Hyperides

Hyperides Glaucippi filius e demo Collyto (Graece Ὑπερείδης; natus Athenis ca. 389, mortuus  322 a.C.n.) fuit logographus et unus e decem oratoribus Atticis: solus ex iis non per manuscriptam traditionem ad nos pervenit, sed tantum papyris in Aegypto repertis. Antipater, Alexandri Magni in Græcia successor, eum Aeginam cum confugisset ex templo extractum occidi iussit, abscissa ultro sibi prius ut ferunt lingua ne quid invitus prodere cogeretur. De illo aliud alii sentiunt. Fabio quidem est dulcis et acutus, Halicarnasseo plenus leporum, at Hermogeni minime accuratus et durus videtur cf. notam de Hyperide (editio ad usum Delphini orationis Ciceronis De claris oratoribus, cap. 9.) . 

 Vita 
Quoniam quae scripserunt de Hyperide Hermippos et Dionysius Halicarnasseus non iam habemus praecipuus fons exstat vita Hyperidis Vitis decem oratorum inserta.

Beato loco natus optime educatus estː magistros habuisse Isocratem et Platonem dicebaturVita 3., quod in Isocrate manifestius elucet. Plures domos Athenis et in Piraeo et agros in Eleusinis finibus possidebat. A lautiore cibo (in primis piscibusAthenaeus VIII.341f ex Timocle et VIII.342c ex Hermippo. Vita 19.) et formosarum mulierum amore non abhorrebat. Plures amasias in diversis locis eis tribuebantAthenaeus XIII.590e. Vita 18.. Vitam orationibus iudicialibus pro aliis scribendis, plerumque in rebus privatis, ut logographus quaerebat et mercedes non parvas accepisse existimaturAthenaeus VIII.341f ex Timocle. Vita 5.

Publice primum (ut videtur) anno 362 strategum Aristophontem per eisangeliam accusavit quod socios in insula Ceo vexasset. Qui duobus suffragiis tantum absolutus est, quod diu postea memorare Hyperidi adhuc libebatPro Euxenippo 28ː  Ἀριστοφῶντα τὸν Ἁζηνιέα, ὃς ἰσχυρότατος ἐν τῇ πολιτείᾳ γεγένηται（καὶ οὗτος ἐν τούτῳ τῷ δικαστηρίῳ παρὰ δύο ψήφους ἀπέφυγε.. Anno 343 tandem in plenam lucem politicam prodiit cum Philocratem illum qui paci anno 346 cum Philippo factae  nomen suum indidit proditionis accusavitPro Euxenippo 29-30. Demosthenes, De falsa legatione 116. paulo antequam ipse Demosthenes Aeschinem similiter oratione De falsa legatione adgrederetur. Philocrates apud iudices venire ausus non est et in exsilium abiit. Eodem anno Hyperides iura Atheniensium ad fanum Deliacum pertinentia feliciter apud amphictyones defendit postquam Aeschines qui ad hoc officium a populo electus erat areopago indignus visus estVita 25 (850a). Demosthenes, De Corona 134.. Nam ab illo tempore partibus Macedonibus infestis et a Demosthene tum ductis favere non desiitː in insulas Chium, Rhodum, Thasum legatus mittitur a Macedonum societate illos populos ut averteretVita 26. Philippi epistula 17. Ad quas legationes orationes hodie deperditae et Χιακός, Ροδιακός, Πρὸς Θασίους inscriptae pertinere putantur.. Anno 340 cum Athenienses Byzantinis a Philippo obsessis succurrerunt trierarchus erat et eodem anno choregiam insuper suscipere non recusavitVita 5.. Post cladem apud Chaeroneam acceptam Hyperides qui tum senator (buleuta) erat ad patriam defendendam  civitatem metoecis et libertatem servis et exsulibus reditum decreto proponere non dubitavitLycurgus, Contra Leocratem 36-41.. Ab Aristogitone sycophanta accusatus quod contra leges haec decrevisset absolutus estVita 8-9. Eius oratio Contra Aristogitonem hodie deperdita pluries ab antiquis memorata est (hic citationes habes). Duae orationes contra eundem in corpore Demosthenico servatae sunt, et pars Dinarchi orationis.. Deinde vehementer in oratorem qui tunc partium adversarum dux habebatur Demadem invehitur quia proxeniam Olynthio Euthycrati, Atheniensium inimico qui patriam suam Philippo anno 348 equitatum ducens prodiderat, dare voluit. Eius oratio Contra Demadem praeter nonnulla fragmentaHic habes fragmenta hodie deperdita a Didymo commentario speciali honoratus erat et in rhetorum scholis memorabaturPlutarchus, Praecepta gerendae reipublica 810c.. Mox Philippo iam mortuo in simili causa Philippidem quendam acriter vituperatContra Philippidem in papyro partim servata.. Simul Alexandri petitionibus de navibus et strategis  sese opponere solebatVita 4. Vita Phocionis 21.. Circa 334 cum honores Demostheni contulisset eius decretum a Dionda apud iudices παρανόμων accusatum estVita 6. Pars orationis Contra Diondam in palimpsesto servata est. Argumenta similiora erant eis quae post nonnullos annos in oratione Demosthenis De corona legenturQuod iam ab antiquis notatum estː Eusebius Caesariensis, Praeparatio Evangelica 10.3.14-15.ː  unde colligitur amicitiam eorum diu post Chaeroneam mansissePaul Demont, Rev. Ét. Gr., 2011, pp.38-40.. Fortasse paulatim illa amicitia dissolvebatur quia Hyperidi novi belli occasiones aucupanti Demosthenis prudentia displicebat. Certe in causa Harpalica (324/3) inter accusatores Demosthenis numeratur nec ei pepercit. Praeter corruptionem ei obiciebat quod Thebanis anno 335 a.C.n. non succurrisset et quod Harpali pecuniam et milites ultro offerentis societatem adversus Alexandrum recusassetContra Demosthenem, Fragmentum IV.18 in editione Collection des Universités de France. Cf. Dinarchus, Contra Demosthenem 18-22.. Circa idem tempus  Lycurgo oratore anno 324 mortuo liberos eius quos sycophanta quidam in carcerem coniecerat quod pater aerarium male administasset Hyperides foeda re indignans defendit et liberavitOratio Ὑπὲρ τῶν Λυκούργου παιδῶν.Hic habes celebrem locum ab Apsine servatum.. Cf Vita Lycurgi in Vitis decem oratorum 842e quae tamen Hyperidem omnino omittitː secundus patronus fuisse videtur.. Exsulante Demosthene et Phocione aures populi non iam sibi advertente Hyperides velut rebus publicis praefuit et una cum stratego Leosthene bellum paravit. Quod cum indictum est Demosthenes et ipse exsilio revocatus ut inceptum bene succederet operam dedit. Nonnullas victorias primo belli anno rettulerunt Athenienses et Leosthene mortuo Hyperides ad orationem funebrem ducis et militum dicendam electus est. Mox tamen Graecis apud Crannonem debellatis Antipater oratores Athenienses qui sibi adversabantur ut traderentur flagitavit. Hyperides in Aeginam insulam fugit unde a 'fugitivorum venatoribus' retractus per cruciatus necatus estVita 11-15.

