Aspectus (ars grammatica)

Aspectus est categoria coniugationis (verbi), sicut tempus vel modus. Aspectus indicat, utrum perfecti an imperfecti sint actus, eventus vel status a verbis signati. Etiam aliis muneribus fungitur aspectus, inter ea signatio actionum iteratarum et punctualium.

Linguae numerosae grammaticas verborum formas aspectu exstruunt (coniugatione aut constructionibus periphrasticis), velut lingua Polonica flexione (exempli causa: praefixo na-: pisać-napisać, "scribere") aut lingua Anglica adiunctione verbi be, "esse" cum participio praesenti : He was writing, "Scribebat, in scribendo erat".

 Species aspectus 
In omnibus linguis Slavicis, duo aspectus usitate constanturVide etiam :de:Aspekt (Linguistik):

 Aspectus imperfectivus: Hic aspectus terminationem confectam non exprimi committit. Exempla: Polonice "On chce pisać list", "Scripturus est epistulam" (orator solum voluntas scribendi epistulae dicit; non affirmat scribendum epistulae finire). Quod imperfectivus plus quam his exprimere (iterationes, consuetudines, conatus) potest, item translationes possibiles sunt: "Scriptitat epistulam; Scribere epistulam conatur". 
 Aspectus perfectivus: Hic aspectus oratorem factos dictos conficere velle signat. Exempla: Polonice, "On chce napisać list", "Scribere finire epistulam vult". Sed perfectivus alias significationes habet; itaque translationes possibiles sunt: "Scripserit epistulam" (perfectivus praesens significationem futuri adaequat: prospectivus vocatur), "Paulum scribendi tempus peragit".

In linguis Graeca et Proto-Indoeuropaea, tertius aspectus additurConiugatio linguae Graecae Antiquae: 

 Aoristus. Hic aspectus in grammaticis Graecis saepe tempus vocatur, quod res gestas praeteritas signat, velut lingua Graeca antiqua: ἀκούω akouō, "aures alicui praebeo" (praesens) - ἤκουσα ēkousa, "audivi" (aoristus). Non modo praeteritum significat, sed etiam punctualitatem: actum non diuturnum est, si verbum in aoristum coniugatur.

Aspectus quartus item saepe tempus vocatus in lingua Graeca Antiqua dicitur perfectivus, cuius signum morphologicum est reduplicatio (cum suffixo et terminationibus specialibus pro categoria personae): paideuō 'educo' (praesens) - pepaideuka, 'Educavi, educatus habeo'. Significatio est resultativa.

Lingua Latina et resultativo et aoristo perfecto utitur. Itaque, "didicit" (< "discere"; illa forma verbi item reduplicatione exstruitur; sed perfecta formantes consonantes (v, s) et alia instrumenti sunt, non modo reduplicatio (rara)) duas significationes accipere possunt: "didicit (quando)" vel "didicit (et nunc scit)". Est ita, quod perfectum et aoristum in lingua Latina (formaliter) concidunt. 

In lingua proto-Indoeuropaea, varias formas habemus.

In lingua Anglica, aliud systema aspectuale invenitur: 

 Progressivus vs. Improgressivus. Progressivus imperfectivo linguae Slavicae comparationi possibilis est. Cum verbum auxiliarum be formatur: "She was listening", "Audiebat"

In lingua Theodisca, formae similes aspectus progressivi formascitur: "Sie war am Zuhören", "Audiebat".

