Fabula togata

Fabula togata vel Comoedia togata vel brevius Togata vel etiam fabula tabernaria fuit Romanum comoediarum genus ita appellatum quod histriones togam, Romanorum insignem vestem, gerebantScilicet viri liberi et meretrices, non servi nec matronae.. Simul mores Romanos et res in agro Italico gestas ostendebat. Ita fabulae palliatae opponitur cuius histriones pallium Graecum gerunt et mores resque in Graecia gestas in scaenam proferunt. Non multum tamen ab ea differebat quam aliquo modo renovabatː structura enim actionis similis erat et saepe auctores Menandrum imitabanturHoratius, Epistulae II.1.57ː dicitur Afrani toga conuenisse Menandro.. Nulla fabula togata integra ad nos pervenit, tantum versus a grammaticis excerpti. Praecipui auctores sunt Titinius et AfraniusQuintilianus, Inst. Or. X.1.100. quibus Titum Quinctium Attam addere potes. 

Idem fecerant atque tragici poetae qui fabulam praetextam creaverant et utrosque Horatius in Arte Poetica ita laudabatː
  Nil intemptatum nostri liquere poetae,  
  nec minimum meruere decus uestigia Graeca
  ausi deserere et celebrare domestica facta,
  uel qui praetextas uel qui docuere togatas.Ars Poetica 285-8.

Ut fabula palliata genus musicale erat fabula togataː nam inter dialogorum senarios iambicos cantica variorum modorum inserebantur. SenecaEpistulae ad Lucilium I.8.8. eam aliquid severitatis retinere et inter tragoediam et comoediam mediam esse aestimabat.

 De posteritate 
Post Attam, quem divus Hieronymus anno 77 a.C.n. mortuum esse tradidit, nullum togatarum auctoris nomen ad nos pervenitː Atellana veteres comoedias e theatris expulisse videtur. Nihilominus Cicero Afranii opera noverat et libenter citabat et nonnumquam comoedia togata vetus Romae rursus docebaturː ita Simulans Afranii ludis Apollinaribus 57 a.C.n.Cicero, Pro Sestio LV.118, vel Nerone imperatore  Incendium eiusdem ludis maximis anno 66 datumSuetonius, Nero 11.4.. Item HoratiusEpistulae II.1.79-85. testatur suo tempore adhuc (etsi ipse earum amator non est) Attae fabulas agi. Tum enim pantomimos togatas saltasse constatPlinius Maior VII.159. Cf. Suetonius, Divus Augustus 45.7 qui histrionem Stephanionem 'togatarium' vocat.. Et primo saeculo exeunte teste IuvenaleSaturae I.3ː inpune ergo mihi recitauerit ille togatas? nonnulli litterati videri volentes homines  togatas non iam ad theatrum sed  ad recitationes domesticas coram amicis componebant.

 An fabula tabernaria rectius dicatur 
Nonnullis grammaticis - fortasse iam VarroniLingua Latina VI.18ː toga(ta) praetexta sed contra ibidem V.25 in togata. Cf Daviault (1981)ː 11-2 et Marcel Meulder, "Varron, De lingua Latina VI, 18-19: toga praetexta, togata praetexta ou togata, praetexta ?", Latomus, 2016ː 862-887. - fabula togata insulse ita appellari visa est quia histriones in fabula praetexta quoque togam gerebant. Itaque hanc fabulam comicam 'tabernariam' appellandam  et locutionem 'togatam fabulam' sensu latiore adhibendam censuerunt qui omnes fabulas  Romanis argumentis comprehenderet. Qui novus usus numquam priorem oblitteravitDiomedes ipse hoc fatebatur III.489,14ː  Togatae autem, cum sit generale nomen, specialiter tamen pro tabernariis  non modo communis error usurpat, qui Afrani togatas appellat, sed et poetae ut Horatius. et eruditi moderni fabulam togatam dicere solent. Taberna vox ad humiles homines alludit et regiis palatiis tragoediarum opponiturDiomedes III.489,29ː Tabernariae dicuntur et humilitate personarum et argumentorum similitudine comoediis pares, in quibus non magistratus regesve sed humiles homines et privatae domus inducuntur....

 Notae 

 Editiones cum commentario 
Collection des universités de France ː André Daviault, Comoedia Togata : Fragments, Les Belles Lettres, 1981 Recensio critica
Titinio e Atta. Fabula togata. I frammenti. I (cur. Tommaso Guardi), Mediolani, 1985 Recensio critica

 Plura legere si cupis 
W. Beare, "Crepidata, palliata, tabernaria, togata", The Classical Review, 1939ː 166-168
 "The Fabula Togata", Hermathena, 1940ː 35-55 
 The Roman Stage. A short history of Latin drama in the time of the Republic, Londini, 1950 Recensio critica
Edmond Courbaud, de Comoedia togata, Lutetiae Parisiorum, 1899  LATINE
 André Daviault, "Togata et Palliata", Bulletin de l'Association Guillaume Budé, 1979ː 422-430
Tibor Dénes, "Quelques problèmes de la « Fabula togata »", Bulletin de l'Association Guillaume Budé, 1973ː 187-201
Florence Dupont et Pierre Letessier,  Le Théâtre romain, Armand Colin, 2017
L. Lersch, "De fabula togata, palliata et praetexta", Rheinisches Museum für Philologie, 1839, 509-521  LATINE
Ioannes Henricus Neukirch, De fabula togata Romanorum: accedunt fabularum togatarum reliquiae, Lipsiae, 1833   LATINE
Henricus Gustavus Pahl, De fabula Romanorum palliata et togata quae imprimis sic vocantur, Berolini, 1841     LATINE
Andrès Pocina Pérez,	"Naissance et originalité de la comédie « togata » ", L'Antiquité Classique, 1975ː 79-88
 cum A. Lopez, "Pour une vision globale de la comédie «togata»", Cahiers du GITA, 14, 2001ː 177-199
Edmond Vereecke, "Titinius, Plaute et les origines de la fabula togata", L'Antiquité Classique, 1971ː 156-185
Jarrett T. Welsh, "The Grammarian C. Iulius Romanus and the "Fabula togata"", Harvard Studies in Classical Philology, 2010ː 255-285
 "The dates of the dramatists of the "fabula togata"", Harvard Studies in Classical Philology, 2011ː 125-153
Categoria:Comoedia
Categoria:Litterae Latinae aetatis Rei Publicae