 De Phrynae iudicio
Phryne meretrix ex Thespiis in magnum periculum inciderat cum iratus amator eam impietatis accusavit quia non deos Graecos sed Thracium deum adorabat. At Hyperides qui meretricum amator fuisse dicebatur orationem pro ea habuit ab antiquis multo laudatam adeo ut Valerius Messalla eam Latine verteritQuintilianus X.5.2. sed nobis paene omnino deperditamHic habes parvas reliquias. Athenaeus affirmat Hyperidem Phrynen Thespiensem pulcherrimam meretricem miro modo periculo eduxisse. Eius enim mammas denudavitÉlise Lehoux et Nicolas Siron, "Montrer, démontrer : Phryné et le dévoilement de la vérité", Cahiers des mondes anciens, 2016. Craig Cooper, "Hyperides and the Trial of Phryne", Phoenix, 1995ː 303-318, ut iudices ad misericordiam commoveret; qui dicuntur eam condemnare ausi non esse Athenaeus, lib. XIII: "Phrynae quidem cum patrocinaretur Hyperides et iam manifestum esset calculis iudicum condemnatam iri, in apertum eam produxit et discissis tuniculis, pectore nudato postrema orationis parte illius conspecta pulchritudine ita perorauit vt tanquam ministram sacerdotemque Veneris iudices religione reati et misericordia commoti necandam minime censuerint."(verba in Latinum sermonem versa a Iacobo Dalechampio Cadomensi )  ; cf. nota ad Phrynen, in editione quadam Horatii . Eandem fabulam iam in Vita 18-20 invenies.. Haec fabula verisimiliter postea ex Hyperidis moribus excogitata ficta esse vulgo iudicatur et nonnulli velut rhetoricae allegoriam in hac persona vident quae nec ratione nec argumentis logicis persuadet sed occultioribus animi motibusEmmanuelle Danblon, "Sur le paradoxe de la preuve en rhétorique", Communications, 2009ː 9-20.

