Aristoxenus

Aristoxenus (Graece Ἀριστόξενος) fuit philosophus Graecus qui maxime musicus innotuit. Tarenti natus est c. 370 a.C.n. et fortasse Athenis mortuus c. 300 a.C.n.

 De vita Aristoxeni 
De Aristoxeno parum novimus, et quicquid scimus plerumque a Suda sumptum facile enumeratur. Constat Aristoxenum, Spinthari filium, Tarenti natum esse, sed quando natus sit pro certo non habetur. Suda Aristoxenum profert Alexandri temporibus et praesertim centesima undecima Olympiade, id est annis 336-333, floruisse et aequalem Dicaearchi fuisse,Suda sub voce Aristoxeni: γέγονε δὲ ἐπὶ τῶν Ἀλεξάνδρου καὶ τῶν μετέπειτα χρόνων· ὡς εἶναι ἀπὸ τῆς ρια´ Ὀλυμπιάδος, σύγχρονος Δικαιάρχῳ τῷ Μεσσενίῳ. e quo ductum est eum anno circiter 370 a.C.n. esse natum.Der Kleine Pauly s.v. Aristoxenos [Konrat Ziegler]; The Oxford Classical Dictionary (tertia ed. emendatior, 2003) s.v. Aristoxenus [Andrew D. Barker]; sunt qui Aristoxenum c. 360 a.C.n. natum esse posuerint, inter quos Leloy 1904, 3. E Suda etiam accepimus Spintharum patrem fuisse musicum Tarentinum. Nihil vero obstat, quin hunc cogitemus cum Archyta amicitiae necessitudine coniunctum fuisse.Leloy 1904, 4. Itaque fieri potest ut Aristoxenus doctrinis Pythagoricis iam a puero se imbuerit. Utique primum Pythagoricos audivisse fertur philosophos: Lamprum quendam ErythraeumNihil vero de hoc Lampro novimus, nam nusquam nisi apud Sudam memoratur. et Xenophilum Pythagoricum. Apud Sudam etiam accepimus Aristoxenum quandoque habitavisse Mantineae, quamquam quando quantumque temporis vitam ibi degerit nescimus. Constat quidem eum ibi quoque res navavisse musicas.

 De scriptis Aristoxeni 
Scriptor fertilissimus fuit Aristoxenus, nam, si fidem habemus Sudae, librorum quos scripsit numerus 453 fuit, quorum maxima pars tantopere deperdita est, ut ne titulos quidem noverimus. Exceptis operibus melius aut mediocriter conservatis (de quibus infra), fragmenta minora (et minimi momenti) titulis instructa collegit Wehrli (1967, 10-41).

 Elementa harmonica 
Dubium non est Aristoxenum potius musicum quam philosophum fuisse. Iam apud antiquos musicus audiebat, quod operibus titulisque conservatis comprobatur. Operibus praesertim ad res harmonicas pertinentibus maxime innotuit. Praeclarum est opus, quod Elementa harmonica (Ἁρμονικὰ στοιχεῖα) inscribitur, de quo libri tres nobis plus minus conservati sunt. Quia in initio libri secundi tempore praeterito usus de Aristotele loquitur, sunt qui Aristoxenum Elementa post a. 322 scripsisse opinentur. At sunt qui negent Elementa a prima origine opus integrum fuisse,Mathiesen (1999); Barker (2007), cum Bélis (1986) autem de opere credat integro agi. quo hoc argumentum aliquantum infirmatur. Sed non solum de tempore ambigitur, nam liber primus in re quoque discrepare videtur.

Elementa harmonica scripsisse videtur Aristoxenus eo consilio, ut harmonicam definiret scientiam, quae sui iuris esset suisque intellegendi modis uteretur. Harmonicam negavit esse in mensionibus Pythagoricorum constituendam, quippe quae ad rem ipsam non pertineant. Nam cum melodiae suas habeant proprietates, quae auribus tantum percipiantur, dixit flexiones vocis mensuris aurium esse iudicandas. Itaque de systematis a natura perfecti experientia recte explicanda agi contendit.

