Lingua Mandarina

Lingua Mandarina"in arte linguae Mandarinae"  (官話 guānhuà, hoc est 'magistratuum sermo') est linguae Sinensis forma normalis quae nationalis seu communis late et lege habetur et per orbem terrarum docetur. Una est linguarum Sinicarum, quae divisio constituunt familiae Sinotibetanae.

In Sinis continentalibus, Honcongi, Macai que plerumque appellatur Putonghua ((Pinyin) Pǔtōnghuà; (Sinice simplificato / translaticio) 普通话 /普通話), quod ad litteram significat "universalem communicationis loquelam"Confer quia Tong1hua4 etiam "colloquium habere" et "colloqui per telephonum" significare potest; et Pu3tong1 etiam "late communicata" seu "communis" seu "vulgaris" significare potest.. Etiam praecipue in Taivania, et interdum in continente et Honcongi, appellatur guoyu ((Pinyin) Guóyǔ; Sinice simplificato / translaticio) 国语 / 國語) quod ad litteram significat "nationalem linguam" seu "regni linguam".

Lingua normalis, quamquam eius propositum est ut eadem sit ubique, nihilominus in pronuntiatu et vocabulario per territorium Sinense variat. Et quamquam lingua normalis pronuntiatus fundamenta in dialecto Mandarina Pechinensi habet, versio normalis quae in continente extra Pechinum et in Taivania docta est multo discrepat a dialecto qua ipsi cives Pechinenses loquuntur. Etiam divisiones socio-politicae quae annis 1950 inter Continentem Sinensem, Honcongum, Macaum, et Taivaniam habentur, efficerunt ut lingua normalis Mandarina in eis locis docta inter se discrepare plene visa sit, usque in systemate scribendi, quia in continente characteribus simplificatis a communistis citatis scribunt dum extra continentem characteribus translaticiis.

 Historia 
Usque saeculum vicensimum fere omnes litterae Sinicae linguá Sinicá Classicá scriptae sunt et fuit lingua Classica, neque sermo vulgaris, cui discipuli in scholis et universitatibus studebant. Litterae vulgares haud umquam visae sunt ante Motum Maiensem Quarti Diei anno 1919. Quamobrem linguae Mandarinae origo evolutioque incerta est, et hodie plerumque solum ex studiis historicis, linguisticis et archaelogicis deducitur.


Nihilominus, lingua Mandarina iam saeculo tertio decimo e lingua Sinica Media oritur, quod liber rhythmorum nomine Zhongyuan Yinyun anno 1324 editus plene demonstrat. Et iam saeculo decimo sexto hic sermo locum magni momenti habuit apud Sinas. Scripsit Matthaeus Riccius in libro nomine "De Christiana expeditione apud Sinas suscepta ab Societate Iesu" (1617), vol. 1, p. 31: "Praeter hunc tamen cuique Provinciae vernaculum sermonem, alius est universo regno communis, quem ipsi Quonhua vocant, quod curialem vel forensem sonat." Quidem magistratus Sinici, qui Mandarini tunc vocabantur, communi loquela Guānhuà late nuncupata usi sunt, qua propter hodie haec lingua Mandarina extra Sinas appellatur. 

Jin Shengtan, late primus Sinicus vulgarum litterarum dux agnitus, varias mythistorias Mandarine vulgari scripsit saeculo decimo septimo. Haec autem lingua definitione certa omnino carebat. Anno 1728 quidem imperator Yongzheng, qui pronuntiatus magistratuum abs Guanddong et Fujian non intellegebat, decrevit gubernatores provinciarum providere ut pronuntiatum proprium doceant. Libri huius eruditionis causae tunc editi nobis hodie dant indicia idealium pronuntiatuum linguae Mandarinae illius aetatis et quoque demonstrant illam linguam normalem decretam fuisse velut linguam Graecam antiquam communem, quia idem ac nulla lingua vernacularis tunc locuta erat, sed synthesim dabat omnium dialectorum Mandarinarum prope Nanchinum. 

Haec forma dialecto Nanchinesi annixa diu magni aestimata est, etsi caput Sinense anno 1421 ad Pechinum motum est. Robertus Morrison cum primum lexicon Sincum-Anglicum anno 1815 scripsit, eius lexicon quidem de hac dialecto Mandarina Nachinensi tractavit. Morrison nihilominus scripsit dialectum Pekinensem in annos maiorem gratiam apud Sinas capere, normamque novam aemulam ostendere. Medio saeculo decimo nono quidem, iam dialectus Pekinensis vicit, quod necessarius erat dialecto Pekinensi loqui ut negotium fori imperiali habeatur.

Diebus priscis Rei Publicae Sinarum eruditi Hu Shih, Lu Xun, Chen Duxiu, Qian Xuantong et alii litteras vulgares citantes propusuerunt linguam Classicam a lingua Mandarina normae Mandarinae septentrionali annixa surrogari. Simul hi viri sentiebant normam definiendam esse linguae nationalis (translaticio: 國語; Wade–Giles: Kuo²-yü³; simplificato: 国语, pinyin: Guóyǔ). Post multas disputationes inter eos qui dialectos septentionales et qui meridionales velut normam citaverunt et conatum abortivum ad pronuntiatum artificiosum definiendum, tandem Commissio ad Lingam Nationalem Unificatam Definiendam Dicata anno 1932 decernit trahere 
 normam pronuntiatus e dialecto Pekinensi
 normam grammaticam idiomaticamque ex operibus Lu Xun et aliis hordiernis litteris vernaculis (quae Mandarine bai1hua4 appellantur)
 normam lexicalem ex universis dictionibus omnium dialectorum Mandarinarum.

