Plutus (Aristophanes)

Plutus (Graece Πλοῦτος), est ultima comoedia Aristophanis, cuius textus integer posteris servatus est. Duo scholiaAd versum 1093 Ranarum et 173 Pluti secundi. et nonnulli grammaticorum loci alterum Plutum fuisse ab Aristophane viginti ante annos doctum testantur, de quo praeter nonnulla verba nihil reliqui est. Titulus ad Plutum, divitiarum deum eundemque fabulae personam, spectat. Post hanc duae aliae comoediae Aristophani adsignantur, Cocalos et Aeolosicon, quas sub nomine filii Ararotae divulgavitArgumentum III..
 De argumento 
Haec comoedia iam comoediae veteris solitam speciem exuit et ad comoediam mediam tendit. Nam chori partes minimae sunt, qui saltat potius quam cantat. Porro parabasis omnino abest et res quae tum in Graecia gerebantur fere ignorantur. Poeta fabulam velut mythicam evolvere mavult. Allegoricis enim personis quaestionem aeternam retractat cur, si sint dei, homines iusti et pii qui operae toti sese dedunt et patriae consulunt pauperes sint dum homines impii et furaces nec patriam nec deos quicquam pensi habentes beati et divites vitam degunt. Huius rei rationem reddit per Pluti caecitatem. Secundum poetam viri boni sunt in primis agricolae et rustici Attici quos diligit et qui chorum formant. Homines improbi et nefarii sunt sycophantae, oratores, demagogi aliique omnes qui argentum publicum diripiunt. Quocirca in hac fabula Aristophanes fortunae errores corrigit et suum cuique reddit. Aetate Romana et Byzantina atque usque ad litteras renatas ex omnibus Aristophanis fabulis  Plutus in scholis ob utilitatem ad moralem educationem prima legebatur et in operum editionibus prima ordine publicabaturO. Schneider, De veterum in Aristophanem scholiorum fontibus commentatio, Stralsundae, 1838 p.42. Nono decimo rursus saeculo et vicesimo non iam inter optimas poetae comoedias numerabatur.

 Personae 
 Chremylus,  Atheniensis civis pauper
 Cario, Chremyli servus
 Blepsidemus, Chremyli vicinus
 PlutusFilius Demetris et Iasionis secundum Theogoniam 969-74, divitiarum deus
 Penia, paupertatis dea
 Chorus agricolarum Atticorum
 Chremyli uxor
 Deus Hermes
Iovis sacerdos
 Accedunt homo iustus, sycophantes, anus, iuvenis
Spectatores viam ante Chremyli domum vident.