 De formatione morphologica aspectus 

 Lingua Graeca Antiqua 
In morphologia flexionis linguae Graecae Antiquae, invenimus formationes aspectuales, sed haec tabula partim alii termini technici utiturvide etiam Lingua Graeca Antiqua#Morphologia:

 formatio aspectus exemplum transcriptio translatioaugmentum e + terminationes personales secundaeImperfectum ἔλυονelyon "solvebam"/"solvebant"augmentum e + s + terminationes personales secundaeAoristusαὐτοῦ ἤκουσα autou ēkousa"hunc audivi"augmentum e + mutatio vocalis + terminationes personales secundaeAoristusτοὺς φίλους ἔλιπονtous philous élipon"amicos reliqui"/"amicos reliquerunt"reduplicatio + terminationes speciales "perfecticae"Perfectumχρυσὸν βέβληκαchryson  beblēka"aurum ieci (et nunc iacet)"

Traditione formae grammaticae - si derivatae a thema praesentis est - , quae ex augmentum (indicans praeteritum) et terminationibus personalibus secundis constant, tempus imperfectum nominantur. Si a thema aoristi derivatae, tempus aoristum ducitur. Aspectus "Perfectivus" tempus perfectum vocitatur.

 Lingua Russica 

In morphologia linguae Russicae exploratores linguisticae discordant, quales formae perfectivae formae flexionis appellandae sint: modo formae suffigata vel etiam formae praefigata—vel hi omnino formae derivationis sint. Haec est disputatio de paribus aspectibusvide etiam The principles of Verbal Aspect http://www.alphadictionary.com/rusgrammar/aspect.html.

 aspectus imperfectivus : perfectivus significatio lexicalisписа-, pisa- : написа-, napisa-"scribere"читай-, tsitaj- : прочитай-, protsitaj-"legere"делай-, delaj- : сделай-, sdelaj-"facere"покупай-, pokupaj- : купи-, kupi-"emere"поправляй-, popravljaj- : поправи-, popravi- "corrigere"

 Lingua Gothica et lingua Theodisca Antiqua 
In lingua Gothica, est praefixum ga- (quam lingua Theodisca Antiqua). Munus ab originate signatio verborum et nominum collectivorum erat, ut Latine con-. Sed tum munus grammaticum accepit: Signatio aspectus perfectivi. Est autem discordia, si verba praefixo ga- formas perfectivas putanda sint, quod duo verba significatione differunt (confer slepan/gaslepan in tabula). Nonnulli exploratores systema aspectuale affirmant, nonnulli negant (etiam propterea, quod non cuncta verba "aspectum perfectivum" formant).

verbum simplexga -verbum praefigatumSignificatio bandwjan  gabandwjan  "leviter significare, indicare" bindan  gabindan  "alligare" vs. "colligare" brannjan  gabrannjan  "inflammare"drigkan gadrigkan  "bibere"driusan  gadriusan  "cadere" vs. "procidere"kunnan  gakunnan  "novisse, scire" vs. "cognoscere"meljan  gameljan  "scribere" vs. "in-, conscribere" slepan  gaslepan  "dormire" vs. "addormire"

Inveniendi verba electa causa, videre potes: Dictionarium linguae Gothicae (Theodisce) https://web.archive.org/web/20070430040249/http://members.kabsi.at/actoid/e-learning/vokabel/vokabelzGotisch.htm. In forma antiquissima linguae Theodiscae item praefixum reperitur, confer: bidjan, "orare" - gabidjan, "preces facere".

Autem haec formae diluuntur, ut tempora nova orerentur: perfectum et plusquamperfectum. Haec non syntheticae sunt.

Hoc praefixum lingua Theodisca moderna adhibere pergit (in exstruendo formarum novarum - perfectum et plusquamperfectum (et futurum exactum)), sed munus mutatum est: ge- (< ga-) participium perfecti format, velut ge-beten, "oratus"; ge-bunden, "alligatus".

 Lingua Latina 

Lingua latina exempla aspectus inchoativi habet. Verba sine sc- exprimunt processum vel statum vel actionem; verba in sc- exprimunt inceptum vel aspectum inchoativumDe morphologia (theodisce): terminus technici "exaptationis" (suffixi -sc), explicatum lingua Latina et linguis Romanicis (vide 19.pagina) http://www.uni-leipzig.de/~heck/morph07/webphon.pdf; adiectivus vel participium praeteritum exprimit statum perfectum vel effectum praesentem actionis anterioris; nomen exprimit statum praesentem. Exempli gratia : caleo = "sum in calore", calesco= "coepi calere vel esse in calore", calidus = "habui calorem et nunc sum in calore". Alia exempla sunt in tabula. 

