De honesta voluptate et valetudine

De honesta voluptate et valetudine (sive, ut editiones antiquae, valitudine) titulus est libri hodie optime cogniti scriptoris Italici saeculi XV, bibliothecarii Vaticani, Bartholomaei Platinae. Est eodem tempore liber de coquina, de regimine, de historia ciborum. Fuit primus liber prelo impressus de re coquinaria; editio princeps anno fere 1471 facta est. Opus Bartholomaeo Roverellae cardinali dicatum est: exemplar manuscriptum huic patrono anno circiter 1468 oblatum in Bibliotheca Trivultiana Mediolanensi, sed sine nomine, servatum esse videtur.; 

Editio Francogallica variis partibus renovata et aucta, Monte Pessulano a Desiderio Christol facta, anno 1505 prodit.Liliane Plouvier, "Regards nouveaux sur la cuisine provençale du bas moyen âge: le témoignage des livres de cuisine" pp. 457-460

 Fontes 
Recepta coquinaria auctor hausit e Libro de arte coquinaria Italiane scripto ab amico suo Magistro Martino Comensi (Italice Maestro Martino), ut ipse agnoscit:

Historia facultatesque diaeteticas ciborum partim ex Naturali Historia Plinii aliisque scriptis antiquis collegit, minori parte ex observationibus suis addidit.

 De convivis 
Adduntur nomina (vel potius pseudonyma) convivarum, quorum plurimi sodales erant "academiae" ab Pomponio Laeto conductae.;  pp. 81-91 Anecdotis in capitulos varios additis Platina ad gustus horum amicorum et nonnumquam ad morbos eorum regimine curandos allusit, quorum nomina et pseudonyma sequuntur:
 Convivae: Iulius Pomponius Laetus, Antonius Septimuleius Campanus, Vespasianus Florentinus, , Fabius Narniensis, Antonius dei Rossi
 Aegrotantes: Philippus Callimachus Experiens, , Caelius, Brutus, Pantagathus Leonicenus, Aristoxenus Gallus vel Archigallus, Glaucus, Galba, Cassius, Voconius, Hircius

 Continentur 
 Eligendus locus ad habitandum; de exercitatione corporis; de coena; de ioco et ludo; de somno; qua ratione cubandum sit; de concubitu; quid sit agendum ubi cubitu surrexeris; de exercitatione post somnum; quid observandum sit in vita ad voluptatem; de coquo; de paranda mensa; de sale; de pane; de placentis; quid sit edendum primo; de cerasis; de prunis; de moris; de peponibus; de cucumeribus; de ficis.
 De malis; de piris; de uva et aliis fructibus; de oleo; de melle; de saccharo; de lacte; de caseo; de recocta; de ovo; de butyro; de aceto; etc.
 De amygdalis et nucibus; de pipere et speciebus; de allio; de caepis; de foeniculo et herbis.
 De lactucis conditis et aliis condituris; patinae; de carnium differentiis; de bove, agno et vervece aliisque animalibus.
 De avibus esculentis; quae differentia inter animalium partes sit.
 Quomodo coquendae aves cicutes et sylvaticae; farcimina; cibaria alba; etc.
 De ordeo aliisque cerealibus; de cicere aliisque pulmentis; de cannabi; de cucurbita; de atriplice; de napis; de brassica; etc.
 De condimentis quae vulgo sapores vocant.
 De ofellis quas vel frictellas licet appellare; ova quovis modo cocta; de boletis et fungis; de tuberibus; de cochleis; de testudine; de ranis.
 De coquendis piscibus; conditum quod "caviare" vocant; ova tarycha; quid sit edendum tertia mensa; de vino; de sedendis perturbationibus.

 Fortuna 
De Epicureismo "Calvi" (i.e. Platinae) amicus "Callimachus" sic cecinit:
Blandius olliculas proprium quam mater alumnum
Complecti solitus Calvus utraque manu,
Et gelidas sordes emendicare lebetum
Ambesosque cibos relliquiasque canum,
Spernit plebeio condita escalia iure,
Nec nisi magnificas gaudet adire dapes,
Obliquatque velut satiatus carne recenti
Vultur ab assuetis rostra cadaveribus.
Hoc divina facit domini indulgentia nostri:
Illa rudem cepit sollicitare gulam
Et mensis adhibere sacris servile palatum
Et natum siliquis furfuribusque suum.Callimachus, "Ad Lutium de Calvo degenere" in F. Sicca, ed., Callimachus: Carmina (Neapoli: Conte, 1981), no. 124, p. 271
Ioannes Antonius Campanus:
Iulius ad potum friget stringitque gelato
dente nivi similem, cum sitis urget, aquam;
contemnunt musae rodentem crustula, Phoebus
spernit et a tristi Pallas abit genio.
Calvus, Aricini sordent cui prandia porri,
laetum, nec bulbos ore obolente, canit:
non faba duritiem stomacho facit aut cicer aut nux
nec varia est ratio ventris et ingenii.Ioannes Antonius Campanus, "Ad Iulium" in P. Cecchini, Giannantonio Campano: studi sulla produzione poetica (Urbino: Quattro venti, 1995) p. 123

