Ctesias

Ctesias (Graece Κτησίας, natus Cnidi quinto saeculo a.C.n.; mortuus post 394 a.C.n.), ex familia Asclepiadarum, fuit medicus Graecus Artaxerxis Mnemonis  atque historicus qui de rebus Persicis atque Indicis scripsit. Nec servata sunt eius opera sed praecipuus fons Diodori Siculi in libro secundo Bibliothecae historicae habentur. Item unum e fontibus Nicolai Damasceni fuisse   in Historia Universali existimant.

 Vita 
In Caria  ex altero ramo Asclepiadum gentis ortus, filiusEius patri Stesiarchus aut Stesiochus nomen erat secundum fontes. et nepos medicorumGalenus, Commentarius ad Hippocratem de artubus, IV.40 et Oribasius, Collectiones medicae VIII.8 erat quorum artem velut hereditatem gentiliciam recepit. Anno incerto medicus regum Persarum atque eorum familiarium   factus est ː de Dario II nihil accepimus sed anno 401 regem Artaxerxem II in bello adversus fratrem Cyrum  comitabatur et vulnus a rege proelio Cunaxensi acceptum ipsum sanasse sese iactabatAnabasis I.8.26. Plutarchus cap. XI.. Clearchum quoque ducem Lacedaemonium decem milium  curasse captivum  antequam supplicio adficeretur in Persicis contendebatFragmenta 68-69 ex Photio 60.163-164. Plutarchus Artaxerxes XVIII et XIII.3-7.. Circa 398 a.C.n. legatus ad Cononem et Lacedaemonios a Persis missusFragmenta 72-75 ex Photio 63-64. apud regem  Artaxerxem non rediit sed reliquam vitam in terra Graeca incerta peregitFortasse Spartae ː philolaconismi enim vulgo accusabatur. Aut in patria Cnidi, quae civitas iam 412 a.C.n. societatem cum Lacedaemoniis adversus Athenienses inierat? ubi Persica viginti tribus libris  composuit, in quibus Artaxerxis mores saepe detrectat. Hoc ipso enim anno narratio rerum gestarum Persicarum desinitDiodorus XIV.46.6. E loco Persicorum ubi Clearchi tumulum octo post annos quam ille obiit memoratPhotius 62 colligitur anno 393 a.C.n. Ctesiam adhuc vivere et  Persicis operam dare.

 Opera 
Persica ː viginti tribus libris res  in illa regione gestas a mythicis Assyriorum regibus Nino et Semiramide usque ad annum 398 a.C.n. narrabant. Inter 393 a.C.n. et divulgatam Anabasim Xenophontis qui ea legerat publicata sunt. Prima pars hoc est libri I-VI Assyriaca saepe appellantur quia de regibus Assyriorum et Medorum disserunt. Secundum Photium Ctesias plerumque Herodoto contradicebat. Summarium in Photii Bibliotheca legere potes atque nonnulla  Ctesiae dicta ex Vita Artaxerxis apud Plutarchum cognoscere aut e secundo libro Bibliothecae Historicae in quo Diodorus plerumque medicum Cnidium sequitur.
Indica ː uno libro mirabilia quaedam naturalia breviter colligunt quibus Ctesias ad mirandum Graecos ducere cupiebat. Fragmenta apud Aelianum et Photium legere potes necnon in excerptis Constantinianis. Ante Ctesian Scylax qui expeditionem ad Indum duxitAristoteles, Politica VII.14.3. et Hecataeus Milesius de Indis scripserant necnon post eos HerodotusThalia 98-116.  Hic liber tamen primus liber Graecus est Indis totus dicatus cuius partem aliquam legere possimus.

Ex grammaticorum collectaneis alii tituli ad nos pervenerunt (Περίπλοῦς Άσίας sive Περιόδος sive Περιήγησις, Περὶ ὀρῶνSunt qui de paternitate Ctesiae dubitent tam de montibus quam de fluminibus., Περὶ ποταμῶν) quae ad genus periegeticum pertinere quidem videntur, sed de quibus paene nihil compertum est. Περὶ τῶν κατὰ τὴν Ἀσίαν φόρωνAthenaeus II.74 et X.59 ad vectigalia regibus Persicis solvenda spectabat atque eius operi maiori subiungendus est.