 Summarium 
Prologusː Chremylus cum servo Carione in angiportu Athenis hominem veterem et caecum sequitur. Quis sit ille homo quem Delphis adierunt Cario a domino quaerere non desinit donec ille post moram respondere dignatur Apollinis oraculum de filio unico se consuluisse utrum vitam honestam in futurum respuere debeatː ipsum enim semper iustitiam pietatemque coluisse nec quicquam ita egisse sed paupertatem quamquam industrie laborantem numquam evasisse. Deum autem sibi respondisse sequeretur primum hominem qui sibi exeunti occurreret atque in suam domum eum invitaret. Cario reluctantem hominem impellit ut fateatur se esse deum Plutum a Iove caecum factum ne bonos a malis distingueretː nam Iupiter hominibus invidere dicitur. Pluto si secum maneat Chremylus videndi facultatem reddi posse promittit. Cui Iovis iram  reformidanti ostendit ne Iovem quidem sine divitiis (hoc est sine Pluto) potentem  esse quia omnes pecuniam adorant. Deinde Carionem ad collegas agricolas mittit ut eos accerseret.
Parodosː Cario chorum agricolarum iam seniorum adducit. Postquam cognoverunt ipsum Plutum apud Chremylum adesse gaudentes Polyphemum inter Cyclopas atque dein Circen inter porcos saltationibus et amoebis cantibus imitantur.
Episodiumː Chremylus amicis agricolis salutem dicit. Mox vicinus Blepsidemus advenit quid in tonstrina audierit miransː an re vera -inquit- Chremylus dives factus est? rei fidem habere nequit nisi fortasse ille furtum commiserit. Indignationem compescit Chremylus et cum amico consilium suum communicat. Plutum sanare vult ut apud bonos tantummodo postea veniat. Ambo amici  in Aesculapii templo  deo Pluto incubandum esse aestimant.
Agonː duobus amicis repente obviam prodit femina horribili aspectu Furiae similis quae non alia est quam ipsa dea Paupertas. Ne se e tota Graecia expellere vellent persuadere eos conatur atque sese de medio tollere pollicetur nisi omnium bonorum generi humano genetricem se probarit. Egestatem enim omnium artium scientiarumque matrem esse constat. Quis enim dives factus duros labores adibit et divitias creabit? Quid prodest divitem esse nisi servos tibi parare potueris qui tibi serviant? Nam quis nisi necessitate impulsus in servitutem homines redigere periculo suae vitae volet? Quin etiam paupertas homines fortes et ingeniosos et industrios et iustos reddit, contra divitiae eos pigros, otiosos, ventri deditos, molles, superbos et adrogantes faciunt. Siquidem omnes Paupertatem fugiunt non aliter faciunt quam pueri cum magistrorum et parentium consilia aspernantur et meliores fieri recusantVersus 576-8ː ὅτι βελτίους αὐτοὺς ποιῶ. σκέψασθαι δ’ ἔστι μάλιστα / ἀπὸ τῶν παίδων: τοὺς γὰρ πατέρας φεύγουσι φρονοῦντας ἄριστα / αὐτοῖς. οὕτω διαγιγνώσκειν χαλεπὸν πρᾶγμ’ ἐστὶ δίκαιον.. Quamquam tam validis argumentis aliquantulum labefactus Chremylus hominum miserias et dolores ei obiciens Paupertatem dimittitVersus 601ː οὐ γὰρ πείσεις, οὐδ’ ἢν πείσῃς. et a proposito non desistit. Itaque Carioni servo imperat ut Plutum ad Aesculapeium ducat.
Chorus saltat.
Episodiumː  Cario dominae narrat quomodo deus Aesculapius videndi facultatem Pluto in aula templi incubanti reddiderit, ne furta quidem sua et sacerdotis omittens. Quae scaena a religionis historicis saepe commentata est.
Chorus saltat.
Episodiumː redux Plutus et laetus in futurum contraria atque fecisset facturum nuntiatː pudet enim eum hominum quibuscum vivebat. Chremylus de novorum amicorum se opprimentium multitudine  queritur.
Chorus saltat.
Episodia et exodosː  nunc occurrunt homines quorum sors mutata est sive laetabundi sive questuriː primus incedit homo iustus qui ob recentem fortunam deo Pluto veteres vestes consecratum venit; deinde sycophantes (delator) aegre ferens quod reos non iam opprimere liceatː Carionis iussu spoliatur et dimittitur quamquam coniurationis adversus populum eos accusaturum minatur. Tertia incedit anus decrepita quae iuvenem pauperem nutriebat, blanditias et Venerem ab eo exigens. Plorat quod nunc amator dives factus eam contemnitː deridetur. Sequitur deus Hermes esuriens quod nemo nunc deis sacrificaturː conscientiam multorum furtorum Carioni commemorat ut sibi apud Chremylum manere liceat. Cario ad culinam eum mittit ubi famuli munera exercebit. Ultimus procedit Iovis sacerdos et ipse esuriens quia nemo deos veteres colit. Sacerdos Pluti fit et pompa ad Acropolim ducitur (= Exodos) ubi deus Plutus in Athenae templi aerario erigetur. Chremylus anui utensilia portanti iuvenis reditum ad proximam noctem pollicetur.

