Bartholomaeus Platina

"Platina, Bartholomaeus" apud Bibliothecam Nationalem Germanicam seu breviter Vide e.g. titulus editionis 1475 divulgatae Platin[a]e de honesta voluptate et valitudine (ita ab oppido nativitatis Platina nuncupatum; vulgo Bartolomeo Sacchi) natus est anno fere 1421; mortuus est Romae die 21 Septembris anno 1481. Fuit bibliothecarius Vaticanus et historicus paparum: insuper auctor fuit primi operis de arte coquinaria e prelo emissi.

Rerum gestarum scriptor Raphael Volaterranus vitam obitumque Platinae inter eos "qui reliquis in artibus claruerunt" his verbis commemoravit:
Bartholomeus Platina Romam cum Francisco Gonzaga cardinali Mantuano venit; deinde dignatus a Xysto pontifici contubernalis simul et opibus auctus aedes in Quirinali sibi paravit, ubi et decessit sexagenarius, edita pontificum historia vulgo iam nota. Vir fuit alioquin gravis et procul a mendacio, eoque praesertim admiratione dignior quia iam provecta etate, ac tirocinio posito quod totum militiae prius tradiderat, litteras didicit.Raphael Volaterranus, Commentariorum Urbanorum [libri] (Romae: Besicken, 1506 ~ ~) f. 299v
Ad quam necrologiam Gerardus Vossius historiographus, "Mirum autem," subiecit, "post pontificum vitas de re culinaria scribere voluisse."Gerardus Vossius, De historicis Latinis (1627) . De Platina pestilentia mortuo scribens,  Supplementum chronicarum et Alberti Leandri descriptionem Lombardiae Transpadanae adduxit.

 De vita 
Platinae in urbe Langobardiae e familia paupere ortus, mercennarius quattuor annos militavit ducibus Francisco Sfortia et Nicolao Piccinino."... me adolescentem et quadriennio militem levis armaturae fuisse et partim sub Francisco Sfortia, partim sub Nicolao
Piccinino, egregiis copiarum ducibus, militasse vidisseque multa quae ad hanc disciplinam pertinent": Platina, De principe ( p. 52) Anno 1449 studia humanistica suscepit apud Domum Iocosam Mantuanam a Victorino Feltrensi praeceptore celeberrimo conditam, magistro illis annis ; cui ipse anno 1453 succedit. Ita filiis Ludovici Gonzagae Barbaraeque Brandenburgensis marchionum Mantuae paedagogus factus est, videlicet Friderico marchionatus haeredi Franciscoque futuro cardinali. Platina anno fere 1457 Florentiae ab illis patronis missus est ad linguam Graecam sub professore Ioanne Argyropylo discendam, ubi Laurentium Medicem puerum inter contubernales cognovit; etiam virum publicum Donatum Acciaiolum philologumque . Opuscula annis insequentibus conscripsit Divi Ludovici Marchionis Mantuae somnium et Orationem de laudibus illustris ac divi Ludovici Marchionis Mantuae, Ludovico ipso dicata: "tu familiam meam ex ignobili nobilem reddidisti" (sic confessus est) "tuque item mihi missionem dedisti perdiscendae philosophiae causa".

Anno 1462 Romam venit eodem tempore quo discipulus Franciscus, qui nuper cardinalis a Pio II creatus erat. Platina hoc tempore composuit orationem De laudibus bonarum artium, Pio papae dicatam, qui mox Platinam inter abbreviatores pontificales accepit.Claudia Märtl, "Der Papst und das Geld. Zum kurialen Rechnungswesen unter Pius II." in B. Flug et al., edd., Kurie und Region. Festschrift für B. Schwarz (Stutgardiae, 2005) pp. 175-195 Insuper composuit Commentariolum posterioribus haud inutilem de vita Victorini Feltrensis scholae Mantuanae conditoris, "avi mei, si gentilitatis et agnationis nomina in successione disciplinarum usurpari possunt". pp. 17-18 Romae habitans ad Academiam Romanam, conditore Pomponio Laeto, statim se iunxit. Eisdem annis epitomen Naturalis historiae Plinii scripsit, Augustino Maffeo academico dicatam.