 De fide historica 
Quod diu apud Persas moratus esset et oculis suis quae describebat vidisset, ad fidem faciendam memorare solebat Ctesias nec mendacii accusare Herodotum dubitabat. Ipse tamen mox eadem mala fama iactatus est ː Xenophon de pugna apud Cunaxa ei contradicebat et Plutarchus eius testimonium aperte contemnebat quod Spartanis nimis favisset atque suas partes in rebus gestis impudenter auxisset. Lucianus eum - una cum Herodoto - inter historicos mendaces numerabatVera Historia II.31. Philopseudes II. Quomodo historia conscribenda sit 39. Cf Aulus Gellius, Noctes Atticae IX.4 et Strabo, Geographica XI.6.4.. Nihilominus a multis legebatur et compilatores historiarum universalium, Diodorus Siculus, Nicolaus Damascenus, Trogus Pompeius eius scriptis abunde utebantur. Idem faciebant  Plinius Maior et Aelianus qui naturalibus studebant. Nec negaveris tamen saepe Ctesian incredibilia rettulisse et numeros mensurasque in infinitum multiplicasse. Quod quidem et alii historici illorum temporum facere solebant.

Nonnulli moderni severiores fuerunt ut Felix Jacoby qui corpus Ctesianum anno 1958 edidit atque opinionem protulit Ctesian omnia apud Herodotum sumpsisse et ex arbitrio mutationes fecisse ne furta manifesta forent. Critici recentioresE.g. Dominica Lenfant, vide bibliographiam. causam Cnidii medici aliquatenus egerunt dicentes nisi veritatem historicam at saltem narrationes apud Persas divulgatas tradidisse Ctesian.

 De stilo 
Moderni de Ctesiae stilo per se iudicare non iam possunt sed plura iudicia antiqua ad nostra tempora pervenerunt. Prolixitas vel garrulitas quaedam ei vulgo obiciebatur, quod in fragmentis servatis non observaris quia rescripta et abbreviata sunt, et actio nonnumquam tam lente progrediens ut numquam mori desiturum Cyrum  quereretur  PlutarchusArtaxerxes 11.11. Cf Demetrium, De elocutione 212 ː ἀδολεσχία, velut ac si hebete telo percussus esset. Photium offendebat oratio nonnumquam solutior et ad locutiones vulgares decurrens.

Ceterum iucunde scripsisse et multis placuisse omnes consentiunt. Ita Dionysios Halicarnassensis aestimabatDe compositione verborum X.4-5. scripsisse iucunde non pulchreἡδέως οὐ καλῶς. Cf Photium ː σαφής τε καὶ ἀφελὴς λίαν Ctesian et Xenophontem, pulchre non iucunde Thucydiden et Antiphontem, et pulchre et iucunde Herodotum. Demetrius eius ἐνάργειανQuae "evidentia" Latine dici solet. laudabat qua res velut pictor sub oculos lectoris ponebat ita ut poetae appellationem sibi meruisse ei videreturDe elocutione 212-216. ἐναργείας δημιουργός ἐστιν ἐν τῇ γραφῇ συμπάση Apud archive.org. Etenim patheticum et dramaticum adfectabatPhotius 72.178, vicissitudines inexspectatas narrationibus inspergere callebat. In summa mythistoricus potius quam historicus erat quod severioribus rerum gestarum scriptoribus displicebat.

Dialecto ionica utebatur, non tamen ita continue ut HerodotusPhotius 72-176. ː atticismis pronior erat.