Ubique eadem lingua Mandarina normali uti putatur, sed differentiae existunt scripturae systemate et nomenclatura. Res Publica Popularis Sinarum anno 1949 condita hanc normam asservavit eam nuncupans pǔtōnghuà (translaticio: 普通話; simplificato: 普通话), hoc ad litteram "loquela communis" significante, quamquam eam in Taiwania usque hodie Guóyǔ nuncupatur. Etiam annis 1954 et 1964 reformae ab communistis susceptae effecerunt ut characteres simplicificati in continente, Malasia et Singapura adhibeantur quamquam in Taiwania et Honcongi characteres translaticii.

 Litterae 
Vera Fabula de Ah Q scripta anno 1922 a Lu Xun plerumque hodie agnoscitur primum opus quod lingua Mandarina plene usum est.

 Scriptura 
Lingua Mandarina characteribus Sinicis vulgo scribitur, cuius historia ab antiquitate delineatur. Quia autem characteribus difficile huius linguae soni redduntur, hodie exsistunt complura systemata phonetica quo discipuli linguae sonos discere possunt.

 Litteratura phonetica 
Omnia systemata phonetica quo lingua Sinica scribatur praeter litteraturam Zhuyin fundamenta in litteris Latinis habent. Ut scriptura Sinensis in orthographiam Latinam reddatur, lege hodie sancta est litteratura Hanyu (Hànyǔ Pīnyīn / 汉语拼音 / 漢語拼音). Inscriptiones cursuales saepius autem secundum systema Wade-Giles aut Romanizationem cursualem Sinicam redduntur. Et complures Sinenses extra Sinas nomina eis transcribunt secundum Wade-Giles.

Litteratura Hanyu a communistico continentis Sinensis regmine anno 1958 primum excogitata est, et postea sancta et citata est ab ipso ut discipuli in Sinis pronuntiatu linguae Mandarinae normalis discere possint. Etiam ut norma internationalis tandem adoptata est ab Internationali Normarum Organizatione (ISO) anno 1982 et ab Taiwaniae regimine anno 2009, ut hodie paene ubique agnita est ut modus quo lingua Mandarina in litteras Romanas scribi potest. Etiam hodie usurpatur ut textus in computatra et telephonula inserantur. Peregrini autem interdum alia litteraturarum systemata malunt ut discant cum ea proprius Europeis litterarum normis propinquent, sicut litteraturam Wade-Giles et Gwoyeu Romatzyh. 

Inter se systemata litteraturarum discrepant in quo modo verba et toni linguae denotantur. Wade-Giles numeris post syllaba superscriptis utitur; Hanyu accentis super vocalia superscriptis vel numeris in linea post syllabam scriptis; Gwoyeu Romatzyh autem litteras e, r, h, aut y addit, vocalia repetit, vel i in e aut y et u in o aut w mutat ut toni indicentur.

Tabula quae sequitur nonnullas huius linguae syllabas variis litteraturarum systematis scriptas ostendit:
 Zhuyin Wade-Giles MPS II Yalensis Tongyong Hanyu Gwoyeu Romatzyh Tonus 1 Tonus 2 Tonus 3 Tonus 4ㄚaaaaaaaraaahㄞaiaiaiaiaiaiairaeayㄢananananananarnaanannㄤangangangangangangarngaanganqㄠaoauauaoaoauauraoawㄓㄚchajajajhazhajajarjaajahㄔㄚch'achachachachachacharchaachahㄐㄧchijijijijijijyijiijihㄑㄧch'ichichiciqichichyichiichihㄐㄧㄚchiajiajyajiajiajiajyajeajiahㄑㄧㄚch'iachiachyaciaqiachiachyacheachiahㄓㄨㄚchuajuajwajhuazhuajuajwajoajuahㄔㄨㄚch'uachuachwachuachuachuachuarchuaachuahㄓㄨㄞchuaijuaijwaijhuaizhuaijuaijwaijoaijuayㄈㄣfenfenfenfenfenfenfernfeenfennㄏㄜhoheheheheheherheehehㄒㄧhsishisyisixishishyishiishihㄒㄧㄚhsiashiasyasiaxiashiashyasheashiahㄒㄩㄢhsüanshiuansywansyuanxuanshiuanshyuansheuanshiuannㄍㄨㄤkuangguanggwangguangguangguanggwanggoangguanqㄎㄨㄤk'uangkuangkwangkuangkuangkuangkwangkoangkuanqㄇㄧㄠmiaomiaumyaumiaomiaomhiaumiaumeaumiawㄋㄧㄡniuniounyouniouniunhiouniouneouniowㄋㄨㄛnonuonwonuonuonhuonuonuoonuohㄋㄡnounounounounounhounounoounowㄋㄨnunununununhununuunuhㄋㄩnüniunyunyunünhiuniuneuniuhㄕㄨㄟshuishueishweishueishuishueishweishoeishueyㄙssuszszsihsisysyrsyysyhㄙㄨsususususususwusuusuhㄙㄨㄢsuansuanswansuansuansuanswansoansuannㄙㄨㄟsuisueisweisueisuisueisweisoeisueyㄊㄨㄢt'uantuantwantuantuantuantwantoantuannㄉㄨㄟtuidueidweidueiduidueidweidoeidueyㄊㄨㄟt'uitueitweitueituitueitweitoeitueyㄉㄨㄣtunduendwendundunduendwendoenduennㄊㄨㄣt'untuentwentuntuntuentwentoentuennㄗtzutzdzzihzitzytzyrtzyytzyhㄘtz'utsztszcihcitsytsyrtsyytsyhㄨㄚwawawawawauawawaawahㄨㄞwaiwaiwaiwaiwaiuaiwaiwoaiwayㄨㄢwanwanwanwanwanuanwanwoanwannㄨㄛwowowowowouowowoowohㄨwuwuwuwuwuuwuwuuwuhㄧㄚyayayayayaiayayeayahㄧㄢyanyanyanyanyanianyanyeanyannㄧㄤyangyangyangyangyangiangyangyeangyanqㄧㄠyaoyauyauyaoyaoiauyauyeauyawㄧㄝyehyeyeyeyeieyeyeeyehㄧㄣyinyinyinyinyininynyiinyinnㄧㄥyingyingyingyingyingingyngyiingyinqㄧㄡyuyouyouyouyouiouyouyeouyowㄩㄥyungyungyungyongyongiongyongyeongyonqㄩyüyuyuyuyuiuyuyeuyuhㄩㄢyüanyuanywanyuanyuaniuanyuanyeuanyuannㄩㄝyüehyueyweyueyueiueyueyeueyuehㄩㄣyünyunyunyunyuniunyunyeunyunn

