Fiunt oratores: nascuntur poëtae

Fiunt oratores: nascuntur poëtae, aphorismus Latinus, inter saecula XVI et XIX saepe citatus est. Quis primus his verbis usus sit nescimus: saepe Ciceroni, nonnumquam Quintiliano attribuuntur: locutio autem in scriptis classicis nullibi reperitur. Testimonia antiquissima minime citationes, potius allusiones sunt.

Carolus Stephanus in editione operum Ciceronianorum a se composita, Lutetiae anno 1555 divulgata, volumine primo in indice librorum rhetoricorum alphabetico, lemma "oratores nascuntur, poetae fiunt" (sic) ad lib. 1 sect. 62 operis De oratore refert, non sicut fontem verborum sed locum argumenti:Carolus Stephanus, ed., M. Tullii Ciceronis opera vol. 1. Parisiis, 1555 p. 161 col. 1 ad finem voluminis ibi enim (lib. 1 sect. 70 editionum recentiorum) Cicero finitimum oratori poëtam esse opinat, "numeris astrictior[em] paulo, verborum autem licentia liberior[em]". Mox Iosias Nolden, 
De statu nobilium civili synopticam tractationem Gissae anno 1623 edens, e catena citationum vernaculorum equites non nascono come li poeti, ma si fanno come gl'oratori adducit remque Latine vertit: "non nascuntur sed creantur; non nascuntur ut poëtae, sed fiunt ut oratores".Josias Nolden, De statu nobilium civili synoptica tractatio. Gissae Hessorum: Hampelius, 1623  Interdum linguis vernaculis allusiones reperiuntur.  Francogallice anno 1610 opinionem indubitabilem esse animadvertit, ab omnibus doctis creditam, poëtas nasci, oratores fieri (c'est une opinion indubitable en la creance des doctes que les poëtes naissent, et que les orateurs se font)., L'Académie de l'art poétique (1610) p. 2 Michael de Cervantes anno 1615 ad poëtas, non oratores, alludit: "Secundum veram opinionem nascitur poëta" (según es opinión verdadera, el poeta nace).Miguel de Cervantes, El ingenioso hidalgo don Quixote de la Mancha pars 2 cap. 16

Claudius Hadrianus Helvetius, sicut fortasse Cicero, de utilitate opinionis communis dubitat:
Je ne répéterai donc point, selon l'ancien proverbe, qu'on naît poëte et qu'on devient orateur, mais j'assurerai au contraire ("Minime repeto secundum proverbium antiquum nasci poëtas fierique oratores sed contrarium assevero").Helvetius, De l'Homme, de ses facultés intellectuelles et de son éducation (Londinii, 1773) vol. 1 p. 287 in nota subiuncta
Cui respondens Dionysius Diderotus Francogallicam Latinamque aphorismi formas iuxtim posuit: On naît poëte, on devient orateur: Fiunt oratores, nascuntur poetæ.Denis Diderot, "Réfutation de l'ouvrage d'Helvétius" in Œuvres ed. Assézat vol. 2 p. 342 Ex hac locutione Brillat-Savarin novam de re gastronomica anno fere 1825 proposuit: On devient cuisinier, mais on naît rôtisseur.

 Notae 

 Bibliographia 
 Anne-Pascale Pouey-Mounou, "Fiunt oratores: Les démêlés de l'éloquence avec la rime dans l'Académie de Deimier" in Camenae n° 21 (Aprili 2018)

Categoria:Locutiones Latinae
Categoria:Aphorismi
Categoria:Ars rhetorica
Categoria:Poesis