Victoriatus

Victoriatus est nummus argenteus a Romanis percussus inter annos circiter 210 a.C.n. et 170 a.C.n. Victoriatus appellabatur quia hic nummus Victoria tropaeum coronante ex una parte signabatur: sic alii nummi quoque, quadrigatus et bigatus, nomen suum duxerant ex eo quod quadrigis vel bigis signabantur.

De pondere ac valore
Victoriatus eodem tempore quo denarius creatus est (212/210 a.C.n.), sed scripula  tria pendebat (circiter 3,38g = drachma Neapolitana).  Porro tres partes argenti (3/4) tantum continebat, reliqua pars ex aere erat. Contra denarius quattuor scripula pendebat et ex argento paene puro fiebat. Victoriati valor nec in assibus aestimabatur nec cum ratione novae rei nummariae Romanae consentiebat. Re vera ut quadrigatus didrachmum sic victoriatus drachma erat. Hic nummus ad commercium cum civitatibus Graecis et aliis externis nationibus   destinabatur nec  intra Romanos fines ad solvendum accipiebatur. Quod fortasse indicabat Plinius scribens : "[victoriatus] ex Illyrico advectus mercis loco habebatur"Historia Naturalis XXXIII,13., id est non ut nummus accipiebatur, sed tantum velut massa metalli. At quod  de re nummaria Romana in libris Plinianis legitur saepe difficile intellectu est nec cum archaeologorum inventis congruit.
Certe medio bello Punico secundo, in maximo discrimine rerum Romanarum, victoriatus quadrigato quodam modo successisse videtur cum dimidiato pondere atque ita Rempublicam Romanam parte oneris levasse.

Historia
Semper iisdem notis signatus est victoriatus : ex una parte capite Iovis laureato, ex altera Victoria tropaeum coronante. Atque primo numerus victoriatorum maior fuisse videtur quam denariorum  sed non in eisdem thesauris hodie reperiuntur. Post bellum Macedonicum, Perseo victo (168 a.C.n.), Romani multo ditiores ex praeda facti sunt : tum per aliquot annos argentum cudere omiserunt. Circa annum 157 a.C.n. denarii denuo percussi sunt, at non victoriati.

Ab anno circiter 100 a.C.n. novus nummus argenteus ex lege Clodia emissa est, isdem notis atque victoriatus signatus : de quinarioQuinarius uno tempore cum denario circa 210 a.C.n. creatus est. Mox tamen omissus secundo saeculo percussus non est. tamen agebatur, qui dimidium denarium valebat et pendebat. Numismatistae moderni quinarium a victoriato diligenter secernunt ; auctores antiqui contra et in primis Plinius MaiorLoc. cit. Vide etiam Ciceronem in Pro Fonteio. novum quinarium victoriatum appellabant, quod victoriae imaginem praebebat, quamvis non 3,38g penderet, sed 1,98gAdhuc sub imperatoribus quinarius nonnumquam victoriatus dicebatur: Seth Bernard, "The Imperial Victoriatus in New Inscriptions from Pompeii and London", American Journal of Numismatics, 2020: 157-168 . Forsitan veteres victoriati qui etiamtunc in usu erant novis quinariis adsimulati sint atque dimidium denarium valuerint.

Fontes
 Burnett Andrew 1988, La Numismatique romaine, Parisiis, Errance. ISBN 2-903442-69-X.
Alfred R. Bellinger et Marjorie Alkins Berlincourt, "Victory as a Coin Type", Numismatic Notes and Monographs, 1962(149): 1-68
Perluigi Debernardi et Steve Brinkman, "A Large Hoard of Roman Republican Victoriati", The Numismatic Chronicle, 2019: 95-107 
Dominic Machado, "The Distribution and Circulation of the Victoriatus in Northern Italy", American Journal of Numismatics, 2019: 119-144
Harold B. Mattingly, "The Victoriatus", The Numismatic Chronicle and Journal of the Royal Numismatic Society, 1957: 97-119
Charles Parisot-Sillot, « Soldats, vétérans et monnaies romaines : le cas du victoriat au IIe siècle av. n. è. », Revue numismatique, 2018, 241-283. 
Zehnacker Huberti  commentarium ad editionem Plinianam libri XXXIII, Les Belles Lettres, Parisiis 1983.
	"Pline l’Ancien et l’histoire de la monnaie romaine", Ktèma, 1979: 169-181

 Notae 

 Nexus externi 
Victoriati in Museo Britannico

Categoria:Nummi Romae antiquae