Reges Spartae

Velut collegium duorum regum Spartae fuit usque ad II saec. a.C.n., quorum alter e gente EurypontidumRes gestas et seriem illorum regum breviter enumerat Pausanias libro tertio Descriptionis Graeciae, cap.7-10., alter e gente AgiadumRes gestas et seriem regum Agiadum enumerat Pausanias libro tertio Descriptionis Graeciae, cap.2-6. ortus esse debebatPlato, Alcibiades maior 121b.. Quae gentes ad duos fratres gemellos Heracleidas, id est ab Hercule originem trahentes,  Eurysthenem, patrem Agiadum, et Proclem, patrem Eurypontidum, mythice referebantur VIII.5.5. Pausanias III.1.6-9.. Genealogiae autem separatae erant (conubium inter se non habebant) nec fas erat alteram in regnum alteri succedere. 

Iam sexto saeculo a.C.n. potentia regum imminuebatur  et summum imperium penes ephoros et gerusian (senatum) paulatim transferebatur. Reges  exercitus ducere solebant atque sacra religionis tamquam summi sacerdotes administrareDe rep. Lac. XIII,11 et XIV(XV),2. Aristoteles, Politica III.14.3. .
An regnum duplex quid profecerit
Reges Spartae velut imago in terris erant geminorum deorum, Dioscurum Castoris Pollucisque qui Spartae nati ibi maximi dei aestimabantur : nonne reges quotiencumque ad bellum proficiscebantur simulacra Dioscurum secum portabant ? Haec ipsa duplicitas ad stabilitatem institutorum Lacedaemoniorum aliquid contulisse traditur :  nam altero ex eis mortuo regnum non vacabat et si quis minor natu patri successerat collega officio eius fungi poterat. Itaque a sexto saeculo ineunte  regibus simul eundem exercitum ducere non licebat ne eidem periculo subicerentur. AristotelesPol. II,9. hoc institutum hac de causa quoque laudat quod duo reges aemuli inter se et adversarii  esse solent atque ita potentiam alterius comminuunt (quod idem de consulibus Romanis dici potestDion. Hal. Ant. Rom. IV,73,4.). Certe ante secundam partem tertii saeculi a.C.n. atque reges Cleomenem III et Nabidem regnum Spartae numquam in tyrannidem degeneravit. Itaque diuturnitatem illius regni duarum gentium multi auctores antiqui mirati suntUt Aristoteles,Pol. V.11.3..

De militari imperio
Antiquitus fortasse reges de bello decernebant ; temporibus autem de quibus quidquam certi accepimus concilium populi et sociorum de pace belloque decernebat, ephori dilectus habebant (quod dicebatur φρουρὰν φαίνειν). Sed in quocumque exercitu versabatur  rex, ibi dux summus erat, etiamsi saepe a duobus ephoris comitabatur qui eum postea accusare poterant. Lysander et ipse, victoriis praeclarus vir, sese eis submittere debebat. Legatos ad hostes de indutiis, ad socios de auxiliis accersendis mittere poterant.

De sacerdotali officio
Reges ipsi sacri sacerdotes sunt Iovis Lacedaemonii et Iovis Quranii. Domi militiaeque sacra administrant atque pellibus omnium victimarum et in sequentibus epulis optimis partibus honoris causa donantur. "Pythios" creant ac secum habent quos ad Pythiam consulendam Delphos, ut libitum est, mittere possunt. Illi Pythii corpus responsorum Pythiae custodiunt, quibus consilia ducis firmantur si necesse est.

Funera magnifica eis apparantur qualia Spartae nisi in regibus fieri mos non est. Ita origo divina omnibus ostentatur.

De vera potentia
Reges ipso facto in gerusia (senatu) sedebant. Mense unoquoque ineunte ephori et reges sibi invicem sacramenta tralaticia praestabant : reges pollicebantur sese legibus obtemperaturos esse, ephori autem, si quidem reges iurata servassent regnum firmaturos atque perpetuum facturos. Non supra leges igitur erant reges Spartae et a magistratibus coercebantur. Nihilominus nonnullis eorum rempublicam aliquatenus regere contigit, ut Cleomeni I (520-483) et Agesilao II (400-360 a.C.n.). Quinto saeculo contra potentia regum imminuta est : in ius ab ephoris vel etiam aliis civibus saepe trahebantur et ob multitudinem bellorum navarchi non solum classibus sed etiam exercitibus praeficiebantur. Ita gloriosissimus dux bellicus quinti saeculi non rex fuit sed Lysander. Potestas regia maior vel minor erat prout ipsius regis auctoritas  et concordia cum ephoris et gerusia valebat. Nihilominus aliquid sacri Heraclidis regibus inerat nec eis manus inferre fas erat ː primum Agidem IV anno 241 a.C.n. ab ephoris et parte senatus damnatum supplicio adfectum esse memorabat Plutarchus<ref>Agis 21</ref> nec multo diutius superfuit regia dignitas quoniam iam a tertio saeculuo exeunte tyrannorum aetas Spartae floruit.

