Vita Dionis (Plutarchus)

Vita Dionis est biographia Dionis Syracusani (c. 408-354 a.C.n.) a scriptore Graeco antiquo Plutarcho composita quam in Vitis parallelis cum vita Romani viri Marci Bruti Caepionis comparavit quia ambo philosophia Platonica imbuti erant1.1-4. et ambo pro libertate restituenda contra tyrannidem infeliciter pugnaverunt. Addit insuper Plutarchus, si quidem ei credere velimus, quod ambo a spectro de clade imminenti moniti sint2.3-7..

 De fontibus 
Dio utriusque Dionysii et Maioris et Minoris adfinis familiarisque ipse Syracusis inter 357 et 354 imperavit. Plutarcho non tantum historicos sed etiam scripta coaeva ab ipsis rerum actoribus relicta legere licuit; hi sunt Plato, Timonides Leucadius, Philistos.
 Platonem venerabatur ut magistrum nec mirum igitur si non tantum in narratione sed etiam in iudiciis ipsius verbis saepe retentis eum sequebatur. Praesertim septima epistula utebatur sed etiam tertiae19.8: τὴν μὲν οὐσίαν τοῦ Δίωνος ὁ Διονύσιος ἐπώλει καὶ τὰ χρήματα κατεῖχε, Πλάτωνα δ' ἐν τῷ περὶ τὴν οἰκίαν κήπῳ διαιτώμενον εἰς τοὺς μισθοφόρους μετέστησε, πάλαι μισοῦντας αὐτὸν καὶ ζητοῦντας ἀνελεῖν ὡς πείθοντα Διονύσιον ἀφεῖναι τὴν τυραννίδα καὶ ζῆν ἀδορυφόρητον. Quae eadem et in septima epistula leguntur., quartae de Dionis adrogantia (αὐθάδεια)8.4:  ἔγραψε πρὸς αὐτόν, ἐξευλαβεῖσθαι τὴν αὐθάδειαν, ὡς ἐρημίᾳ συνοικοῦσαν. Platonis epistula IV 321c:  ἡ δ᾽ αὐθάδεια ἐρημίᾳ σύνοικος. et tertiae decimae21.1: περὶ οὗ καὶ Πλάτων ᾐνίξατο γράφων πρὸς Διονύσιον meminit. Si forte dictum aliquod refert quod cum Platonis relatione non congruat de illa discrepantia lectorem magna cura certiorem facit20.4:  οὐ μέντοι τὰ Πλάτωνος αὐτοῦ πάνυ τούτοις συνᾴδει.. Nam Platonem velut alterum heroem huius biographiae habere licet cuius prima pars circa tres illius navigationes in Siciliam digesta est. Platonis testimonium Dioni ut amico suo sine dubio favet.
Timonides Leucadius Dionem comitabatur in bello adversus Dionysium22.5 et 30.10. et epistulas de eventis Speusippo, Platonis nepoti, misit35.4:  Τιμωνίδης δέ, πραττομέναις ἐξ ἀρχῆς ταῖς πράξεσι ταύταις μετὰ Δίωνος παραγενόμενος καὶ γράφων πρὸς Σπεύσιππον τὸν φιλόσοφον... quas Plutarchus maiore fide dignas iudicabat quam historicos Ephorum et Timaeum35.4 et 31.3: [de filli vero nomine] Τιμωνίδῃ δὲ μᾶλλον ὡς οἴομαι περί γε τούτων πιστευτέον, ἀνδρὶ φίλῳ καὶ συστρατιώτῃ Δίωνος.. Ut testem ocularem Plutarchus eum de pugnis potissimum sequitur: num tamen utrisque partibus aequus fuerit dubium videtur.
Philisti historiam Siciliae bis quidem memorat11.6 et 35.7. sed hunc fontem neglexit quia tyrannidis fautor et Dionis inimicus erat (periit in  bello adversus Dionem) nisi quod res e posterioribus historicis haustas nonnumquam ad Philistum referendae sunt. Philisto mortuo eius historia ab Athani quodam continuata est.

Historicos plures quoque legit et secutus est, Timaeum libentius quam Ephorum et Theopompum quos omnes citat et eorum vitia reprehendit.
Timaeus Tauromenitanus qui Siciliae historiam ineunte tertio saeculo narravit cum Platone et Timonide unus e tribus praecipuis fontibus fuisse videtur. Plurifariam memoratur14.5, 31.2-3, 35.6-7, 36.1-4. etiamsi Plutarchus nimium odium eius erga Philistum vituperat. Quamquam enim tyrannidem odio esse licet  mortuis insultare hominibus cum veri historici dignitate congruere non iudicat.
Ephorus Cymaeus, scriptor eventis coaevus qui universalem historiam usque ad 340 pertinentem composuit quam laudabat et plerumque sequebatur Diodorus Siculus in Bibliotheca historica a Plutarcho improbatur quod Philistum et tyrannidem laudet. Legit eum quidem sed studio adverso fuit.
Ad Theopompum qui tres libros de Sicilia Philippicis historiis inseruerat prodigia et omina futura praenuntiantia referuntur24.4-10.