Mox Martinum Comensem cognoverit, coquum a principio Ludovici Trevisani cardinalis atque ab anno fere 1465 coquum secretum papae Pauli II. Is autem, Pio successor, abbreviatores dimisit, qui, duce Platina ipso, tumultum vano sublevaverunt. Qua ratione Platina aliquot menses iussu pontificali carcere inclusus est pp. 33-36 dialogumque De falso ac vero bono Paulo dicatum composuit. Deinde salario carens apud Franciscum Gonzagam vixit, qui eius exonerationem assidue postulaverat.

Paulus papa, academicorum semper inimicus, anno 1468 Laetum, Maffeum, sodalesque plures in carcerem iecit quippe qui contra pontificatum religionemque et mores Christianos coniuravissent. Inter quos Platina dum apud Franciscum Gonzagam cenabat subito raptus iterum in Castellum Sancti Angeli missus ibique cruciatus est. Vitam Pii etiam incarceratus scripsit, cardinali Francisco Todeschino dicatam; paparum aliorum vitas etiam incarceratus ut videtur parabat; nuper liberatus vitam (vel potius vituperationem) Pauli, humanistarum persecutoris, exscripsit: quas omnes in maximo suo opere, videlicet Vitis Pontificum, comprehendere futurus est. Alia opera his annis scribebat, videlicet dialogos De amore et De flosculis quibusdam linguae Latinae necnon Historiam inclytae urbis Mantuae et serenissimae familiae Gonzagae atque praesertim librum diaeteticum culinariumque celeberrimum De honesta voluptate et valetudine, aestatibus 1466 et 1467 scriptum dum inter colles Albanos cum Francisco Gonzaga morabat. Hic liber ante impressionem ab aliis legebatur, sicut Platina ipse e carcere amicum Iacobum Ammannatum cardinalem praemonuit: "Scripsi ante captivitatem meam libellum istum De honesta voluptate quem ad Amplitudinem Tuam mitto, qui capto patrono, ut videbis, myropolia omnia et tabernas perreptasse videtur: adeo est unctus et sordidus ... Si plus salis et aceti in prohoemiis librorum posui quam ipsa obsonia requirere videbuntur, quantum voles demito".Iacobus Ammannatus, Epistolae et commentarii ff. 140v-141r Ea opera omnia amicitias Platinae cum academicis humanistisque tradunt. Liber De honesta voluptate anno circiter 1471 editus saepe annis insequentibus reimpressus est; ad quem, iam ante divulgationem perlectum, sodales plures carmina satyrica componebant, inter quos Ioannes Antonius Campanus et "Callimachus" ante 1468, Petrus Barotius ante 1471. pp. 55-58. Vide paginam De honesta voluptate et valetudine

Paulo II anno 1471 mortuo, successor Sixtus IV Platinae favebat. Eum anno 1475 bibliothecarium Vaticanum constituit, quam nominationem Melotius Foroliviensis pictura murali delineavit; hoc enim anno bibliotheca Vaticana creata est e libris tam manuscriptis quam impressis qui privatam bibliothecam paparum constituerant. His annis Platina constructionem ornationemque novae bibliothecae ordinavit enumerationemque librorum et registrum mutuationum instituit, adiutori principali Demetrio Guazzelli.J. Ruysschaert, "La fondation de la Bibliothèque Vaticane en 1475 et les témoignages contemporains" in Studi offerti a Roberto Ridolfi (Florentiae, 1973) pp. 413-420; J. Ruysschaert, "Les collaborateurs stables de Platina, premier bibliothécaire de la Vaticane (1475-1481)" in Palaeographica Diplomatica et Archivistica: studi in onore di Giulio Battelli (Romae, 1979) pp. 575-591; Christine Maria Grafinger, "Per i bibliotecari e i custodi della Biblioteca Vaticana (sec. XV-XVI)" in Aevum vol 84 (2010) pp. 711-732 JSTOR Picturas murales bibliothecae (a Dominico Girlandaeo) necnon depictionem nominationis sui ipsius (a Melotio Foroliviensi factam) mandaverit.Michelle O'Malley, "Finding fame: painting and the making of careers in Renaissance Italy" in Renaissance Studies vol. 24 (2010) pp. 9-32 JSTOR; Sergio Bettini, "In biblioteca: Sisto IV, il Platina e l'architettura dipinta nell'affresco di Melozzo da Forlì" in Saggi e Memorie di storia dell'arte vol. 34 (2010) pp. 55-66 JSTOR Dialogum suum De optimo cive anno 1474 ex opere anteriori suo De principe in novum usum accommodans Laurentium Medicem personam dialogi constituit eoque novam editionem dicavit, "multum enim patriae isti tuae florentissimae debeo, quae me licet externum tot annis ... erudivit; multum praeterea avo ac patri tuo ... quorum benignitate et gratia in clientelam familiae vestrae susceptus sum". pp. 17-18 Vitas Pontificum Venetiis anno 1479 divulgari iussit. Die 21 Septembris 1481 "pestilentiá" obiit, secundum Gerardum Vossium. In ecclesia Santae Mariae Maioris sepultus est sub hac inscriptione: "Quisquis es, si pius, Platynam et suos ne vexes; anguste iacent et soli volunt esse." p. 3

