Phormio (Terentius)

Phormio est comoedia palliata Publii Terentii Afri ludis Romanis C. Fannio M. Valerio consulibus (= 161 a.C.n.) acta. Poeta Latinus  comoediam Graecam Apollodori Carystii imitatus est, cui titulo Epidicazomenos eratEckard Lefèvre, Der "Phormio" des Terenz und der "Epidikazomenos" des Apollodor von Karystos, CH Beck, 1978. (Zetemata;74). Recensio critica. Nonnullae paginae apud Guglum librorum. Phormio est nomen parasiti, qui primas partes  in hac fabula agit. Grammaticus Aelius Donatus iudicavit hanc comoediam "totam motoriam" esseContrarium fabulae statariae. De quo vide Heautontimorumenos ; actionibus enim et eventis referta est.

Argumentum
Athenis sumus. In scaena est platea cum domibus Demiphonis, Chremetis et lenonis Dorionis. Duo fratres, Chremes et Demipho, peregre profecti sunt : Demipho in Ciliciam ad divitias augendas, Chremes ut alteram uxorem et filiam (quam LemniSaepe Lemnum iter faciebat quia bona uxoris Nausistratae ibi sita procurabat. occulte nutriebat) viseret. Filios adulescentes in custodia servi Getae reliquerunt. Mox Phaedria, filius Chremetis, citharistriam   Pamphilam, quae lenoni Dorioni servit, adamavit ac redimere cupit nec pecuniam unde fieret habet. Antipho quoque, filius Demiphonis, amat puellam quam vidit matrem plorantem atque exsequias solam curantem. Cum nutrice Sophrona habitat quae Antiphonem ad puellam adire nisi legitimis nuptiis vetat. Tum Phormio parasitus sycophantiamSensu Plautino. excogitat : lex est Athenis quae proximum cognatum  cogit virginem civem Atheniensem parentibus mortuis sive uxorem ducere sive dote donare et alii collocare. Itaque Phormio  adsimulat tamquam esset propinquus Phanii virginis et, testibus adhibitis, Antiphonem nihil contra dicentem in ius vocat, ut ex sententia iudicum virginem amatam ducere coactus esse videretur. Quod fit, sed timidus Antipho nunc reditum et iram parentis metuit (nam ille nurum pauperem et indotatam aspernaturus est).

Demipho et Chremes reduces sunt : Demipho iratissimus nuptias filii rescindere vult. Tum Phormio, parasitus audacissimus et callidissimus, adiuvante Geta,  rem adulescentulorum suscipit. Cum duobus senibus paciscitur sese Phanium ipsum ducturum, si triginta minae sibi darentur. Qua pecunia  Pamphilam a lenone redimit laetante maxime Phaedria. Mox Chremes apud Demiphonem nutricem et Phanium adgnoscit : est filia clam uxore Atheniensi Nausistrata Lemni educata, quam proxima peregrinatione quaesiverat, nec invenerat quia Athenas cum matre venerat. Ita patre volente Antiphoni uxorem amatam habere licet. Tum duo senes pecuniam recuperare conantur et Demipho Phormionem reddere recusantem in ius rapere vult. At parasitus ingeniosus omnem rem de uxore Lemniaca et de filia occulta uxori trementis ac stupentis Chremetis narrat. Itaque cum Chremes, de citharistria redempta certior factus, filio suscensere cupit, ab uxore acerbe monetur, patrem talia facientem filio nihil exprobrare posse. Tum Phormioni Nausistrata gratias agit et pollicetur omnia sese facturam quae ei placerent : Phormio , quippe qui verus parasitus erat,  eam poposcit ut ad cenam invitaretur.

Tabula personarum
DEMIPHO SENEX, pater Antiphonis et frater Chremetis
CHREMES SENEX, pater Phaedriae et frater Demiphonis
ANTIPHO ADULESCENS, filius Demiphonis et amator Phanii
PHAEDRIA ADULESCENS, filius Chremetis et amator citharistriae Pamphilaz
PHORMIO PARASITUS
GETA, servus Antiphonis
DAVOS, alius servus Antiphonis
NAUSISTRATA, uxor Chremetis
SOPHRONA, nutrix Phanii
DORIO LENO
HEGION CRITON CRATINUS, tres amici Demiphonis.
Puellae ab adulescentibus  amatae, Phanium et citharistria Pamphila in scaenam non apparent. Ut in Curculione Plauti parasitus primas partes agit et adulescentes adversus patres adiuvat. Paria patrum et filiorum apte distinguuntur : timido et anxio Antiphoni opponitur audentior Phaedria, sicut severo et avaro Demiphoni mitior sed culpae obnoxius Chremes.

Sententiae et proverbia 
Nonnullae sententiae insignes sunt :
quam inique comparatumst, i qui minus habent
ut semper aliquid addant ditioribus!Versus 41-42.
 ... fortis fortuna adiuvat.Versus 203
 unum quom noris omnis noris...Versus 265
quot homines tot sententiae: suo' quoique mosVersus 454

Notae

Editiones
Johannes Marouzeau (1947), Terence. Comédies: Tome II, Parisiis, Les Belles Lettres. (Collection des Universités de France) [Textus cum apparatu critico et versione Francogallica]
Loeb Classical Library, Harvard University press, 1959. [Cum versione anglica]

 Plura legere si cupis 
W. Geoffrey Arnott, "'Phormio Parasitvs': A Study in Dramatic Methods of Characterization", Greece & Rome, 1970: 32-57
Maurizio Massimo Bianco; "Il Phormio e le intemperanze di Terenzio", Aevum, 2009: 69-88
R. K. Bohm, "Money Matters in "Phormio"", The Classical World, 1976/7: 267-269
Cynthia Damon, "Greek Parasites and Roman Patronage", Harvard Studies in Classical Philology, 1995: 181-195 
Edith R. Godsey, "Phormio the Magnificent", The Classical Weekly, 1928: 65-67
J. C. B. Lowe, "Terentian Originality in the 'Phormio' and 'Hecyra'", Hermes, 1983: 431-452
Eugene S. McCartney, "The Superstitions of Terence, Phormio 705-710", The Classical Journal, 1937: 557-560
M. R. Posani, "Il Formione di Terenzio", Atene et Roma, 1941: 29-55
Ernest Riedel, "The Dramatic Structure of Terence's Phormio", The Classical Weekly, 1917: 25-28
Erich Segal, Carroll Moulton. "Contortor legum: the Hero of the Phormio", Rheinisches Museum für Philologie, 1978: 276-288
Barthélémy-Antonin Taladoire, Térence. Un théâtre de la jeunesse. V Le Phormion, Les Belles Lettres, 1972
Patrick Tansey, "NEW LIGHT ON THE ROMAN STAGE: A revival of Terence's "Phormio" rediscovered", Rheinisches Museum für Philologie, 2001: 22-43
 J. Tominsek, De compositione P. Terentii Phormionis, Krainburg, 1902

Nexus externi
 Textus Latinus
Vicimedia communia plura habent quae ad Terenti Phormionem spectant.

Categoria:Comoediae
Categoria:Italiae scripta
Categoria:Litterae Latinae aetatis Rei Publicae
Categoria:Litterae Latine versae
Categoria:Scripta 161 a.C.n.
Categoria:Publius Terentius Afer