Quo vadis (mythistoria)

(Polonice Quo vadis? : powieść z czasów Nerona) est mythistoria Henrici Sienkiewicz anno 1895 primum in periodico Gazeta Polska ac deinde anno 1896 in libro Polonice edita. Cito in multas linguas per orbem conversa est atque lectores adeo plurimos invenit ut auctor anno 1905 praemio Nobeliano honoratus sitLe Petit Journal.com.. Plures pelliculae quoque ex argumento libri creatae sunt. Sienkiewicz qui ipse catholicus erat christianismum aetate Neroniana inter vitia paganorum nascentem describebat.

 Quid sibi proposuerit auctor 
De antiquitate scribere non solebat Sienkiewicz: pleraque eius opera (necnon eius actio civica) ad historiam patriae nationisque Polonicae spectabant quae tum inter Ruthenos et Germanos vi divisa civitate carebat. Ipse in parte Rutheniae adnexa vivebat. Itaque multi critici  existimarunt sub nomine Neronis et primorum Christianorum censurae evadendae causa latere persecutiones Tzarum et Ecclesiae orthodoxae erga catholicos Polonos.. Ad eandem interpretationem facit quod heroine barbara e gente Lygiorum orta dicitur quae partem meridionalem Poloniae antiquitus habitasse credebatur. Quae fortasse causa fuit cur Christianos ita ultra modum extulerit atque paganos—praeter Petronium—omnino denigrarit.

Quod ut efficeret omnes accusationes rerum gestarum scriptorum antiquorum et postea Christianorum veras esse arbitratus etiam in maius vertit ita ut ad illud epicum genus dicendi pervenerit quod iudices Nobeliani in eo coronarunt. Praeterea magnas tabulas historicas pictore dignas narrationi inseruit: Bacchanalia in aula Neronis, apostolos in suburbanis coemeteriis praedicantes, magnum  incendium Romae, supplicia Christianorum.

 De argumento 
Marcus Vinicius, vir patricius et tribunus militum e stipendiis orientalibus Corbulonis domum rediens, amore pulcherrimae Lygiae capitur, virginis barbarae et liberae, regis Lygiorum filiae quae in domo consularis Auli Plauti ut obses educatur in religione Christiana quam uxor Auli secreto profitetur. Ei famulatur Ursus, popularis Lygius ingenti vi et fide, qui et ipse ad novam religionem conversus est.  Atque primo consiliis avunculi Petroni obsecutus Vinicius eam iussu Neronis familiae adoptivae eripi atque sibi attribui voluit. Quod ei non successit quia Ursus  e manibus eius servorum virginem vi abduxit quae postea apud Christianos latebat. Cupidine  et maerore confectus ad eam inveniendam Vinicius hominem Graecum omnino sceleratum adhibet, Chilonem Chilonidem qui sese Christianum esse simulabat. Postquam rescivit ubi lateret comitante Crotone, athleta in omni luctationis genere invicto, iterum eam per vim rapere temptavit. Ursus vero Crotonem superavit et Vinicius ipse ne simul necaretur precibus Lygiae donatus est. Graviter saucius diu a Lygeia curatus paulatim convaluit et novam religionem cognovit. Ibi cum apostolo Petro sermones habuit qui postea eum baptizavit: iam enim mutuus amor virginem et Vinicium conligabat. Ultionis vero causa (iussu Vinicii virgis vapulavit) Chilon Chilonides Lygiae latebram Neroni et Poppaeae vendidit, cum ille Christianos incendii Romae accusatos ad supplicia rapi iussisset. Et iam in amphitheatro moritura erat Lygia cornibus uri ligata nisi Ursus in arena nudis manibus cornua beluae arripuisset atque eius cervices fregisset. Tum populus eorum salutem tam instanter flagitavit ut Nero volens nolens eam negare ausus non sit. Post illud miraculum quod Christi actioni tribuebat par amantium in Siciliam properat ubi Vinicius praedium possidet non procul ab Auli Plautii familia. Ibi omnium memoria elapsi vitam beatam et quietam cum Urso acturi erant.