 Opera 
 c. 1471 : De honesta voluptate et valetudine
 1475 (editor) : Historiarum Iosephi libri numero vii ... Platyna emendavit. Romae: impressit Arnoldus Pannartz Textus
 1479 : Vitae Pontificum
 1481 : De flosculis quibusdam linguae Latinae, ad Laelium; De amore, ad Lodovicum Angellum
 c. 1505 : Platynae Dialogus de falso et vero bono Textus
 1510 : Dialogus Platyne de vera nobilitate 
 1510 : Dialogus Platynae contra amores et amatorculos Textus apud Monacenses  Versio Francogallica 1581
 1608 : Principis διατύπωσις (aliter De principe) Textus
 1630 : "Vita amplissimi patris Ioannis Milini" in A. Chacón, Vitae et res gestae pontificum Romanorum et Sanctae Romanae Ecclesiae cardinalium (Romae: Tipografia Vaticana, 1630), coll. 1285–92
 1656 : De remedio amoris Textus
 1675 : Historia inclytae urbis Mantuae et serenissimae familiae Gonzagae 
 1731 (interpres) : "Vita Nerii Capponi" in L. A. Muratori, ed., Rerum Italicarum scriptores vol. 20 (1731) coll. 478–516
 1734 : "Vita Sixti IV" in L. A. Muratori, ed., Rerum Italicarum scriptores vol. 3 pars 2 (1734) coll. 1053-1068
 1745 : "Oratio de laudibus illustris ac divi Ludovici Marchionis Mantuae" in F. Amadei, Cronaca universale della città di Mantova
 1778 : "Commentariolus de vita Victorini Feltrensis"; "Oratio de laudibus bonarum artium ad Pium II"; "De ira sedanda" in T. A. Vairani, ed., Cremonensium monumenta Romae extantia (Romae: Generosus Salomonius, 1778) pars 1 pp. 14-135
 1887 : Divi Ludovici Marchionis Mantuae somnium (A. Portioli, ed. Mantuae: Eredi Segna)
 2017 : Lettere (Damiana Vecchia, ed. Romae: Roma nel Rinascimento)

 Notae 

 Bibliographia 
 De vita
 Diversorum academicorum panegyrici in parentalia B. Platinae: ad finem Vitarum pontificum Platinae anno 1504 impressi 


 A. Campana, "Antonio Blado e Bartolomeo Platina" in L. Donati, ed., Miscellanea bibliografica in memoria di Don Tommaso Accurti (Romae: Edizioni di Storia e Letteratura, 1947) p. 39–50
 A. Campana, ed., Bartolomeo Sacchi, il Platina, Piadena 1421 - Roma 1481: Atti del Convegno Internazionale di Studi per il V Centenario, Cremona, 14-15 novembre 1981. Patavii, 1986
 Demetrio Guazzelli, ed., "Diversorum academicorum panegyrici in parentalia B. Platynae" in B. Platina, Hystoria de vitis pontificum periucunda (Venetiis 1504)
 Bruno Laurioux, Gastronomie, humanisme et société à Rome au milieu du XVe siècle: autour du De honesta voluptate de Platina. Florentiae: SISMEL edizioni del Galluzzo, 2006. ISBN 9788884501981
 Alessandro Luzio, Rodolfo Renier, "Il Platina e i Gonzaga" in Giornale storico della letteratura italiana vol. 13 (1889) p. 430–440
 Mary Ella Milham, "Platina" in  p. 288-291
 E. Motta, "Bartolomeo Platina in Grecia" in Bollettino storico della Svizzera italiana vol. 7 (1885) p. 274–276
 D. Quaglioni, ed. et interpr., Battista De’ Giudici: Apologia Iudaeorum; Invectiva contra Platinam (Romae: Roma nel Rinascimento, 1987) p. 11-37 et 94–127
 "Platina, Bartolomeo Sacchi" in Gillian Riley, The Oxford Companion to Italian Food (Novi Eboraci: Oxford University Press, 2007) p. 411-413
 Gillian Riley, "Platina, Martino, and Their Circle" in Harlan Walker, ed., Cooks and other people: proceedings of the Oxford Symposium on Food and Cookery (Totenais: Prospect Books, 1996) 
 J. D. Vehling, Platina and the Rebirth of Man. Chicagine, 1941

