Petroglyphum

Petroglyphum (ex Graeco petros 'lapis' + glyphein 'caelare, scalpere, sculpere'; verbo primum facto Francogallice pétroglyphe) sive scalptura lapidariaEbbe Vilborg. Norstedts svensk-latinska ordbok. Editio secunda anni 2009. (-ae, f) est imago a superficie lapidis abradendo, incidendo, scalpendo, terendo, vellicandove facta. Eruditi praeter Americam Septentrionalem, ut tales imagines dicant, plerumque verba pro caelatura, scalptura, sculptura, vel alias descriptiones modi, adhibent. Petroglypha toto orbe terrarum inveniuntur, saepe cum hominibus praehistoricis consociatae.

Non omnes petroglypha sunt pictographae, imagines super lapidem descriptae vel pictae. Ambo imaginis genera sunt exempla latioris categoriae, artis lapideae. Petromorpha, exemplaria formaeque a multis et magnis saxis humi ab hominibus factis, etiam sunt distinctae. Inukshuk quoque sunt unica, solum in regionibus arcticis inventa, reproductionibus imitationibusque in regionibus australioribus confectis exceptis.

Historia
Antiquissimae petroglypha facta sunt circa terminum aetatum Palaeolithicae posterioris et Neolithicae, abhinc annos circa 10 000 ad 12 000, vel fortasse noviore (Kamyana Mohyla). Abhinc annos circa 7000 ad 9000, alii systematum scribendi praecursores, sicut pictographa et ideogrammata, fieri coeperunt. Petroglypha autem longe lateque diffusa sunt, et aliae culturae diutius continuaverunt eos adhibendo, etiam donec contactum cum cultura Occidentali incidit, saeculo vicensimo. Petroglypha inveniuntur omnino in orbe terrarum praeter Antarcticam, praecipue in Africa, Australia, Scandinavia, Siberia, et America Septentrionali inter occasum solis et meridiem spectante.

Interpretatio
Multae theoriae petroglyphorum significationem secundum locum, aetatem, et genus imaginis explicant. Alia petroglypha habentur signa astronomica, aliae tabulae (mappae), et aliae symbolicae communicationis formae, cum genere "prae-scribendi." Nonnullae forsitan sint reliquiae rituum; certi situs in India, exempli gratia, putantur esse instrumenta musica, appellata "gong lapidea" (Anglice rock gongs).Ancient Indians made "rock music," BBC News, Friday, 19 March, 2004.

Aliis petroglyphorum imaginibus probabiliter fuerunt penitae significationes culturales religiosaeque societatibus quae eas fecerunt. Multa petroglypha habentur genus linguae symbolicae vel ritualis, non plene comprehensae. Glypha ex Aetate Aenea Nordica in Scandinavia ut videntur indicant fines inter tribus, quamquam eis etiam sint significationes religiosae. Inscriptiones Sibericae paene accedunt similem esse novis runorum formis, sed, quamquam bene non iam intellectae, non habentur cum eis consociatae.

Explicationes controversae docentur a Psychologia Iungiana et iudiciis Mirceae Eliade. Secundum has theorias, similitudo inter petroglypha (et alia symbola atavistica vel archetypica) culturarum continentiumque distinctorum genetica sit hereditas structurae cerebri humani.

Aliae theoriae subiciunt petroglypha factas esse a vates (shaman) in commutato sensús statu (Lewis-Williams  2002), fortasse inducto ab usura
hallucinogenum naturalium. Multa exemplaria geometrica, dicta constantia formae (Anglice form constants), quae in petroglyphis et picturis cavernarum passim reperiuntur, probata sunt stabiliter infixa (Anglice: hard-wired) cerebro humano; multa in turbationibus oculorum et alucinationibus a medicamentis, severis capitis doloribus (hemicraniis; Anglice migraines), et aliis stimulis effectis reperiuntur. 

