Ecclesia (Athenae antiquae)

Ecclesia (Graece ἐκκλησία) Athenis antiquitus fuit civium populus in unum convocatus ut de rebus publicis deliberaret, nam summa potestas penes populum ibi quinto et quarto saeculo a.C.n. erat.

 De iure 
In ecclesia manu levanda (χειροτονία) de pace belloque decernebant, legatos ad externas civitates mittebantAeschines, De falsa legatione 47-54., leges sanciebant, decreta (ψηφίσματα) edicebant, strategos ceterosque duces militares designabantAristoteles, De republica Atheniensium 44.4 et 61., causas politicas ipsi iudicare poterantExempli gratia, strategos apud Arginusas victores capitis damnaveruntː Xenophon, Hellenica I.7. Vide etiam Lysian 28, In Ergoclem. et Plato, Apologia Socratis 32b., secretis suffragiis homines quos periculum democratiae facere existimabant ostracizabant. Magistratus munere submovere si peccassent poterantDemosthenes, In Aristocratem 167-9 de stratego Cephisodoto. et legatos e civitatibus externis venientes audiebant et civitatem Atheniensem peregrinis ob insignia merita eis dareAndocides, De Reditu 23. licebat. De illis rebus tantum suffragium ferebant quas praeparaverat (προβούλευμα)  quingentorum consilium (bule)Aristoteles, De republica Atheniensium 45.4. et quinquaginta ex illis consiliariis ex eadem tribu, quos prytanes (πρυτάνεις) appellabantAeschines, De falsa legatione 53., alii aliis succedentes decima parte anni ecclesiae praesidebant. Sic quidem quinto saeculo. Postea illa dispositio non satis democratica visa est, et Demosthenis tempore ecclesiae cuiusque initio novem praesides (προέδροι)Aeschines, De falsa legatione 65 et 82-3. sorte ducebantur (unus per tribum, praetermissa tribu prytanum) et ex illis novem hominibus unus sorte ducebatur qui ceteros moderaretur (ἐπιστἀτης τῶν προέδρων)Aristoteles, De republica Atheniensium 44. Aeschines, Contra Ctesiphontem 39..

 De coetibus 
Sexto saeculo a.C.n., Solonis aetate, ecclesia semel aut bis in anno in agoram (hoc est in Forum) coibat. Quinto saeculo et prima quarti saeculi parte in collem Pnyx coibantː tum tres aut quattuor ecclesiae ordinariae (κυρίαι ἐκκλησίαι) per mensem fiebant, quibus extraodinarias (σύγκλητος ἐκκλησία) addere licebat si qua necessitas orereturAeschines, De falsa legatione 53.. Secunda quarti saeculi a.C.n. parte in novum theatrum Dionysi coire solebantAeschines, De falsa legatione 72ː πλείους δὲ ἐκκλησίας συγκλήτους ἠναγκάζεσθε ἐκκλησιάζειν μετὰ φόβου καὶ θορύβου, ἢ τὰς τεταγμένας ἐκ τῶν νόμων.. Quinto die ante ecclesiam πρόγραμμα, hoc est res in hoc concilio ad populum referendae, in publico proscribi debebat. Quinto saeculo sagittarii Thracii qui servi publici erant disciplinam in coetu imponebantAcharnenses 54. Plato, Protagoras 319c.. Tempore Demosthenis cives tribus unius sorte ductae hoc officium implebantAeschines, Contra Timarchum 33. Contra Ctesiphontem 4.