 De scriptis
 Maria Grazia Blasio, "Interpretazioni storiche e filtri autobiografici nella Vita Ioannis Milini di Bartolomeo Platina" in Sergio Rossi, Stefano Valeri, edd., Le due Rome del Quattrocento (Romae: Lithos, 1997) p. 172–182
 Andrew Dalby, "Platina, Brantôme and the female libido" in Petits propos culinaires no. 77 (2004) p. 132-137
 Remo L. Guidi, "Bartolomeo Platina, ovvero un umanista in cucina" in Archivio Storico Italiano vol. 174 (2016) p. 327-340 JSTOR
 Pierre Hurtubise, "«De Honesta Voluptate» ou l'art de bien manger à Rome pendant la Renaissance" in Annales: Histoire, économie & société vol. 13 no. 2 (1994) p. 235-247
 Bruno Laurioux, "Athénée, Apicius et Platina. Gourmands et gourmets de l'Antiquité sous le regard des humanistes romains du XVe siècle" in Publications de l'Académie des Inscriptions et Belles-Lettres vol. 19 (2008) p. 389-407
 H. Lutz, "Bemerkungen zu dem Traktat “De optimo cive” des Bartolomeo Platina" in Mitteilungen des Instituts für Österreichische Geschichtsforschung vol. 78 (1970) p. 372–385
 Mary Ella Milham, "The Neglected Works of Platina" in R. Schnur et al., edd., Acta Conventus Neo-Latini Abulensis (Tempe: Medieval and Renaissance Texts and Studies, 2000), p. 459–463
 L. Mitarotondo, Virtù del principe, virtù del cittadino: Umanesimo e politica in Bartolomeo Platina. Bari: Adriatica Editrice, 2005
 Trevor Peach, "Une source négligée de l'antiféminisme au XVIe siècle : le "Contra Amores" de Platina et les "Dialogues" de Jaques Tahureau" in Studi francesi vol. 19 (1975) p. 201-213
 N. Rubinstein, "The De optimo cive and the De principe by Bartolomeo Platina" in R. Cardini, ed., Tradizione classica e letteratura umanistica: per Alessandro Perosa (2 vol., Romae: Bulzoni, 1985) vol. 1, p. 375–389
 N. Rubinstein, "Cosimo optimus civis" in F. Ames-Lewis, ed., Cosimo ‘il Vecchio’ de’ Medici, 1389–1464 (Oxonii: Clarendon Press, 1992) p. 5–20

 Editiones operum minorum
 F. Battaglia, ed., Platina: De optimo cive. Bononiae: Zanichelli, 1942
 Maria Grazia Blasio, ed., Bartholomaei Platynae De falso et vero bono. Romae: Edizioni di Storia e Letteratura, 1999

 E. Garin, ed., "Commentariolus de vita Victorini Feltrensis" in eiusdem Il pensiero pedagogico dello umanesimo (Florentiae: Giuntine, 1958) p. 668–699

 Nexus externi 

 De principe: Ambrosianus ms. E 66 sup. (3), ff. 41r-168r: Series imaginum
 Commentariolus de vita Victorini Feltrensis: Vaticanus MS. Urb. Lat. 915: series imaginum
 Dialogi: Vaticanus MS. Vat. Lat. 2045: series imaginum
 Vita amplissimi patris Ioannis Milini: Vaticanus MS. Vat. Lat. 3406: series imaginum
 Stefan Bauer, "Bartolomeo Sacchi (Platina)" apud Repertorium Pomponianum
 "Platina, De principe / On the Prince – extracts from Preface and Book I"


Categoria:Historici Italiae
Categoria:Bibliothecarii Vaticani
Categoria:Biographi
Categoria:Scriptores de re cibaria
Categoria:Scriptores Italiae
Categoria:Auctores Latini Renascentiae
Categoria:Nati 1421
Categoria:Mortui 1481
Categoria:Sixtus IV