Canusium (Apulia)

Il mondo antico, moderno, e novissimo, Tomo primo, p. 367}} (-ii, n.) seu Canusia (; Italiane Canosa di Puglia) est Urbs Italiae et municipium, circiter 30 285 incolarum, in Regione Apulia et in Provincia Barolensi-Andriensi-Tranensi situm. Urbani Canusini} vel Canosini appellantur.

Canusium septem montes iuxta flumen Aufidum iacet, et Parva Roma appellata est.

 Insignia 

 Alia nomina 
Alia nomina urbis sunt: Civitas Canosina.

Origo nominis est res controversa inter historicos. Secundum Servium Marium Honoratum, scriptorem Romanum antiquum, nomen ex verbo canis deducitur, signum cultus Veneris apud Daunios incolas. Alii historici dicunt nomen urbanum ex verbo Graeco χάνης ('canus, cista viminea') deductum esse ab viminibus iniussis apud ripas Aufidi. Aliae coniecturae studiosae proponunt nomen ex verbo Iudaico chanuth ('taberna') aut ex verbo ignoto Daunio deduxisse. Secundum ultimam coniecturam, etymon ex verbo Tusco canzna deducitur, causa commerciis inter Tuscos et Daunios.

 Geographia 
 Murgesii montes

 Historia 
Scriptores Romani Diomedem urbem condidisse narrant.

Iapyges aevo Neolithico (6000–3000 a.C.n.) fuerunt primi urbis incolae; qui suam civitatem apud planitiem Aufidana aedificaverunt, nunc Topicelli appellata. Sepulcra, res familiares, res funebres, aurum Principium Iapygium sunt documenta floridae civitatis.

Saeculis septimo ad tertium a.C.n, Canusium fuit urbs in mercatura, fictilibus crateribus, auris, et rebus vitreis insignis. Cum Graeci in Italia meridiana regnarent, fuit polis Graeca, etenim ager Canusinus optimus erat ut in quo flumen iacebat et colles pro arce habebant.

Anno 318 a.C.n., Canusium urbs foederata Romana factum est. Anno 216 a.C.n., post pugnam Cannensem, exercitus Romanus Canusium fugit. Titus Livius, in Ab Urbe Condita, dixit: "Eos qui Canusium perfugerant mulier Apula nomine Busa, genere clara ac divitis, moenibus tantum tectisque a Canusinis acceptos, frumento, veste, viatico etiam iuvit, pro qua ei munificentia postea bello perfecto ab senatu honores habiti sunt." In eadem regione anno 209 fuit duplex proelium inter Marcum Claudium Marcellum et Hannibalem. Primo Poenus vicit, secundo superior fuit consul Romanus. Hoc proelium sive "ad Canusium" sive "ad Ausculum" ab historicis appellari soletTitus Livius XXVII.12-13. Plutarchus, Vita Marcelli 25-26..

Locus anno 88 a.C.n. municipium creatus est. Anno 109, Via Traiana et pons apud Aufidum aedificati sunt, deinde aquae ductus, amphitheatrum, arx, thermae, forum, templa.

Antoninus Pius imperator Canusium in statum coloniae extulit, quam Aureliam Augustam Piam Canusium nominavit.

 Clari cives 
 Hic vixerunt 
 Paulina Busa
 Savinus Canusinus
 Linus Banfi

 Mortui 
 Boamundus Tarentinus

 Monumenta Canusina 
 Templum Italicus cultui Minervae dedicatum, deinde mutatum in basilicam Christianam cultui Sancti Leucii dedicata.
 Hypogeum Lagrasta.
 Arcus Traianus sive Arcus Terentius Varro.
 Ecclesia cathedralis, cultui Sancti Sabini dedicata.
 Mausoleum Boamundi Altavillae, exemplum artis Islamicae.
 Pons Romanus apud Aufidum.
 Templum Iovis Taurini.
 Thermae Lomuscio.
 Castellum Medii Aevi.
 Museum Civicum, cum crateribus fictilibus, auris et rebus vitreis.

 Urbis administratio 
Praesens praefectus urbis est Franciscus Ventola (Populus Libertatis). In agro Canusino pagus est, Loconia appellato, apud flumen Locone.

 Ecclesia Catholica Romana 
Canusium fuit sedes episcopalis Ecclesiae Catholicae Romanae et hodie est Sedes Titularis Ecclesiae Catholicae Romanae. Nomen sedis episcopalis Dioecesis Canusina est. Hodie municipium ad Dioecesem Andriensem pertinet.

 Fractiones, vici et loci in municipio 
 Fractiones 
 Loconia,

 Municipia finitima 
 Andria,
 Barolum,
 Ceriniola (FG),
 Fanum Sancti Ferdinandi,
 Labellum,
 Minerbinum.

 Apuliam (regionem),
 Provinciam Barolensem-Andriensem-Tranensem,
 Andriam (urbem),
 Barolum (urbem),
 Turenum (urbem),
 Urbes Italiae.

 Nexus externi 

 Situs publicus 

 Pinacotheca 

 Notae