Interlingue

Occidental, postea  Interlingue, est lingua artificiosa ab Edgaro de Wahl praefecto navali Baltico-Germano ut similis sit pluribus linguis Romanicis excogitata et anno 1922 vulgata. Quoniam Interlingua perventum est, e conspectu paene evanuit circa 1950.

 Historia 

Occidentalis, postea Interlingue appellata, fuit lingua internationalis auxiliaria ex consilio creata, ab Edgaro de Wahl excogitata, et anno 1922 per periodicum Kosmoglott (postea Cosmoglotta) publice introducta. Ex priori eius incepto Auli orta est, et eo tendebat ut a loquentibus linguarum Europaearum facile legeretur. A linguis ut Esperanto, Volapük, Latino sine flexione, atque Idiom Neutral commota, Occidentalis asseclas primos allexit, quamquam instrumenta didactica deerant, cum facilitas lectionis praecipuum robur haberetur.

Motus decennia 192 et 193 momentum cepit, praesertim postquam Vindobonam translatus est et dictionarium edidit. Favores in variis nationibus Europaeis creverunt, et medio decennio 1930, Cosmoglotta late divulgabatur. Tamen Bellum Orbis Terrarum II res graviter perturbavit. Lingua in regionibus a Naziis occupatis interdicta est, multa subsidia deleta sunt, et communicatio inter de Wahl (in Estonia) et Unionem Occidentalem (in Helvetia sitam) fere decennio interrupitur.

His difficultatibus non obstantibus, Helvetici Occidentales linguam servaverunt, publicationes bello ipso resumptae sunt, et studium in standardizatione vocabularii ac orthographiae positum est. Bello confecto, motus novas difficultates expertus est, inter quas quaestiones pecuniarias, tensiones politicas Belli Frigidi, et certamen cum lingua Interlingua, a Consociatione Internationali Linguae Auxiliariae (IALA) anno 1951 exculta. Quamquam linguae similes erant, Interlingua, maiori auctoritate academica et ampliori dictionario praedita, multos Occidentalistas allexit; qua de causa, nomen mutatum est in Interlingue anno 1949, spe servandi momentum.

Ab annis 1950, actio paulatim declinavit, Cosmoglotta rarius edebatur, et multi usores vel senescebant vel ad Interlinguam transibant. Per annos 1980, Interlingue fere mortua habebatur. Tamen adventus Interretis decennio 1990 parvum redivivum attulit. Communitates Interlingue iterum in rete ortae sunt, publicationes resumptae, nova opera translata et edita. Congressus loquentium quoque in annis 2010 revixerunt.

Anno 2024, Cosmoglotta adhuc edita est, et Interlingue parvam sed activam communitatem internationalem servat.

 Litterae 

 Kajš, Jan Amos (1938), Krasina, raconta del subterrania del Moravian carst,.
 Podobský, Jaroslav (1935/1947), Li astres del Verne,.
 Costalago, Vicente (2021), Li sercha in li castelle Dewahl e altri racontasLi sercha in li castelle Dewahl e altri racontas.
 Costalago, Vicente (2021), Antologie hispanAntologie hispan.
 Costalago, Vicente (2021), Fabules, racontas e mitesFabules, racontas e mites.

Exempla
Pater noster
In Occidental aut InterlingueInterlingua Latine Lingua EsperanticaPatre nor, qui es in li cieles,
mey tui nómine esser sanctificat,
mey tui regnia venir,
mey tui vole esser fat,
qualmen in li cieles talmen anc sur li terre.
Da nos hodie nor pan omnidial,
e pardona nor débites,
qualmen anc noi pardona nor debitores.
E ne inducte nos in tentation,
ma libera nos de lu mal.
Amen.Patre nostre, qui es in le celos,
que tu nomine sia sanctificate;
que tu regno veni;
que tu voluntate sia facite
como in le celo, etiam super le terra.
Da nos hodie nostre pan quotidian,
e pardona a nos nostre debitas
como etiam nos los pardona a nostre debitores.
E non induce nos in tentation,
sed libera nos del mal.
Amen.Pater noster, qui es in caelis,
sanctificetur nomen tuum.
Adveniat regnum tuum.
Fiat voluntas tua,
sicut in caelo, et in terra.
Panem nostrum quotidianum da nobis hodie,
et dimitte nobis debita nostra,
sicut et nos dimittimus debitoribus nostris.
Et ne nos inducas in tentationem,
sed libera nos a malo.
Amen.Patro Nia, kiu estas en la ĉielo,
sanktigata estu via nomo.
Venu via Regno.
Fariĝu via volo,
kiel en la ĉielo tiel ankaŭ sur la tero.
Nian panon ĉiutagan donu al ni hodiaŭ
kaj pardonu al ni niajn ŝuldojn,
kiel ankaŭ ni pardonas al niaj ŝuldantoj.
Kaj ne konduku nin en tenton,
sed liberigu nin de la malbono.
Amen. 

