Lingua Latina archaica

Lingua Latina archaica, sive Latinitas prisca, fuit genus linguae Latinae qua loquebantur Romani antiqui temporibus ante bellum sociale (circa annum 83 a.C.n.)Frederic D. Allen, Remnants of Early Latin: Selected and Explained for the Use of Students, ISBN 1-889758-71-X. vel annum 75 a.C.n.,"Archaic Latin," The American Heritage Dictionary of the English Language: Fourth Edition. ante quidem aevum Latinitatis classicae. Secundum plurimas theorias hodiernas, lingua Latina prisca ex lingua Protoitalica oritur; aliae autem dicunt linguam Latino-Faliscam esse ramum ab Oscoumbrica separatum, sed cum multis linguis Italicis aliis cognatum, atque adeo cum linguis Celticis.

Primum linguae Latinae exemplum notum in fibula Praenestina legitur, quam explicatio nova, anno 2011 divulgata, dicit genuinam "praeter ullum dubium prudens"Anglice  "beyond any reasonable doubt"Maras 2012. esse, tempore orientalizanti natam, primo dimidio saeculi septimi a.C.n.Maras 2017.

Proprietates
Interdum grammatice variat lingua quo magis similis linguae classicae per historiae itum fiebat. Sicut classicus, sermo archaicus septem casus grammaticos habuit: nominativum, vocativum, accusativum, genetivum, dativum, ablativum, atque locativum. Haec lingua nota est ob multos diphthongos qui posterius commutati sunt.

 Nomina 
 Declinatio prima 
Declinatio cuius verborum fines saepissime 'a' erant (tamquam declinatio prima latinae classicae). Plerumque, haec verba feminina erant.

 puella, –aī  f. Singularis Pluralis Nominativus puella  puellaī Vocativus puella  puellaī Accusativus puellam  puellā Genetivus puellās/-es/-aī  puellōm/ -āsom  Dativus puellai  puellaīs/-eīs/ -abos Ablativus puellād  puellaīs/-eīs/ -abos Locativus puellai  puellaīs(u)/-eīs

 Declinatio secunda 

Tamquam declinatio secunda latinae classicae, nomina huius declinationis neutra et masculina sunt. -os latinae classicae -us pertinet dum neutrum -om latinae classicae -um pertinet.

{| class="wikitable"
! rowspan="2" bgcolor="#EFEFEF"|
!colspan="2" bgcolor="#EFEFEF"| campos, –oī  classice 'campus m.
!colspan="2" bgcolor="#EFEFEF"| '''saxom, –oī  classice 'saxum n.|-
!bgcolor="#EFEFEF"|  Singularis || Pluralis!bgcolor="#EFEFEF"|  Singularis || Pluralis|-
!bgcolor="#EFEFEF"| Nominativus| campos || campoī || saxom || saxa
|-
!bgcolor="#EFEFEF"| Vocativus| campe || campoī || saxe || saxoī
|-
!bgcolor="#EFEFEF"| Accusativus| campom || campōs || saxom || saxa
|-
!bgcolor="#EFEFEF"| Genetivus| campoī || campōm/ -ōsom || saxoī || saxōm/ -ōsom
|-
!bgcolor="#EFEFEF"| Dativus| campōi || campoīs || saxōi || saxoīs
|-
!bgcolor="#EFEFEF"| Ablativus| campōd || campoīs || saxōd || saxoīs/ -oes
|-
!bgcolor="#EFEFEF"| Locativus'| campoi || campos(u) || saxoi || saxos(u)/ -oes
|}

Latine archaice, duo fines genetivorum pluralium sunt: prius -ōm, sicut -ων (-ōn) linguae Graecae Antiquae, et (serotina) forma -ōsom. Dum archaice, litterae 'r' et 's' saepe mutabiles erant, -ōsom factus est classicum finem -ōrum.

 Declinatio tertia 
Haec declinatio, sicut par classicus, poterat habuisse nomina et masculina et feminina et neutra.

  'Regs –es  classice 'rex m. Singularis Pluralis Nominativus regs  regēs Vocativus regs  regēs Accusativus regem  regēs Genetivus regis  regōm Dativus regeī  regebos Ablativus regeid  regebos Locativus regi  regebos(u)

Nominativus (regs) loco rex monstrat lapsionem celeberem Latinae archaicae, nam pro littera 'x' (quae rarissime solum scribebat ut sonaret /ks/ vel /gs/), 'ks', 'cs', aut 'xs' scribebantur.