Quin etiam potentiam e divitiis ducebant : ditissimi homines in Laconia erant reges Spartae qui plurimos agros possidebant, quibus tributum regium a Lacedaemoniis pendebaturPlato, Alcibiades maior 123a., quibus non tantum maxima pars praedae bello captae sed etiam pelles omnium victimarum atque, ne victimae umquam sacris deessent, unus fetus ex omnibus scrofis parturientibus servabatur. Ita clientelam in civitate vel factionem sibi parare poterantXenophon, Ages. I,19.. Agesilaus II qui magna reverentia erga magistratus et senatores semper utebatur, donis novos senatores honorabatPlut., Ages. IV,5. vel beneficiis etiam adversarios politicos sibi obstringebatPlut., Ages. XX,6..

Fasti regum Spartae (V-III saec. a.C.n.)
 Tempora  Agiades  Tempora  Eurypontides ca. 520–490   Cleomenes I  510-491  Damaratos 490-480  Leonidas I  491-469  Leotychidas II 480-458  Pleistarchos  469-427   Archidamos II. 458-445 Pleistoanax   427-400   Agis II 445-426  Pausanias  399-360  Agesilaus II 426-408 Pleistoanax iterum 360-336  Archidamos III. 408-395  Pausanias iterum  336-331  Agis III 395-381  Agesipolis I  331-305  Eudamidas I 380-371  Cleombrotus I  305-275  Archidamos IV 371-369  Agesipolis II  275-244  Eudamidas II 370-309  Cleomenes II  244-241  Agis IV 309-265  Areus I 241-228  Eudamidas III 265-262  Akrotatos  228-227  Archidamos V 262-254  Areus II  227-222  Eukleidas 254-242  Leonidas II  219-211  Lycurgus 242-241  Cleombrotus II  211-207  Pelops 241-235  Leonidas II iterum  207-192  Nabis 235-222  Cleomenes III  219-215  Agesipolis III

Fontes
Aristoteles, Politica II,9.29-33 et 11.3-4 - III,4 - V.11.2-3.
Cornelius Nepos, Liber de excellentibus ducibus exterarum gentium XVII, capitulo primo.
Dionysius Halicarnassensis, libro secundo Antiquitatum Romanarum XIII,4 et XIV,2.
Herodotus libro sexto Historiarum 51-58
Isocrates,  epistula II, 6
 Pausanias libro primo Graeciae descriptionis XIII.4 necnon libro tertio cap. 1-11
Plutarchus, "Agis et Cleomenes" "Agesilaus" "Lycurgus" in Vitis ParallelisPolybius, libro quarto Historiarum cap. 34-36 et 81.
 Strabo, libro decimo Geographicorum capite quarto 19
Thucydides, libro quinto De bello Peloponnesiaco 59-63 et 71-72
 Xenophon De republica Lacedaemoniorum cap. XIII et XV (in nonnullis editionibus XIII-XIV):  Apud Vicifontem Graecum
  Agesilaus Plura legere si cupis 
Thomas Lenschau, "Agiaden und Eurypontiden: Die Königshäuser Spartas in ihren Beziehungen zueinander", Rheinisches Museum für Philologie, 1939: 123-146 
Edmundus Lévy, Sparte: histoire politique et sociale jusqu'à la conquête romaine. Parisiis, Seuil, 2003. ISBN 9782020324533.
Dean A. Miller, "The Spartan Kingshipː some extended notes on complex duality", Arethusa, 1998ː 1-17
Bernard Sergent, "La représentation spartiate de la royauté.", Revue de l'histoire des religions,1976ː 3-52
C. G. Thomas, "On the Role of the Spartan Kings", Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte'', 1974ː 257-270

 Notae 

!
Categoria:Heraclidae