Aristoxenus in libro primo Elementorum dicit motum vocis (ἡ τῆς φωνῆς κίνησις) primum esse considerandum, si quis naturam velit melodiae investigare.El.Harm. 1.3.5–7. Motum vocis duobus effectibus proposuit exsistere, sed effectum continuum (συνεχής) obiter tantum memoravit.Vocem continuam esse motum sermonis, cum vox diastematica sit motus melodiae; cf. El.Harm. 1.10.7–9. Ad melodiae enim naturam intellegendam censebat ante omnia effectum diastematicum seu intervallis distantem (διαστηματική) interesse. Bene quidem notandum est Aristoxenum motu non denotare motum solidorum corporum sed re vera motum quendam metaphoricum, qui ad flexiones vocis pertineat. Itaque harmonicam definivit scientiam ad omnem melodiam pertinentem: "Quonam modo vox tum intenta tum remissa intervalla naturaliter apponat. Nam naturalem ferme vocem dicimus motum movere neque intervallum fortuito apponere."El.Harm. 2.32.10–17 [...] πῶς ποτε πέφυκεν ἡ φωνὴ ἐπιτεινομένη καὶ ἀνιεμένη τιθέναι τὰ διαστήματα. φυσικὸν γὰρ δή τινά φαμεν ἡμεῖς τὴν φωνὴν κίνησιν κινεῖσθαι καὶ οὐχ ὡς ἔτυχε διάστημα τιθέναι.

De argumento Aristoxeni feminarum virorumque doctissimorum unanimitas adhuc non viget integra. Constat tamen apud Aristoxenum de vocis in spatio (κίνησις κατὰ τόπον) quodam sonoro motu agi. Vox autem, cum per spatium exit, quoque puncto temporis locum ibi quendam (τόπος τῆς φωνῆς) obtinere videtur.Da Rios (1954, 182). Argumentum suum explicans aliquot terminos technicos definit Aristoxenus:
 Tasis seu sonitus finitio.Hoc termino Latino utitur Vitruvius, De architectura 5.4.2. Anglice pitch dicitur, qui quidem ambiguus est terminus. Tasin dicit stationem sive institionem esse vocis.<ref>El.Harm. 1.10.1–3 ὃ μὲν βουλόμεθα λέγειν τὴν τάσιν σχεδόν ἐστι τοιοῦτον οἷον μονή τις καὶ στάσις τῆς φωνῆς.</ref> Altitudines vocum tasibus definiuntur. Vocem in suo altitudinis spatio insistere, id est in sua tasi manere. Sed flexio vocis efficit, ut vox velut per semitam tasium distantium prodeat.Cf. Barker (2007, 144).
 Pthongus seu sonus est vocis casus in unam tasin.El.Harm. 1.15.15–20 φωνῆς πτῶσις ἐπὶ μίαν τάσιν. Pthongi audibiles sunt, cum tases sint quibus altitudines pthongorum describantur.
 Diastema sive intervallum est quod a duobus pthongis inter se tasi distantes definitur. Itaque intervallum videtur distantia esse tasium (διαφορά τις εἶναι τάσεων τὸ διάστημα).El.Harm. 1.15.24-32.
 Systema est quod ex diastematis sive intervallis uno pluribus componitur.El.Harm. 1.15.34–16.1 τὸ δὲ σύστημα σύνθετόν τι νοητέον ἐκ πλειόνων ἢ ἑνὸς διαστημάτων.

Sed longum est omnes enumerare res ab Aristoxeno in Elementis suis tractatas. Videas Elementa Harmonica.

 Elementa rhythmica 
Si Elementa Harmonica opus magnae est auctoritatis, idem vix dici potest de Elementis Rhythmicis (Ῥυθμικὰ στοιχεῖα), quod opus tam male conservatum est, ut nihil ferme nisi initium libri secundi nobis traditum sit. Hoc opere Aristoxenus de metrica disserit, sed argumentum eius parum liquet. Textum novissime edidit praefatione additum commentariisque instructum Lionel Pearson (1989), qui Aristoxenum proponit hominem suas vias proprias petentem insolenterque de rebus metricis cogitantem. Quisquis igitur hanc editionem sibi legendam sumpserit, ei erit utilitati, si etiam iudicium a Cornelio Ruijgh (1993) factum in legendo consulit.