 Pronomina personalia 
  Ego Tu Suī Nominativus ego tu - Accusativus mēd tēd sēd Genetivus mis tis sei Dativus mihei, mehei tibei sibei Ablativus mēd tēd sēd  Pluralis  Nominativus nōs vōs - Accusativus nōs vōs sēd Genetivus nostrōm, -ōrum, -i  vostrōm, -ōrum, -i sei Dativus nōbeis, nis vōbeis sibei Ablativus nōbeis, nis vōbeis sēd

 Pronomen relativum 
 queī, quaī, quod classice, qui, quae, quod   Masculinum Femininum Neutrum Nominativus queī  quaī quod Accusativus quem quam quod Genetivus quoius, quoios quoia quoium, quoiom Dativus          quoī, queī, quoieī, queī Ablativus quī, quōd quād quōd  Pluralis   Nominativus ques, queis quaī qua Accusativus quōs quās quōs Genetivus quōm, quōrom quōm, quārom quōm, quōrom Dativus          queis, quīs Ablativus          queis, quīs

 Verba 
 Praesens et Perfectum 
 Praesens indicativus: Sum Praesens indicativus: Facio  Archaice Classice Archaice Classice Singularis  Pluralis  Singularis  Pluralis  Singularis  Pluralis  Singularis  Pluralis I. som, esom  somos, sumos  sum  sumus  fac(e/ī)o  fac(e)imos  facio  facīmus  II. es  esteīs  es  estis  fac(e/ī)s  fac(e/ī)teis  facis  facitis III. est  sont  est sunt  fac(e/ī)d/-(e/i)t   fac(e/ī)ont  facit  faciunt

 Indicativum Perfectum: Sum Indicativum Perfectum: Facio  Archaice Classice Archaice Classice Singularis  Pluralis  Singularis  Pluralis  Singularis  Pluralis  Singularis  Pluralis I. fuei  fuemos  fui  fuimus  (fe)fecei  (fe)fecemos  feci  fecīmus  II. fuistei  fuisteīs  fuisti  fuistis  (fe)fecistei  (fe)fecisteis  fecisti  fecistis III. fued/fuit  fueront/-erom  fuit  fuerunt  (fe)feced/-et   (fe)feceront/-erom  fecit  fecerunt

 Exempla verborum 
De lingua fere contemporaria ad Latinitatem classicam lexes perditas vel commutatas inveniemus, quarum multae ut synonymia poetica etiam supervixerunt. Hae lexes in dictionariis ordinariis plerumque scripta sunt tum linguam ad nostrum similat.
aestumare 1, "aestimare" 1
aevitas, "aetas"
alid, "aliud"
ast - contra (en. on the other hand)
cascitas - antiquitas (de creaturis cogitantibus)
cascus, -a, -um - antiquus
com, "cum"
duellum, "bellum"
duis, "bis"
duonitas, "bonitas"
duonus, -a, -um, "bonus"
facul adv. - facile
neclegere 3a, "neglegere" 3a
ni/nei part. neg. - non
petesse (v. intens. ad petere)
porgere 3a, "porrigere" 3a
poricere 3b, "porricere" 3b
potesse[m] - posse
procare 1 - petere 3a (ne res habere velle, sed ipsa facultas petitionis; en. e.g. you demand too much)
procellare 1 - super aliquid cadere
prod praep., "pro"
quor, "cur"
quotcalendis adv. - in quoque mutatu mensis
sicine - (ut "nonne" sed sine rogatu, e.g. nonne Cicero librum scribit)
temetum - genus potus fortis (en. intoxicant)
volpes, "vulpes"
voltur, "vultur" (i.e. vulturius)
voltus, "vultus"
vortere (prt. vorsus), "vertere" (prt. versus)
vortex, "vertex"
voster, "vester"

In cultura vulgari
In ludibrio, in Stargate, serie scientiae ficticiae, invenimus linguam ficticiam post archaicam formatam nomine antiqua, vel Anglice ancient, appellatam, quem sermonem species progressiva simili nomine antiqui, vel Ancients, loquitur.

 Index inscriptionum linguae Latinae archaicae 
 Carmen Saliare
 Fibula Praenestina
 Inscriptio Duenos
 Inscriptio in Lapide Nigro

Bibliographia
Maras, Daniele Federico. 2017. "Scientists declare the Fibula Prenestina and its inscription to be genuine 'beyond any reasonable doubt." Etruscan News'' 14 (hiems). Olim hic divulgatus. PDF. Archivum.

 Litterae antiquae

 Notae 

!