Solanum melongena

De genere cochlearum eiusdem nominis vide: Melongena (cochlea)

Melongena (binomine Solanum melongena) est arbustum fructiferum in genere Solanorum, in quorum numero etiam lycopersica et patatae habentur. Fructus eius, qui cocti edi possunt, etiam mala insana appellantur. Praeterea, sicut et lycopersica, poma amoris cognominantur.

 Historia 
Melongena orta esse videtur in India,Tsao and Lo in "Vegetables: Types and Biology". Handbook of Food Science, Technology, and Engineering by Yiu H. Hui (2006). CRC Press. ISBN 1-57444-551-0.Doijode, S. D. (2001). Seed storage of horticultural crops (pp 157). Haworth Press: ISBN 1-56022-901-2 ubi Sanscrite vātiṅgaṇa et bhaṇṭākī appellabatur. Inde per magnam partem Asiae orientalis diffusa est. Prima eius mentio litteris commissa inventa est in Qí mín yào shù, antiqua disputatione Sinensi de agri cultura anno fere 544 p.C.n. composita. Apud Persas quoque melongena iam pridem vulgata est, qui nomine a Sanscrito derivato bādingān (بادِنگان) appellabant. Inde Arabes exceperunt et nomine paululum mutato bāḏinǧān (باذنْجان) notabant. Antiquissima his regionibus mentio inventa est in Libro Continenti a Rhaze (865-925), auctore Persico, lingua Arabica composito.Marie-Christine Daunay & Jules Janick, 'History and Iconography of Eggplant', in Chronica Horticulturae, vol. 47, nr. 3 (2007) pp.16-22. (De Rhaze vide p.17) Apud medicos Islamicos melongena vulgo male audiebat: idem Rhazes ei sanguinem inflammandum et pustulas faciendas imputabat, et saeculum post Avicenna in Canone Medicinae (ca. 1025) arguebat eam melancholiam, cancros, lepram, haemorrhoidam et multa alia mala efficere, nisi in aceto coctam comedas.

Interea melongena cum exercitibus Islamicis in Africam occidentalem et inde Europam meridionalem pervenerat. Primum, ut videtur, in litteris Europaeis memorata est in versione Latina Avicennae Canonis Medicinae, quem supra diximus. Hoc libro, seu verterit Gerardus Cremonensis (1114-1187) seu ut quidam putant Gerardus Sablonetanus (1218-1291), uterque tamen Lombardus, eam sua usus dialecto "melongenam" appellavit.Melongenam esse nomen 'Insubre', i.e. Lombardum, testatur nobis Petrus Andreas Matthiolus (vide infra). Quam postea, anno 1259, "melangenae" nomine memoravit Albertus MagnusAlbertus Magnus (ca. 1200-1280), De vegetabilibus (1259), III 2.5.97 (p.204 ed. Jessen) et anno circiter 1305 nomine "melongenae" Arnaldus Villanovanus, nomen Catalanum "albergeniam" esse adiungens.Arnaldus Villanovanus (1235-1311), Regimen Salutatis (ca. 1305), cpt.11 (p.449 ed. García-Ballester) Eodem fere tempore in Tacuino sanitatis, Panormi aut Neapoli Manfredo rege (1258–1266) suadente Latine converso, melongena ex huius regionis dialecto "melongiana" appellata est.

Tandem quinto decimo saeculo Dioscoridis commentator Venetus Hermolaus Barbarus primus eas, nomen vulgare "melenzane" male interpretatus, Latine "mala insana" appellavit.Hermolaus Barbarus (1454-1493), Corollarium ad Dioscoridem in quinque Libros priores de materia Medica  Liber IV, cpt.79 'De Mandragora' p.239r Quod nomen postea omnes fere botanistae exceperunt. Anno 1753 Carolus Linnaeus nomen Latinum antiquissimum "melongenam" renovavit ut partem specificam nominis binomialis notaret.Carolus Linnaeus (1707-1778), Species Plantarum (1753), p.186