Index situum petroglypha habentium
Africa
 Tassili n'Ajjer Algeriae
 Bidzar Cameroniae
 Bambari, Lengo, et Bangassou in meridie Reipublicae Mediae Africae; Bwale in occidenti
 Niola Doa Tzadiae
 Vallis Niari Fluminis in Republica Congolensi, 250km inter occasum solis et meridiem Brazzavillae  
 Vallis Ogooue Fluminis Gaboniae
 Akakus Libyae
 Jebel Uweinat Libyae
 Vallis Draa Fluminis in Maroco
 Twyfelfontein Namibiae
 Camelopardales in Dabous Rock, Air Mountains Niger
 Wadi Hammamat in Qift Aegypti

Asia

Atropatene
 Gobustan State Reserve

Corea
 Bangudae Petroglypha

India
 Edakkal Cavernae 
 Bhimbetka perfugia lapidea in Raisen Pago in Madhya Pradesh
 Perumukkal, Thindivanam, ante Chennai, Tamil Nadu.

Kazachstania
 Pelvis Chumysh Fluminis
 Tamgaly ad Ili Flumen
 Tamgaly

Kyrgyzstania
 Nonnulli situs in Tianschanicis montibus: Cholpon-Ata, Valles Talas, Saimaluu Tash, et promontorium saxosum Solium Suleiman appellatum in regione Osensi in Ferganica valle.

Pakistania
 Rock art and petroglyphs in Northern Areas

Russia
 Petroglypha locis Kalbak-Taš ('Lapis Planus') prope ripam dextram Tschuiae fluminis in re publica Altai
 Pictogrammata Sulekensia (Sulekskaja pisanica) in re publica Chakassia
 Pictogrammata Tomensia (Tomskaja pisanica) in regione Kemerovensi

Sina
 Octo situs in Hong Kong: in insula Tung Lung, Kau Sai Chau, Po Toi Island, Cheung Chau, Shek Pik Lantau Insulae, Wong Chuk Hang, et Sinu Undae Magnae in Hong Kong Insula, Lung Ha Wan in Sai Kung
 Yin Montes in Mongolia Interiore

Oceania
Polynesia

 Havaii (praecipue Magna Insula)
 Petroglypha Insulae Paschalis

Australia
 Arecani Terra / Kakadu National Park, Australia Septentrionalis
 Murujuga Australiae Occidentalis
 Sydney Rock Engravings Novae Cambriae Australia

Philippinae
 Angono Petroglyphs in Rizal Philippinarum

America Australis
 Cumbe Mayo Peruviae
 Petroglypha Pusharo Peruviae
 Corantijn Pelvis Surinamiae
 Caicara del Orinoco Venetiolae

Media America
 Rincon de la Vieja Orae Opulentae

America Septentrionalis

 Anulus Mons Marin Comitatus Californiae
 Arches National Park Utae
 Capitol Reef National Park Utae
 Columbia Hills State Park VasintoniaeKeyser 1992.
 The Cove Palisades State Park Oregoniae
 Death Valley National Park Californiae
 Dinosaur National Monument, Colorati et Utae
 Glypha Virginiae Occidentalis
 Grimes Point Nivatae Grimes Point National Recreation apud www.americantrails.org
 Jeffers Petroglypha Minnesotae
 Kanopolis State Park Kansiae
 Kejimkujik National Park Novae Scotiae
 La Proveedora Caborcae Mexici
 Lava Beds National Monument prope Tule Lake Californiae
 Legend Rock Petroglyph Site, Thermopolis Vyominae
 Leo Petroglypuma Leonis Ohii OHS - Places - Leo Petroglyph apud www.ohiohistory.org
 Maturango Canyon in Coso Range (Northern Mojave) CaliforniaeMaturango Museum Petroglyph Tours (DesertUSA) apud www.desertusa.com
 Mina in Novo Leone Mexici
 Newspaper Rock State Historic Monument Utae
 Olympic National Park Vasintoniae
 Paintlick Mons Tazewell Comitatus Virginiae 
 Petit Jean State Park Arcansiae
 Petrified Forest National Park
 Petroglyph National Monument
 Petroglyphs Provincial Park, ad septentrionalem Peterborough Ontarionis
 Petroglyph Provincial Park, Nanaimo Columbiae Britannicae BC Parks - Petroglyph Provincial Park, Nanaimo, Vancouver Island, British Columbia apud www.britishcolumbia.com
 Sanilac Petroglyphs Historic State Park Michiganiae
 Sedona Arizonae
 Seminole Canyon Texiae
 Sloan Canyon National Conservation Area Nivatae
 Red Rock Canyon National Conservation Area Nivatae
 Rochester Rock Art Panel Utae
 Sanctus Ioannes, US Virgin Islands
 South Mountain Park Arizonae
 Stuart Lacus Columbiae Britannicae
 Three Rivers Petroglyphs Novi Mexici 
 Valley of Fire State Park Nivatae
 White Tank Mountain Regional Park, Waddell Arizonae
 Writing Rock State Historical Site Dakotae Septemtrionalis
 Writing-on-Stone Provincial Park ad orientem Milk Fluminis Albertae