 Characteres Sinici 


Secundum fabulam sine auctoritate, characteres Sinicos primum cominiscit grapheocrates nomine Cangjie, qui laborabat regnante imperatore fabuloso Huangdi. Fabula dicit Cangjie monte Yangxu (hodie Shanxi) venantem vidisse testudinem cuius venae animadversionem eius cepit. Possibili relatione logica inter eorum venas animatus, Cangjie tunc orbis terrarum animalia, agros, stellas, et omnia sub caelo et in caelo investigavit et cominiscit systema symbolica appellatum zì (字) — illos characteres Sinicos. Hoc die natali characterum, secundum fabulam, Sinenses omnes diabolum lugentem audiverunt, fruges ex caelo sicut pluvias cadentes viderunt, et incepit mundum.

Alii characteres putantur origines habere in rei imaginis descriptionibus (pictogrammata), alii in arbitrariis depictionibus notionum abstractae (ideogrammata), alii in compositionibus aliorum characterum. Omnes per aetates commutantur, simplificatur, amplificatur.

Character simplicissimus est 一 yī ("unus") qui unam solam plagam horizontalem habet. Frequentissimus autem est 的 de, particula grammatica positum post verbum, quae 8 plagas habet et fungitur ut adiectivum vel possessio indicentur, et quae saepe valet idem ac genetivum Latinum.
Aestimatur medius plagarum numerus quoque in characteri esse 9.8;Bellassen, Joël & Zhang Pengpeng (1989). Méthode d'Initiation à la Langue et à l'Écriture chinoises. La Compagnie. ISBN 2-9504135-1-X. incertus autem est utrum characteres translaticii inclusi sunt in hoc censo, et si accurate aestimatur. 

Hodie sunt complures modi vel stili vel scripturae quibus characteres Sinici scribi possunt, qui derivati sunt a certis exemplaribus vel calligraphicis vel historicis. Plurima eorum origines in Sinis habent et nunc ubique ubi characteribus Sincis utuntur (variationibus minoribus) communes sunt.

Nonnulla ideogrammata constant in pictogrammatis simplicis quae mutantur ut notiones cognates indicentur. E.g. pictogramma 刀 dāo, quod "culter" significat, mutatur indicando aciem cultri, ut ideogramma 刃 rèn "acies" significans obtinatur. Alia ideogrammata sunt omnino abstracta sicut 上 shàng "sursum" et 下 xià "deorsum". Huic categoriae autem sunt pauca verba.

Plurimi autem (>98%) characteres sunt compositiones aliorum characterum. 

Fere 13% sunt composita ideogrammatum: e.g. 日 rì "sol" combinatum cum 月 yuè "luna" creat 明 míng "lucidum". Item 休 xiū "quiescere" compositum est a pictogrammatis 人 rén "homo" et 木 mù "arbor"; et 好 hǎo "bonum/bene" compositum est a pictogramatis 女 nǚ "femina" et 子 zǐ "filius". 

Fere 85% sunt composita phono-semantica, quibus alia pars indicat sonum, alia pars significatum aut categoriam semanticam, etc.: e.g. 河 hé "flumen", 湖 hú "lacus", 流 liú "amnis", 沖 chōng "profluvium", 滑 huá "lubricus" una habent idem radicalem trium plagarum ad laevam partem qui significat flumen et ad dextram partem characterem qui pronuntiatum et specialem significationem suggerit. Quia complures characterum partes olim in lingua Sinica vetere significatum clarum habebere demonstratae sunt, sed hodie sine alio significatu solum ad sonum monstrandum funguntur, nonnulli linguistae hodie sentiunt omnes huius generis characteres item evolvere. Etiam hodie nova vocabula creantur per hoc mechanismum: e.g. 钚 bù "plutonium" significans compositum est ab radicale 金 jīn "metallum" cui additur componens 不 bù quod merum sonum indicat (ipsum usitate "non" significaverit, sed hic solum sonum significat). Sic fere omnia vocabula scientifica formatur et quoque fere omnia nova vocabula ex alienis linguis mutuata. 

Numerus characterum quoque in anno tanto augitur ut anno 2004 habuerint 106 230 characterum in lexico Sinense Zhonghua Zihai.

+Numerus characterum in lexicis SinicisData excepta ab Norman, Jerry. Chinese. New York: Cambridge University Press. 1988, p. 72. ISBN 0-521-29653-6. Anno Lexicon Numerus characterum 100 Shuowen Jiezi 9 353 543? Yupian 12 158 601 Qieyun 16 917 1011 Guangyun 26 194 1039 Jiyun 53 525 1615 Zihui 33,179 1716 Kangxi Zidian 47 035 1916 Zhonghua Da Zidian 48 000 1989 Hanyu Da Zidian 54 678 1994 Zhonghua Zihai 85 568 2004 Yitizi Zidian 106 230《異體字字典》網路版說明 Situs interretialis pro "The Dictionary of Chinese Variant Form", pagina introductoria

Apud characteres complexissimos saepe hodie adhibitos sunt 籲 yù "comprecari", 32 plagis; 鬱 yù "luxuriosus, delicatus, maestus", 29 plagis, sicut in 憂鬱 yōuyù "demersus", 15 et 29 plagis, invicem; 豔 yàn "coloris plenus", 28 plagis; et 釁 xìn "iurgium", 25 plagis, ut in 挑釁 tiǎoxìn "provocare". Etiam in usu hodierno est 鱻 xiān “viridis/recens” (altera characteris 鮮 xiān versio) 33 plagis. Complexissimus autem character qui in computatra per Microsoft New Phonetic IME 2002a for Traditional Chinese imponi potest est 龘 tà "aspectus draconis ambulantis"; qui ex radicali draconis ter scripto componitur, ut 16 × 3 = 48 plagorum obtineatur.