 Opera partim servata
Usque ad saeculum undevicesimum, perpauca e scriptis Hyperidis, praeter pauca excerpta et fragmenta legi poterant. Saeculo XIX° autem nonnulli papyri in Aegypto reperti sunt, qui nobis partem operis Hyperidiani reddiderunt. Nuper etiam partes duarum orationum inventae sunt in codice qui palimpsestus Archimedis nuncupatur De textis noviter repertis in Archimedis palimpsesto ; Versio francogallica horum textuum. 

Vitae Plutarchi inscriptae (cap.17) si credimus 77 orationes sub Hyperidis nomine circumferebantur, e quibus periti homines 52 tantum revera ab Hyperide scriptos iudicabant. Nos per quattuor papyracea volumina nono decimo saeculo reperta sex orationum partes legere possumus, e quibus una est demonstrativa, ceterae iudiciales et per palimpsestum primo et vicesimo saeculo cognitum duas alias, in totum igitur octo. Sola Pro Euxenippo oratio paene integra est.
 Contra PhilippidemTextus apud Vicifontem (Graeceː Κατὰ Φιλιππίδου, 336/5 a.C.n.)ː oratio iudicialis, initium paene omnino deest, perorationem habemus. Hyperides in PhilippidemDe illo Philippide a poetis comicis irriso vide etiam Athenaeum VI.230c et 238c necnon XII.562c. vehementer invehitur qui decretum scripsit quo coronam quibusdam proedris (hoc est novem civibus sorte ductis qui ecclesiae praesidebant) ob rem bene gestam conferebat. Illi proedri extraordinarios honores Macedonibus aut Macedonum amicis ad populi suffragia pertulerant. Itaque Hyperides Philippidem decreti legibus contrarii (παρανόμων) accusat quia causas dandae coronae in decreto ementitus sitː de patria sua illi non bene meriti erant, immo contra patriam egerant. Exitus iudicii incertus est.
 Pro LycophroneTextus apud Vicifontem (Graeceː Ἀπολογία ὑπὲρ Λυκόφρονος, 333 a.C.n.)ː oratio iudicialis ab Hyperide logographo pro Lycophrone composita et lacunose servata. Sycophanta Ariston, cui adstat praeclarus orator Lycurgus, Lycophronem, qui hipparchus in insula Lemno fuit, per actionem eisangelia dictam, quae actio ad insidias contra democratiam a legislatore destinata erat, accusat. E textu Hyperidis nihil aliud quam adulterium cum Dioxippi athletae sorore commisit. Itaque Hyperides de actionis abusu indignatur, quod idem faciet in oratione Pro Euxenippo, eidem  Lycurgo sese opponens.
 Pro EuxenippoTextus apud Vicifontem (Graece Ὑπὲρ Εὐξενίππου εἰσαγγελίας ἀπολογία πρὸς Πολύευκτον, circa 330 a.C.n.)ː in hac oratione iudiciali Hyperides secundus patronus (συνήγορος) Euxenippum defendit a Polyeucte per actionem eisangeliam dictam accusatum, cui et ipsi adstat orator LycurgusA. Röhlecke, "Polyeukt wider Euxenipp", Rheinisches Museum für Philologie, 1929ː 68-80.. Eisangelia (εἰσαγγελία) erat actio extraordinaria ad insidias contra democratiam et proditores praeveniendos destinata in qua reus periculum mortis adibat. Qua tum accusatores abuti coeperant et Hyperides primum de ipsa actione negat idoneam esse ad casum eo magis quod Euxenippus nec orator nec strategus erat sed homo privatus. Quid fecerat? Iussu populi (sacerdos fuisse videtur) cum duobus collegis in templo herois Amphiarai incubuerat qui ita oracula Oropi dare solebat atque somnium publice rettulerat. E quo somnio Polyeuctes decretum de agro Oropensi inter tribus Athenienses dividendo