Portus Dives
 Lapis Scriptus (La Piedra Escrita) in Jayuya Portus Divitis
 Caguana Indian Park in Utuado Portus Divitis
 Caverna Indorum (La Cueva del Indio) in Arecibo Portus Divitis
 Tibes Indian Park in Ponce Portus Divitis

Republica Dominicana
 Caverna Miraculorum (Cueva de las Maravillas)
 Tres Oculi (Los tres Ojos)

 Europa 

 Britannia 
 Anglia 
Signa poculi et anuli in:
 Northumberland
 County Durham
 Ilkley Moor Yorkshire,
 Gardom's Edge Derbyshire

 Scotia 
 Museum of Ayrshire Country Life and Costume, Ayrshire Septentrionalis

 Francia 
 Mercantour National Park Franciae

 Hibernia 
 Newgrange Hiberniae

 Hispania 
 Petroglypha in Galaecia

 Italia 
 Petroglypha in Valcamonica
 Stela Bagnolo Valcamonicae Italiae

 Lusitania 
 Ars Palaeolithica in Côa Valle Lusitaniae

 Norvegia 
 Petroglypha apud Altam
 Petroglypha in Media Norvegia
 Petroglypha apud Møllerstufossen
 Petroglypha apud Tennes

 Russia 
 Petroglypha Belomorskensia, Kanozerensia et Onegana in re publica Carelia (res publica)
 Pictogrammata Uralensia in regione Sverdloviensi

 Suecia 
 Tanumshede (Bohuslän) 
 Himmelstalund (prope Norrköping in Östergötland)
 Enköping Upplandiae
 Southwest Skåne Götalandiae
 Alvhem Västra Götalandiae
 Torhamn Blekingiae
 Nämforsen Ångermanlandiae
 Häljesta Västmanlandiae
 Slagsta Södermanlande
 Glösa Jämtlandiae
 Sepulcrum Regis

 Turcia 
 Kars, Camuslu Vicus
 Kars, Kagizman Caverna
 Erzurum, Cunni Caverna
 Ordu, Esatli
 Hakkari, Gevaruk Valles

 Ucraina 
 Tumulus lapideus (Kam'jana Mohyla)
 Stelae lapideae Ucrainae

 Media Orientalis 
 Wadi Rum Iordaniae
 Wadi Faynan Iordaniae
 "Graffiti Rocks", circa 110 km SW of Riyadh ante via ad Meccam

 Ars lapidea
 Ars megalithica
 Ars parietalis
 Geoglypha
 Historia communicationis
 Inukshuk
 Petrosomatoglypha
 Petroforma
 Pictura cavernarum
 Signum poculi anulique
 Stela 

 Nexus externi 

 Ars lapidea Northumberland
 Petroglyphae Dampier
 Petroglyphae in Peru

 Bibliographia 
 Beckensall, Stan. 1983 Northumberland's Prehistoric Rock Carvings: A Mystery Explained. Rothbury, Northumberland: Pendulum Publications.
 Beckensall, Stan. 2001. Prehistoric Rock Art in Northumberland. Tempus Publishing. ISBN 0-7524-1945-5.
 Beckensall, Stan, et Tim Laurie. 1998. Prehistoric Rock Art of County Durham, Swaledale and Wensleydale. County Durham Books. ISBN 1-897585-45-4.
 Keyser, James D. 1992. Indian Rock Art of the Columbia Plateau. University of Washington Press. ISBN 978-0-295-97160-5.
 Lewis-Williams, D. 2002. A Cosmos in Stone: Interpreting Religion and Society through Rock Art. Walnut Creek, California: Altamira Press.
 Morris, Ronald. 1979. The Prehistoric Rock Art of Galloway and The Isle of Man. Blandford Press. ISBN 978-0-7137-0974-2.

 Notae 

Categoria:Aetas lapidea
Categoria:Ars praehistorica
Categoria:Historia communicationis
Categoria:Inscriptiones
Categoria:Praehistoria scripturae