Naturalis historia (Plinius)

Naturalis historia est solum Gaii Plinii Secundi scriptoris Romani opus hodie servatum. De historia naturali aliisque rebus in triginta septem libris tractat, sic digestis:
 cosmologia et geographia
 anthropologia, ethnologia, zoologia 
 botanica et agricultura
 medicina et pharmacologia
 metallorum natura et metallurgia
 pictoribus et historia artium
 natura lapidum origine gemmarumque et magia

 Bibliographia 
Editio Teubneriana
C. Plinii Secundi naturalis historiae libri XXXVII. Post Ludovici Iani obitum recognovit et scripturae discrepantia adiecta edidit Carolus Mayhoff. Teubner, 1892–1909:
Vol. I. Libri I–VI (1906)
Vol. II. Libri VII–XV (1909)
Vol. III. Libri XVI–XXII (1892)
Vol. IV. Libri XXIII–XXX (1897)
Vol. V. Libri XXXI–XXXVII (1897)
Vol. VI. Indices. Composuit Ludovicus Ianus (1865, 1898)
Vol. VIa. Additamenta. Composuit Franciscus Semi (1980)
 Editiones 1468-1567 Latinae
 1468 : Veronae (editio princeps)
 1469 : VenetiisBibliotheca Nationalis Francica Textus apud Gallica
 1470 : Romae: presidentibus Conrado Suueynheym et Arnoldo Panaratz Textus apud Monacenses 
 1472 : Caii Plynii Secundi Naturalis historiae ... Venetiis: per Nicolaum IensonBibliotheca municipalis ComensisBibliotheca publica Bostoniensis Textus apud Monacenses Textus apud Internet Archive 
 1473 : C. Plynii Secundi Naturalis historiae ... Romae: Conradus Suueynheym Arnoldos Pannartzque impresserunt Textus apud Monacenses Textus apud Gallica 
 1476 : Caii Plynii Secundi Naturalis historiae ... Parmae: impensis Stephani Coralli Textus apud Gallica 
 1476 : Venetiis: opus Nicolai Iansonis Textus apud Gallica
 1481 : Caii Plynii Secundi Naturalis historiae ... Parmae: opera et impensa Andreae PortiliaeBibliotheca municipalis Lugdunensis Textus apud Monacenses Textus apud Lugdunenses
 1487 : Caii Plinii Secundi Naturalis hystoriae ... Venetiis: per Marinum Saracenum Textus apud Monacenses Textus apud Gallica
 1491 : Caii Plinii Secundi Naturalis historiae ... Venetiis: Thomas de Blavis de AlexandriaBibliothecae instituti Smithsoniani Textus apud Internet Archive
 1496 : C. Plynius Secundus De naturali hystoria diligentissime castigatus. Brixiae: Angelo e Jacopo de' Britannici Textus apud Monacenses
 1496 : C. Plynius Secundus De naturali hystoria diligentissime castigatus. Venetiis: per Bartolameum de Zannis  Textus apud Monacenses
 1497 : C. Plinii Secundi naturae historiarum libri XXXVII. Venetiis: Bernardo BenaliBibliotheca inter universitates Sanitatis Textus apud Cartesianos
 1499 : Hermolaus Barbarus, ed., C. Plinii Secundi Naturae historiarum libri XXXVII. Venetiis: Ioannes Alvisius Textus apud Gallica
 1507 : Alexander Benedictus, ed., C. Plinii Secundi Veronensis Historiae naturalis libri XXXVII ... emendatiores redditi. Venetiis: per Ioannem Rubeum et Bernardinum fratresque Vercellenses Textus apud Internet Archive Textus apud Cartesianos Textus apud Monacenses
 1510 : Alexander Benedictus, ed., C. Plinii Secundi Veronensis Historiae naturalis libri .... Lugduni: Balthazard de Gabiano Textus apud e-Rara
 1511 : Caii Plynii Secundi Veronensis Naturalis hystoriae libri XXXVII. Lutetiae Parrhisiorum: in edibus Ioannis Frellon Textus apud Monacenses
 1513 : Alexander Benedictus, ed., C. Plinii Secundi Veronensis Historiae naturalis libri XXXVII ... emendatiores redditi. Venetiis: per Melchiorem SessamInstitutum Getty Textus apud Internet Archive Textus apud Monacenses
 1514 : Caii Plynii Secundi Veronensis Naturalis hystoriae libri XXXVII. Lutetiae: in edibus Francisci RegnaultBibliotheca publica Bavarica Textus apud Monacenses
 1514 : Caii Plynii Secundi Veronensis Naturalis hystoriae libri XXXVII. Lutetiae: in edibus Iohannis Petit Textus apud Monacenses
 1516 : Caii Plynii Secundi Naturalis historiae libri XXXVII. Lutetiae: in aedibus Reginaldi Chalderii Textus apud Gallica
 1516 : Caii Plinii Secundi Veronensis Naturalis historiae libri XXXVII. In famigerabili Parhisiorum lycaeo impressi, in edibus Francisci Regnault
 1516 : Alexander Benedictus, ed., C. Plinii Secundi Veronensis Historiae naturalis libri XXXVII. Venetiis: a Philippo Pincio Mantuano
 1518 : Naturae historiarum libri XXXVII. Hagenoae: typis ac formulis Thomae Anshelmi Badensis
 1519 : Hermolaus Barbarus, ed., C. Plynii Secundi Naturae historiarum libri XXXVII e castigationibus Hermolai Barbari. Venetiis: Giorgio de' RusconiBibliotheca nationalis NeapolitanaBibliotheca nationalis centralis Romana Textus alius apud Internet Archive
 1524 : Naturalis historiae opus. Coloniae Agrippinae: in aedibus Eucharii Cervicorni
 1525 : Hermolaus Barbarus, Ioannes Camers, edd., C. Plinii Secundi Naturalis historiae libri XXXVII e castigationibus Hermolai Barbari ac codicis in Alemania impressi quam emendatissime editi. Venetiis: Melchior Sessa Textus apud Internet Archive
 1525 : ... Caii Plinii Secundi ... Historia mundi ... ex annotationibus ... Hermolai Barbari ... Basileae: FrobenBibliotheca centralis Turicensis Textus apud e-Rara
 1530 : Caii Plinii Secundi ... Historia mundi ... Basileae: Froben
 1532 : C. Plinii Secundi Historiarum naturae libri XXXVII Parisiis: apud Galeotum a Prato Textus apud Gallica
 1535 : Sigismundus Gelenius, ed., C. Plinii Secundi Historia mundi, denuo emendata. Basileae: FrobenBibliotheca scholae polytechnicae Turicensis Textus apud Lugdunenses Textus apud e-Rara
 1535/1536 : Andreas Rabirius, ed., C. Plinii Secundi Naturalis historiae ... Venetiis: in aedibus haeredum Aldi et Andreae Asulani soceri vol. 1 vol. 2 vol. 3 index apud Internet Archive
 1539 : Caii Plinii Secundi ... Historiae mundi libri XXXVII. Basileae: Froben Textus apud Cartesianos
 1540 : Naturalis historiae .... Venetiis: in aedibus haeredum Aldi et Andreae Asulani soceri
 1545 : Hermolaus Barbarus, Ioannes Camers, edd., Naturae historiarum libri XXXVII. Parisiis: Ioannem Macaeum
 1545 : Caii Plinii Secundi ... Historiae mundi libri XXXVII. Basileae: FrobenBibliotheca ferrea Schlatt Textus apud e-Rara 
 1548 : Sigismundus Gelenius, ed., Historiae mundi libri triginta septem. Lugduni: ex officina Godefridi et Marcelli Beringorum fratrum Textus apud e-Rara
 1553 : Historiae mundi libri XXXVII. Lugduni: Ioannem Frellonium
 1559 : Paulus Manutius, ed., C. Plinii Secundi Naturalis historiae libri trigintaseptem. Venetiis: Paulus Manutius Aldi filiusBibliotheca universitatis Taurinensis Textus apud Internet Archive
 1561 : Historiae mundi libri XXXVII. Lugduni: Ioannem Frellonium
 1563 : Historiae mundi libri XXXVII. Lugduni: Antonium Vincentium