 Etymologia 
Prima origo plerorumque occidentalium melongenae nominum a linguis antiquis Indiae petenda est, nam nomen Persicum بادِنگان bādingān, unde postea Arabicum باذنْجان bāḏinǧān, e nomine Sanscrito q.e. vātiṅgaṇa 'melongena' ortum esse videtur.De hac voce viatrice videto Mayrhofer, Manfred: Etymologisches Wörterbuch des Altindoarischen, III 465 [Heidelberg: Winter, 2001]. Mayrhofer (III 362) etiam aliam vocem Sanscritam q.e. bhaṇṭākī profert, fortasse e Dravidicis linguis oriundam. Utrum a communi quodam fonte sint vātiṅgaṇa et bhaṇṭākī an non, ambiguum est. Sunt qui etymologia quadam populari nixi vocabulum Sanscritum vāta- 'ventus' in nomine vātiṅgaṇa videant. Deinde varia nomina Europaea ex Arabico derivata sunt: sic nomine paulum mutato ab Hispanis (al)berengena vel berenjena, Lusitanis berinjela, Catalanis autem alberginia vel albergina appellatur, unde Francogallice aubergine. In Italia autem prima nominis parte saepissime in mel- mutata melongena, melanzana, mulinciana etc. nuncupatur. Hinc nomen Graecum μελιτζάνα, et hinc quoque nomina varia Latina orta sunt: melongena, melangena, melongiana, sed etiam malum insanum, sicut Hermalaus Barbarus nomen vulgare false interpretatus Latine convertit.Helmut Genaust, Etymologisches Wörterbuch der botanischen Pflanzennamen (1996), p.380Sebastião Rodolfo Dalgado, Portuguese Vocables in Asiatic Languages, translatum e Lusitano ab Anthony X. Soares (1988), p.50Raja Tazi, Arabismen im Deutschen (1998), p.193

 Notae 

 Bibliographia 
 Fontes antiquiores
 c. 544 : Jia Sixie, Qimin yaoshu (fide )
 1025 : Avicenna, Canon Medicinae, II cpt.2 (vel 'B'), lemma 'bāḏinǧān' (باذنْجان) 
 ante 1187 : Gerardus Cremonensis, Versio Latina Avicennae Canonis Medicinae,  II 'Littera M', cpt. 451 'Melongena' p.353
 c. 1250 : Lin Hong, Simplicia montani victualia (Françoise Sabban, "La diète parfaite d'un lettré retiré sous les Song du Sud" in Études chinoises vol. 16 (1997) pp. 7-57)
 1259 : Albertus Magnus, De vegetabilibus, III 2.5.97 (p.204 ed. Jessen) ("Melangena")
 saec. XIV : 
 c. 1309 : Arnaldus de Villa Nova, Regimen sanitatis ad regem Aragonum  ("Melongenae quae vulgariter albergeniae nominantur"; sed editione 1572 omittuntur)
 ante 1493 : Hermolaus Barbarus, Corollarium ad Dioscoridem in quinque libros priores de materia Medica  Liber IV, cpt.79 'De Mandragora' p.239r
 1542 : Leonardus Fuchsius, De historia stirpium commentarii insignes, cpt. 201 'De malis insanis', vel eiusdem operis editio altera (1549), cpt. 203 'De malis insanis'
 ante 1544 : Valerius Cordus; Conradus Gesnerus, ed., Annotationes in Dioscoridis; Historiae stirpium libri IV [etc.]. 1561 liber I, cpt. 14 (p.90 text)
 1554 : Petrus Andreas Matthiolus, Commentarii in libros sex Pedacii Dioscoridis de medica materia p.760 ed. 1598
 1551-1555 : Adamus Lonicer, Naturalis historiae opus novum, lemma 'mala insana'
 1558 : Amatus Lusitanus, In Dioscoridis Anazarbei De medica materia libros quinque (1558), p.648
 1561 : 
 1576 : Matthias de Lobel, Plantarum seu stirpium historia,  p.138
 1583 : 
 1597 : 
 1616 : Rembertus Dodonaeus, Stirpium historiae pemptades sex siue libri XXX p.458
 1606 : Hadrianus Iunius, Nomenclator octilinguis, lemma ‘malum insanum’
 1615 : Iacobus Dalecampius, Histoire generale des plantes, tome premier (1615), ch.31, pp.531-532 
 1747 :  vol. 5 p. 238, tab. 85; cf.  p. 462
 1748 : Stephanus Blancardus, Lexicon Medicum, lemma 'mala insana'
 1753 : Carolus Linnaeus, Species Plantarum p.186
 1796 : Yuan Mei, Suiyuan shidan (Sean J. S. Chen, ed. et interpr., 茄二法 = Two Ways of Preparing Eggplant)

