Montes Sanctae Crucis

Montes Sanctae CrucisSigismundus Czubiński & Stanislaus Lisowski (1964) Zielnik mchów Polski (Bryotheca Polonica). Fasc. 70. Nr 1776–1800. Mchy Gór Świętokrzyskich (Musci Montium Sanctae Crucis). Posnaniae: Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk. (Polonice Góry Świętokrzyskie) sunt iugum montium, vel potius collium, in Polonia media.

 Nomen 
Totius iugi nomen a monasterio Ordinis Sancti Benedicti in Calvo Monte, ubi reliquiae Crucis Christi osservantur, originem ducit. Calvus Mons (Polonice Łysiec vel Łysa Góra; nomen primum anno 1167 perscriptum) a saeculo XV et deinceps Mons Sanctae Crucis (nomen primo perscriptum anno 1412) nuncupari incepit,Marcus Derwich (1994) Łysiec, Łysa Góra czy Święty Krzyż. O nazwie Łyśca i opactwa łysogórskiego w średniowieczu. In: Casimirus Bobowski (ed.), Monastycyzm. Słowiańszczyzna i państwo polskie. Warsztat naukowy historyka (Prace Historyczne Instytutu Historyczny Uniwersytetu Wrocławskiego, 8), Wratislaviae, p. 113–129. quod nomen saeculo XX ad totum iugum montium significandum extensum est.Georgius Gągol (2009) Góry Świętokrzyskie. Z dziejów nazwy. Posiedzenia naukowe Państwowego Instytutu Geologicznego, 65: 41–43.

Una hodiernarum divisionum administrativarum Poloniae Palatinatus Sanctacrucensis (województwo świętokrzyskie) appellatur.Dziennik Urzędowy Województwa Świętokrzyskiego, 2013, Załącznik nr 5.

 Geographia, biota et geologia 
Montes Sanctae Crucis in multis chasmatibus separatis consistunt, quorum maxima pars eandem directionem, WNW–ESE scilicet, exhibet. Chasma principale, Polonice Łysogóry dictum, cacumina duo maxima habet, quorum altius Łysica altitudinem 612 m habet, humiliusque Mons Sanctae Crucis seu Łysa Góra 595 m.Georgius Kondracki (1998) Geografia regionalna Polski. Varsoviae: Wydawnictwo Naukowe PWN. Etiamsi altitudo relativa montium numquam 250 m excedat, clima eorum respectu planitiei a septentione iacentis haud parum differt, temperatura media annua in chasmate principali 1–2 °C minore quam Varsoviae.Ladislaus Szafer & Casimirus Zarzycki (1972) Szata roślinna Polski. Varsoviae: Państwowe Wydawnictwo Naukowe. 

Larix decidua ssp. polonica, subspecies laricis conos intermedios inter Laricem deciduam in Alpibus praesertim crescentem et Laricem sibiricam habens, e Monte Chełmowa Góra descripta est.Monica Litkowiec, Andreas Lewandowski & Iaroslaus Burczyk (2018) Genetic status of Polish larch (Larix decidua subsp. polonica (Racib. Domin)) from Chełmowa Mountain: implications for gene conservation. Dendrobiology, 80: 101–111.

Petrae, in quibus Montes Sanctae Crucis constituuntur, plerumque Palaeozoicae sunt.D. V. Ager (1980) The Geology of Europe. Londini: McGraw-Hill. Cum metamorphismus in hac regione nullus fere locum habuerit, permulta fossilia, praesertim Devonica, in petris inveniuntur, ut puta brachiopoda, cephalopoda, trilobita et alia.Gregorius Racki, Christianus Wójcik, Adam T. Halamski & Marcus Narkiewicz (2022) Middle Devonian Skały Formation in the Holy Cross Mountains (Poland) – formal description and subdivision based on new field data. Annales Societatis Geologorum Poloniae, 92 (4): 425–444.Ioannes Czarnocki (1989) Klimenie Gór Świętokrzyskich. Prace Państwowego Instytutu Geologicznego, 127: 1–91.Georgius Dzik (2006) The Famennian "Golden Age" of conodonts and ammonoids in the Polish part of the Variscan sea. Palaeontologia Polonica, 63: 1–359.

