Pisum sativum

Pisum sativum est species leguminum familiae Fabacearum.

 Descriptio 
Planta annua habet radicem principalem longam cum radicibus secundariis, ubi in nodulis bacteria speciei Rhizobium leguminosum cum piso in symbiose vivunthttp://geb.uni-giessen.de/geb/volltexte/2000/320/original/erbse.htm, 11 Maii 2013.
Caulis viridis vel serpens vel nitens est, ab quo rami cum uno usque ad tribus paribus folium diffundunt et in claviculis exitum habent. Flores eminentes ramis parvis possunt habere colorem inter candidum et violaceum. Ii saepe ipsi sponte fecundant, sed fecundationem externam insecta nectare allicentia dant. Fecundatione facta crescunt siliquae virides continentes quattuor usque ad decem semina curva vel angularia.

 Subspecies 
 Pisum sativum subsp. elatius
 Pisum sativum subsp. sativum

 Cultura 
Pisum sativum colitur ubique in regionibus moderatum climam habentibus; optime crescit, si temperatura inter 10 et 20°C est.https://web.archive.org/web/20130425051525/http://www.fao.org/ag/AGP/AGPC/doc/Gbase/DATA/PF000493.HTM, 11 Maii 2013. In iis regionibus pisum ex consuetudine seritur vel vere vel fine aestatis; haec autumno, illa matura aestate meteruntur. In regionibus calidioribus etiam seritur autumno, tum meteritur fine hiemis. Sementis fit in ordinibus cum spatio 15 usque 20cm inter eas. Mora culturae pisi in eodem solo sit minimum quinque anni, quod pisum cum ipso contrat.https://web.archive.org/web/20150414021300/http://www.oekolandbau.nrw.de/fachinfo/umstellung/pflanzenbau/koernerleguminosen/futtererbse/index.php, 11 Maii 2013.

Bacteria symbiotice viventia vinciunt 70 usque ad 150kg/ha nitrogenii in solo. Itaque pisum sativum saepe modo ad stercorandum subfodiendis plantis coluntur.http://plants.usda.gov/factsheet/pdf/fs_pisa6.pdf, 11 Maii 2013 Si in solo numquam pisa culta sunt, semina bacteriis speciei Rhizobium leguminosum circumvelare radices ut crescant adiuvare potest.

In tota terra anno 2011 pisa colebantur in circa 8 milies milia hectariis faciens fructum circa 26 milium miliarum tonnarum.https://web.archive.org/web/20130401115157/http://faostat3.fao.org/home/index.html#DOWNLOAD, 11 Maii 2013

 Usus 
Iam antiquitate homines piso usi sunt; exempli gratia, Columella pisum in suis libris rei rusticae commemoravit.http://www.thelatinlibrary.com/columella/columella.rr2.shtml, 11 Maii 2013. Aevo autem Medio, cum pisum unus ex alimentis principibus esset, nostra aetate imprimis vel pabulum vel olus est.

Viridia pisa 81 kcal/100g pisorumhttps://web.archive.org/web/20130522080352/http://ndb.nal.usda.gov/ndb/foods/show/3037, 11 Maii 2013. habentes composita sunt ex fere 79 centesimis aquae et continent subsequentes substantias:
 Substantia  massa substantiae per 100g pisorum  pars indigentiae dieiExistimans virum adultum 40 annos natum calculatus cum https://web.archive.org/web/20160911123652/http://beyondcareer.com/Dietary-Reference-Intakes-Summary-Tables-1-4/, 11 Maii 2013 et http://www.iom.edu/Activities/Nutrition/SummaryDRIs/~/media/Files/Activity%20Files/Nutrition/DRIs/1_%20EARs.pdf, 11 Maii 2013 Proteinum  5.42g  11.7% Lipidum  0.4g   Carbohydratum  14.45g  11.1% Fibra allimentaria  5.1g  20.4% Minerales Calcium  25mg  3.1% Ferrum  1.47mg  24.5% Magnesium  33mg  9.4% Phosphorus  108mg  18.5% Kalium  244mg  5.2% Natrium  5mg  0.3% Zincum  1.24mg  13.2% Vitamina Vitaminum C  40.0mg  53.3% Vitaminum B1  0.266mg  26.6% Vitaminum B2  0.132mg  12.0% Vitaminum B3  2.090mg  17.4% Vitaminum B6  0.169mg  15.4% Acidum folicum  65µg  20.3% Vitaminum A  38.0µg  6.1% Vitaminum E  0.13mg  1.1% Vitaminum K  24.8µg  20.7%
Notabilis est ut omnia legumina, quantum proteini pisa matura habent (24.55g per 100g pisorum.https://web.archive.org/web/20190517130619/https://ndb.nal.usda.gov/ndb/foods/show/4699?format=Full, 11 Maii 2013) In eo etiam omnia acida aminica pro hominibus necessaria sunt. Pisa permultum amylum continentia plasticum biologicum fieri possunt.

 Cetera 
Non modo propter simplicitatem signorum geneticorum sed etiam propter simplicitatem brevitatemque culturae, Gregorius Mendel in experimentis suis de legibus geneticis usus est pisis.https://web.archive.org/web/20121127182341/http://www.biologie.uni-hamburg.de/b-online/d08_mend/mendel.htm, 11 Maii 2013.

Cum pisum iam perdiu cultum sit, societas "Verein zur Erhaltung der Nutzpflanzenvielfalt e.V." pisum elegit holus anni 2009/2010.http://www.nutzpflanzenvielfalt.de/node/13, 11 Maii 2013.

 Notae 

 Bibliographia 
 Fontes antiquiores
 1300/1309 : 
 1330 : 
 1803 : Grimod de la Reynière et al., Almanach des gourmands vol. 1 (2a ed. Lutetiae, 1803) pp. 102=103

 Nexus externi 

Categoria:Fabeae
Categoria:Legumina
Categoria:Fruges Asiae occidentalis
Categoria:Species plantarum
Categoria:Taxa Linnaei