 Opera minora 
Exceptis aliquot fragmentis incertae sedis haec sunt quorum tituli ab Wehrlio prolati sunt:

 Vita Pythagorae (Πυθαγόρου βίος): fr. 11 Wehrli
 De Pythagora et discipulis eius (Περὶ Πυθαγόρου καὶ τῶν γνωρίμων αὐτοῦ): fr. 14 Wehrli
 De vita Pythagorica (Περὶ τοῦ Πυθαγορικοῦ βίου): fr. 31 Wehrli
 Negationes Pythagoricae (Πυθαγορικαὶ ἀποφάσεις): fr. 34 Wehrli
 Institutiones educationis (Παιδευτικοὶ νόμοι): fr.42-43 Wehrli
 Institutiones civiles (Πολιτικοὶ νόμοι): fr. 44-45 Wehrli
 Mantiniensium mores (Μαντινέων ἔθη): fr. 45, I, 1-9 Wehrli
 Laudatio Mantiniensium (Μαντινέων ἐγκώμιον): fr. 42a45, I, 10-12 Wehrli
 Vita Archytae (Ἀρχύτα βίος): fr. 4748, 50 Wehrli
 Vita Socratis (Σωκράτους βίος): fr. 54 Wehrli
 Vita Platonis (Πλάτωνος βίος): fr. 64 Wehrli
 De musica (Περὶ μουσικῆς): fr. 80, 82, 89 Wehrli
 Auditio musica (Μουσικὴ ἀκρόασις): fr. 90 Wehrli
 Praxidamantia (Πραξιδαμάντεια): fr. 91 Wehrli
 De melopoeia (Περὶ μελοποιίας): fr. 93 Wehrli
 De organis (Περὶ ὀργάνων): fr. 94-95, 102 Wehrli
 De tibiis (Περὶ αὐλῶν): fr. 96 Wehrli
 De tibicinibus (Περὶ αὐλητῶν): fr. 100 Wehrli
 De tibiarum perforatione (Περὶ αὐλῶν τρήσεως): fr. 101 Wehrli
 De choris (Περὶ χορῶν): fr. 103 Wehrli
 De saltatione tragica (Περὶ τραγικῆς ὀρχήσεως): fr. 104-106 Wehrli
 Comparationes (Συγκρίσεις): fr. 109 Wehrli
 De tragicis (Περὶ τραγῳδοποιῶν): fr. 113 Wehrli
 Vita Telesti (Τελέστου βίος): fr. 117 Wehrli
 Miscellanea sympotica (Σύμμικτα συμποτικά): fr. 124 Wehrli
 Memorabilia (Ὑπομνήματα): fr. 128, 129, 131 Wehrli

 Notae 

 Bibliographia 
 Barker, Andrew (2007) The Science of Harmonics in Classical Greece. Cambridge, Cambridge University Press.
 Bélis, Annie (1986) Aristoxène de Tarente et Aristote. Le Traité d’Harmonique. Paris, Klincksieck.
 Da Rios, Rosetta (ed. 1954) Elementa harmonica. Roma, Istituto Poligrafico dello Stato.
 Laloy, Louis (1904) Aristoxène de Tarente. Disciple d’Aristote et la musique de l’Antiquité. Paris, Société Française d’Imprimerie et de Librairie. [Facsimile: Genève, Minkoff Reprint, 1973.]
 Mathiesen, Thomas J. (1999) Apollo’s Lyre. Greek Music and Music Theory in Antiquity and the Middle Ages. Lincoln & London, University of Nebraska Press.
 Monzo, Joe (1999-2004) The measurement of Aristoxenus's Divisions of the Tetrachord Pearson, Lionel (ed. 1989) Elementa Rhythmica. The Fragment of Book II and the Additional Evidence for Aristoxenean Rhythmic Theory. Oxford, Clarendon Press.
 Ruijgh, Cornelis J. (1993) [De Pearson (1989) iudicium.] Mnemosyne 46, 401-408.
 Wehrli, Fritz (ed. 1967) Aristoxenos. Editio altera completior et emendatior. (Die Schule des Aristoteles. Texte und Kommentar'', fasc. II.) Basel/Stuttgart, Schwabe & Co.

 Nexus externi 
 Editio Marci Meibomii, Amstelodami, apud Ludovicum Elzevirium, 1652 (Google Books)

Categoria:Philosophi Graeci
Categoria:Scriptores Graeci antiqui
Categoria:Scriptores Italiae antiquae
Categoria:Scriptores de musica
Categoria:Auctores Graeci antiqui
Categoria:Nati saeculo 4 a.C.n.
Categoria:Mortui saeculo 4 aut 3 a.C.n.