Talio

Talio  (-onis, f.) est similitudo vindictae, ut taliter quis patiatur ut fecit, sic quidem finiebat eam Isidorus in Originibusv.27.24. Vide etiam quid scripserit Festus sub verbo ː permittit enim lex parem vindictam.. Etenim e vocabulo Latino "talis" ducta habebatur quia hoc principium iuris declarare videtur ː Qualis iniuria, talis poena. Hodie talio per locutionem Biblicam quoque "oculum pro oculo, dentem pro dente" significari potest. In vetustissimis legibus humanis invenitur, in Codice HammurabiExempli gratia lex 196 ː Si quis oculum hominis effoderit, eius oculum effodient = šumma awīlum īn mār awīlim uhtappid īnšu uhappadu., in scriptura sacra HebraeorumExodus XXI.24-25 ː  oculum pro oculo, dentem pro dente, manum pro manu, pedem pro pede, adustionem pro adustione, vulnus pro vulnere, livorem pro livore.  ... et Leviticus XXIV.19-21 ː Qui irrogaverit maculam cuilibet civium suorum, sicut fecit, sic fiet ei: fracturam pro fractura, oculum pro oculo, dentem pro dente restituet; qualem inflixerit maculam, talem sustinere cogetur. Qui percusserit iumentum, reddet aliud. Qui percusserit hominem, morietur, et Liber Deureronomii XIX.21 ː Non misereberis eius, sed animam pro anima, oculum pro oculo, dentem pro dente, manum pro manu, pedem pro pede exiges., in Magna Graecia apud GraecosDiodorus Siculus XII.17.4ː ἐάν τίς τινος ὀφθαλμὸν ἐκκόψῃ, ἀντεκκόπτεσθαι τὸν ἐκείνου . sed etiam in duodecim tabulis Romanorum ː SI MEMBRUM RVPIT, NI CVM EO PACIT, TALIO ESTOHic versus ab editoribus ad tabulam octavam legem secundam vulgo refertur., quamquam hodierni XII tabularum commentatores aestimant plerumque inter litigantes pactionem intervenisse quae litem ad poenam pecuniariam redegisset. Decemviri enim in infinita laesionum varietate, graviorum leviorumve, omnibus casibus lege caveri non posse animadvertentes ad privatam iniuriae aestimationem et satisfactionem ita decurrisse videntur. Quod postea secuti praetores ex edicto recuperatores dare solebantMichel Humbert, La Loi des XII tables, 2018 pp. 431-453. Nonne secundo saeculo iurisconsultus Sextus Caecilius apud Aulum Gellium Favorino philosopho iam respondebatː "Quod edictum autem praetorum de aestimandis iniuriis probabilius esse existimas nolo hoc ignores hanc quoque ipsam talionem ad aestimationem iudicis redigi necessario solitam. Nam si reus, qui depecisci noluerat, iudici talionem imperanti non parebat, aestimata lite iudex hominem pecuniae damnabat, atque ita, si reo et pactio gravis et acerba talio visa fuerat, severitas legis ad pecuniae multam redibat" ? (Noctes Atticae XX.1.37-38..
 Quo modo talio posteritatem offenderit 
Nec dubium est quin principio talio ad vim nimiam coercendam instituta sit ne vindicta damnum acceptum superaret neve series vindictarum in infinitum procederet usque ad privatum bellum. Mutatis tamen temporibus talio et saeva nimis et parum utilis visa est. Quibus verbis Iesus Christus talionem reieceritEvangelium secundum Mattaeum V.38-39 ː Audistis quia dictum est: "Oculum pro oculo et dentem pro dente". Ego autem dico vobis: Non resistere malo; sed si quis te percusserit in dextera maxilla tua, praebe illi et alteram  omnibus notum est. At iurisconsulti Romani quoque talionem quiescere siverunt et secundo saeculo Favorinus philosophus apud  Aulum GelliumNoctes Atticae XX.1.15-19. eius absurditatem sic demonstrabatː 

 Notae 

Fontes 
Cato, Origines, fragmentum 4.4 a Prisciano grammatico servatum
Gaius, libro tertio Institutionum 223.
Aulus Gellius, libro sexto decimo Noctium Atticarum cap. 10(8) necnon libro vicesimo cap. 1(14-20, 37-38).

 Plura legere si cupis 
 Raphaël Draï, Le mythe de la loi du talion, Anthropos, 1996 Recensio critica Nova editio 2017.
 Jan Rothkamm, Talio esto : recherches sur les origines de la formule "oeil pour oeil, dent pour dent" dans les droits du Proche-Orient ancien, et sur son devenir dans le monde gréco-romain, Berolini, De Gruyter, 2011 Apud Guglum librorum
Categoria:Poenae
Categoria:Leges
Categoria:Ius Romanum