Iroha

Iroha (Iaponice いろは) est poema Iaponicum, Aevo Heian (794–1179) ut videtur scriptum. Carmen primum ad Kūkai tribuebatur, conditorem Shingon, esotericae Buddhismi sectae populo Iaponico gratae, sed investigationes recentiores invenerunt tempus compositionis Aevo Heian exeunte fuisse.Abe 1999:392, 398. Prima eius exsistentiae memoria ex anno 1079 exstat. Poema celebre est quia pangramma perfectum est, et simul isogramma, quamque syllabarii Iaponici (kana) litteram accurate semel comprehendens. Quam ob rem, textus pro syllabariis collatis adhibetur, multum ut series A, B, C, D . . . ex abecedario Punico et eius decessoribus Semiticis orta est.

 Textus 
Primo Iroha exemplo, in Konkōmyōsaishōōkyō Ongi (金光明最勝王経音義) in septem versibus consistit, sex septies, et unum quinquies moras habens. Etiam modo man'yōganaOrigo nominis etymologiae est Man'yōshū, quod hoc modo utitur. scribi solebat:

以 呂 波 耳 本 部 止
千 利 奴 流 乎 和 加
餘 多 連 曽 津 祢 那
良 牟 有 為 能 於 久
耶 万 計 不 己 衣 天
阿 佐 伎 喩 女 美 之
恵 比 毛 勢 須

Poematis autem structura usitatum exemplar 7–5 poesis Iaponicae sequitur (singulo versu hypometrico), et temporibus recentioribus sic usitate scribitur in contextibus ubi intercapedines versuum adhibentur. Textus poematis in hiragana (cum archaico ゐ [wi] et ゑ [we,] sed sine notis consonantium cum voce) est:
 Archaica  Hodierna  Ordo  Verba Latine conversa hiragana  transliteratio  kanji et hiragana  pronuntiatio  numeri  いろはにほへと  Iro ha nihoheto  色は匂へど  Iro wa nioedo  1 - 7 Etiam flores florentes (Colores suaveolentes sunt, sed ei) ちりぬるを  Chirinuru o  散りぬるを  Chirinuru o  8 - 12 tandem effugient わかよたれそ  Wa ka yo tare so  我が世誰ぞ  Wa ga yo tare zo  13 - 18 Quis in nostro mundo つねならむ  Tsune naramu  常ならん  Tsune naran  19 - 23  non mutatur? うゐのおくやま  Uwi no okuyama  有為の奥山  Ui no okuyama  24 - 30  Montes profundi karma— けふこえて  Kefu koete  今日越えて  Kyō koete  31 - 35  eos hodie transimus, あさきゆめみし  Asaki yume mishi  浅き夢見じ  Asaki yume miji  36 - 42  et somnia levia nobis non erunt, ゑひもせす  Wehi mo sesu  酔ひもせず  Ei mo sezu.  43 - 47  nec deludemur.

Nota: Hiragana archaica ゐ et ゑ, utitur, litteris quae nunc solum in nominibus propriis et certis orthographiis Okinawanis adhibentur. Scriptura hodierna notis consonantium vocatorum (dakuten praebitis) utitur. Quod est pro exemplum mutationum sonorum in lingua Iaponica aevo Heian dicta.

 Usus in cultura Iaponica 
Iroha omne kana solum semel continet, ん [-n] excepto, quod a む "mu" in scriptura non distingui solebat. Quam ob rem, poema saepe pro kana ordinatum usque ad reformationem aetatis Meiji saeculo undevicensimo adhibebatur. Ergo gojūon (五十音, ad verbum 'quinquagesima soni'), ratio ordinationis in lingua Sanscrita condita, usitatius factum est. Pro quoque kana in lingua Iaponia adhibitum, incipit a, i, u, e, o, tum ka, ki, ku . . . usque ad finem. Quamquam iroha saepe priscum habetur, primum gojūon exemplar notum iroha antecessit.

Iroha iam aliquando in Iaponia hodierna invenitur. Exempli gratia, ad sedilia in theatris numeranda adhibetur, ut adeo (a dextra ad laevam) trans summa formae ludi go (kifu), ut in Magister Go (Meijin), mythistoria scriptoris Yasunari Kawabata. Occidentales ludi go formae litteris vel numeris utuntur. In musica, notae octavi nominantur i ro ha ni ho he to, syllabae per katakana scriptae.
+ Notae musicae Latine  A  B  C  D  E  F  G Iaponiceイ (i)ロ (ro)ハ (ha)ニ (ni)ホ (ho)ヘ (he)ト (to)

Vocabulum いろは (iroha) etiam ad 'elementa' Iaponice significanda adhiberi potest, verbo abecedarium (ex A + B + C) simile.

 Origo 
Auctor a maioribus posteris traditus fuit Kūkai (空海) (774–835), sacerdos Buddhisticus et eruditus Iaponiensis Aevi Heian. Quod autem non veri simile est, quia eius tempore erant separati soni /e/ in agminibus /a/ et /ja/ indicis kana. Signum え (e) supra [je] pronuntiatum esset; ergo pangramma imperfectum fuisset.

Traditur iroha hi versus in Nirvana Sutra conversi esse:

Litterae leguntur:
Shogyō mujō
zeshō meppō.
Shōmetsu metsui
jakumetsu iraku. 

Verba significant:
Omnia facta sunt impermanentia;
quod est lex creationis et exitii.
Cum omnis creatio et exitium exstincta sunt,
quies ultima (nirvana) est beatitudo vera.

 Ametsuchi No Uta (prius pangramma)
 Carmen alphabeticum
 Litterae Iaponicae
 Scriptura Iaponica

 Notae 

 Bibliographia 
 Abe, Ryuichi. 1999. The Weaving of Mantra: Kûkai and the Construction of Esoteric Buddhist Discourse. Novi Eboraci: Columbia University Press. ISBN 0-231-11286-6.
 Miner, Earl, al. 1983. The Princeton Companion to Classical Japanese Literature. Ed. 2a. Princetoniae: Princeton University Press.

Categoria:Litterae Iaponicae
Categoria:Poesis
Categoria:Scriptura Iaponica
Categoria:Scripta saeculo 12
Categoria:Iaponiae scripta
Categoria:Libri Buddhistici