Bacchides (Plautus)

Bacchides comoedia palliata est quam Plautus saeculo III a.C.n. exeunte vel II ineunte scripsit. Poeta Latinus fabulam Graecam Menandri imitatus est, "Bis deceptor"Graece : Δίς ἐξαπατὥν. Stobaeus, Flor. 120,8. Nonnulli versus in papyris Aegyptiacis servati sunt. inscriptam. Primae scaenae in manuscriptis  desunt ; nihilominus argumentum, quamvis complicatum, sine molestia intelligi potest. 
Argumentum
Mnesilochus adulescens Atheniensis  meretricem ex Samo, Bacchidem, amat, quam fortasse Ephesi  cognovitNescimus quia initium fabulae deest : certe Bacchis eodem die quo Mnesilochus navi Athenas pervenit. Versus 94, 101 et 106. : nam pater Nicobulus eum cum servo Chrysalo  Ephesum iam abhinc biennium miserat ad pecuniam sibi debitam exigendam. Quamquam invicem amatur, tamen non beatus est quia miles Cleomachus Bacchidem in annum mercede conduxit atque Athenis abducere vult. Ducentis aureis nummis Mnesilocho  opus est ad amicam redimendam.   Statim Epheso Athenas reduces sunt atque servus Chrysalus mendacium excogitat ad nummos patri surripiendos. Adfirmat Mnesilochum a piratis lacessitum pecuniam in templo Artemidis relinquere coactum esse. Pater ei credit.

At Mnesilochus  Bacchidem interdum requirendam amico Pistoclero litteris mandaverat. Qui eamId est "Bacchidem II" in manuscriptis SO = soror notatam.  invenit apud sororem cognominem (id est cui Bacchidi quoque est nomen, unde saepe ab editoribus dicitur Bacchis I). de qua sorore numquam quidquam audierat MnesilochusQuomodo fieri potuerit non liquet : nam initium fabulae deest.. Dum militem advenientem timere simulat, Bacchis I Pistoclero primo reluctanti, mox volenti, persuadet ut domum intraret et partes amici sui ageret atque se amplexaretur. Paedagogus Lydus, hoc facinus indignans, dominum minorem e domo flagitiosa abducere conatur sed ab ipso Pistoclero repellitur et aufugit. Extemplo de malis moribus et malis factis filii ad patrem Philoxenum refert. Quorum sermonem  audit Mnesilochus. Cum paedagogus Pistoclerum Bacchidem meretricem amare dicit, nomine deceptus credit miser adulescens amicum infidum amicam suam sibi surripuisse. Dolore confectus omnem pecuniam patri reddit atque etiam fallacias Chrysali confitetur, venia quamvis gravate tamen impetrata. 

Mox de errore suo certior factus, Chrysalum flebiliter orat atque obsecrat ut  Bacchidis II redimendae causa pecuniam inveniat. Atque suo ingenio confidens servus promittit nummos ab irato et  iam semel decepto  patre impetraturum esse. Cui etenim persuadere contigit ut ducentos nummos aureos Cleomacho solvere vellet, dum miser pater credit filium  cum militis cuiusdam uxore (= Bacchide meretrice) adulterium commississe atque militem (= Cleomachum)  dedecus suum Mnesilocho necando ulturum, nisi ei pecunia detur. Deceptus pater nummos etiam filio dat, dum credit eum militis uxori aliquantum debere ; ita sperat totam rem absoluturum esse. Ubi vero resciit hanc pecuniam ad amores et potationes destinatam esse, iratissimus cum patre Pistocleri, Philoxeno, ad aedes Bacchidum properat atque filium et argentum reposcit. Ubi tamen plurimis blanditiis et palpamentis et illecebris meretriciis deliniti duo senes cum Bacchidibus et filiis accumbunt, sic canitiem suam dedecorantesUt vult dux gregis..

De personis
Praecipuae personae
Bacchis I et Bacchis II - sorores meretrices.
Cleomachus - miles.
Chrysalus - servus Mnesilochi.
Mnesilochus - Atheniensis adulescens, amator Bacchidis II.
Nicobulus - pater Mnesilochi.
Pistoclerus - amicus Mnesilochi et amator  Bacchidis I.

Secundae partes
Artamo - servus Nicobuli.
Lydus - paedagogus Mnesilochi.
Parasitus Cleomachi.
Philoxenus - pater Pistocleri.
De archetypis.
Multi archetypi comoediae Graecae novae insunt :
Meretrices quae omnes viros, iuniores senioresque, quo volunt blanditiis ducunt (=Bacchides). Tales meretrices et in Truculento (Phronesium) et in Asinaria (Philaenium) et in Mostellaria (Philematium et Scapha) etc. inveniuntur. Bacchidum nomen ad Bacchas alludit : nam cultus Dionysi/Bacchi tempore Plauti ante senatusconsultum anni 186 a.C.n. in Italia maxime floruit. Nonne Pistoclerus dicit :
 ...Quia, Bacchis, bacchas metuo et bacchanal tuomVersus 53?
Servus Chrysalus  est magnus machinarum machinator atque fallaciarum inventor qui, dum patrem decipit, aurum iuveni domino parat, ut vult nomen : nam chrusos graece significat aurum. Ita nomen suum iactat :
 Negotium hoc ad me adtinet aurarium.Versus 229. Vide etiam 233 et 240 :"opus est chryso Chrysalo" Necnon versus 704 : quid mihi refert Chrysalo esse nomen, nisi factis probo? 
.
In multis aliis fabulis Plautinis talis persona apparet (Curculio in Curculione vel Tranio in Mostellaria etc.)... Persona gloriosa quoque est : nam  ipse imperator esse sibi videtur  et facta sua in longo soliloquio cum factis heroum Homericorum comparat, qui Ilium post decimum tantum annum expugnaveruntVersus 925 sqq..
Mnesilochus est adulescens insane amans et pecuniae miserrime inops, ut semper.
Nicobulus est pater avarus et severus, sed credulus, Philoxenus pater libidinibus adulescentulorum indulgentior. Ambo tamen in fine succumbunt meretriciis blanditiis et constantiam animi amittunt. Ita rivales ridiculi filiorum apud scorta fiunt, quod etiam  in Asinaria evenit.
Lydus est paedagogus a suo alumno vexatus qui comice laudat disciplinam temporis acti et mores praesentes vituperat. Nunc enim discipuli  magistrum non iam verentur :
 at nunc, prius quam septuennis est, si attingas eum manu,     
 extemplo puer paedagogo tabula disrumpit caput. Versus 440-441.
Eius nomen ethnicum est : Lydi sunt vetus populus Asiae Minoris. At in hac fabula ob paronomasiam cum ludo (=schola) electum videturIta Pistoclerus :" Non omnis aetas, Lyde, ludo convenit".  Versus 129..

