Menexenus (Plato)

Menexenus (Graece Μενέξενος) est brevis  a Platone philosopho Atheniensi circa 386 a.C.n.Etenim pacem Antalcidae memorat (247 a-b). compositum. Duae sunt personae: Menexenus et Socrates. Pleramque operis partem occupat parodia funebris orationis (Graece ἐπιτάφιος λόγος) quam Socrates ab Aspasia audisse contendit. Nam ut in multis aliis ita et in hoc libro Plato rhetoricam irridet.

 De Menexeno homine 
Menexenus, Demophontis filius, erat discipulus Socratis qui morti magistri sui in carcere adfuitPhaedo 59b.. E nobili familia natus erat quae plures magistratus civitati iam dederat et maiores suos imitari cupiebatMenexenus 234 a-b.. Iam in dialogo priore Lysis inscripto admodum adulescens apparebat. Hic circiter viginti annos natus videtur quoniam studia absolvit atque politicam vitam ingredi in animo habet. Pauca de illo novimus atque in hoc dialogo pauca verba tantum ante et post orationem facit quae tamen admiratorem eum oratorum fuisse testantur ut Athenienses plerique illius temporis.

 Summarium 
Menexenus, qui e buleuterio venit ubi de oratore eligendo deliberabant ad orationem funebrem publice habendam, Socrati forte occurrit. Qui illecebras illarum orationum ironice ad caelum effert (quibus enim auditis maiorem et meliorem solito Socrate sese percipit) sed facillimum aestimat esse Athenienses coram Atheniensibus laudare; difficilius esset Spartanos ibidem laudare. Menexenus qui magna arte opus esse putat Socratem rogat an ipse talem orationem invenire posset. Ipsum quidem negat philosophus habere quod dicat sed orationis ab Aspasia, rhetoricae magistra, nuper recitatae meminisse quam cupido Menexeno relaturus est.

Socratis oratio omnes suetos locos communes percurrit : Atticam a deis amatam (e.g. lis inter Posidonem et Athenam memorat) et primam terram quae non feras sed homines genuit, maiorum virtutis et generositatis laudationem (soli Graecorum autochtones erant et libertatem omnium Graecorum vindicare iam ab initio in animo habebant), educationem democraticam (τροφή et παίδευσις) quae optimos eligit ad civitatem regendam, bella fortiter gesta, in primis Medica sed et cetera.  Veritas historica saepe depravatur : exempli gratia Athenienses bello Peloponnesiaco non a Lacedaemoniis victi esse dicuntur sed intestinis tantummodo discordiis. Clades in Sicilia evenit quia longius processissent milites quam ut facile eis a patria succurreretur. Omni culpa vacant Athenienses praeter quod oppressis civitatibus  nimis auxilium ferre  voluerint contra potentiores qui eas subigere conabantur. Post Peloponnesiacum bellum quoque ab illa generositate  libertatis aliorum defendendae abstinere nesciverunt, non obstante ingratitudine  sociorum. Nam ob ipsam praestantem virtutem Athenienses invidiam sibi apud ceteros Graecos suscitarunt. Sequitur in secunda parte prosopopeia mortuorum in proeliis militum qui filios incitant ad virtutem suam aemulandam et parentes consolantur: sperare filios immortales nemo potest; deos autem precabantur ut filios virtute gloriosos impetrarent et voti nunc compotes sunt facti. Orator postremo honores et subsidia ipsis mortuis et propinquis eorum a civitate conlata enumerat.

Post orationem in brevi sermone Menexenus beatam Aspasiam nuncupat siquidem femina talem orationem invenire potuit.

 De interpretatione duplici 
Rhetores antiqui velut seriam orationem Menexenum commentariis ornaveruntRobert Clavaux pp.17-35.: Hermogenes ut aliiCicero, Orator 151. eam laudavit quia regulas rhetoricae observabat et figuris dicendi abunde utebatur (quod alioqui Platoni cordi esse non potuit nisi ironice). Dionysius HalicarnasseusDe Demosthenis elocutione 23-4. Textus apud Remacle.org et de compositione verborum 9 et 18 (Graece Περὶ συνθέσεως ὀνομάτων, Perì synthéseôs onomátôn). primam partem Athenarum laudativam acriter vituperabat et ridiculam recte iudicabat non tamen ita ut Platonem de industria ineptias cumulasse putaret, secundam partem vero (hortationes ad vivos) laudabat. Quin Plato sit verus auctor huius dialogi dubitare non licet quoniam Aristoteles bis ad hunc sermonem alluditRhetorica 1367b (liber I) et 1415b (liber III).