 Synopsis 

Aristophanis opus ultimum cui etiam ipse praefuit significat initium dictae comoediae mediae cum non iam de rebus publicis agantur at potius fortunam singulorum hominum necnon mores consuetudinesque eorum illudit cum exempli gratia hoc in opere de iusta distributione divitiarum disceptetur. Narratur sors cuiusdam Chremyli (Latine: screatulus), qui cum vitam in egestate degat alios iniuste divitias comparare sinit. Itaque oraculum Delphicum consulere ratus est rogatum num filio quoque suo vitam virtutis renegare immineat, ut e condicione misera patris evaderet. Ab Apolline instruitur, ut primum cui relicto templo occurat sequatur eumque in tabernam suam invitet. Nactus autem quendam senem caecum, re vera autem Plutum, deum divitiarum. Ille morbo laborans quam inique beneficia sua distribuat intellegere non valet. Ut hae insufficientiae medatur eum in aede Aesculapii curari Chremylos curat quo facto opulentiae denuo distribuuntur. Penia, dea paupertatis et inimica Pluti, civibus de fructu inopiarum persuadere non valet, immo eicitur. Plutus autem honoribus afficitur. Denique in eius honore ara in Parthenone consecratur.

 Notae 

 Plura legere si cupis 
Francisco Barrenechea,	Comedy and religion in classical Athens : narratives of religious experiences in Aristophanes' Wealth, Cantabrigiae, 2002 Nonnullae paginae apud Guglum librorum Recensio critica
Gwendolyn Compton-Engle, "The Blind Leading: Aristophanes' "Wealth" and "Oedipus at Colonus"", The Classical World, 2013ː 155-170
Ephraim David,  Aristophanes and Athenian society of the early fourth century B.C, Lugduni Batavorum, Brill, 1984 Nonnullae paginae apud Guglum librorum Recensio critica
Claudia .N. Fernandez, Plutos de Aristofanes : la riqueza de los sentidos, Buenos Aires, 2002 Recensio critica
Karl Holzinger,	Kritisch-exegetischer Kommentar zu Aristophane's Plutos, Wien, 1940
David Konstan and Matthew Dillon, "The Ideology of Aristophanes' Wealth", The American Journal of Philology, 1981ː 371-394 
Edmond Lévy, "Richesse et pauvreté dans le Ploutos", Ktèma, 1997ː 201-212
James McGlew, "After Irony: Aristophanes' Wealth and Its Modern Interpreters", The American Journal of Philology, 1987ː 35-53
S. Douglas Olson, "Economics and Ideology in Aristophanes' Wealth", Harvard Studies in Classical Philology, 1990ː223-242
Annalisa Paradiso, "Le rite de passage du Ploutos d'Aristophane", Mètis. Anthropologie des mondes grecs anciens, 1987ː 249-267	
Karen Rosenbecker, ""Just desserts"ː reversals of Fortune, feces, flatus, and food in Aristophanes' "Wealth"", Harvard Studies in Classical Philology, 2015ː 77-102
Scholies anciennes aux "Grenouilles" et au "Ploutos" d'Aristophane (cur. Marcel Chantry), Les Belles Lettres, 2009 Recensio critica
Pierre Sineux, "Une nuit à l’Asklépieion dans le Ploutos d’Aristophane : un récit dans le théâtre pour l’étude du rite de l’incubation" in Avez-vous vu les Erinyes?, Éditions de l’École des hautes études en sciences sociales, Daedalus, 2006ː 193-210
A. H. Sommerstein, "Aristophanes and the Demon Poverty", The Classical Quaterly, 1984ː 314-333 
Robert L. Tordoff, "Coins, Money, and Exchange in Aristophanes' "Wealth"", Transactions of the American Philological Association 2012ː 257-293
John Zumbrunnen, "Fantasy, Irony, and Economic Justice in Aristophanes' Assemblywomen and Wealth", The American Political Science Review, 2006ː 319-333

 Nexus externi 
 Textus Graecus apud Vicifontem
 Plutus in collectione Persei , 
 Plutus, cum interpretatione Latina Stephani Bergleri anni 1760 , 
 Wealth apud Greekmythology.com

Categoria:Aristophanes
Categoria:Scripta 408 a.C.n.
Categoria:Comoediae Graecae antiquae
Categoria:Graeciae scripta
Categoria:Scripta 388 a.C.n.