Medus

MedusAnthimus, De observatione ciborum 15"Medus, quasi melus, quia ex melle fit":  20.3.13; "Post medum maxime sitit: hwīlum æfter medo menn mǣst geþyrsteð" (Proverbia Dunelmensia 8)"Medo": cf. "Universae ministrationis sufficientiam habes, si tibi medonis liquor non defuerit": Vita Dunstani B cap. 10 est temetum e melle aqua diluso fermentatum, quod, solum inter potiones fortes, locutoribus linguae Protoindoeuropaeae cognitum esse censetur.

 Nomina 
E lingua Protoindoeuropaea derivantur nomina Hibernicum mid, Cambricum medd, Gothicum *midus, Graecum μέθυ methy, Sanscriticum मधु , Avestane medu-, Slavonicum madhŭ; sed Graecum Sanscriticumque et Slavonicum non "temetum de melle", potius aut "mel" aut "temetum varii generis" significant.; J. P. Mallory, In search of the Indo-Europeans: language, archaeology and myth (Londinii: Thames and Hudson, 1989) p. 275 nota 20 Nomina cognata Graecum μέδος, Latina "medus, medo", Lithuanicum midus, e Gothico vel Germanico mutuata, in contextibus septentrionalibus tantum adhibentur. Temetum de melle iamdudum a populis antiquis Mediterraneis oblitum (qua regione vinum multo facilius producitur), e novo in usum medicinae inventum, novo nomine "hydromeli" appellatum est.

 Testimonia litteraria 
Formulis epicis Graecis methy, synonymum vini, metri gratia introductum est, contextu semper gaudii epularum sacrorumque observantiae:
πολλὰ δὲ ἴφια μῆλα καὶ εἰλίποδας ἕλικας βοῦς
ἔσφαζον, πολλοὶ δὲ σύες θαλέθοντες ἀλοιφῇ
εὑόμενοι τανύοντο διὰ φλογὸς Ἡφαίστοιο,
πολλὸν δ’ ἐκ κεράμων μέθυ πίνετο τοῖο γέροντος·
("Multasque pingues oves et flexipedes nigros boves iugulabant, multique sues florentes pinguedine ad amburendas setas extendebantur per flammam Vulcani: multum autem ex doliis vinum [methy] bibebatur ipsius senis").Ilias 9.464-469 Fons versionis Latinae Hunc contextum Ulixes, hospes fabulatorque inter Phaeaces degens, omnium optime expressisse fingitur:
οὐ γὰρ ἐγώ γέ τί φημι τέλος χαριέστερον εἶναι
ἢ ὅτ' ἐϋφροσύνη μὲν ἔχῃ κάτα δῆμον ἅπαντα,
δαιτυμόνες δ' ἀνὰ δώματ' ἀκουάζωνται ἀοιδοῦ
ἥμενοι ἑξείης, παρὰ δὲ πλήθωσι τράπεζαι
σίτου καὶ κρειῶν, μέθυ δ' ἐκ κρητῆρος ἀφύσσων
οἰνοχόος φορέῃσι καὶ ἐγχείῃ δεπάεσσι·
("Non enim ego ullum autumo factum gratius esse quam cum et laetitia detinet populum universum, et convivantes per domum audiunt cantorem, sedentes ordine: iuxta autem plenae sunt mensae pane et carnibus: vinum [methy] autem ex cratere hauriens pincerna adfert et infundit poculis").Odyssea 9.5-10 Fons versionis Latinae His carminibus verba adiectiva hedys "suavis" et glykeros "dulcis" ideam methy complebant.μέθυ ἡδύ· Odyssea 4.746; μέθυ γλυκερὸν· Odyssea 14.193-195 Vocabulum epicum methy, a posterioribus e contextu tantum intellectum, origine mellea omnino oblita, fere nunquam nisi inter auctores stilo epico scribentes usitatum est.E.g. Nicander, Theriaca 582

