Aria (musica)

Aria (ex Italiana, 'aer') in musica primum fuit quaelibet melodia significans, usitate, sed non semper, a cantore peracta. Vocabulum nunc paene semper adhibetur ad describendam rem in se contentam pro singula voce, plerumque cum adiunctione orchestrae. Fortasse usitatissima ariarum occasio est opera, sed multae ariae movimenta oratoriorum et cantatarum sunt. Compositores etiam arias symphoniacas composuerunt, quae non sunt partes ullius maioris operis, inter quas "Ah perfido" Ludovici van Beethoven nonnullaeque ariae symphoniacae Wolfgangi Amadei Mozart, sicut "Conservati fedele," sunt notissimae.

Notio ariae orta est saeculo quarto decimo, cum vocabulum modum vel genus canendi vel psallandi significavit. Aria etiam rationem melodicam vel exemplar structurae poeticae cantatae, sicut poemata quattuordecim versuum, significare potuit. Vocabulum etiam musicae instrumentali adhibitum est, sed non iam sic adhibetur. Per saecula, ariae se a melodiis simplicibus in figuram rigide conformatam evolverunt. Saeculo septimo decimo, aria in forma ternaria (A–B–A) suscepit; tales res ariae de capite (arie da capo) appellatae sunt. Aria deinde thesaurum operaticum intravit, multas subspecies—inter quas aria cantabilis, aria agitata, aria fortitudinis—evolvens. Ante medium saeculum 19, multae operae tantum sequentia ariarum factae erant, spatio cantuum recitatoriorum imminuto, cum aliae operae (exempli gratia, dramata musica Ricardi Wagner), omnino percompositae essent, nullo spatio ariae simili in se contento aperte viso.

Arietta est aria brevis, plerumque pro vocibus femineis destinata.

Air
Cantus recitatorius
Monologus

Ariae notabiles
Genus vocisAriaOperaCompositorsupranusO mio babbino caroGianni SchicchiIacobus PucciniSì, mi chiamano MimìLa bohèmeIacobus PucciniVissi d'arteToscaIacobus PucciniDer Hölle RacheTibia magicaWolfgangus Amadeus MozartCantus LunaeRusalkaAntoninus DvořákSummertimePorgy and BessGeorgius GershwinGlitter and Be GayCandideLeonardus BernsteinSempre liberaLa traviataIosephus Verdimedius-supranusHabaneraCarmenGeorgius BizetMon cœur s'ouvre à ta voixSamson and DelilahCamillus Saint-SaënsVoi, che sapeteNuptiae FigariWolfgangus Amadeus MozartOmbra mai fuSerseGeorgius Fridericus HandelcontraltusAh, Tanya, TanyaEugenius OneginPyotr Ilyich TchaikovskyWeiche, Wotan, weicheDas RheingoldRicardus WagnerLullabyConsulIoannes Carolus MenottitenorCeleste AidaAidaIosephus VerdiChe gelida maninaLa bohèmeIacobus PucciniCh'ella mì credaLa fanciulla del WestIacobus PucciniE lucevan le stelleToscaIacobus PucciniLa donna è mobileRigolettoIosephus VerdiNessun dormaTurandotIacobus PucciniUna furtiva lagrimaL'elisir d'amoreCaietanus DonizettiVesti la giubbaPagliacciRogerius LeoncavallobarytonusLargo al factotumTonsor HispaliensisIoachim RossiniVotre toast, je peux vous le rendre (cantus toreador)CarmenGeorgius BizetDer Vogelfänger bin ich jaTibia magicaWolfgangus Amadeus MozartDie Frist ist umFliegende HolländerRicardus WagnerTutto e deserto . . . Il balen del suo sorrisoIl trovatoreIosephus VerdibassusO Isis und OsirisTibia magicaWolfgangus Amadeus MozartMadamina, il catalogo è questoDominus IoannesWolfgangus Amadeus MozartHier sitz ich zur WachtGötterdämmerungRicardus Wagner

Nexus externi
15px|Wiktionary Definitio ariae et ariettae apud Wiktionary
 The Aria Database, www.aria-database.com

Categoria:Formae cantuum
Categoria:Terminologia operatica
Categoria:Verba Italiana