Tissaphernes

Tissaphernes (natus anno incerto; mortuus 395 a.C.n.) fuit satrapes Lydiae et Cariae ultimis annis quinti saeculi et primis annis quarti saeculi a.C.n., regnantibus Dario II et Artaxerxe Mnemone.

Bellum Peloponnesium
Annis 413 et 412 a.C.n., Tissaphernes satrapes Cariae et Lydiae factus est necnon praetor omnium copiarum quae in Caystri campum conveniebant. Tunc regi Dario II persuasit ut societatem cum Lacedaemoniis adversus Athenienses iniretThucydides VIII.5.5 et 17-18 et 37 et 43 et 58. Ita civitates Graecas in litore Aegaei maris sitas, auxilio sociorum destitutas, in potestatem Persarum subigere potuit. Mox tamen amicitiam cum exsule Atheniensi Alcibiade contraxit qui ei suasit neutras partes firmiter adiuvaret sed bellum inter Athenienses et Lacedaemonios protraheret ita ut ambae civitates quam maxime exhaurirenturThucydides VIII.45-47 et 87. Itaque cum Darius Athenienses acrius bello persequi voluit, filium minorem Cyrum exercitui et Sardium satrapiae praefecit (408/407 a.C.n.)Hell. I,4,3. Anabasis I,9,7.  : Tissaphernes Cariam tantum retinuit.

Bellum inter Artaxerxem et Cyrum
Dario autem mortuo (404 a.C.n.) Tissaphernes Cyrum apud novum regem Artaxerxem accusabat tamquam regnandi cupidus novas res pararet atque fratri maiori insidiareturAnabasis I,1,3 : fortasse iure etiam si Xenophon verbum διαβάλλει ponit. Plut. Art. III.. Precibus vero matris Parysatidis  supplicio subreptus Cyrus in satrapiam Sardes redire salvus potuit. Tunc occulte pluribus locis mercennarios conducebat causis diversis simulatis sive ad Pisidas sive ad Tissaphernem pertinentibusAnab. I,1,6-8 : rex diu credidit Cyrum bellum cum Tissapherne gesturum. Nam magnae dissensiones inter duos satrapas de urbibus Ioniae ortae erant, quas Cyrus ad sese converterat, quamquam Tissapherni stipendium pendere debebant, praeter Miletum quam obsidebat., re vera bellum adversus fratrem parans. Denuo a Tissapherne praeventus est qui Susa apud Artaxerxem festinavit atque ei vera consilia Cyri  aperuitPlut. Art. VI,6., qui regem imparatum aggredi ob hanc causam non potuit. Nihilominus pugna apud Cunaxam (401 a.C.n.) fortasse victor fuisset nisi vitam amisisset : in qua pugna Tissaphernes unus e quatuor ducibus Persarum fuitAnab. I,7,12.. 

Cyro mortuo mercennari Graeci (Decem Milia dicti) in patriam redire decreverunt. Tissaphernes cum eis indutias fecit atque fallacibus verbis, tamquam semper amicus Graecorum fuisset, duces eorum in insidias adlexit ubi omnes necati sunt. Qua de causa cum ceteri auctores Graeci tum praecipue Xenophon perfidiam eius vituperare solent.
Quae ob merita Tissaphernes exercitum et satrapiam Cyri a rege donatam accepit atque Cariae addidit.

Bellum adversus Lacedaemonios et Agesilaum
Bello Peloponnesio confecto victores Lacedaemonii omnibus sociis suis persuadere voluerunt ut sese ducentibus in Asiam copias traicerent atque communi omnis Graeciae expeditione civitates Graecas  Ioniae iugo Persico liberarent. Primi duces fuerunt Thibron et Dercylidas qui cum satrapis PhanabazoSatrapes Phrygiae erat. et Tissapherne bellum gessere nec multum proficere potuerunt. Mox tamen ipse rex Agesilaus anno 396 a.C.n. cum Lysandro exercitui praefectus estPlut. Art. XX.. Tissaphernes sibi  persuasum habebat Agesilaum Cariam invasurum esse, ubi praetorium suum et maximae opes erantCorn. Nep. III.. Itaque plerosque pedites eo misit. At Agesilaus usque ad Sardis in Lydiam  iter fecit, agrum vastavit et equitatum Persarum ad Pactolum flumen proelio vicit. Quam ob rem male gestam Artaxerxes Tissaphernis caput abscindi iussitHell. III,4,25. Plut., Ages. X,4.. Verisimile est multos inimicos et satrapam Pharnabazum variis criminibus eum onerasse ; odium quoque matris regis, Parysatidis, ei exitio fuisse videtur, quae mortem Cyri ulcisci gestiebat, filii dilectissimiDiod. Sic. XIV,80..

Fontes
Cornelius Nepos, Agesilaus cap. II-III.
Diodorus Siculus, libro quarto decimo Bibliothecae Historicae
Plutarchus, Artaxerxes
   Agesilaus cap IX-X.
 Alcibiades 23.5 et 24-26
Thucydides, libro octavo De bello Peloponnesiaco passim
Xenophon, Anabasis
  Hellenica, libri I-III.

 Plura legere si cupis 
Clive Foss, "A Bullet of Tissaphernes", The Journal of Hellenic Studies, 1975: 25-30 
Donald Lateiner, "Tissaphernes and the Phoenician Fleet (Thucydides 8. 87)", Transactions of the American Philological Association, 1976: 267-290
Stephen Ruzicka, "Cyrus and Tissaphernes, 407-401 B.C.", The Classical Journal, 1985: 204-211 
"Tissaphernes" - apud: Pierers Universal-Lexikon, tomus 17. Altenburgl 1863, p. 619.
H. D. Westlake, "Tissaphernes in Thucydides", The Classical Quarterly, 1985: 43-54
"Decline and Fall of Tissaphernes", Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte, 1981: 257-279

 Notae 

 Nexus externi 
Livius.org

Categoria:Satrapae Imperii Persarum
Categoria:Necati