Sanscritico carminum Rigvedae sermone madhu est synonymum liquorum sacrorum: "Illud vestri, viri veraces! facinus celebrandum est a Pajrida Kakshívante, ut voti compos fiat: ex ungula equi velocis homini centum vasa effudistis dulcium liquorum".तद्वां नरा शंस्यं पज्रियेण कक्षीवता नासत्या परिज्मन् । शफादश्वस्य वाजिनो जनाय शतं कुम्भाँ असिञ्चतं मधूनाम् ॥ Rigveda 1.117.6; versio Latina: F. A. Rosen, Rigveda-Sanhita: liber primus (1838) p. 248 "Tibi ob primum potum fundo libaminis dulcedinem; cum Marutibus, Agnis! veni".अभि त्वा पूर्वपीतये सृजामि सोम्यं मधु । मरुद्भिरग्न आ गहि ॥ (Rigveda 1.19.9; versio Latina: F. A. Rosen, Rigveda-Sanhita: liber primus (1838) p. 28 Libro octavo Rigvedae variis somae potestatibus, sicut a sacerdotibus sentiuntur, plenius enumeratis (salutem prosperitatemque aeternamque vitam conferre; membra et articulos confortare; etc.) haec potio "medum ab immortalibus moriturisque in unam coeuntibus nuncupari" dicitur.विश्वे यं देवा उत मर्त्यासो मधु ब्रुवन्तो अभि संचरन्ति : Rigveda 8.48.1 et passim Locutio formulaica Sanscritica svādor madhvaḥ ("suavis potionis [medi]") cum Graeca μέθυ ἡδύ ("potio [medus] suavis") in etymologia sensuque correspondet. p. 84 Alibi medus aut synonymum aut metaphorum constituit adiectivi "dulcis", hoc textu septies:
मधु वाता ऋतायते मधु क्षरन्ति सिन्धवः । माध्वीर्नः सन्त्वोषधीः ॥६॥
मधु नक्तमुतोषसो मधुमत्पार्थिवं रजः । मधु द्यौरस्तु नः पिता ॥७॥
मधुमान्नो वनस्पतिर्मधुमाँ अस्तु सूर्यः । माध्वीर्गावो भवन्तु नः ॥८॥
("Dulcedinem venti sacris intento viro, dulcedinem stillant flumina; dulces nobis sunto herbae. Dulcis nobis nox et dilucula, dulcis terrae contiguus aer; dulce coelum esto nobis tutamen. Dulcis nobis plantarum dominus, dulcis esto sol, dulces vaccae sunto nobis").Rigveda 1.90.6-8; versio Latina: F. A. Rosen, Rigveda-Sanhita: liber primus (1838) p. 179

Celtis autem et Germanis, a terris nativis Indoeuropaeanis per regionibus septentrionalibus migrantes, temetum de melle fermentatum non obliviscebatur. An Diodorus Siculus, verba sibi relata aegre intellegens, Celtas describens "favis elotis effluvio utentes" ad medum allusit?τὰ κηρία πλύνοντες τῷ τούτων ἀποπλύματι χρῶνται· Diodorus Siculus, Bibliotheca historica 5.26.2 Cambris ergo, qui post decessum Romanorum Britanniam contra Saxones defendebant, medd (sic nomine Indoeuropaeo agnitus) non synonymi loco, sed inter tres potiones fortes, quibus fere quotidie usi sunt, in carminibus antiquissimis commemoratus est. Qui Cataractonio anno circiter 600 pugnaverint "vinum medumque e cyathi aureis potaverunt"; "medum biberunt flavum, dulcem, insidiosum"; "vinoque medoque bracibusque [i.e. cervisia] fruebantur".Gwin a med o eur vu eu gwirawt; Med evynt melyn melys maglawr; Gwin a med a mall a amucsant: Gododdin xxi a Williams, v. 241 Jarman; xi Williams, v. 102 Jarman; lxi a Williams, v. 548 Jarman. Andrew Dalby, Empire of Pleasures: luxury and indulgence in the Roman Empire (Londinii: Routledge, 2000) p. 102 Eadem ratione in glossario Britonico antiquo med "sicera" fuisse asseveratus est, i.e. temetum tertium Biblicae versionis vulgatae quod neque vinum neque cervisia sit."Sicera i. med": Codex Oxoniensis Posterior f. 44r (Joseph Loth, Vocabulaire vieux-breton [Lutetiae, 1884] p. 182); cf. "Medd" in Geiriadur Prifysgol Cymru Similiter carmine epico Theodisco Nibelungorum, saeculo XIII ineunte prope Vindobonam composito, res heroicas iam antiquas recitante, singulo convivio met und guoten wîn ("medum bonumque vinum") oblata esse monstrat.Carmen Nibelungorum 252