scripserat, quod decretum postea octo e decem tribubus displicensDenis Knoepfler, "L’appariement des tribus aux Thargélies d’Athènes et les cinq collines oropiennes du Pour Euxénippe d’Hypéride (à propos du volume IG3 4, 1, du nouveau Corpus des Inscriptions Attiques)", Revue des Études Grecques, 2016ː 217-236. ut non legitimum (παρανόμων) abolitum est et eius auctor viginti quinque drachmis multatus est. Iratus culpam in Euxenippum reicere conatur quem responsum dei ementitum esseRebecca Van Hove, "A Dream on Trial: The Contest of Oracular Interpretations and Authorities in Hyperides’ In Defence of Euxenippus", Mnemosyne, 2019ː 405-436 contendit ut quibusdam placeret. Insuper docilitatem nimiam erga Macedones et Olympiadem ei obicit. Quae omnia refutat Hyperides. Eventus iudicii ignotus est.
 Contra AthenogenemTextus apud Vicifontem (Graece Κατ' Ἀθηνογένους, post 330 a.C.n.). Initium deest et finis lacunosus est. Haec oratio iudicialis a logographo Hyperide pro Epicrate composita est qui amore pueri cuiusdam captus ab eius domino, callido metoeco3ː  ἄνθρωπον λογογράφον τε καὶ ἀγοραῖον, τὸ δὲ μέγιστον, Αἰγύπτιον = hominem logographum et forensem et, quod maximum est, Aegyptium. Athenogene nomine, eius manumissionem emere voluit. Qui primum recusavit, mox tamen per lenam Antigonam Epicrati persuadet ut quadraginta minis et puerum et fratrem et patrem Midam simul emat atque insuper unguentariam tabernam quam Midas exercebat. Cupiditate impulsus ille contractum inconsulte sigillavit; post autem tres menses quinque talentorum aere alieno obaeratum esse Midam cognoscit. Itaque Athenogenem fraudis (δίκη βλάβης) apud iudices arcessit quia de aere alieno emptorem certiorem non fecit, sperans stultitiam suam  misericordiam iudicum esse moturam. Hyperides clienti suo personam simplicem credulamque composuit.
 Contra DemosthenemTextus apud Vicifontem (Graece Κατὰ Δημοσθένους ὑπὲρ τῶν Ἁρπαλείων, 323 a.C.n.). Textus mutilus per fragmenta in papyraceo folio servatus. Hyperides Demosthenem repetundarum accusat quod e thesauro quem Harpalus Alexandri reditum fugiens Atheniensibus obtulerat et populus in Acropoli custodiendum Demostheni et aliis mandaverat viginti talenta auri subripuissetCf Dinarchus, Contra Demosthenem 45.. Demosthenes quinquaginta talentorum multa damnatus est e quo colligere licet quinque tantummodo talenta subripuisse iudicatum esse eum quoniam in venalitatis causa multa decuplo furti aestimari solebatDinarchus, Contra Demosthenem 60ː δεκαπλοῦν τοῦ ἐξ ἀρχῆς λήμματος τὸ τίμημα τῶν δώρων. Id. Contra Aristogitonem 17.. Demosthenes in exsilium profectus est.
Oratio funebrisHyperidis oratio funebris recens reperta, recens. C.G. Cobet, 1858. Textus apud vicifontem (Graece Ἐπιτάφιος, 322 a.C.n.)ː magna pars huius orationis volumine papyraceo servata est, pars etiam a StobaeoFlorilegium  124.36.. Hyperides orator designatus est ad milites qui Bello Lamiaco perierunt et eorum ducem Leosthenem pro populo laudandumDiodorus Siculus 18.13.. Qui mos Athenis iam annuus erat sed illo anno non res solita fiebatGaston Colin, 1938. et Hyperides heroes qui pro Graeciae libertate vitam suam dederant ad caelum extulit. Nondum ad Crannonem victi erant Graeci et orator bona spe de futuro illa verba faciebat.