De canticis
Partes lyricae in quarto et quinto actu versantur. Maxime insigne est carmen triumphale Chrysali (versus 925-979), cui velut respondet canticum rabidum et indignans "victi" NicobuliCuius nomen Graece significat : "Victor consilio"! (1087-1103).

Conclusio
Etsi argumentum tritum videtur et a verisimili abhorret, tamen una ex optimis fabulis Plautinis censetur. Ita delectant celeritas actionis, veritas morum et dialogorum, necnon atque etiam in primis praestigiae linguae Plautinae!

 Notae 

 Editiones et versiones 
Ernout, Alfredus. 1933. Opera Plauti. Tomus secundus. Parisiis: Les Belles Lettres. Prima editio. (Collection des Universités de France) [Textus cum apparatu critico, notis et versione Francogallica.]
 James Tatum, interpr. Plautus: The Darker Comedies. Bacchides, Casina and Truculentus. Baltimore: Johns Hopkins University Press, 1983 
 Pluta legere si cupis 
 W. Geoffrey Arnott: 'Love scenes in Plautus', in: Scaenica Saravi-Varsoviensia. Beiträge zum antiken Theater und zu seinem Nachleben, hg. von Jerzy Axer und Woldemar Görler, Warszawa 1997, S. 111-122
 Jürgen Blänsdorf: Plautus' Bacchides oder: Die Methoden der Plautuskritik und der Geist der Komödie, in: Skenika. Beiträge zum antiken Theater und seiner Rezeption. Festschrift zum 65. Geburtstag von Horst-Dieter Blume, hg. von Susanne Gödde und Theodor Heinze, Darmstadt 2000, S. 153-163
JC Dumont, 'Les Bacchides : une comédie pédagogique ?', Vita Latina 2004(170) : 2-8
 Alfredus Ernout, Plaute Bacchides : commentaire exégétique et critique, Parisiis, Les Belles Lettres, 1935.
 Eduard Fraenkel: De media et nova comoedia quaestiones selectae, Göttingen 1912
 Eduard Fraenkel: Plautinisches im Plautus, Berlin 1922 (Philologische Untersuchungen 28)
 Konrad Gaiser: Die plautinischen „Bacchides“ und Menanders „Dis exapaton“, in: Philologus 114 (1970), S. 51-87
 Eckard Lefèvre: Plautus-Studien II. Die Briefintrige in Menanders Dis exapaton und ihre Verdopplung in den Bacchides, in: Hermes 106 (1978), S. 518-38
 Eckard Lefèvre: Menander, Dis exapaton 6-113 und Plautus, Bacchides 500-561, in: Scripta Oralia Romana. Die römische Literatur zwischen Mündlichkeit und Schriftlichkeit, hg. von L. Benz, Tübingen 2001, S. 141-167
Klaus Lennartz, 'True Plautus, False Plautus. Pellio restitutus – uxor excisa. Annotations to Plautus’ Bacchides' in Fakes and Forgers of Classical Literature. Ergo decipiatur! 2014 :125-141 ISBN 9789004266421 
 Gregor Maurach: Rezension zu Viktor Pöschl, Die neuen Menanderpapyri und die Originalität des Plautus, in: Gymnasium 83 (1976), S. 109-113
 Gregor Maurach: „Bacchides“ Probleme, in: Würzburger Jahrbücher 9 (1983), S. 109-113
 Viktor Pöschl: Die neuen Menanderpapyri und die Originalität des Plautus, Heidelberg 1973
 Jean Soubiran, "Structure et métrique des Bacchides de Plaute", Vita Latina, 2003ː 22-35
 Hermann Tränkle: Zu zwei umstrittenen Stellen der plautinischen Bacchides, in: Museum Helveticum 32 (1975), S. 115-123
 Bernhard Zimmermann: Die griechische Komödie, Darmstadt 1998
 Otto Zwierlein: Zur Kritik und Exegese des Plautus IV. Bacchides, Stuttgart 1992 (Akademie der Wissenschaften und der Literatur Mainz. Abhandlungen der geistes- und sozialwissenschaftlichen Klasse)

 Index fabularum Plautinarum

 Nexus externi 
 Textus 
 Versio 
 Versio apud Perseus 

Categoria:Comoediae
Categoria:Scripta saeculo 2 a.C.n.
Categoria:Italiae scripta
Categoria:Litterae Latinae aetatis Rei Publicae
Categoria:Plautus