Vocabulum Gothicum *midus testimoniis non Gothicis sed Byzantinis scimus, videlicet per Anthimum medicum exsulem legatumque apud aulam Theuderici regis Austrasiae, qui Latinitate vulgari "Cervisa bibendo vel medus et aloxinum quam maxime omnibus congruum est" scripsit; atque per Priscum legatum historicumque. Ille enim aulam Attilae petens alimenta oppidorum circumiacentium comedit: "Congerebantur vero nobis ex vicis commeatus, pro frumento milium, pro vino medus; sic enim locorum incolae vocant. Servi quoque, qui nos comitabantur, milium accipiebant et potionem ex hordeo, quam "camum" barbari appellant".ἀντὶ δὲ οἴνου ὁ μέδος ἐπιχωρίως καλούμενος. ἐκομίζοντο δὲ καὶ οἱ ἑπόμενοι ἡμῖν ὑπηρέται κέγχρον καὶ τὸ ἐκ κριθῶν χορηγούμενον πόμα· κάμον οἱ βάρβαροι καλούσιν αύτό. Priscus p. 83 Mullerus, p. 300 Dindorfius. Versio Latina Mulleri

Tam Hiberni, lingua Celtica, quam Anglosaxones, lingua Germanica loquentes, "aulam medi" (sic nuncupatam) locum regiae potestatis hospitalitatisque laudabant. In Praeceptis Cormaci, saeculo IX Hibernice compositis, "rex" suadetur "in convivio splendeat, sol in aula medi sit, hospes populi et convenarum sit".rop sorche fri gnáis, rop grían tige midchúarto, rop airitid dála & airechta: Kuno Meyer, ed., The Instructions of King Cormac Mac Airt (Dublini, 1909) 6.37-39 textus versio; Anna June Pagé, "The Description of the Dond Cúalnge in the LL "Táin Bó Cúalnge" and Indo-European Catalogue Poetry" in Proceedings of the Harvard Celtic Colloquium vol. 32 (2012) pp. 229-256 ad p. 251 JSTOR Ita protagonista carminis Anglosaxonici Widsith, regum vates, se "in aede medi" cantitavisse ait:
Forþon ic mæg singan · & secgan spell
mænan fore mengo · in meoduhealle
hu me cynegode · cystum dohten
("Cantare possum et fabulam narrare palamque in aula medi referre quomodo mihi reges divitias dederunt"). Hic vates se aulam Hunnorum, Attila imperante, visitavisse praetendit illamque aedem medi, nomine Heorot,Widsith 54-56. De Hunnis cf. 18, 57; de Heorot 49 omnium celeberrimam, cuius aedificatio in carmine epico Anglosaxonico Beowulf describitur.Beowulf 67 ff. Quae testimonia res "aevo epico" gestas, videlicet saeculis fere IV vel V, narrant, sed carmen historicum The Battle of Maldon proelium anno 991 actum sicut rem recentissimam descripsit bellatoresque inter se loquentes:
Gemunaþ þara mæla þe we oft æt meodo spræcon,
þonne we on bence beot ahofon,
hæleð on healle ymbe heard gewinn
("Meminerimus vota ista quae medum combibentes saepe impertiebamus, heroës in aula, virtute aemuli, e scamno iactitantes").The Battle of Maldon 212-214 Unde constat saeculo X exeunte Anglosaxones nobiles, mox pugnaturos, se medum potantes, potius quam cervesiam vinumve, repraesentavisse. Vates praecipue Nordici, interdum Hibernici, de medo poësis cantitabant, videlicet de inspiratione poëtica.Adalbert Kuhn, Die Herabkunft des Feuers und des Göttertranks (Berolini: Dümmler, 1859) ; ; ; ;  pp. 89-91, 159-160

 Testimonia archaeologica 
Archaeologi testimonia potationis medi modo indirecto recognoscunt. Constat enim flores Filipendulae ulmariae ad fermentationem medi adiuvandam temetumque stabilizandum aevo medio additas esse: proponitur eandem rem iam in Europa media et septentrionali factam.Gustav Hegi, Illustrierte Flora von Mitteleuropa vol. 4 fasc. 2 (Monaci, 1921-1923) pp. 971-974 Ita explicari possunt magnae copiae pollinis Filipendulae quae in vasis cornubusque interdum in effossionibus archaeologicis reperiuntur: Filipendulae enim flores haud alio modo ab hominibus consumitur. Talia vasa, polline Filipendulae generosius tincta, ad Kodiani in Georgia (annis fere 2600/2400 a.C.n. deposita), ad Nandrup et Bregninge necnon Egtvedt Daniae (1400/1300 a.C.n.), ad Ashgrove Fifensis in Scotia (1450/1100 a.C.n.), ad Niedererlbach et Glauberg in Germania occidentali (c. 400 a.C.n.) reperta sunt; adduntur cornua duo Danica c. 200 p.C.n. confecta.. Vide et ; ; 

