Notatio scaccorum algebraica

Notatio scaccorum algebraica est solitissimum systema calculorum motus notandi, cuius primum Philippus Stamma usum repperit, quod in eius libello de ludo scaccorum (Francogallice "Essai sur le jeu des echecs") descripsit. Hodie omnes ludi in certaminibus inter omnes nationes hoc modo scribuntur.FIDE De legibus scaccoum, App. E. In 11 December 2006 Olim autem saepius notatio vetusta adhibebatur.


 Nomina sedum 
220px|left|thumb|Numeri et litterae quadri in scaccario.

Incipiamus nominando omnes sedes scaccarii:

Scaccarium constat ex sexaginta quattuor sedibus, quia ab ordinibus octo et columnis octo partitur.

Quaeque columna littera vocatur incipiendo ex latere sinistro, ergo columnae primae nomen a erit, ultimae h.

Quisque autem ordo numero vocatur ex parte lusoris albi in partem lusoris nigri, ergo ordini primo nomen 1 erit, ultimo 8.

 Nomina militibus 
NomenLitteraPictura<center>Rex<center>R40px|Rex40px|Rex<center>Domina<center>D40px|Regina40px|Regina<center>Turris<center>T40px|Turris40px|Turris<center>Sagittifer<center>S40px|Episcopus40px|Episcopus<center>Eques<center>E40px|Equites40px|Equites<center>Pedes<center>P40px|Pedes40px|Pedes

Nomen omnium calculorum, praeter pedites, abbreviatur maiuscula littera. Haec abbreviatio solet esse littera prima nominis calculi in lingua propria lusorum. Inspice, si vis, indicem abbreviationum calculorum in linguis nonnullis. 

Rex abbreviatur littera R, Domina D, Turris T, Sagittifer S, Eques E et Pedes P. Ista nomina ex carmine Vidae "Scacchia, ludus" sumpta sunt, quia non solum puritatem sermonis Latini servant, sed etiam primarum litterarum iterationes vitant. Praeterea Marcus Hieronymus Vida scaccis recentibus (scacchi alla rabbiosa) ludebatMurray, H.J.R. (1913). A History of Chess. Benjamin Press (primum ab Oxford University Press divulgatus), p. 791. Nota bene, pedites saepius non a littera, immo ab absentia litterae notantur.

In libris scriptis pro lectoribus omnium gentium, non litterae sed signa scribuntur.

 Notatio motuum 
Tracta notantur littera calculi moti, littera columnae quo movet et numero ordinis quo movet. E.g. Se5 indicat "Sagittiferum movisse in sedem e5"; c5 indicat "peditem movisse in sedem e5", quod littera peditis saepissime non scribitur. 

 Notatio capturae 
Si calculus calculum capit, x vel : scribitur inter litteram calculi et litterarum sedis, e.g. Txe5 indicat "Turrem calculum cepisse in sede e5". Si pedes capit, littera columnae in loco litterae calculi scribitur, e.g. exd5 indicat "peditem ex columna e cepisse calculum in sede d5". Cum pedes peditis adversarii transitu insidiatur, hoc notatur tamquam in obliquum caperet.

 Amplior gradus 
Si pedes ad metam pervenerit, littera calculi, in quem promovetur, cum signo = scribitur post columae litteram et ordinis numerum, e.g. e1=D indicat "peditem nigrum (quod lusori nigro ordo ultimus est 1) in sede e1 promotum esse in Dominam".

 Adroccare 
Adroccare notatur 0-0 ad latus regis et 0-0-0 ad latus reginae.Nota hanc esse scriptam in FIDE Enchiridione, at PGN postulat O-O et O-O-O. Praeterea adroccandi motus numquam notatur nisi Rex primum moveat.

 Scaccus et scaccus mattus 
Cum calculus regi minatur, i.e. ei scaccum dat, signum + additur post motum. Si duo calculi simul scaccum regi dant, ++ additur. Cum Rex ad incitas extremas redigitur, i.e. mattus est, signum # additur post motum. Etiam satis est "Mattum" scribere post notationem.