In palimpsesto anno 2004 recognita sunt fragmenta duarum aliarum orationum decimo aut undecimo saeculi exarataː Contra DiondamChris Care, Mike Edwards, Zoltán Farkas, Judson Herrman, László Horváth, Gyula Mayer, Tamás Mészáros, P. J. Rhodes, Natalie Tchernetska, "Fragments of Hyperides' "Against Diondas" from the Archimedes Palimpsest", Zeitschrift für Papyrologie und Epigraphik, 2008ː 1-19 et Contra TimandrumPaul Demont,	"Les nouveaux fragments d’Hypéride", Revue des Études Grecques, 2011ː 21-45. Livia De Martinis, "I democratici ateniesi dopo Cheronea. Alla luce del nuovo Iperide",  Aevum, 2012ː 39-62.. Nuper  novum fragmentum orationis Hyperidis Herculanei in Philodemi bibliotheca inventum est "Adversus Antipatri legatos" Fleischer, Kilian (2018). "Eine neue Hypereidesrede aus Herkulaneum: Gegen die Gesandten des Antipatros (PHerc. 1021, Kol. 11+12)", ZPE: 21–38.. Alioqui tantum grammaticorum exempla permanent.

Notae

 Fontes 
 Vitae decem oratorum Plutarchi inscriptae apud Remacle
Plutarchus, Vita Phocionis 7, 10, 17, 23 et Vita Demosthenis 12, 13, 28
De sublimi, opus Longini falso inscriptum 13 et 28
Athenaeus, Deipnosophistae VIII.341f-342c et XIII.590c-e, 591e

 Editiones et commentarii
Loeb classical library online.
Collection des Universités de Franceː Gaston Colin, Hypérideː Discours, Les Belles Lettres, 1946
 Christianus Jensen, Orationes sex cum ceterarum fragmentis, Lipsiae, in aedibus B.G. Teubneri, 1917.
F.G. Kenyon, Hyperidis orationes et fragmenta, Oxonii, 1906
László Horváth, Der Neue Hypereides: Textedition, Studien und Erläuterungen. (Texte und Kommentare 50), De Gruyter, 2014 Recensio critica
	Iperide. Epitafio per i caduti di Lamia, a cura di A. Coppola, introduzione di L. Braccesi, Venetiis, 1996 Recensio critica
Luisa Petruzziello, Iperide: Epitafio per i caduti del primo anno della guerra lamiaca. (PLit. Lond.133v).  Fabrizio Serra editore, 2009 Recensio critica

 Plura legere si cupis 
 Gianfranco Bartolini, Iperide : rassegna di problemi e di studi (1912-1972), Patavii, 1977 Recensio critica
Alessandro Capone, “Babington, Comparetti e le scoperte dei papiri d’Iperide”, Quaderni di storia 2010ː 89-129.
 A. Cartault, De causa Harpalica, Lutetiae, 1881
Gaston Colin, "L'Oraison funèbre d'Hypéride : ses rapports avec les autres oraisons funèbres athéniennes", Revue des Études Grecques, 1938ː  305-394
	"Les discours d'Hypéride contre Démosthène", Comptes rendus des séances de l'Académie des Inscriptions et Belles-Lettres, 1933ː 396-408
 Mike Edwards, "Le Palimpseste d’Archimède et le nouvel Hypéride", Comptes rendus des séances de l'Académie des Inscriptions et Belles-Lettres, 2010: 753-768
J Engels, Studien zur politischen Biographie des Hypereides: Athen in der Epoche der lykurgischen Reformen und des makedonischen Universalreiches. (Quellen und Forschungen zur antiken Welt, 2.) Monaci, 1989
Judson Herrman, "Hyperides' Against Diondas" and the Rhetoric of revolt", Bulletin of the Institute of Classical Studies, 2009ː 175-185 , 
László Horváth, 'Dating Hyperides' "Against Diondas"', Zeitschrift für Papyrologie und Epigraphik, 2008ː  27-36
 M. C. Howatson (ed.), The Oxford Companion to Classical Literature, Londini, sumptibus Oxford University Press, 1989, 2a ed., 640 pp. (ISBN 978-0198661214)
Claude Mossé, "Les procès politiques et la crise de la démocratie athénienne", Dialogues d'histoire ancienne, 1974ː 207-236
 Cletus Pavanetto, Graecarum Litterarum Institutiones, pars altera, sumptibus LAS, Romae, 1997 (ISBN 88-213-0361-6)
Freedrik Poulsen,	"Un portrait de l'orateur Hypéride", Monuments et mémoires de la Fondation Eugène Piot, 1913ː 47-58
S. C. Todd, "Hypereides "Againsy Diondas", Demosthenes' "On the crown", ant he rhetoric of failure", Bulletin of the Institute of Classical Studies, 2009ː 161-174
Woldemar Troebst,	Quaestiones Hyperideae et Dinarcheae, Ienae, 1882
Giuseppe Ucciardello, "Iperide tra età tardoantica e medioevo: i percorsi del testo nella tradizione retorica", in Felipe G. Hernandez Munoz (curator), La Transmision De Los Oradores Y Retores Griegos, Beroliniː 2012ː 303-330
 "Hyperides in the Archimedes Palimpsest: paleography and textual transmission",  BICS, 2009ː 229-254
 Gerhard Wirth,	Hypereides, Lykurg und die autonomia der Athener : ein Versuch zum Verständnis einiger Reden der Alexanderzeit, Vindobonae, 1999

 Nexus externi 
 Hyperidis orationes II  et 

Categoria:Auctores Graeci
Categoria:Oratores
Categoria:Scriptores Graeciae
Categoria:Necati