 Notae 

 Bibliographia 

 Abel Alves, "Mead: A Study in Human Culture's Interaction with the Natural Environment and Other Animals" in Interdisciplinary Studies in Literature and Environment vol. 13 (2006) pp. 151-166 JSTOR
 Andrew Dalby, "The Name and Taste of Indo-European Mead" in Petits propos culinaires no. 119 (2021) pp. 107-116
 R. A. Morse, K. H. Steinkraus, "Wines from the fermentation of honey" in E. Crane, ed., Honey. A comprehensive survey (Londinii, 1976) pp. 392-407

 Etymologica
 Harold Bailey, "Madu: a contribution to the history of wine" in Silver Jubilee Volume of the Zinbun-Kagaku-Kenkyusyo Kyoto University (Kyoto, 1954) pp. 1-12

 "medu" in Xavier Delamarre, Dictionnaire de la langue gauloise (2a ed. Lutetiae: Errance, 2003) p. 222-223
 "μέθη", "μέθυ" in Conradus Dinnerus, Epithetorum Graecorum farrago locupletissima (Lugduni, 1607) 
 Christine Fell, "Old English Beor" in Leeds Studies in English n.s. vol. 8 (1975) pp. 76–95
 José Andrés Alonso de la Fuente, "Some thoughts on Etruscan *maθ- ‘(honeyed) wine’" in Historische Sprachforschung vol. 120 (2007) pp. 305-310 JSTOR
 "medd" in Geiriadur Prifysgol Cymru
 Bill Griffiths, "The Old English Alcoholic Vocabulary: a re-examination" in Durham University Journal vol. 78 (1986) pp. 231-250

 J. P. Mallory, D. Q. Adams, The Oxford Introduction to Proto-Indo-European and the Proto-Indo-European World (Oxonii,2006) pp. 262-265
 Jaan Puhvel, "Barm and Balm, Hittite Style" in Journal of Cuneiform Studies vol. 63 (2011) pp. 103-104 JSTOR
 Mikołaj Rychło, "Englisch mead, Polnisch miód und Hochdeutsch Met aus der historisch-vergleichenden Perspektive" in Acta Universitatis Lodziensis. Folia Germanica vol. 14 (2018) pp. 57-65

 Mythologica et poëtica
 Michael J. Enright, Lady with a Mead Cup: ritual, prophecy and lordship in the European warband from La Tène to the Viking age. Dublini: Four Courts Press, 1986

 A. G. van Hamel, "The Mastering of the Mead" in Studia Germanica tillägnade Ernst Albin Kock (Lund, 1934)

 Mahmud Sadeqi-zadeh, "Mul "Wine" in Classical Persian Poetry" in Iran & the Caucasus vol. 13 (2009) pp. 131-133 JSTOR

 G. Sverdrup, "Rauschtrank und Labetrank im Glauben unserer Vorfahren" in Avhandlinger utgitt av Det Norske Videnskaps- Akademi i Oslo. II Hist.-Filos. Klasse (1940) no. 5


 Archaeologica

 J. Grüss, "Zwei altgermanische Trinkhörner mit Bier- und Metresten" in Prähistorische Zeitschrift vol. 22 (1931) pp. 180-191 (in interrete reperienda)

 E. Husberg, Honnung, vax och mjöd: biodlingen i Sverige under medeltid och 1500-tal. Gothenburgi: Historical Institute, University of Gothenburg, 1994
 E. Koch, "Mead, chiefs and feasts in later prehistoric Europe" in M. P. Pearson, ed., Food, culture and identity in the Neolithic and early Bronze Age (BAR International Series, 1117. Oxoniae: Archaeopress, 2003) pp. 125–143



 Eduard Schröder, "Met" in Johannes Hoops, ed., Reallexikon der germanischen Altertumskunde (Argentorati: Trübner, 1911-1919) vol. 3 pp. 217-218
 Richard B. Warner, "The Irish early medieval feasting house and its iron age origin" in Ulster Journal of Archaeology 3a ser. vol. 74 (2017–18) pp. 33-47 JSTOR

 Nexus externi 
 "Médhu" in Indo-European Lexicon apud Texanos
 Jesus Fernando Guerrero Rodriguez, Old Norse Drinking Culture (dissertatio)
 Maria Kvilhaug, The Maiden with the Mead: a goddess of initiation in Norse mythology?'' (dissertatio)
 Susan Verberg, "Brew Mead Like a Viking"
 Bibliographia hydromelitis

Categoria:Hydromeli
Categoria:Lingua Protoindoeuropaea