At verum argumentum libri nihil aliud fuisse videtur quam ille epicus et heroïcus progressus Christianismi quem scriptor cum fluctu per omnes interpositas moles perrumpente comparat. Ita exeunte libro (cap.XXX tertiae partis) apostolorum Petri et Pauli ad supplicium ductorum velut triumphalem pompam ad verum Deum pergentem describit. Post quae tantummodo memorantur paganorum mortes, primo Pisonis et coniuratorum, deinde Petronii, ultimo in epilogo ipsius Neronis, hoc est finis cuiusdam aetatis.

 De personis 
 Personae historicae 

 Acte,Tacitus, Annales 13.12-3 , 13.46, 14.2 Suetonius, Vitae duodecim Caesarum: Nero 28 et 50 Dio Cassius, Historia Romana 61.7 liberta a Nerone amata qui tamen iam tum Poppaeam ei praetulit. Itaque quamvis in imperatoris aula vitam agens potentiam pleramque amisit: initio libri Lygiam in palatium vocatam accipit atque tuetur. Sienkiewicz eam christianam fecit, quod nullo fonte antiquo nititur. Exeunte libro cadaveri Neronis ultimos honores tribuit. Amoris enim numquam oblita est.
 Nero,Suetonium et Tacitum in primis consuluit sed etiam traditionem christianam Neroni infensam. crudelis et simul mortis timens, vanus et superbus, plausus avidus tam in circo ut auriga quam in theatro ut cantor. Romam incendi iubet ut scenam suo poemate dignam haberet in quo Incendium Ilii canebat. Deinde christianos accusat atque ad supplicia rapi iubet.
 Paulus Tarsensis, Vinicium doctrinam christianam Antii docet, Chilonem Chilonidem baptizat et exeunte libro ad supplicium crucis ducitur.
 Petronius,Annalibus 16.18, “arbiter elegantiae” (Tacitus) et Neronis familiaris. Avunculus est Vinicii quem in in petenda Callina consiliis suis adiuvare conatur. Res tamen non ita ut speraverat evenerunt. Epicuream vitam agit aestheticis voluptatibus devotam. Rivalem Tigellinum habebat in consilio principis cui litterarum scientia maxime placebat. Tigellinum perdere potuit sed molestiarum taedio si ipse praefectus fieret nihil egit: ita Sienkiewicz 'ignaviam' eius demonstrabat quam ei tribuebat Tacitus. Usque ad finem Christianus fieri noluit quamvis Vinicii gratia qui sese converterat ad eorum salutem auctoritate sua apud Neronem frustra uti voluit. Ultimo libri capitulo voluntarie moriturus epistulam elegantem quidem sed contemptus plenam Neroni scribit, deinde animam expspirat una cum concubina serva Anacreontis carmen audiens.
 Petrus, apostolus Vinicium baptizat, in coemeteriis suburbanis praedicat, primos martyres solatur. Cum ei nolenti ab amicis persuasum esset ut salutis causa Urbem relinqueret iter facienti ei apparuit inopinanter Iesus quem ita rogavit: Quo vadis Domine? Cum ille respondisset 'Romam ad alteram crucifixionem quoniam tu meum populum deseruisti' Petrus terga vertit atque Romam rediit. Unde titulus mythistoriae. Ad supplicium laetans ducitur ac velut triumphans quod e capite Imperii Romani caput novae religionis fecisset: videbat enim propter vias multitudinem Christianorum qui sui causa venerant et intelligebat futura Christianorum fore.
 Aulus Plautius,Dio Cassius 60.19-21. Tacitus Annales XIII 32,2 Graecinae maritus, Callinae tutor. In secessu austeram vitam agit: ideo a Nerone non amatur.
Pomponia Graecina, uxor Auli Plautii, christiana quae Lygiam cum filio Aulo educabat. Tacitus narrabat superstitionis externae accusatam esse et a marito iudice domestico (secundun patriam potestatem) absolutamTacitus Annales XIII 32,2. Tempore persecutionis in Siciliam cum marito sese recipit.
 Poppaea Sabina,Tacitus, Annales 13.45-46; 14.63-64; 16.6. Suetonius, De vita Caesarum “Nero” 35, “Otho” 3. Dio, Historia Romana 62.11-13, 27; 63.9, 11, 13, uxor Neronis. Iudaicae superstitionis sectatrix dicitur quod loco Flavii Iosephi nititur ubi eam Iudaeos tueri scribebatFlavius Iosephus, Ant. Iud. XX.189-196. Vita Iosephi III. Quod vero rabbino quodam Chiloneque auctoribus christianos apud Neronem accusarit nullo testimonio antiquo nititur. Nihilominus quia historici noni decimi saeculi tales coniecturas iam imprudenter fecerant fortasse ipsum Sienkiewicz culpa antisemitismi absolvere licet, p.229.. Alioqui persona maligna est quae formositatem Callinae metuit et rivalem perdere cupit necnon impudica quae Vinicium seducere conatur. Eo acerbior est quod filia Claudia Augusta quam Neroni pepererat tum morbo obiit.
Tigellinus, praefectus praetorio. Homo scelestus et crudelis, rivalis Petronii in consilio Neronis cuius vitiis omnibus manus dat. Per praetorianos Urbem incendit ac deinde christiani ut accusarentur Neroni persuadet. Ipse saevissima supplicia excogitat ad plebis oblectamentum.
 Epaphroditus, libertus qui Neroni ultimo die adest.