 forma non in sc-  forma in sc-  participium   adiectivus  (nomen)  amo  amasco  amatus  amor  caleo  calesco calidus  calor candeo  candesco  candidus  candor  ferveo  fervesco  fervidus  fervor  floreo  floresco  floridus  flos  horreo  horresco  horridus  horror  umeo umesco  umidus  umor

Observemus unam specificitatem (peculiaritatem), si comparemus tempus perfectum verbi inchoativum et verbi non-inchoativum: Sunt aequales, concidunt: "terreo" - "terr-u-i", "terre-sc-o" - "terr-u-i". Facile explicatur : "coeperam terrere" difficillime differt a "terrui". Vel etiam possumus quaerere num re vera quaedam verba in sc- non sint formae verborum sine sc-.

 Lingua Anglica 

In lingua Anglica formae aspectus non syntheticae habemus. Nobis nota sunt flexionem Anglicam dissolvisse. Itaque aspectus periphrasticis formantur. Fere cuncta verba aspectum perfecticum et progressivum exstruere:
aspectus progressivus: be, "esse" coniugatum + participium praesentis
aspectus perfectivus: have, "habere" coniugatum + participium perfecti

Utrique aspectus inter se componi possuntvide etiam :en:English verbs#Overview of tenses:

 forma non-perfectica  non-progressiva forma non-perfectica  progressiva  forma perfectica   non-progressiva  forma perfectica  progressiva significatio verbi I work  I am working I have worked  I have been working  "laborare"  you see  you are seeing  you have seen  you have been seeing  "videre" he runs  he is running  he has run  he has been running  "currere" we try  we are trying  we have tried  we have been trying  "conari" you (pl.) climbedY'all: forma pronominis secundae personae pluralis in dialectis vulgaribus nonnullis (in lingua Anglica litteraria you).  you (pl.) were climbing  you (pl.) had climbed  you (pl.) had been climbing  "ascendere" they went they were going  they had gone  they had been going  "ire"

 Lingua Francogallica 

In morphologia linguae Francogallicae vide etiam :fr:Morphologie du verbe français, systema aspectus systematis aspectus Russicae comparatio potest, cum una differentia: in lingua Francogallica—vel omnino in aliis linguis Romanicis—formae syntheticae imperfectivi et perfectivi solum in tempore praeterito sunt:

 imparfait passé simple significatiovous finissiezvous finîtes"finiebatis" vs. "finivistis"tu parlaistu parlas"colloquebaris" vs. "collucutus/a es"il buvaitil but"bibebat" vs. "bibit"nous allionsnous allâmes"ibamus" vs. "imus"ils disaientils dirent"dicebant" vs. "dixerunt"

Eo tabula legere possumus "tempora" passé simple et imparfait oppositionem Latinam imperfectum vs. perfectum aequant. Haec aliter dicta: oppositio aspectus Romanica ab oppositio "tempora" Latina imperfectum vs. perfectum orta est.

 Lingua Vedica et Sanscrita 

In stadio linguae "Praevedicae" "tempora" perfectum, aoristum et imperfectum inter se significatione differunt aspectualiter. In stadio linguae Vedicae haec differentia sic mutatur: aoristus categoria "Praeteritum proximale" (facta modo gesta describit) et imperfectum categoria "Praeteritum distale" (describit loquentem "procul" a eventu praeterito esse) explicatur—sed manent usus aspectuales! In lingua Sanscrita omnes tres formae aequantur, sunt multiores expressiones pro una significatio: praeteritum (perfectum vel imperfectum). Adolfus Fridericus Stenzler, Grammatica linguae Sanscritae

 Notae 

 Fons 
George Bertram Milner. 1973. "It Is Aspect (Not Voice) Which Is Marked in Samoan." Oceanic Linguistics 12:621–639.

 Ars grammatica
 Linguistica

Categoria:Ars grammatica