Complexissimus autem omnium characterum, secundum Joel Bellasen, est 25px|zhé/𪚥 (U+2A6A5) zhé  (depictus subter ad laevam partem), qui significat "verbosus" 64 plagis; sed hic character ex quinto saeculo iam non in usu est. Complexissimus omnium interdum habetur esse character biáng (depictus subter ad dextram), 57 plagis, significans collyra Biang biang, species collyrae a provincia Shaanxi; sed cum hunc characterem invenire in lexicis mandarinis normalibus non possumus, fortasse melius character dialecticus habetur. 

Characterum complexitas evidenter difficilem fecit eius eruditionem. Quamobrem varia litteraturarum systemata sicut litteratura Hanyu excogitatae sunt ad pronuntiatum discendum. Etiam post conditum rei publicae Sinarum, regimen Kuomintang studebat quomodo characteres Sinici simplificari possunt. Talis simplificatio e.g. iam exsistebat in scripturis cursivis sicut Caoshu. 

Post autem secundum bellum mundanum et bellum Civile Sinicum, solum regimen communisticum continentem regens reformationem notarum simplificandarum legibus annis 1956 et 1964 effecit. Quo facto tunc duo systemata characterum lingua Mandarina normalis habet: illud simplificatum in usu in continente et Malaysia, et illud translaticium in usu in Taivania, Hongcongi, Macai.

Comparatio characterum Translaticiorum et Simplificatorum character  translaticiuscharacter simplificatus significatus 電 电electronicus,electricitas 買 买emere 開 开apertus 東 东solis ortus 車 车vehiculum 紅 红ruber (color) 無 无nihil 鳥 鸟avis 熱 热calidus 時 时tempus 語 语lingua 聽 听auscultare 證 证diploma,evidentia 龍 龙draco 賣 卖vendere 龜 龟testudo 歲 岁aestas,annus 戰 战pugna,bellum 關 关cludere,relatio 鐵 铁ferrum,metallum 圖 图pictura,descriptio 團 团grex,cohors 轉 转vertereComparatio characterum Translaticiorum et Simplificatorum character  translaticiuscharacter  simplificatus significatus 廣 广latus 惡 恶malus 豐 丰abundans 腦 脑cerebrum 雜 杂miscellus 壓 压pressio, compressio 雞 鸡pullus 樂 乐deliciae 氣 气ae"r 廳 厅aula,sedes 聲 声sonus,vox 學 学discere 體 体corpus 點 点punctum 貓 猫cattus 蟲 虫insectum 舊 旧vetus 會 会coe"tus 萬 万decem milia 盜 盗fur 寶 宝thesaurus 國 国regnum,pagus,natio,civitas 醫 医medicina

 Phonologia 
Linguae Mandarinae normali omnia sunt phonemata quinguaginta et sex, quae combinantur omnino ut distinctarum syllabarum sola duo millia sexginta et quinque formare possint. Omnis syllaba dividitur in sonum et tonum. 

 Soni 
Soni distincti omnes sunt quadringinta et tredecim. Sonus omnis ex duobus vel pluribus phonematis formantur. Primum phonema initiale appellatur et consonans est. Alterum finale appellatur et ex vocalibus et consonantibus vel nasalibus (e.g. -n vel -ng) vel liquido (e.g. -r) formatur. Haec omnia per symbola Mandarina phonetica triginta et septem scribi possunt. 

 Toni 
Toni quattuor (vel quinque) sunt linguae Mandarinae: altus, surgens, mergens, cadens, et levis. Levis autem non tonus verus quam quod tonus omnino fere abest dicit: quamobrem tonus id appellari non solet.Surendran, Dinoj and Levow, Gina-Anne (2004), "The functional load of tone in Mandarin is as high as that of vowels", Proceedings of the International Conference on Speech Prosody 2004, Nara, Japan, pp. 99–102. 

+ Toni Linguae Mandarinae Normalis Nomen toni Yin Ping Altus Yang Ping Surgens Shang Mergens Qu Cadens Numerus toni Pinyin 1 2 3 4 Symbolum diacriticum Pinyin ā á ǎ à Littera IPA (et numeri correspondentes)  (55)  (35)  (21, 214)  (51) Symbolum diacriticum IPA    

 Morphologia 
Per morphologiam, intellegimus quomodo morphemata combinantur ut novae dictiones creentur. Celeberrimum exemplum morphologiae insulatoriae est lingua Mandarina, propterea quod fere omnia verba singula ex pauca morphemata formantur, et huius morphematum significatus haud umquam cum combinantur commutantur. Alia morphemata separatim adhiberi possunt, alia astricta sola ut affixa; alia eorum significatum in combinatione attinent, alia significatum amittunt vel commutant.

 Pronomina 
Plerumque nomina Sinca secundum numerum grammaticum et casum grammaticum non declinantur. Quod infra in sectione nominata Constructiones "de" disputatur, suffixum 的 de plerumque ut munus genetivum efficiatur adhibetur. Et numerus grammaticus solus datur per dictiones mensurae, quorum exempla quidem infra in sectione nominata Grammatica#Dictiones mensurae ostenduntur: e.g. Zhe4 ge nan2hai2zi = hic puer; sed Zhe4 xie1 nan2hai2zi = hi pueri. 

Pronominum autem personalium numerus pluralis indicare solet suffixum 们/們 men addendo. 