E futuris Augustis Vespasianus et Otho (secundus Poppaeae maritus tum Lusitaniae praepositus) in sermonibus tantum memorantur, Vitellius vero Neronem solite comitatur. Galbae seditio in epilogo nuntiatur.

 Personae fictae 
Chilon Chilonides, Graeculus esuriens, simulator et loquacissimus, omni facinori pecunia data pronus, disertus et urbanus. Primo a Vinicio conductus Lygiam inter christianos feliciter invenit sed mox Glauco occurrit cuius uxorem et filiam postquam ipsum mortuum creditum reliquit ad servitutem vendiderat. Qui ultioni paratus iam eum adprehendit cum ab apostolo Petro admonetur verum Christianum ignoscere debereCapitulo II secundae partis.. Paulo post Vinicius eius morum taedio virgis verberari senem iubet. Qui ultionis avidus apud Poppaeam christianos Romae incendii accusat. E quo testimonio dives factus et inter Neronis comites acceptus supplicia christianorum spectare iubetur. Quod aegre patitur et cum Glaucum flagrantem inter taedas humanas agnoscit genibus subnixus veniam petit. Glaucos iterum ignoscit: tum furore captus magna voce clamat Chilon culpam Neronis et christianorum innocentiam: tantam paenitentiam ostendebat ut apostolus Paulus eum baptizaritCapitulum XXI tertiae partis.. Postremo inter cruciatus ut martyr moritur dum dicta retractare aspernatur.
Eunice, serva Petronii qui mori cum domino amato decrevit.
 Glaucus, medicus Christianus quem Chilon occidisse credebat. Monente Petro apostolo Chiloni ignoscit et Vinicium sanat. Iter taedas humanas Neronis comburitur. Ante mortem iterum Chiloni ignoscit qui christianos apud Neronem accusarat.
Lygia vel Callina, filia regis Lygiorum in Auli Plautii domo christiana facta. Marcus Vinicius qui eam ibi vidit insano amore captus eius vitam turbavit. Nam iussu Neronis Plautiis erepta Vinicio addicta est. Evadere tamen per Ursum potuit ac deinde apud christianos Romanos latuit donec post incendium novae religionis fautores ad supplicia ducerentur. Tum ludis amphitheatri destinata vitam Urso atque eius ingenti vi debuitCapitulum XXV partis tertiae.. In fine uxor fit Vinicii quem iamdiu clam amabat, eos benedicente apostolo Petro.
 Ursus, famulus liber Lygiae, vir ingenti vi, ut domina Christum professus. Quater ei saluti fuit: primo cum Vinicius in Palatio eam conspurcare temptavit, iterum cum ad eius domum duceretur et adiuvante copia christianorum custodibus erepta est, tertium cum Vinicius Crotonem in christianos immisit qui ab Urso necatus est, quartum cum in amphitheatro urum domuit. Bonus christianus esse cordi ei erat atque eum paenitebat quotienscumque ob vim nimiam hominem occidisset. Exeunte mythistoria in Sicilia cum pari amantium beatam vitam agit.
Marcus Vinicius, quem filium consulis  annorum 30 et 45 faciebat Sienkiewicz. Vir patricius et tribunus militum iamiam ex orientalibus expeditionibus Corbulonis rediit. Homo imperare suetus si qui inceptis suis obviam eant violentiam cito adhibet. Lygiam amatam vi rapere conatur et postquam christiani eam rursus abripuerunt veteri servo Guloni, qui eum in genibus infantem tenuerat et ob id ipsum a ceteris ad rem male gestam nuntiandam electus erat, ex ira caput frangitCapitulum X primae partis., quod etiam Petronio eius avunculo displicuitIbidem cap. XII.. Postquam vero ab Urso male mulcatus apud Christianos a Lygia sanatus diu convaluit paulatim leniter ignoscere discit et ad novam religionem sese convertit. Sponsalibus apostolus Petrus ipse benedicit et in fine Vinicius non minus Christum quam Lygiam amat.

