Tarantella

Tarantella est quaelibet e nonnullis popularibus Italiae meridianae saltationibus a duobus peractis, tempore alacri et celere, usitate in numeris 6/8 (aliquando 18/8 vel 4/4) scriptis, a tympanis adiunctis,P. D. Morehead, Bloombury Dictionary of Music (Londini: Bloombury, 1992). fortasse e Tarento appellata.Willi Apel, Harvard Dictionary of Music (Cantabrigiae Massachusettae: Harvard University Press, 1969), p. 833.

Rectius, hoc nomen amplae familiae saltationum est, quae ad traditionem agro-pastoralem pertinet et multiplices antiquis temporibus propria nomina praecipua habebant. Tarantella saltus non unus est, sed varii saltus est multis formis, cum hoc nomen in pluribus locis Italiae meridianae inveniatur.

Nomen Tarantella invenitur in Italiae regionibus Campaniae, Molisii, Apuliae, Basilicatae (Lucaniae), Calabriae et trans fretum in Sicilia. In tradita consuetudine tarantella in paganis festis sacris et agrariis, et in matrimoniis et aliis privatiis laetitiae saltabatur.

Tarantella in musica classica
Saeculo undevicensimo, musica tarantellae a Chopin, Liszt, Heller, Auber, Weber, et Thalberg modo perpetui mobilis splendidi saepe composita est.Willi Apel, Harvard Dictionary of Music (Cantabrigiae Massachusettae: Harvard University Press, 1969), 833–34.

E nomine usque ad Tarantismum
Pervulgata thesis nomen a verbo vulgari tarantola (Lycosa tarentula:it: Lycosa tarentula) ducit: areanea venenata quae in Europa mediterranea incumbit in suas praedas. Petrus Andrea Matthiolus doctus"Commentarii in libros sex Pedacii Dioscoridis", Venetiis, 1570. dicit tarantulas senensis Thirreni litora et etiam romanum agrum frequentare, sed in Apulia numerosas esse. Etenim iuxta vulgarem opinionem antiquam virus tarantulae, cum morso inicerētur, infelicis corpus animumque perturbabat. Tractata multa de remediis contra morsus et venena saeculi sexti decimi disputant de hac aranea quae Apuliam maxime infestat, quare a Tarento civitate "tarantula" nominata est. Ex his tractatis, infelices ab hoc perniciosissimo araneae genere iciuntur aut punctantur, perpetuo canant, aut rident, aut clamitant, aut dormiunt, aut saltant, aut vomunt, aut sudant, aut fiunt similes maniacis ac phreneticis. Inde percussi ab tarantula symptomata multa patiuntur et praedictis affectibus torquentur.

Morsus curabantur musicis instrumentis et continuis tripudis et saltationibus usque ad lassitudinem. Alius modus curandi erat herbis: vitis alba magnae virtutis erat contra morsus tarantulae. Icti a tarantula curabantur etiam caprae sterco superaspergendo ulceribus.

Iulius Caesar Scaliger"Exotericarum exercitationum liber XV", Francoforti, 1592 scribit ictos non musicã curari, sed labore et sudando expelli malum virus. Illi ex ascaulisgr. "ἀσκαύλης" : lat. "utricularius", it. "zampognaro" sono excitantur. Alexandrus ab Alexandro"Genialium dierum libri sex", Parisiis, 1561., medicus doctissimus, nos facit certiores iam illo tempore percussos a tarantula Tarantolatos vocatos esse.

In tarantismo tarantella exercebatur (sed non illa sola), ut tarantulae morsus mederētur.

Hodie aliqui reputant Tarantellam de orgis bacchicis originem accepisse, cum Graeci colonias in Italia meridiana (Magna Graecia) condidissent.

Nova altera theoria deinde de radice verbali indoeuropea et phoenicia "tar" nomen trahit, quae significat "torquere", "volvere". Haec radix vocabuli "tar-antellae" derivet de orbito saltatorum itinere in illo saltu. Propter hanc originem "Tarantella" valeat "choream orbitam", igitur ritualem celebrationem rotundi, rotatilis ac orbiti itineris regenerationis. Sic, Tar-antella fiat "iatrosaltatio", ut a morte transitus ad vitam.

Verum fontes Latinae et Graecae scriptae, citantes saltum quendam "Tarantellam" vocatum, deficiunt. Citationes, hodie notae, nominis "Tarantellae" inveniuntur in fontibus scriptis saeculi septimi decimi primis annis.

Melodias saeculorum septimi decimi et duodevicensimi Tarantellae scimus, sed illorum saeculorum modum saltandi tarantellam ignoramus.

Notae

Bibliographia
AA.VV. (edictio curata a Castagna E.) - Danza tradizionale in Calabria. Ed. Coop. Satriani, 1988AA.VV. (ed. curata a Villani S.) - Le tradizioni musicali nel Gargano, vol. 2. Nota, 1997Carpitella D. - Ritmi e melodie di danze popolari in Italia. Ed. Accademia Nazionale di Santa Cecilia, 1956Castagna E. -  U Sonu. La danza sull’Aspromonte Greco. Squilibri Ed. 2007Castagna E. - La danza nella Calabria Greca. Squilibri, 2007Cofini M. - Un incontro di culture: la tarantella per pianoforte. Ed. Taranta-Polistampa, 1995Cravero C. - Zampogne in Aspromonte, Squilibri, 2006De Martino E. - La terra del rimorso. Ed. Il Saggiatore, 1961De Simone R. - Canti e tradizioni popolari in Campania. Lato Side, 1979Di Lecce G. - La danza della piccola taranta. Sensibili alle foglie, 1994Gala G. M. - La tarantella dei pastori. Ed. Taranta, 1999Gala G. M. - Appunti sulla tarantella in Calabria. in "Il Folklore - La Calabria" n. 1, 2006Patavino M. - Passaggi sonori. La tradizione musicale orale del Medio Molise Fortore. Ed. Ass. Finis Terrae, 2006Ricci A. et Tucci R. - La capra che suona. Squilibri, 2004

Discographia
"Soni a ballu. Musica per danza dall'Aspromonte". Ed. Archi/Med, 1998"Italian Treasury. Calabria" The Alan Lomax collection. Rouder record Corp., 1999"La zampogna lucana". Ed. Taranta, 1991"Organetto e tarantelle". Ed. Taranta, 1991"L'arpa di Viggiano". Ed. Taranta, 1991"Feste e tamburi in Campania". Ed. Taranta, 1999"Tarantelle e maschere". Ed. Taranta, 1999"Suoni di canto". Ed. Taranta, 1999"Suoni d'Irpinia". Ed. Taranta, 2000"La tarantella del Gargano". Ed. Taranta, 1999"Pizzica taranta". Ed. Taranta, 2003

Nexus externi
 Institutum florentinum "Taranta" studiorum et investigationum de choreis tradǐtis italianis
 De tarantella Calabriae
 De tarantella montemaranensi
 De tarantella in Apulia (i): Pizzica in terra hydruntina

Categoria:Ethnomusicologia
Categoria:Saltatio
Categoria:Tarentum