Ciris (poëma)

Ciris est carmen epicum MessallaeVersus 54. Multi Messallae fuerunt : fortasse consul anni 31 a.C.n. veri simillimus. Nisi forte filius Messallinus.... dedicatum fabulam regis Megarensis Nisi et filiae Scyllae hostem Minoem amantis 541 hexametris retractans. Ciris est avis in quam extremo carmine Scylla a deis convertitur, nomen e verbo Graeco κείρω (latine secare) ductum, ut quidem poetae videtur, quia fatalem crinem purpureum in capite patris secuit.

De attributione Vergiliana
Antiquitate et medio aevo hoc carmen vulgo Vergilio attributum est, in primis a grammaticis Servio et Donato (qui materiam suam e Suetonio sumpsisse creditur), Itaque Iosephus Scaliger Cirim in collectionem minorum poematum Vergilii inclusit quam primus omnium anno 1573 in unum librum collegit sub titulo Vergilii appendixPublii Vergilii Maronis appendix cum supplemento multorum antehac nunquam excusorum poematum veterum poetarum, Lugduni, 1573.. Hodieque haec carmina vulgo "Appendix Vergiliana" dicuntur. In editione Elseviriana operum VergiliiLugduni Batavorum, 1636. quinque poemata prodebantur : Bucolica, Georgica, Aeneis, Ceiris (sic), Culex. Nunc vero nec de auctore nec de temporeInter medium primum saeculum a.C. et medium primum saeculum p.C. quo scriptum est periti harum rerum consentiunt. Nihilominus editores recentiores nonnumquam collectionem tralaticiam servant nisi Cirim et cetera poemata seorsum excudunt.

Argumentum
Hoc carmen cruciatus et querelas Scyllae longis soliloquiis explicat atque ita ostendit quemadmodum gradatim ad parricidium insania amoris adducatur. Praeclara inventio est persona nutricis Carmae, cuius filia, Britomartis nomine, et ipsa victima olim illecebrarum eiusdem Minois in Creta cecidisset. Dialogus inter duas feminas mediam partem carminis tenet (versus 224-339). Primo spe alumnam solatur atque a scelere avertit dum magicis artibus apud regem Cretensem amorem mutuum suscitare frustra temptat. Mox, cum nihil proficeret, victa spectaculo marcescentis virginis dat manus atque socia parricidii fit. Eandem fabulam aliter narravit Ovidius octavo libro MetamorphoseonVersus 1-151. Cf Laurel Fulkeron (2020)..

De stilo
Stilo neotericorum scriptum est hoc carmen, qui doctis ludis mythologicis ad imitationem Alexandrinorum poetarum gaudebant. Nec multum differt a maioribus poematibus mythologicis Catulli (quod genus litterarium nonnumquam epyllium dicitur, id est poema epicum breve)S. Sudhaus, "Die Ciris und das Römische Epyllion", Hermes, 1907ː 469-504. Usus metricarum licentiarum quoque Catullo propior quam Vergilio. Notabile est multos versus aliorum poetarum, praecipue VergiliiVanessa B. Gorman, "Vergilian models for the characterization of Scylla in the "Ciris"", Vergilius; 1995ː 35-48 Nisi Vergilius auctor est : tum senior versus quos ipse scripserat adolescens resumpsisset. sed etiam Catulli et Lucretii insertos huic operi inveniri.

Nonnullae editiones recentes
 Augustus Haury, La Ciris : édition critique. - Burdigalae : Editions Bière, 1957. Recensio critica Altera recensio critica
 Rudolfus Helm, Die Pseudo-Virgilische Ciris. - Heidelbergae : C. Winter, 1937.
 Danielis Knecht, Ciris : authenticité, histoire du texte, édition et commentaire critiques. - Brugis : De Tempel, 1970. Recensio critica
 R. Lyne, Ciris : a poem attributed to Vergil ed. with an introd. and commentary by R.O.A.M. Lyne. - Cambridge university press, 1978 Recensio critica Altera recensio critica Tertia recensio critica Nonnullae paginae apud Guglum librorum
 Poetae latini minores. Volumen I, Appendix Vergiliana, post Aemilium Baehrens ; iterum recensuit Fridericus Vollmer. - Exemplar anastatice iteratum curavit, adnotationis supplemento auxit, denuo emendavit Willy Morel. - Lipsiae : B.G. Teubneri, 1930
 Armandus Salvatore, Studi sulla tradizione manoscritta e sul testo della Ciris. II, Commentario e testo critico. In appendice: Iuppiter Magnus. - [Neapoli] : Istituto editoriale del Mezzogiorno, [1955]. Recensio critica Altera recensio critica Tertia recensio critica
Paul Sommer-Weisel, Das Proömium der Ciris. Ein Kommentar, Lipsiae, 2015

 Plura legere si cupis 
M. L. Clarke, "The Date of the Ciris", Classical Philology, 1973ː 119-121
Wendell Clausen, "On Editing the "Ciris"", Classical Philology, 1964ː 90-101 
Wilhelm Ehlers, "Die Ciris und ihr Original", Museum Helveticum, 1954ː 65-88 
Laurel Fulkerson, "Trapped between Scylla and Ciris: Some Thoughts on Poetic Structure", Dictynna, 2020
R. F. Thomason, "The Ciris and Ovid: A Study of the Language of the Poem", Classical Philology, 1923ː 239-262
Heather White, "Textual Problems in the "Ciris"", Quaderni Urbinati di Cultura Classica, 1999ː 145-148

 Notae 

Categoria:Litterae Latinae aevi Augustani
Categoria:Italiae scripta
Categoria:Carmina epica
Categoria:Publius Vergilius Maro