 Versiones 1468-1567
 1476 : Christophorus Landinus, interpr., Historia naturale di C. Plinio Secondo. Venitiis: opus Nicolai Iansonis Textus apud Monacenses Textus apud Gallica 
 1481 : Christophorus Landinus, interpr. Textus apud Monacenses
 1489 : Christophorus Landinus, interpr., Historia naturale di C. Plinio Secondo. Venetiis: Bartolomeo Zani Textus apud Monacenses
 1516 : Christophorus Landinus, interpr., Historia naturale di C. Plinio Secondo. Venetiis: Marchio Sessa e Piero di Ravani Bersano compagni
 1534 : Christophorus Landinus, interpr.; Antonio Brucioli, ed., Historia naturale di C. Plinio Secundo. Venetiis: Thomaso de Ternengo ditto Balarino
 1535 : Christophorus Landinus, interpr., De la historia naturale di Caio Plinio Secondo. Venetiis: Marchio Sessa
 1543 : Christophorus Landinus, interpr.; Antonio Brucioli, ed., Historia naturale di C. Plinio Secundo. Venetiis: Gabriel Giolito de Ferrari
 1548 : Antonio Brucioli, interpr., Historia naturale di C. Plinio Secundo. Venetiis: Antonio Brucioli et i frategli
 1561 : Lodovico Domenichi, interpr., Historia naturale di G. Plinio Secondo. Venetiis: Gabriel Giolito de Ferrari
 1562 : Lodovico Domenichi, interpr., Historia naturale di G. Plinio Secondo. Venetiis: Gabriel Giolito de Ferrari
 1562 : Antoine du Pinet, interpr., L'Histoire du monde de C. Pline Second. Lugduni: à la Salamandre par Claude Senneton Vol. 1 vol. 2 apud Gallica
 1566 : Antoine du Pinet, interpr., L'Histoire du monde de C. Pline Second. Lugduni: à la Salamandre par Claude Senneton