{| class="wikitable" style="border-width: 0; text-align:center;"
|+ pronomina PersonaliaEx Yip, p. 47.
|- 
! Persona
! colspan="4" | Singularis
! colspan="4" | Pluralis
|-
! rowspan="2" | Primus 
| colspan="4" rowspan="2" | 我wǒego/me/mihi
| colspan="2" | Exclusivus
| colspan="2" | Inclusivus
|-
| colspan="2" | 我們/我们wǒmennos/nobis
| colspan="2" | 咱們/咱们zánmennos/nobis (et tu/te/tibi et vos/vobis, etc.)
|-
! rowspan="2" | Secondus
| colspan="2" | Communis
| colspan="2" | Comis
| colspan="4" rowspan="2" | 你們/你们nǐmenvos/vobis
|-
| colspan="2" | 你nǐtu/te/tibi
| colspan="2" | 您níntu/te/tibi
|-
! Tertius
| colspan="4" | 他, 她, 它tāille/illum/illi, illa/illam/illi, illud/illud/illi
| colspan="4" | 他們/他们, 她們/她们, 它們/它们tāmenilli/illos/illis, illae/illas/illis, illa/illa/illis
|}

 Praefixa nominum 
Pauca praefixa habentur:

+Praefixa Mandarina Character Litteratura Hanyu Significatus Exemplum 老/小 lao3-/xiao3-vetus/iuvenis cognomine addantur ut agnomina formenturlao3wu3 = Quintus (filii agnomen) 第 di4- numero addatur ut numeri ordinales formantur di4wu3 = quintus   初 chu1- numero addatur ut primi decem dies mensis lunaris indicentur chu1wu3 = quintus dies mensis lunaris 可 ke3- adiectivo addatur ut novum verbum creetur significu fere Latine -abilis habente ke3ai4 = amabilis (ubit ai4=amare)etiam cum verbis quae hodie numquam singulatim inusu videntur combinatur: ke3xi2 = infeliciter; ke3jian2 = evidenter; ke3lian2 = miserandus 好 hao3-  bene, bonus hao3kan4 = pulcher seu bene visum (kan4=videre/spectare/legere) 難nan2- male, difficilenan2kan4 = turpis, difficile visum

 Suffixa nominum 
+Mandarina nominum suffixa Character Litteratura Hanyu Significatus Exemplum 的 -de genetivus ta1de shu1 = eius liber 們 / 们 -men solum pronominibus et polisyllabicis hominum nominibus additur ut pluralis indicetur wo3men = nos (ubi wo3 = ego); lao3shi1men = doctores (ubi lao3shi1 = doctor)  學 / 学 -xue2  fere idem ac Latine '-ologia' dong4wu4xue2 = zoologia (ubi dong4wu4 = animal) 家  -jia1 fere idem ac Latine '-ista' dong4wu4xue2jia1 = zoologus  化 -hua4 quo creatur verba ex nominibus, fere Latine 'facere' aut 'fieri' mei3hua4 = pulchram facere; e4hua4 = deteriorare (inoptabilis fieri) 子 -zi  multis morphematis astrictis additur cum ut nomina singula adhibenturOlim zi3 puer significabatur er2zi = filius; zhuo1zi = mensa; yi3zi = cathedra; ding1zi = clavus; mao4zi = petasus; ku4zi = bracae  頭 / 头 -tou multis morphematis astrictis additur cum ut nomina singula adhibentur gu2tou = os (sceletum); nian2tou = notio; wai4tou = foras; mu4tou = lignum (materia); she2tou = lingua (organum); li3tou = intus/interior; shang4tou = super/supra; quian2tou = frons; hou4tou = posterior 兒 / 儿 -er olim erat suffixum diminutivum; hodie multis morphematis additur praecipue in dialecto Pechinensi; extra urbem audiri et scribi non solet   niao3r = avis; gui3r = spectrum; ji3r = hodie; mie2r= cras

 Suffixa verborum 
+Mandarina verborum suffixa  Character Litteratura Hanyu Significatus Exemplum 了 -le aspectus perfectivus wo3 ai4le ni3 = ego te amavi (non idiomaticum) 著 / 着 -zhe interdum ut aspectus imperfectivus seu durativus indiceturaspectus imperfectivus saepius singulatim per verbum auxiliare zai2 indicatur wo3 ai4zhe ni3 bu shuo1 hua4= ego te amans non dico loquelam   過 / 过 -guo aspectus experientialis (res iam habetur) wo3 ai4guo ni3 = ego (antea) iam te amavi

 Reduplicatio 
Composita nominalia
+ Genus Exemplum 1 Exemplum 2 Exemplum 3 idiomaticum feng1liu2 (ventus-fluxus) = amorabundus mao2dun4 (pilum-scutum) = contradictorium xiao3-shuo1 (parva-loquela) = mythistoria duobus substantivis appositis hua1mu4 (flos-arbor) = vegetatio fu4mu3 (pater-mater) = parentes guo2jia1 (regnum-domus) = patria sensu genetivi loci hai3gou3 (mar-canis ~ maris canis) = phoca  je4tung1sha1fa (sessorium-torus) = sessorii torus fan4guan3 (cibus-taberna) = caupona sensu genetivi generis tie3-yan2zi3 (ferrum-atomus) = ferri atomus xin1zang4bing4 (cor-morbus) = morbus cardiacus ji1dan4 (pullus-ovum) = pulli ovum sensu genetivi causae yu3mao4 (pluvia-petasus) = petasus pluvialis you2ji2 (oleum-macula) = macula oleo facta nai3ping2zi (lac-ampulla) = lactis ampulla substantivo cum adiectivo coniuncto xiang1cai4 (fragrans vegetal) = coriander re4xin1 (calidum cor) = enthusiasticus mei3shu2 (pulchra ars) = ars bella substantivo cum mensurae dictione coniuncto bu4pi3 (vestis-ulna) = vestis materia ma3pi1 (equus-mensurae dictio) = equi chuan2zhi1 (navis-mensurae dictio) = naves adiectivo cum adiectivo coniuncto hao3huai4 (bonus-malus) = qualitas da4xiao3 (magnus-parvus) = magnitudo leng3re4 (frigidus-calidus) = temperatura

