Marcus Antonius Felix

Marcus Antonius Felix fuit libertus Antoniae Minoris vel eius filii Claudii imperatoris et frater illius Pallantis liberti qui in imperio Romano imperante Claudio plurimum pollebat. Ut frater cursum honorum equestrem percuccurrit et procurator Iudaeae anno 52 a Claudio factus in munere confirmatus est a Nerone usque ad annum 60 cum Porcius Festus ei successitActus Apostolorum 24.27..
De nomine et uxoribus
Tacitus ei nomen gentilicium Antonium tribuebatHist. V.9 dum Flavius Iosephus semel eum Claudium appellatAI XX.137. velut ac si libertum ipsius principis, non eius matris, fuisse putasset. In plerisque locis Felix tantum nominabatur. Itaque res in dubio manet etsi ab eruditis plerumque ad gentem Antoniam refertur. Praenomen Marcum, quod in fontibus non legeretur, addidere viri docti aetatis nostrae: etenim liberti praenomen et nomen a patrono mutuari solebant, nomen servile ut cognomen retinere. Quocirca praenomen Marcus e patre Antoniae minoris Marco Antonio sumptus est.

Quamvis servili stirpe trium reginarum maritus fuitSuet. Cl. 28., inter quas erant filia quaedam Herodis Agrippae I Drusilla nomine, femina IudaeaAct. Ap. 24. quae Felicis gratia maritum Azizum, regem Emesae, reliquit et ei peperit filium  in eruptione Vesuvii postea mortuumFl. Ios. AI XX.141-144, et Iulia Drusilla, neptis Marci Antonii et Cleopatrae VIITac. Hist. V.9.

De procuratione in Iudaea
Secundum TacitumAnn. XII.54 Felix anno 52 iam  Samariae praeerat cum caedes et rixae inter Galilaeos, qui sub dicione procuratoris Iudaeae Ventidii Cumani vivebant, et Samaritas ortae sunt. Dissensio inter duos Romanos duces rem etiam graviorem fecit. Itaque ambo invicem accusaturi ad tribunal legati Syriae, Ummidi Quadrati, accersiti sunt ; at ille Felici sedem inter iudices obtulit et Ventidius Romam missus solus poenas dedit dum Felix universam Iudaeam accipit.
At Flavius Iosephus qui bis et in Bello IudaicoII.232-247 et in Antiquitatibus IudaicisXX.118-137 Samaritarum et Galilaeorum proelia rettulit de Felice quidem nullam mentionem faciebatM. Aberbach, 'The Conflicting Accounts of Josephus and Tacitus concerning Cumanus' and Felix' Terms of Office', The Jewish Quarterly Review
1949(40)ː 1-14 . Accusatus quod nimis ignave crescentem seditionem neglexisset Ventidius Cumanus a legato Syriae Romam dimissus est sese coram principe purgandi causa. Tum Felix a Claudio imperatore procurator Iudaeae factus est. Qui autem Tacitum sequuntur dubitant utrum Felix anno 52 procurator Samariae fuerit (qui titulus tamen sine exemplo erat) an cohortibus vel alis auxiliorum tantum praefectus esset.

Ut qui privilegia senatorii ordinis tueri studeret, Tacitus rempublicam a Claudianis libertis administratam detestabatur atque nobis acerbissimum iudicium de Felice procuratore  reliquit : Antonius Felix per omnem saevitiam ac libidinem ius regium servili ingenio exercuitTac. Hist. V.9. Certe eius procuratio incruenta non fuit...

Primum latrones oppressit qui provinciam infestabant - quae appellatio tunc Iudaeos Romanorum dominationem aspernantes dissimulare poterat - : Eleazarum quidem eorum ducem vivum Romam duci iussit sed magnum numerum eius sociorum necavitFl. Ios. BI II.253-254 et AI XX.160-161. Giovanni Brizzi, Lestai-latrones: briganti o guerriglieri? Le scelte lessicali di Giuseppe Flavio, 2013 et Ricardus Horsley, "Josephus and the bandits", Journal for the Study of Judaism, 1979 : 37-63 . Latrociniis vix compositis aliud genus sceleratorum hominum Hieorsolymis apparuit, sicarii dicti : nam sica veste occultata ex improviso in viis publicis viros illustres et potentes sibi occurrentes occidebant atque rem velut ab alio factam indignari in primis solebantFl. Ios. BI II.254-257. Ricardus Horsley, "The Sicarii: Ancient Jewish "Terrorists", The Journal of Religion, 1979 : 435-458. Secundum Iosephum in Antiquitatibus IudaicisXX.162. Felix per eos vel saltem simili operandi modo ut sicarii de caede accusarentur, summum sacerdotem Ionathan interficiendum curavit. Viginti ante annos in Bello IudaicoII.256 idem Iosephus eandem caedem narrabat nec culpam ad Felicem sed ad sicarios  referebat : fortasse  rem postea melius cognovit aut magno temporis intervallo interposito verum dicere non iam reformidabat. Circa idem tempus alios quoque sacerdotes vinculis oneratos Romam duci iussit procurator Augusti, quorum causam ut oraret historicus Flavius Iosephus, adhuc adulescens, Urbem orbis dominam primum visitVita 13.

Postremo Caesareae quoque, in capite provinciae, Iudaei cum ceteris incolis, Syris et Graecis praesertim, confligebant pugnabantque de praestantia in civitate. Felix milites  in eos immisit ac magnum numerum trucidavitFl. Ios. BI II.266-270 et AI XX.173-178. Tum denique Romam revocatus est et Festus ei successit. Quamquam a provincialibus apud Neronem accusatus ob gratiam Pallantis fratris Felix absolutus estFl. Ios. AI XX.182. Paul McKechnie, 'Judaean Embassies and Cases before Roman Emperors, AD 44–66', The Journal of Theological Studies, 2005(56)ː 339–361, 

Is fuit quoque qui Paulum Tarsensem, Christi discipulum, in carcere duos annos Caesareae retinuitAct. Ap. 23.24-24.27 ubi legitur Drusillam, Felicis uxorem, Iudaeam fuisse (24.24). postquam eius causam cognovit.

 Notae 

Fontes
Actus Apostolorum 23-26
Epitome de Caesaribus IV.7.
Flavius Iosephus, libro secundo de Bello Iudaico 247 et 252-271
 Vita 13 et 37
libro vicesimo Antiquitatum Iudaicarum 137-182
Suetonius, Claudius 28
 Tacitus, libro duodecimo Annalium cap. 54
 libro quinto Historiarum cap. 9.

Si vis plura legere...
 Hadas-Lebel, Mireille, Rome, la Judée et les Juifs, Parisiis, A. & J. Picard, 2009
 Ute Schall, Die Juden im Römischen Reich. Regensburg 2002
E. M. Smallwood, The Jews under Roman Rule : from Pompey to Diocletian, Lugduni Batavorum, Brill, 1976

 Nexus externi 
De nummis procuratorum Iudaeae apud Jewish virtual library

Categoria:Personae Novi Testamenti
Categoria:Procuratores Iudaeae
Categoria:Liberti