Quincunx

Quincunx est nummus Romanus aeneus qui quinque uncias valebat. (As valebat duodecim uncias.) Erat enim quincunx portio quaedam 5/12 mensurae alicuius valens necnon dispositio quoque geometrica tam a rusticis Romanis in plantationibus arborumVarro RR 1,7,2. Cicero Cato Maior 59 etc. quam ab imperatoribus in acie instruenda et in obsidionum operibusCaesar, de Bello Gallico VII,73. usurpata.

De nummo
Non tam Romae quam in aliis civitatibus  media Italia sitis tertio saeculo a.C.n. signatus est quincunx :

De mensura
Romani quincuncem ut mensuram multis modis usurpabantLucas Paetus, De mensuris, et ponderibus Romanis, et Graecis : cum his quae hodie Romae sunt collatis libri quinque. Eiusdem variarum lectionum liber unus. Venetiis, 1573. :
in pondere metiendo 5/12 librae Romanae pendebat (circiter 135gr.), id est ut ipsum nomen indicat quinque uncias.Columella XII,28,1. Etc. Unde nomen nummi ductum, nam 5/12 assis valebat qui primo libralis fuit.
in area metienda ubi quincunx 5/12 iugeri valebat, id est centenos vicenos scripulos vel duodena milia pedum quadratorumColumella V,1,11..
in volumine liquorum metiendo ubi 5/12 sextarii valebat, id est circiter 0.25lMartialis I,27,2..
Item heres ex quincunce erat heres cui 5/12 hereditatis alicuius evenerant.Plinius Minor VII,11,1. Item fenus quincunciale erat usura (modica) quae 5 centesimas per annum reddebat, id est 5/12 centesimae (quincuncem) per mensem.Persius V,149.

De dispositione
Dispositio in quincuncem dicta similis est atque quinorum punctorum in tessera numerum quinque indicantium, nisi quod per plurimos ordines multiplicatur. Hanc figuram agricolae Romani in plantationibus maxime probabant :
Quid illo quincunce speciosius qui, in quamcumque partem spectaveris, rectus est?Quintilianus, Inst. or. VIII,3,9.

Fontes
Columella libro quinto de Re rustica 1,11.
Horatius de Arte poetica 326-330.

 Notae 

 Mensurae Romanae - Aes grave - As - Quadrans - Quartuncia - Semis - Semuncia - Sestertius - Sextans (nummus) - Triens (nummus)  - Uncia
Categoria:Mensurae Romanae
Categoria:Nummi Romae antiquae