 Composita verbalia 
+ Genus Exemplum 1 Exemplum 2 Exemplum 3 verbo cum verbo effectum indicante coniuncto da3po4 (icere-ruptum) = rumpere taio4guo4 (salire-transire) = salire trans  mai3dao4  (emere-advenire) = emere posse  verbo cum verbo actionis directionem indicante coniuncto song4lai2 (mittere-venire) mittere huc (ad locutorem)   song4qu4 (mittere-ire) = mittere illuc (ab locutore) song4hui2 (mittere-retroire) = remittere verbo cum verbo actionis statum indicante coniuncto chang4wan2 (canere-perficere) = canere perfecit chang4zhao2 (canere-accuratus fieri) = accurate canit zhan4zhu4 (stare-persistere in tenendo)= consistere  gratuita seu disambiguitatis causa gou4mai3 (venum petere-emere) = emere (cf mai4 = vendere) ci4shan4 (benevolens-benevolens) = benevolens  nomine ablativo casu verbo affixo → aut verbum aut nomen qiang1bi4 (sclopetum-necare)-sclopeto necare feng1xing2 (ventus-ire) = in modis fieri, moda bu4xing2 (passus-ire) = ambulare verbo cum obiecto coniuncto → vel nomen vel verbum vel adverbium chao3fan4 (frigere-oryza) = oryza fricta  shuo1huang3 (dicere-falsum) = mentiri zhuan3yan3 (vertere-oculus) = derepente, confestim subiecto cum verbo (seu adiectivo) coniuncto → aut nomen aut adiectivum tou2teng2 (caput-dolere) = dolor capitis yan3hong2 (oculus-ruber) = invidia ming4ku3 (vita-amara) = infortunatus adverbo cum verbo coniuncto → adiectivum zi4dong4 (auto-movere) = automaticum  dan1shi2 (in tempore-fieri) = tunc  duobus adverbis coniunctis → adverbium zuo3you4 (ad laevam-ad dextram) = circiter gan1cai2 (iam-iam) = iamiam xian4lai2 (versus-venire) = umquam

 Grammatica 
Celeberrimum exemplum linguae analyticae est lingua Mandarina, propterea quod verba structura interna fere carent. Itaque munera grammatica dictionum ordine particulisque insertis signantur. Sententiarum constructio fit verbis tamquam insulatis secundum certum carmen ordine dispositis. A grammatica Latina enim multo discrepat Mandarina, quod in ea
 Nomina non declinantur
 Verba non coniugantur 
 Pronomina relativa non habentur
 Quaedam adiectiva eadem ac verba fungi solent 

Omnia declinationis munera decernuntur, praecipue per nominum positionem verbi respectu, per usum dictionum mensurae, per praepositiones et postpositiones, per adiectiva, et, interdum, per suffixa. Coniugationis munera praecipue per suffixa et adverbia dantur, et quoque saepe per compositionem cum verbis allis aut cum nominibus subiectum seu obiectum indicantibus (quod in sectione morphologia supra describitur). Munera pronominum relativorum dantur per usum particulae 的 de, quae etiam ut sensus genetivus detur adhibetur.

 Syntaxis 

Dictionum positio verbi respectu dependet a destinato dictionum significatu:
 quod ad verbi obiecta, dependet ab utrum eius siginificatus aut definitivum aut indefinitivum est: obiectum definitum (ab audiente notum) ante verbum expectatur, indefinitum post.
 quod ad phrases temporum, dependet ab utrum temporis sensus est punctualis (vg. tertia hora) aut durativus (tres horas): phrasis sensu puctuali ante verbum expectatur, sensu durativo post.
 quod ad phrases locativas, dependet ab utrum sensus verus est locativus (vg.in mensa) aut directionalis (in mensam) (qua locus ab actione productus monstratur): phrasis sensu locativo vero ante verbum expectatur, sensu directionali post.
Habemus igitur quia si Latine dictionis sensus a casu ablativo redditur tunc Sinice ante verbum ponitur; si Latine a casu accusativum tunc post verbum.

 Materia ante reliquum 
Mandarinus dictionum ordo etiam multo discrepat a Latino propterea quod sententiae attentio quidem non habetur in subiecto verbi nec in verbo ipso, sed in materia, de qua universa reliqua sententia tractat, et quae in initio sententiae ponitur. Quae materia Latine per ablativum absolutum saepe reddi potest. Verbi gratia:
Ren4shi nin2, wo3 zhen1 gao1xing4. (Incidere te, ego multum felix.) = Me tibi incaso, ego multo gaudeo.
Materia potest esse clausula, phrasis, subiectum, obiectum, vel alia pars sententia. Verbi gratia, in insequente sententia, canis est materia et obiectum:
gou3 wo3 bu xi3huan1 (canis ego non iuvare) = canis me non iuvat/canem ego non amo/canis mihi non placet.
quia iuvare Mandarine est verbum transitivum cuius obiectum canis esset. Observatur autem quod cum materia in initio ponitur, ordo sententiae reliquae semper conservatur. Tunc, aliter significaret sententia, ubi scribitur,
gou3 bu xi3huan1 wo3 (canis non iuvare ego) = canem ego non iuvo/canis me non amat/cani ego non placeo.