Inter oppida principalia Kielce"Gedeon episcopus Cracoviensis (...) urbem Kielce condidit" Officia propria Poloniae (1965), pars altera, p. 124 [Die 26 sept., In dedic. eccl. cathedr. Kielcensis, ad mat., le. iv], Opatovia,"Secundum illam est Opatovia" Simonis Starovolsci Polonia (Dantisci 1652), p. 79. et Sandomiria connumerantur.

 Monumenta artium litterarumque 
Inter praecipua artis monumenta in Montibus Sanctae Crucis altare maius ecclesiae Bodzentyn in oppido notandum est. Quod altare, annis 1546–1547 a Petro Veneto pictum et Ioanne Cini Senensi sculptum, primo ad usum ecclesiae cathedralis Cracoviensis destinatum est; cum autem decursu annorum placeri destitisset, Cracovienses altare maius novum parari iusserunt, veteri in urbem minorem translato.Georgius Łoziński (1985) Pomniki sztuki w Polsce. Tom I: Małopolska. Varsoviae: Arkady. ISBN 83-213-3005-3

Sermones Sanctacrucenses dicti (Kazania świętokrzyskie) sunt antiquissimus textus prosaicus in lingua Polonica, saeculo XIV medio conscriptus, sed saeculo XIII exeunte vel XIV ineunte compositus. Quorum fragmenta in tegumine codicis manuscripti olim monasterii in Monte Sanctae Crucis anno 1890 inventa sunt.Stephanus Vrtel-Wierczyński (1977) Wybór tekstów staropolskich: Czasy najdawniejsze do roku 1543. Varsoviae: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

 Eponymia 
Pleraeque species fossiles in Montibus Sanctae Crucis regionibusve limitrophis primum inventae a toponymo hoc nomina sua acceperunt. Inter quas exempli gratia anthozoon Hexagonaria sanctacrucensis,Maria Moenke (1954) Rodzaj Hexagonaria w dewonie G6r Swietokrzyskich (Genus Hexagonaria in the Devonian of the Holy Cross Mts.). Acta Geologica Polonica, 4 (4): 445–479. gastropodum Gibbula sanctacrucensis,Wenceslaus Bałuk (1975) Lower Tortonian gastropods from Korytnica, Poland. Part I. Palaeontologia Polonica, 32: 3–186 tentaculitum Palaeoconchus sanctacrucensisMichael Zatoń & Adalbertus Krawczyński (2015) New Devonian microconchids (Tentaculita) from the Holy Cross Mountains, Poland. Journal of Paleontology, 85 (4): 757–769. vel echinoideum Pseudocidaris sanctacrucensisUrsula Radwańska (1999) Lower Kimmeridgian echinoids of Poland. Acta Geologica Polonica, 49 (4): 287–364. nominari possunt. Aliquot genera a montibus, amnibus urbibusque regionis huius nomina ducunt, ut puta cephalopoda Devonica Kielcensia et LagowitesБ. И. Богословский (1957) О новых видах девонских аммоноидей. Материалы к Основам палеонтологии, 1957 (1): 45–48. ab urbibus Kielce et Łagów, LysagoracerasR. Schönenberg (1952) Brevikone und cyrtokone Nautiloideen aus dem Oberdevon des Rheinischen Gebirges und der Lysa Góra. Neues Jahrbuch für Geologie und Paläontologie, Abhandlungen, 94 (2/3): 363–400. a monte Łysa Góra, gastropodum Devonicum KowalatrochusAdalbertus Krawczyński (2002) Frasnian gastropod synecology and bio−events in the Dyminy reef complex of the Holy Cross Mountains, Poland. Acta Palaeontologica Polonica, 47 (2): 267–288. a pago Kowala, crustaceum Ordovicicum ex ordine ostracodorum Mojczella a pago Mójcza,Eva Olempska (1988) Mojczella, a new genus of Ostracoda from the Ordovician of the Świętokrzyskie Mts., Poland. Acta Palaeontologica Polonica 33 (2): 135–144. agnathum Devonicum Psarkosteus autem ab amne Psarka.Marcus Dec (2020) A new Middle Devonian (Givetian) psammosteid (Vertebrata: Heterostraci) from Poland. Annales Societatis Geologorum Poloniae, 90 (1): 75–93.

 Notae 

Categoria:Regiones Poloniae
Categoria:Montes Poloniae