 Notae 

 Bibliographia 
 Editiones et versiones antiquiores
 sine anno : Platine De honesta voluptate et valitudine. Ulrich Han Textus apud Internet Archive
 1475 : Platine De honesta voluptate et valitudine. Venetiis: Laurentius de Aquila Textus alius apud Internet Archive; Textus (aegre legibilis) apud Gallica
 1480 : Platyne de honesta voluptate et valitudine. In Civitate Austriae: expensis Gerardi de Flandria Textus alius apud Internet Archive
 1487 : Di Platina De la honesta voluptate e valetudine. In Venetia  Textus alius apud Internet Archive
 1494 : Di Platina De la honesta voluptate e valetudine. In Venetia  Textus alius apud Internet Archive
 1499 : Platynae De honesta voluptate et valitudine. Bononiae: Iohannes Antonius Platonides, 1499 Textus apud Internet Archive; textus apud Gallica
 1502 : Platynae De honesta voluptate et valitudine. Venetiis: Bernardinus Venetus  
 1503 : Platinae De honesta voluptate et valitudine. Venetiis: per Ioannem Tacuinum 
 1505 : Platine en françoys, compose en latin par Platine en court de Romme, et apres translate en françoys par messire Desdier Christol a Montpelier. Lugduni: Fradin Textus apud Gallica; apud Oldcook; Recensio interretialis
 1508 : De Platina De la honesta voluptate e valetudine. In Venetia  Textus apud Internet Archive
 1509 : Platine en françoys tresutile et necessaire pour le corps humain qui traicte de honneste volupte ... Lutetiae  Textus apud Gallica
 1517 : Platynae De honesta voluptate et valitudine. Venetiis Textus apud Internet Archive
 1517 : Platynae De honesta voluptate et valitudine. Sine loco? Textus apud Internet Archive
 1517 : Platinae De honesta voluptate et valitudine. Argentinae: in officio Ioannis Knoblouch  
 1529 : B. Platinae Cremonensis, De honesta uoluptate, de ratione uictus, & modo uiuendi, de natura rerum & arte coquendi libri X. Coloniae, 1529. Textus apud Internet Archive
 1530 : Bap. Platinae Cremonensis De honesta voluptate ... [Lutetiae]: in aedibus Ioannis Parvi 
 1530 : Von allen Speisen und Gerichten, Koch und Kellerey. Augustae Vindelicorum Textus; editio Strassburgensis
 1537 : Bap. Platinae Cremonensis De honesta voluptate et valetudine libri decem. Coloniae: ex officina Eucharii Cervicorni Textus apud Internet Archive
 1541 : Albanus Torinus, ed., Caelii Apitii summi adulatricis medicinae artificis De re culinaria libri X ... Praeterea P. Platinae Cremonensis ... De tuenda valetudine ... Pauli Aeginetae De facultatibus alimentorum, Albano Torino interprete. Basileae Textus
 1541 : Albanus Torinus, ed., Caelii Apitii summi adulatricis medicinae artificis De re culinaria libri X ... B. Platinae Cremonensis De tuenda valetudine ... Pauli Aeginetae De facultatibus alimentorum, Albano Torino interprete. Lugduni: apud Seb. Gryphium   Textus apud Internet Archive

 Editiones et versiones recentiores
 Enrico Carnevale Schianca, ed., Bartolomeo Platina: De honesta voluptate et valitudine: un trattato sui piaceri della tavola e la buona salute. Florentiae: Olschki, 2015
 Emilio Faccioli, interpr., Platina: Il piacere onesto e la buona salute. Mediolani: Giulio Einaudi, 1985 


 Eruditio
 M. G. Blasio, "Il De honesta voluptate et valitudine di Bartolomeo Platina" in Roma nel Rinascimento (1999) pp. 14-20
 "Virtù medicinali dei porri nel De honesta voluptate del Platina e nella cultura medica antica" in P. Cecchini, Giannantonio Campano: studi sulla produzione poetica (Urbino: Quattro venti, 1995) pp. 127-135
 Remo L. Guidi, "Bartolomeo Platina, ovvero un umanista in cucina" in Archivio Storico Italiano vol. 174 (2016) pp. 327-340 JSTOR
 Pierre Hurtubise, "«De Honesta Voluptate» ou l'art de bien manger à Rome pendant la Renaissance" in Annales: Histoire, économie & société vol. 13 no. 2 (1994) pp. 235-247
 Bruno Laurioux, "I libri di cucina italiani alla ﬁne del Medioevo: un nuovo bilancio" in Archivio storico italiano vol. 154 (1996) pp. 33–58
 Bruno Laurioux, Gastronomie, humanisme et société à Rome au milieu du XVe siècle: autour du De honesta voluptate de Platina. Florentiae: SISMEL edizioni del Galluzzo, 2006
 Bruno Laurioux, Gillian Riley et al., edd., Maestro Martino: Libro de arte coquinaria (editio CD-ROM Octavo)
 Mary Ella Milham, "Platina and Martino’s Libro de arte coquinaria" in R. Schnur et al., edd., Acta Conventus Neo-Latini Hafniensis (Binghamton: Medieval and Renaissance Texts and Studies, 1994) pp. 669–673 Textus


 S. Pittaluga, "Bartolomeo Platina e il piacere onesto" in Res publica litterarum vol. 15 (1992) pp. 131–137


 Nexus externi 


Categoria:Libri de re coquinaria Latine scripti
Categoria:Libri de regimine
Categoria:Litterae Latinae Renascentes
Categoria:Italiae scripta
Categoria:Bartholomaeus Platina