 De prima editione et versione Latina 
Primus Henricus Stephanus anno 1557 nonnulla fragmenta Ctesiae apud PhotiumQui ultimus lector notus operum adhuc integrorum videtur. inventa Genavae Graece publicavit una cum Appiani Iberica et fragmentis Agatharchidis et Memnonis ibidem servatis	
Ἐκ των Κτησιου, Αγαθαρχιδου, Μεμνονος ιστορικων έκλογαι. Αππιανου Ιβηρικη και Αννιβαικη. Ex Ctesia, Agatharchide, Memnone excerptæ historiæ. Appiani Iberica. Item, De gestis Annibalis. Omnia nunc primùm edita. Cum Henrici Stephani castigationibus. Ex officina Henrici Stephani Parisiensis typographi. An. M. D. LVII.. Anno 1566 idem Henricus Stephanus hoc summarium a Photio elaboratum a seipso Latine conversum editioni Latinae Herodoti Historiarum subiunxit	
Herodoti... Historiae lib. IX, & de vita Homeri libellus. Illi ex interpretatione Laur. Vallae adscripta, hic ex interpret. Conradi Heresbachii: utraque ab Henr. Stephano recognita. Ex Ctesia excerptae historiae. Icones quarundam memorabilium structurarum. Apologia Henr. Stephani pro Herodoto.... Ita per nonnulla saecula opera Ctesiae appendix Herodoti historiarum habita sunt.

 Fontes 
 Diodori Bibliotheca historica II.20 et  32.4 
 II.236 ; VII.23 et 28-29 ; VIII.75 ; XXXI.21 ; XXXVII.29
 Plutarchi Vitae parallelae ː Artaxerxis, I, 4 ; VI, 9 ; IX, 1, 4 ; XI ; XIII, 3–7 ; XIV, 1 ; XVIII, 1–7 ; XIX, 2–5 ; XXI, 3–4 
 Strabonis Geographia libro quarto decimo
 Xenophontis Anabasis I.8.26-27
 Photii Bibliotheca 72. Hic legere potes Persica Hic legere potes Indica

Notae 

 Plura legere si cupis 
Jan Boncquet, Diodorus Siculus (II, 1-34) over Mesopotamie. Een historische Kommentaar, Bruxelles, 1987 Recensio critica
Bernardus Eck, Sur la vie de Ctésias, Revue des études grecques, 1990 ː  409-434
Godefroy Goossens, "L'histoire d'Assyrie de Ctésias", L'Antiquité Classique, 1940 ː 25-45
Carolus Jacoby, "Ktesias und Diodor, eine Quellenuntersuchung von Diodor B. II, c.1-34", Rheinisches Museum für Philologie, 1875(XXX) ː 555-615.
 Klaus Karttunen, "Ctesias in transmission and tradition", Topoi, 1997 ː 635-646
 Fridericus Gulielmus König, Die Persika des Ktesias von Knidos, Graz, 1972. (Archiv für Orientforschung, Beiheft 18).
Dominique Lenfant, "L’Inde de Ctésias, des sources aux représentations", Topoi 2005 ː 309-336.
 Ctésias de Cnide. La Perse. L’Inde. Autres fragments. Texte établi, traduit et commenté, Les Belles Lettres, 2004. Collection des Universités de France Recensio critica
 "Ctésias de Cnide" in Les Perses vus par les Grecs, Armand Colin, 2011 ː 96-106
"Nicolas de Damas et le corpus des fragments de Ctésias. Du fragment comme adaptation",  Ancient society, 2000(30) ː 293-318.
 "Ctésias et Hérodote ou les réécritures de l’histoire dans la Perse achéménide", Revue des études grecques, 1996(109) ː 348-380
 Iosephus Marquart, "Die Assyriaka des Ktesias", Philologus Supplementum 6. Göttingen, 1893 ː 501-658.

 Nexus externi 
Encyclopedia Iranica
Livius.org
Categoria:Nati saeculo 5 a.C.n.
Categoria:Mortui saeculo 4 a.C.n.
Categoria:Historici Graeci antiqui
Categoria:Auctores Graeci antiqui
Categoria:Scriptores operum deperditorum