 Quomodo mythistoria in Francia recepta sit 
Quo vadis statim milliones lectorum et in FranciaPrima e quattuor versionibus Francogallicis anno 1900 in lucem prodiit. et in cetero orbe delectavit atque etiam pueris, nonnullis scenis purgata, legenda dari solebat. At in Francia cenaculum litteratorum diversissimis ex causis iudicium populare vehementer impugnavit; cuius unanimitas ad successūs invidiam referenda videtur: tanta enim et tam mira invidia argumentum thesis praebuit.. Anatolius France et republicani qui liberam a religione cogitationem defendebant, ut aequum erat, hanc catholicismi apologiam reiciebant. At catholici ipsi, ut Leo Bloy, depravatam religionis imaginem denuntiabant. Quia editor Francicus libri iudaeus erat, scriptor antisemiticus Leo Daudet totum librum machinationem Iudaicam contra catholicismum esse publicare non dubitavit. Et Ferdinandus Brunetière qui tum in litterarum critica maxima auctoritate fruebatur, Sienkiewicz stulte et falso imitationis priorum operum Francogallorum accusabat, p.228..

Tempore labente odium quievit et Henricus de Montherlant hanc mythistoriam magni momenti in animo suo formando fuisse contendebat. Eam octo annos natus legerat atque praecipue Neronem et Petronium amarat; econtra personas Christianas pallidas nec memoriae facile mandandas iudicabat.Le Treizième César . Cf. praefatio anni 1970 ad editionem Quo vadis in Le Livre de poche. Nero et Petronius pulchro et poesi dediti futurum scriptorem ad se praestigiis artis adliciebant.

 Notae 

 Plura legere si cupis 

 Kinga Jouvaciel, Quo Vadis ?. Contexte historique, littéraire et artistique de l'oeuvre de Henryk Sienkiewicz, Tolosae, Presses du Mirail, 2005 Nonnullae paginae apud Guglum librorum

  Un best-seller 1900 : “Quo vadis ?”, José Corti, 1961 Apud Gallica
	Quo vadis? : da caso letterario a fenomeno della cultura di massa : ispirazioni - adattamenti - contesti (curantibus Monika Woźniak, Katarzyna Biernacka-Licznar), Romae, 2016 Academia.edu

 Monika Woźniak et Maria Wyke, The Novel of Neronian Rome and its Multimedial Transformations : Sienkiewicz's Quo vadis, Oxonii, 2020 Nonnullae paginae apud Guglum librorum Recensio critica

 Nexus externi 
 Vicimedia communia plura habent quae ad Quo vadis spectant
Versio Francogallica per P.A. de Roncey apud Gallica Altera versio a B. Kozakiewicz ibidem. Versio per Halpérine-Kaminski apud Vicifontem.

Categoria:Litterae Polonicae
Categoria:Mythistoriae ad pelliculas accommodatae
Categoria:Scripta 1895
Categoria:Henricus Sienkiewicz