 Aspectus SOV et SVO 
Propterea, sententiae Mandarinae eádem frequentiá praebent adiuncta sententiarum generum VO et OV: 

+Sententiae Mandarinae adiuncta habent quae et ordinem OV et VO ut naturalem suggeruntQuae adiuncta proposita sunt a Greenberg, cui locus adlatus est hic: p. 23, Mandarin Chinese, a Functional Refernce Grammar, Charles N. Li et Sandra A. Thompson, University of California Press, Berkeley, CA, 1981. Adiuncta SVO Adiuncta SOV Ordo VO invenitur Ordo OV invenitur Praepositiones habentur Postpositiones habentur Verba auxiliaria locum ante verbum habent Phrases praepositiones locum ante verbum habent (praeter phrases temporis locique) Sententiae complexae fere semper sunt SVO  Clausulae relativae locum ante nomen habent  Clausulae genetivae locum ante nomen habent  Aspectus indicatores verbum sequuntur   Nonnulli adverbiales locum ante verbum habent 
 Verba 
Propterea quod declinatio et coniugatio non adhibentur, grammatica dictionis munera facilius quam in lingua Latina commutantur. Verbum 給/给 gei3 (dare) etiam est praepositio velut "ad" ante nomen posita, quae homo cui donatur indicat. Plerumque et nomina adiectiva simul munus verbi stativi agunt.

 Adiectivum idem ac verbum stativum valet 
In lingua Mandarina non licet verbo shi4 (esse) uti in sensu stativo, ad subiectum cum adiectivo praedicativo lingandum. Complura autem adiectiva idem ac verba stativa valent. Dicendum est igitur:

Ren2 hao3 (homo bonus ) = Homo est bonus 
et numquam
Ren2 shi4 hao3 (prave)
Iterdum etiam rescribi potest
Ren2 shi4 hao3 de (Homo est (homo) qui bonus est) = Re vera hic homo est homo bonus. (inusitatius vel emphasis causa)

ubi subiectum ad sententiae finem mente iterum habetur modificatum a phrasi adiectivali.

 Tempus et aspectus 
Plerumque verba coniugantur secundum aspectum—aut perfectivum aut experientialem aut imperfectivum—per suffixa addita: -了-le, -著 -guo, et -過-zhe, respective. Aspectus autem imperfectivus/durativus, cum verbum activitatem actualem reddit, in lingua normali per particulam indicatur durativam 在 zai4 ante verbum positam.Nonnullae dialecti Mandarinicae coniuncte zai4 et -zhe adhibent.

Numquam autem secundum aspectum coniugantur, nec verbum 是 shi4, nec verba auxiliaria sicut 能 neng2 (posse), nec verba adiectivalia.

Tempus semper indicare licet per adverbia et phrases locativas. Quia aspectus omnino a tempore indicato separatur, ne per -le tempus praeteritum reddatur, homines Europaei difficile correctum usum -le discunt.

 Constructiones "de" 
Tres sunt particulae Mandarinae de, in tabula quae sequitur monstratae, quae identice tono quinto (sine vi) pronuntiatae sunt. Omnes tres, quamquam inter se exacto munere grammatico discrepant, postponiuntur dependente adiectivo, clausula, pronomine, phrasi, principali nomine, verbo, vel modificando praedicato. de possesivum 的 quidem est frequentissimum omnium linguae Mandariciae verborum.

+Particulae Mandarinae de pronuntiatae Nomen Character Functio Exemplum de adverbiale 地 ut adverbia ex adiectivis creantur màn màn de = valde lente de complementum potentiale 得 post verbum ut eius exitum clausula insequentia indicet vel evaluet Tā shuō de hěn hǎo = ille loquitur bene de possessivum 的 ut relatio genetiva, associativa vel descriptiva inter nomina detur, vel inter nomina et clausulas relativas, inter alios usus... Hao3 de peng2you (bonus de amicus) = amicus qui bonus est [confer autem: 
Hao3 peng2you (bonus amicus) = amicus ille bonus (de quo iam locuti sumus)
dà de yǐzi (magnum de sedes = sedes quae magna est) = cathedra magna
Ta1 mai3 de qi4che1 hen3 gui4 (ille emere de autocinetum valde carum) = autocinetum, quod is emit, valde carum est.
sao3di4 de (everrere solum de) =qui solum everret (converritor) vel quo solum everretur (scopae)
song4 xin4 de (adferre carta de) = qui cartas adfert (tabellarius)

 Rogationes 
Sunt tres modos quo res rogari possint:
 Usu pronominum interrogativorum
 Usu particulae interrogativae 嗎/吗 ma ad finem sententiae
 Usu constructionis ita-non

 Pronomina interrogativa 
Quamquam lingua Mandarina pronominibus relativis caret, ea tamen pronomina interrogativa vero praebet. Cum autem pronomina adhibentur, ordo verborum in sententia non mutatur, et pronomen solum loco nominis vel adverbii ponitur.

+Pronomina interrogativa Mandarina Pronomen Latinum Pronomen Sinicum Litt. Hanyu Exemplum Quis/Qui/Quae 誰 / 谁 shei2 誰 拉丁語 說 得 好? Shei2 La1ding1yu3 shou de hao3?  (Quis lingua latina loqui de bonus?)=Quis lingua Latina loquitur bene? Quid/Quae 甚麼 / 什么  shen2me Ta1 shuo1 shen2me? (ille dicere quid?) = Quid dixit ille? Quando  甚麼時候 / 什么时候  shen2me shi2hou  shen2me shi2hou ta1 shuo1hua4 le (Quid tempus ille loqui loquelam le) = Quo tempore ille locutus est? Quomodo 怎麼 / 怎么 zen3me Qualis/Qui/Quae/Quod 哪  na3  Ubi= Quali loco seu Quo loco 哪裡 /哪里 na3li3 Quanto 多少 duo1shao (plusminus)Cur, Qua re, Qua de causa為什麼/为什么wèishénme為 etiam praepositione quae munus dativum indicat fungitur 

 Particula interrogativa ma 
Particula interrogativa 嗎/吗 ma posita ad sententiae finem, omnia rogari possint, e.g.:http://en.wikibooks.org/wiki/Chinese_(Mandarin)/Lesson_1

 Jīnní:	Nĭ yě shì Měiguórén ma?
 Virginia: (Tu quoque Americanus ma) =Esne quoque Americanus?
 Ōuwén:	Bú shì. Wǒ shì Yīngguórén. Nǐ ne? Nǐ shì nǎ guó rén?
 Eugenius: (Non esse. Ego esse Britannicus. Tu et? Tu esse qualis natio homo?)=Minime, Britannicus sum. Tune? Qualis nationis civis es?
 Jīnní:	Wǒ shì Fǎguórén.
 Virginia: (Ego esse Francogallicus)=Francogallica sum.