 Sententiae latinaehttps://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno-plus?aid=e0g&datum=1937&page=102&size=45 

Ab absurdo: Per lu absurd
Ab irato: Pro colere
Abusus non tollit usum: Li abus ne impedi li usa
Abyssu abyssum invocat: Li abiss invoca li abiss
Acta est fabula: Li act es ludet
Ad aperturam libri: Con apert libre
Ad gloriam: Por li glorie
Ad patres: Al patres
Ad majorem dei gloriam: Al plu grand glorie de Deo
Ad unguem: Al ungul
Ad vitam aeternam: Por li eterni vive
Age quod agis: Acte quo tu acte
Alea jacta est: Li lot es jettat
Alter ego: Altri ego
Amicus humani generis: Amico del génere homan
Ante mare, undae: Ante li mare esset li undes
Aquilla non capit muscas: Li aquil ne capte moscas
Ars longa, vita brevis: Li arte es long, li vive es brevi
Audaces fortuna juvat: Fortuna favorisa audacioses
Audi alteram partem: Audi anc li altri partie
Aurea mediocritas: Aurin mediocritá
Aures habent et non audient: Ili have oreles e ne audi
Auri sacra fames: Execrabil fame del aure
Ave Imperator, morituri te salutant: Salute, Imperator, lis destinat al morte te saluta
Bella matribus detestata: Li guerre maledit del matres
Caeli enarrant gloriam Dei: Li ciel narra li glorie de Deo
Calumniare audacter, semper aliquid haeret: Calumniar audacimen, sempre alquicós resta
Carpe diem: Usa li hor
Carpent tua poma nepotes: Tui nepotes va colier tui pomes
Casus belli: Casu de guerre
Cave ne cadas: Atente ne cader
Cedant arma togae: Mey li armes ceder al toga
Circulus vitiosus: Circul viciosi
Cogito ergo sum: Yo pensa ergo yo existe
Concedo: Yo concede
Coram populo: Coram popul
Corpus delicti: Corpor del delicte
Credo quia absurdum: Yo crede pro que it es absurd
Cum grano salis: Con gran de sal
Currente calamo: Per plum current
Curriculum vitae: Li carriera del vive
De gustibus et coloribus non disputandum: Pri gustes e colores on ne disputa
Denisit in piscem: Finit in caude de pisc
De te fabula narratur: Pri te raconta li fabul
Difficile est satiram non scribere: Desfacil ne scrir satire
Dignus est intrare: Il es digni intrar
Divide et impera: Divide e impera
Dulce est pro patria mori: Dulci es morir por li patria
Dura lex, sed lex: Dur lege, ma lege
Errare humanum est: Errar es homan
Ex ungue leonem: Del ungul es conosset li leon
Felix culpa: Felici culpa
Fiat justitia pereat mundus: Justicie deve esser, mey perir li munde
Finis coronat opus: Li fine corona li ovre
Flagrante delicto: In flagrant delicte
Fluctuat nec mergitur: It fluctua ma ne immerge
Fugit irreparabile tempus: Li tempor irreparabil fugi
Gutta cavat lapidem: Li gutte cava li lápide
Hoc signo vinces: Sub ti signe tu va victer
Homo homini lupus: Li hom es lupo por li hom
Horror vacui: Li horrore del vacui
In cauda venenum: In li caude es li venen
In tempore opportuno: In opportun témpor
Inter nos: Inter nos
In vino veritas: In vin es veritá
Ira furor brevis est: Li colere es un curt follie
Manu militari: Per manu militari
Me, me, adsum qui faci: Yo, yo es ti, qui fat it
Mea culpa: Per mi culpe
Memento, homo, quia pulvis es et in pulverem reverteris: Memora, hom, que tu es polve e que tu va retornar al polve
Mens sana in corpore sano: Mente san in córpor san
Mors ultima ratio: Li morte es li ultim rason
Multi sunt vocati, pauci vero electi: Multes es vocat, poc es electet
Natura non facit saltus: Li natura ne fa saltas
Ne sutor ultra crepidam: Sutor, ne plu alt quam li sapato
Nil novi sub sole: Nequó nov sub li sole
O sancta simplicitas: O sant simplicitá
O tempora, o mores: O témpores, o mores
Omnis homo mendax: Omni hom menti
Panem et circenses: Pane e circos
Parturiunt montes, nascetur ridiculus mus: Montes partirut e nascet ridicul mus
Pauca sed bona: Poc ma bon
Post mortem nihil est: Pos li morte, nihil es
Post tenebres lux: Pos tenebres li luce
Pro domo sua: Por su dom
Quia nominor leo: Pro que yo es nominat leon
Qui bene amat, bene castigat: Qui ama bon, puni bon
Qui habet aures audiendi audiat: Qui have oreles por audir, audi
Qui sine peccato est: Qui es sin pecca
Sapiens nihil affirmat quod non probet: LI sapient afirma necós, quo il ne pruva
Stand pede in uno: Stant sur un sol ped
Summum jus, summa injuria: Maxim jure, maxim injurie
Talis pater, talis filius: Tal patre, tal filio
Timeo Danaos et dona ferentes: Vider quem fider
Veni, vidi, vici: Venit, videt, victet
Verba volant, scripta manent: Li paroles vola, li scrites mane
Vox clamantis in deserto: Voce clamant in li desert
Vox populi, vox Dei: Voce del popul, voce de Deo
Vulnerant omnes, ultima necat: Omnes vulnera, li ultim morta

 Notae 

Nexus externi

 "A Collection of Old Texts in Interlingue" apud situm cosmoglotta.blogspot.com
 "A wiki with Occidental info," apud situm cosmoglotta.com (Auli-Occidental Wiki)
 Cosmoglotta Biblioteca apud situm interlingue.com
 De interlingue apud situm interlingue.com
 Wikipedia interlingue
 "William Patterson's Occidental Pages," inter quas verba notissima "Ex li paper-corb" a Farfarello scripta, ex Cosmoglotta 118 (November/December) (1937), apud situm kafejo.com


Categoria:Linguae artificiosae