Terminus pandeismus (Anglice Pan-Deism) apparuit ad philosophiam designandam similem illi Franz William Junghuhn, et a William Harbutt Dawson in opere biographico Matthew Arnold and His Relation to the Thought of Our Time anno 1904 adhibito. Charles Hartshorne hunc terminum annis 1960 examinavit sed reiecit, praeferens panentheismum. Anno 2001, Scott Adams librum God's Debris (Residua Dei) scripsit, qui formam pandeismi proponit.

 Interpretatio 
Secundum pandeismum, Deus universum creavit se ipsum in illud transformando, ita ut post creationem non amplius entitas separata et conscia existat. Haec doctrina conatur explicare, ut deismus, cur Deus universum creaverit et deinde ab eo abscesserit, et, ut panteismus, originem et finem universi.

 Exempla 
Multi auctores theologum Italicum Giordano Bruno ut pandeistam descripserunt. Max Bernhard Weinstein in opere suo Welt- und Lebensanschauungen (1910) eum inter pandeistas numeravit. Corey S. Powell in Discover (2014) scripsit: "Bruno omnes planetas et stellas animas habere imaginatur . . . et cosmologiam suam ut instrumentum theologiae animisticae vel pandeisticae promovendae adhibet." Michael Newton Keas et David Sessions etiam hanc interpretationem sustinuerunt. Max Bernhard Weinstein, Welt- und Lebensanschauungen, Hervorgegangen aus Religion, Philosophie und Naturerkenntnis ("World and Life Views, Emerging From Religion, Philosophy and Perception of Nature") (1910), page 321.Corey S. Powell, "Defending Giordano Bruno: A Response from the Co-Writer of 'Cosmos' ", Discover, March 13, 2014: "Bruno imagines all planets and stars having souls (part of what he means by them all having the same "composition"), and he uses his cosmology as a tool for advancing an animist or Pandeist theology".David Sessions, "How 'Cosmos' Bungles the History of Religion and Science", The Daily Beast, 03.23.14: "Bruno, for instance, was a 'pandeist', which is the belief that God had transformed himself into all matter and ceased to exist as a distinct entity in himself". In libro The Cambridge Companion to Joseph Ratzinger notatur Iosephus Ratzinger, qui postea papa factus est, praesertim "pandeismum [Brunonis] reprehendisse". Daniel Cardó et Uwe Michael Lang, Cambridge Companion to Joseph Ratzinger (2023), p. 266.

 Notae 

Atheismus
Agnosticismus
Deismus
Illuminismus
Monismus
Panteismus
Rationalismus
Theismus

Categoria:Deismus
Categoria:Formae credendi
Categoria:Philosophiae theoriae
Categoria:Panteismus