Nonnulli moderniE.g. Mauritius Croiset, "Sur le Mémexène de Platon" in Mélanges Perrot, 1903 p.59sqq. quoque olim ob certas morales sententias quibus delectabantur,  Platonem exemplum eloquentiae philosophicae ad imitandum dedisse opinabantur quo rhetores corrigeret ut in Phaedro Socrates Lysiam correxerat. Quam opinionem hodie plerique eruditi reiciunt. An revera Socrates tam impudentia mendacia qualia legimus in Menexeno probare passus esset dubitare licet. Satis saepe enim (ut in Gorgia)  blandimenta quibus benevolentiam auditorum adfectabant oratoribus obiecit atque ut adsentationis artem rhetoricam vituperavit. Quin etiam cur Aspasiae nomine scurriliter abusus esset? Porro chronologiam nihil pensi habet : etenim Socrates anno 399 mortuus Aspasiam ad eventa anni 387 alludentem facitBruce Rosenstock (1994).. Omne illud genus orationum funebrium damnasse eum ut falsum et mendax multo verisimilius atque parodicam esse orationem iudicare oportet. Verum operis propositum tamen adhuc aenigma est.

 Notae 

 Editiones et commentarii 
Collection des Universités de France: Louis Méridier, Platon. Œuvres complètes. T. V, 1re partie : Ion, Ménexène, Euthydème, Les Belles Lettres, 1931 Recensio critica
Etienne Helmer, Platon, Ménexène, introduction, nouvelle traduction (texte grec en regard) et commentaire, Paris, Vrin, 2019 Recensio critica
David Sansone, Platon, Menexenus, Cambridge University Press, 2020 Recensio critica
Reinhard Thurow,	Der platonische Epitaphios : Untersuchungen zur Stellung des 'Menexenos' im platonischen Werk, Stutgardiae, Vogt, 1968
Stavros Tsitsiridis, Platons Menexenos Einleitung, Text und Kommentar, Teubner, 1998 Recensio critica

 Plura legere si cupis 
Claudia Brunello, "L’auteur et l’histoire : l’éloge d’Athènes dans le Ménexène de Platon et le Panathénaïque d’Isocrate", Cahier des études anciennes, 2023
Robert Clavaud, Le Ménexène de Platon et la rhétorique de son temps, Les Belles Lettres, 1980 Recensio critica Altera recensio ctitica Tertia recensio critica
Susan D. Collins, Devin Stauffer. "The Challenge of Plato's "Menexenus"", The Review of Politics, 1999: 85-115
Lucinda Coventry, "Philosophy and Rhetoric in the Menexenus", The Journal of Hellenic Studies, 1989: 1-15 
David Engels, "Irony and Plato's Menexenus", L'Antiquité Classique, 2012: 13-30
Christoph Eucken, "Der platonische "Menexenos" und der "Panegyrikos" des Isokrates", Museum Helveticum, 2010: 131-145 
Ernst Heitsch, "Thukydides, Aspasia und Platons Menexenos", Philologus, 2009: 229–236.
Charles H. Kahn, "Plato's Funeral Oration: The Motive of the Menexenus", Classical Philology, 1963: 220-234
Jules Labarbe, "Anomalies dans le Ménéxène de Platon", L'Antiquité Classique, 1991: 89-101
Nicole Loraux, "Socrate contrepoison de l'oraison funèbre. Enjeu et signification du Ménexène", L'Antiquité Classique, 1974: 172-211
S. Sara Monoson, "Remembering Pericles: The Political and Theoretical Import of Plato's Menexenus", Political Theory , 1998: 489-513 
Nickolas Pappas et Mark Zelcer, Politics and philosophy in Plato's Menexenus : education and rhetoric, myth and history; Routledge, 2015 Nonnullae paginae apud Guglum librorum Recensio critica Altera recensio critica
Harold Parker et Jan Maximilian Robitzsch (curatores), Speeches for the Dead : essays on Plato's "Menexenus",  Walter de Gruyter GmbH, 2018 Recensio critica Altera recensio critica Altera recensio critica
Bruce Rosenstock, Socrates as Revenant: A Reading of the Menexenus, Phoenix, 1994: 331-347 
Tito Storti, Ricerche sul Menesseno di Platone, Bononiae, 2019
Franco V. Trivigno, "The Rhetoric of Parody in Plato's Menexenus", Philosophy & Rhetoric, 2009: 29-58

 Nexus externi 
Textus Graecus apud Vicifontem.

Categoria:Dialogi Socratici
Categoria:Libri de rhetorica
Categoria:Opera Platonis
Categoria:Scripta saeculo 4 a.C.n.