 Eruditio hodierna

 Georg Bitter, "Die papuasischen Arten von Solanum: S. melongena" in Botanische Jahrbücher für Systematik, Pflanzengeschichte und Pflanzengeographie vol 55 (1919) pp. 88-89
 Fabio Cericola et al, "The Population Structure and Diversity of Eggplant from Asia and the Mediterranean Basin" in PLoS One vol. 8 (6 Septembris 2013) e73702
 Marie-Christine Daunay, Henri Laterrot, Jules Janick, "Iconography and History of Solanaceae: Antiquity to the XVIIth Century', in: Jules Janick, Horticultural Reviews, vol. 34 (2007), pp. 1-112. (De melongena vide pp.26-35)
 Marie-Christine Daunay, Jules Janick, "History and Iconography of Eggplant" in Chronica Horticulturae, vol. 47, no. 3 (2007) pp. 16-22
 Marie-Christine Daunay, Henri Laterrot, Jules Janick, "Iconography of the Solanaceae from Antiquity to the XVIIth Century: a Rich Source of Information on Genetic Diversity and Uses" in Acta Hort. no. 745 (2007) pp. 59-88 (vide p. 77 fig. 8)

 Affiong Edeke et al., "Nutritional and Pharmacological Potentials of Solanum melongena and Solanum aethiopicum Fruits" in Journal of Phytopharmacology vol. 10 (2021) pp. 61-67
 Maria Hurtado et al., "Diversity and Relationships of Eggplants from Three Geographically Distant Secondary Centers of Diversity" in PLoS One vol. 7 (27 Iulii 2012) e41748
 F.W. Martin, A.M. Rhodes, "Subspecific grouping of eggplant cultivars" in Euphytica vol. 28 (1979) pp. 367-383


 Harry S. Paris, Marie-Christine Daunay, Jules Janick, "The Cucurbitaceae and Solanaceae illustrated in medieval manuscripts known as the Tacuinum Sanitatis" in Annals of Botany vol. 103 (2009) pp. 1187–1205
 Agnieszka Sękara, Stanisław Cebula, Edward Kunicki, "Cultivated eggplants – origin, breeding objectives and genetic resources, a review" in Folia horticulturae vol. 19 no. 1 (2007) pp. 97-114
 Jin-Xiu Wang, Tiangang Gao, Sandra Knapp, "Ancient Chinese Literature Reveals Pathways of Eggplant Domestication" in Annals of Botany vol. 102 (2008) pp. 891-897 eadem res alibi
 Terri L. Weese, Lynn Bohs, "Eggplant Origins: Out of Africa, into the Orient" in Taxon vol. 59 (2010) pp. 49-56 JSTOR

 Nexus externi 

 Stéphanie Arnoux, Comparative analyses of the molecular footprint of domestication in three Solanaceae species : eggplant, pepper and tomato (dissertatio 2019 universitatis Avennionensis)


Categoria:Species plantarum
Categoria:Fructus
Categoria:Solanum subg. Leptostemonum
Categoria:Fruges Asiae australis
Categoria:Taxa Linnaei
Categoria:Taxa 1753