 Quid sibi proposuerit Plutarchus 
Plutarchi propositum in Vitis non minus ad moralia pertinebat quam ad historiam. Discipulus a magistro Platone probatus52.4: ἐκείνῳ μὲν Πλάτων ἔγραφεν, ὡς πρὸς ἕνα νῦν τῆς οἰκουμένης τοῦτον ἅπαντες ἀποβλέπουσιν· αὐτὸς δ' ἐκεῖνος ὡς ἔοικεν ἀφεώρα πρὸς ἓν χωρίον μιᾶς πόλεως τὴν Ἀκαδήμειαν. nihil aliud esse poterat nisi vir omnibus partibus excellens. Eius vita ostendit consilia humana quamvis optima Fortuna semper egere ut feliciter peragantur. Praecipua offensionis causa secundum Plutarchum fuit quod Syracusani nondum ad libertatem satis maturi et vitiis suis imbuti Dionem oderant ut medicum remedium acrius sibi praescribentem37.7:  οἱ δ' ὥσπερ ἐκ μακρᾶς ἀρρωστίας τῆς τυραννίδος εὐθὺς ἐπιχειροῦντες ἐξανίστασθαι καὶ πράττειν τὰ τῶν αὐτονομουμένων παρὰ καιρόν, ἐσφάλλοντο μὲν αὐτοὶ ταῖς πράξεσιν, ἐμίσουν δὲ τὸν Δίωνα, βουλόμενον ὥσπερ ἰατρὸν ἐν ἀκριβεῖ καὶ σωφρονούσῃ διαίτῃ κατέχειν τὴν πόλιν.. Unum enim vitium inter praeclaras virtutes ei adsignabat, quae reprehensio ab ipso Platone in epistulis facta non aliter poterat quin 
confirmaret Plutarchus, hoc est quod comitas et aditus facilis Dioni omnino deerant, hominibus placere et blandiri nesciebat8.2-4: τραχύτητα δυσπροσόδον(asperitas), βαρύτερον (gravius) et 52.5: ὄγκου (maiestas), ἀτενοῦς (rigiditas), αὐθάδεια (adrogantia)., quod in politicis rebus necessarium est.

Cornelius Nepos in morte narranda aliam traditionem secutus est Dioni minus faventem quem exemplum esse volebat miserandae et solitariae vitae tyranni ab omnibus in periculo desertiX.9.5:  quam invisa sit singularis potentia et miseranda vita, qui se metui quam amari malunt, cuivis facile intellecta fuit.. Item paulo antea dum Plutarchus filio Dionis sibi mortem consciscenti pueriles causas tribuit55.4. Nepos causam perspicit in educationis principiis nimis severe mutatis post patris reditum postquam in Dionysii aula pueri libidinibus nimis indulsissentX.4.3-5 et X.6.1.. De politicis propositis Plutarchi narratio nos incertos relinquit: certe Dio democratiae quam populus cupiebat obstitit (aristocratia ei Platonique cordi erat) et ducem popularium Heracliden seditiose agentem interficiendum iussit53.1-6.: de quo Plutarchus scribit comites Dionis hanc caedem iamdiu suasisse et Dionem tandem vetare desisse. Quin etiam postea eum paenituisse56.3.. Sed tyrannidis regimen Syracusis Dioni superfuit atque ipse tyrannus inter alios a quibusdam iudicatus est.

 Editiones 
Collection des Universités de France:  Plutarque. Vies, tome XIV, Dion-Brutus. Texte établi et traduit par R. Flacelière et E. Chambry, Les Belles Lettres, 1978 Recensio critica Altera recensio critica
W. H. Porter, Plutarch: Life of Dion, Dublini, 1952 Recensio critica

 Plura legere si cupis 
Lukas de Blois, "Political concepts in Plutarch's Dion and Timoleon", Ancient Society, 1997: 209-224 
Claude Mossé, "Les mercenaires dans les luttes internes de Syracuse au ive siècle. Le témoignage des vies de Dion et de Timoléon de Plutarque" in Esclavage, guerre, économie en Grèce ancienne. Hommages à Yvon Garlan, P. Brulé - J. Ouhlen éd., 1997: 165-175
Federicomaria Muccioli, "Osservazioni sull'uso di Timonide nella "Vita di Dione" di Plutarco", Ancient Society, 1990: 167-187
Michael Nerdahl, "Flattery and Platonic Philosophy: The Limits of Education in Plutarch's "Life of Dion"", The Classical World, 2011: 295-309 
Egidia Occhipinti, "Greek or Barbarian? Plutarch's portrait of the Syracusan demos in the life of Dion", Acta Classica, 2016: 137-156
Marion Theresa Schneider, "Success Against All Odds, Failure Against All Logic: Plutarch on Dion, Timoleon, and the Liberation of Sicily" in Plato at Syracuse, Parnasos Press, 1979: 105-126

 Notae 

 Nexus externi 
Textus: Vicifons Remacle, bilinguis

Categoria:Vitae parallelae