 Editiones partiales 1468-1567
 1540 : Franciscus Massarius, ed., Naturalis historiae libri duo, IX et XXXII: De aquatilium natura et medicinis ex aquatilibus. Parisiis: ex officina Michaëlis Vascosani
 1542/1543 : Franciscus Massarius, Leodegarius a Quercu, edd., Naturalis historiae libri duo, IX et XXXII: De aquatilium natura et medicinis ex aquatilibus. Parisiis: ex officina Michaëlis Vascosani
 1552 : Louis Meigret, interpr., Le second livre de Caius Plinius Secundus sur l'histoire des oeuvres de nature. Lutetiae: par Chrestien Wechel Textus apud Gallica

 Commentaria 1468-1567
 1493 : Hermolaus Barbarus, Plinianae castigationes; item Aeditio in Plinium secunda; item Emendatio in Melam Pomponium; item Obscurae cum exposiotionibus suis voces in Pliniano codice. Romae: impressit formis Eucharius Argenteus GermanusBibliotheca universitatis Glasguensis Catalogus
 1494? : Hermolaus Barbarus, Castigationes Plinii ... Castigationes in Melam Pomponium. Sine loco  Textus apud Dioscoridem
 1495 : Hermolaus Barbarus, Castigationes Hermolai in Plinium castigatissimae ... Cremonae: per chalcographum Carolum a Darleriis  Textus
 1530 : Stephanus Aquaeus [Etienne de Laigue], In omnes C. Plinii Secundi Naturalis historiae argvtissimi scriptoris libros ... Commentaria. Parrisiis: apud Galliotum Pratensem Textus apud Cartesianos Textus apud Internet Archive
 1533 : Hermolaus Barbarus, In C. Plinii Naturalis historiae libros castigationes. Basileae: apud Ioannem Valderum  
 1542 : Franciscus Massarius, In nonum Plinii De naturali historia librum castigationes et annotationes. Parisiis: ex officina Michaëlis Vascosani Textus apud Internet Archive

 Bibliographia recentior
  pp. 401–413
 John F. Healy, Pliny the Elder on science and technology. Oxonii: Oxford University Press, 1999. ISBN 0-19-814687-6 
 J. G. Sprengel, "Die Quellen des alteren Plinius im 12. und 13. Buch der Naturgeschichte" in Rheinisches Museum vol. 46 (1891) pp. 54-70
 Ronald Syme, "Pliny the procurator" in Harvard Studies in Classical Philology vol. 73 (1969) pp. 201-236

 Notae librariae

 Adonis horti
  [formula Vicipaediae pro citationibus libri Naturalis historia]

 Nexus externi 

 Textus integer Historiae naturalis 
 Versio 
 Series imaginum manuscripti saec. XV BNF Lat. 6804

Categoria:Encyclopaediae
Categoria:Italiae scripta
Categoria:Libri biologici
Categoria:Libri geographici
Categoria:Litterae Latinae aetatis Imperii
Categoria:Gaius Plinius Secundus
Categoria:Scripta saeculo 1