 Constructio ita-non 
Rogationes generis A-non-A saepe et late in lingua Mandarina adhibentur, e.g.:Li, Charles N., and Thompson, Sandra A., Mandarin Chinese: A Functional Reference Grammar, Univ. of California Press, 1981.

 Nǐ yào bu yào chī júzi? (Tu velle non velle comedere citrus sinensis ) = Vis non vis comedere citrum sinensem?
 Yào. (Velle)=Volo
 Bu yào. (Non velle)=Nolo

 Mensura et specificatio 
Omnia nomina Sinica innumerabilia sunt, ubi numquam possumus quinque aquae dicere et semper necessarium est dicere quinque litra aquae aut quinque ampullae aquae aut quinque varietates aquae et phrases similes ubi nomen mensurae unitatem specificans inter numerum et substantivum semper interponitur. Haec nomina, aut dictiones mensurae ut in lingua Mandarina nuncupari solent, quoque simul funguntur ut omnia nomina in classes secundum genera ordinentur. 

 Dictiones mensurae 
Quamquam in lingua Latina necesse est nomina cum declinatione eius discere, in lingua Mandarina necesse est discere quodque nomen cum eius principali dictione mensurae. Infra ostentantur multae dictiones mensurae quibus quotidie adhibentur, e.g.:

+Mandarinae mensurae dictiones Rei classis Dictio mensurae Litt. Hanyu Exemplum Singuli homines et res generales 個/个 ge4  liang1 ge nan2ren2 = duo viri Doctor, medicus, vigil, vel alius homo augustus vel honore dignus 位 wei4  liang1 wei4 lao3shi1 = duo doctores Numerus pluralis non specificatus 些 xie1 zhe2 xie1 nan2hai2zi = hi pueri Singulus liber et res quam in voluminis metiuntur 本 ben3 yi ben3 shu1 = unus liber   Vehiculum 輛/辆 liang4 san1 liang4 che1 = tria vehicula Res plana 張/张 zhang1 san1 zhang1 zhuo4zi = tres mensae Singula res parva 塊/块 kuai4  Res quam in ampullis metiuntur 瓶 ping2  Res longa, stili, sclopetis, etc  支 zhi1  Res gravis, machina, vel instrumentum 臺/台 tai2 yi1 tai2 dian4nao3 = unum computatrum Conclaves 間/间 jian1  Ianua vel fenestra 扇 shan4  Arbor 顆/颗 ke1  Animalium, pars corporum 隻/只 zhi1 yi1 zhi1 mao1 = singulus cattus

 Numeri 
Infra ostentantur numeri Mandarini.
Numerus Arabicus:01234567891020100100010000Character Sinicus:〇 一  二  三  四  五  六  七  八  九  十  二十  百  千  万Litteratura Hanyu:língyīèrsānsìwǔliùqībājiǔshíèrshíbǎiqiānwàn
Ut maiores rerum quantitates dentur, hi numeri secundum systema decimale coniugantur, e.g.:
六千一百五十四 個 人 liu4qian1yi1bai1wu5shi2se4 ge ren2 (sex mille unum centum quinque decem quattuor ge homo) = 6154 hominum
一百〇四 個 人 yi1bai1ling2se4 ge ren2 (unum centum zerum quattuor ge homo) = 104 hominum
四十二 個 人se4shi2er4 ge ren2 (quattuor decem duo ge homo) = 42 homines
兩 個 人 liang3 ge ren2 (par) = 2 homines (usitate 兩 'liang3' sic adhibetur ut 'duo homines' vel 'duo res' dicatur, et numquam 'er4ge ren2')
 Fractiones 
Fere omnes fractiones dantur scribendo 'YY fēn zhī XX' ubi 'YY fēn' universum datur ex quo partes deductas per 'zhī XX' specificantur. 
 麵包 的 八分之一 miànbāo de bā fēn zhī yī (panis de octo omnis pars singulus) = panis octava pars
 薪金 的 百分之二十 xīnjīn de bǎi fēn zhī èrshí (centum omnis pars duo decem) = salarii viginti centessimae partes = 20% salarii

Fractiones autem decimales velut 5.2 'quinque punctum duo' dantur phrasibus XXXX 點 YYYY, e.g. 五點二 wǔ diǎn èr (quinque diǎn duo) , ubi XXXX pars universa datur et YYYY pars fractionalis.

 Numeri ordinales 
Dies et horae

 Pronomina demonstrativa et articuli 
Lingua Mandarina omnino caret articulis. Sed munus articuli indefiniti plerumque datur usu phrasium generis: 
yi1 + dictio mensurae + substantivum = 'singulum vel quoddam substantivum'. 

Munus articuli definiti dari potest omnino vitando dictionis mensurae usum et substantivum in materia in initio sententiae ponendo: 
substantivum, id est bonum = 'Substantivum, quod tu audiens iam scis, est bonum.'. 

Etiam sensus articuli definiti datur pronominum demonstrativorum usu:
那 na4 + dictio mensurae + substantivum = ' illud substantivum',

這 / 这 zhe4 + dictio mensurae + substantivum = ' hoc substantivum'.

 Aliae particulae 
Particula dicitur omnis dictio quae nec nomen nec verbum est.
 Praepositiones 
Postpositiones
 Adverbia 
+Adverbia Mandarina Character Litt. Pinyin Significatus Exemplum    
 Comparationes et constructiones speciales 

 Notae 

 Pinyin

Categoria:Lingua Sinica
Categoria:Linguae Sericae