 De ecclesiastis 
Omnes cives masculi generis matre patreque Atheniensi natiDe republica Atheniensium 42.1. et adultiCirciter viginti annos nati, post militarem educationem (ephebiam)., nisi deminutione capitis (ἀτιμία) adfecti essent (quae poena in iure Attico erat), ecclesiae adesse poterant vel potius debebant. Si apud praeconem sese praenuntiassent etiam tribunal ascendere poterant et coronam myrteam capiti imponereEcclesiazusae 131, 148, 163. et contionem libere adloqui. Nam relatione a prytanibus facta praeco hanc formulam praenuntiare solebatː "Quis ex iis qui annos amplius quinquaginta nati sunt, quis rursus ex aliis Atheniensibus suo quisque loco sententiam vult dicere?" Aeschines, Contra Ctesiphontem 4, interprete Dionysio Lambino in Henrici Stephani editione Veterum oratorum Atticorum, 1575 p.55.  Re vera pauci ex civibus, quos oratores appellabant, hoc facere audebant. Ob ecclesiarum frequentiam et quorundam demorum longinquitatem cives absentes plurimi erant. Ad absentiam minuendam quarto saeculo ineunte trium obolorum stipendium (μισθὸς ἐκκλησιαστικός) institueruntDe republica Atheniensium 41.3 eis qui ad ecclesiam venissent. Ita pauperes minus timebant ne diem laboris perderent sed poeta comicus Aristophanes hoc institutum velut flagitium irridebat Ecclesiazusae 308-10ː νυνὶ δὲ τριώβολον
ζητοῦσι λαβεῖν, ὅταν
πράττωσί τι κοινὸν ὥσ-
περ πηλοφοροῦντες = nunc triobolum quaerunt cum  communia agunt ut illi qui caenum transportant. Cf ibidem 547-8.. Revera sex milia civium tantummodo ad decreta maximi momenti necessaria erantPlutarchus, Vita Aristidis 7.6., plerumque ecclesiastae multo pauciores erant quamquam numerus civium nonnumquam ad quadraginta milia crevisse existimatur. Ita Aristophanes in Acharnensibus nobis collem desertum depingitVersus 19-20ː ὡς νῦν, ὁπότ᾽ οὔσης κυρίας ἐκκλησίας // 
ἑωθινῆς ἔρημος ἡ πνὺξ αὑτηί,.

 De etymologia 
Populi concilia in aliis civitatibus Graecis antiquis plerumque eodem nomine appellantur, etiam si nonnumquam propria nomina habebant. Illa concilia ex Homericis agoris orta esse videntur. Nomen ecclesia e verbo Graeco καλεῖν, "vocare" ductum est cum praefixo ἐκ velut ac si dicas "evocatio, evocati"P. Chantraine, Dictionnaire étymologique de la langue grecque p. 485.. Compara Latine "classem".

 Notae 

 Fontes 
Aeschines, Contra Timarchum 23-34
Aristophanes, Ecclesiazusae et Acharnenses (1-173) quae sunt comicae parodiae ecclesiarum illius temporis.
Aristoteles,  De republica Atheniensium necnon Politica IV.13.1-5
 Nonnullae orationes in ecclesia habitae postea rescriptae ad nos pervenerunt, in primis Demosthenis Olynthiacae et Philippicae.

 Plura legere si cupis 
Gaëlle Demelemestre, "La démocratie directe athénienne", Cités, 2010ː 137-158
Mogens Herman Hansen, Die athenische Volksversammlung im Zeitalter des Demosthenes, Konstanz, 1984 Recensio critica
	The Athenian Ecclesia. a collection of articles : I(1976-1983), Museum Tusculanum Press, 1983 et II(1983-1989), ibidem, 1989.
 Claude Mossé, Les Institutions grecques à l'époque classique, Paris, Armand Colin, 1967. Recensio critica
Martin Ostwald,	"La Démocratie athénienne. Réalité ou illusion?", Mètis. Anthropologie des mondes grecs anciens, 1992ː 7-24
 Georg. Frider. Schömann,	De comitiis Atheniensium. Libri tres., Gryphiswaldiae, 1819
Chester G. Starr,	The birth of Athenian democracy : the Assembly in the fifth century B. C., Oxonii, 1990 Recensio critica Altera recensio critica

 Nexus externi 
Ekklesia apud Daremberg et Saglio.

Categoria:Athenae antiquae
Categoria:Democratia