 Ludi finis 
Ludo finito, 1-0 indicat lusorem album vicisse, 0-1 lusorem nigrum et ½-½ ludum ancipitem esse.

 Sententia et ratio 
Calliditas motus sic adnotari potest:
 !  tractum bonum
 !! tractum optimum
 ? imprudentia
 ?? mendum
 !? tractum insolitum 
 ?! tractum dubium

 Exemplum 

Motus in duobus modis scribi possunt:

(1) in duabus columnis, albi/nigri, ubi semper in primis erit numerus motuum:

1. e4 e5

2. Ef3 Ec6

3. Sb5 a6

(2) in textu: 1. e4 e5 2. Ef3 Ec6 3. Sb5 a6.

Textus motum interrumpit, et "..." indicat motum sequentem:

1. e4 e5
2. Ef3 ...
Niger peditem defendit.
2. ... Ec6
3. Sb5 a6

Exumplum notationis ludi dextra animati, "Mattum scholaris" appellati, est subter datum:
1. e4 e5 
2. Dh5?! Ec6 
3. Sc4 Ef6?? 
4. Dxf7# 1-0

Vide exemplum scaccorum ludi longior.

 Nomina militibus et scaccorum ludo linguis nonnullis 
Haec sunt nomina et abbreviationes militibus in linguis nonnullis:Nomina multa ex hac pagine:Ari Luiro: Chess Pieces in 73 Languages apud www.geocities.com

{| class="wikitable" style="text-align:center"
!Lingua!!rex!!domina!!turris!!sagittifer!!eques!!pedesMemento, littera peditibus non scribitur in notatione algebraica.!!Scacci!!"Scaccum!"!!"Mattum!"
|-
|figura
|30px|rex30px|rex
|30px|regina30px|regina
|30px|turris30px|turris
|30px|episcopus30px|episcopus
|30px|eques30px|eques
|30px|pedes30px|pedes
|...
| +
| #
|-
|-
!Anglice
|K king|Q queen
|R rook|B bishop
|N/Kt knight|(P) pawn
|Chess
|Check
|Checkmate
|-
!Arabice
|م
|ف
|ر
|فل
|حص
|
|شطرنج
|
|
|-
!Batave
|K koning|D dame
|T toren|L loper
|P paard|pion|Schaken
|Schaak
|Mat
|-
!Bohemice
|K král
|D dáma|V věž
|S střelec|J jezdec
|(P) pěšec|Šachy
|Šach
|Mat
|-
!Cambriane
|T teyrn/brenin
|B brenhines|C castell
|E esgob|M marchog
|(G) gwerinwr|Gwyddbwyll
|Siach
|Siachmat
|-
!Catalane
|R rei
|D dama/reina|T torre
|A alfil|C cavall
|(P) peó|Escacs
|Escac, Xec
|Escac i mat 
|-
!Coreane
|K 킹
|Q 퀸|R 룩
|B 비숍|N 나이트
|(P) 폰|체스
|-
!Danice
|K konge
|D dronning|T tårn
|L løber|S springer
|(B) bonde 	
|Skak
|Skak
|
|-
!Esperantice
|R reĝo
|D damo|T turo
|K kuriero|Ĉ ĉevalo
|(P) peono|Ŝako
|Ŝak
|
|-
!|Estonice
|K kuningas
|L lipp|V vanker
|O oda|R ratsu
|(E) ettur|Male
|šahh
|
|-
!Finnice
|K kuningas
|D kuningatar|T torni
|L lähetti|R ratsu
|(S) sotilas|Sakki
|Sakki
|
|-
!Francice
|R roi
|D dame|T tour
|F fou|C cavalier
|(P) pion|Jeu d'échecs
|Échec
|Échec et mat
|-
!Germanice
|K König
|D Dame|T Turm
|L Läufer 
|S Springer quoque Pferd vel Rössl nominatum
|(B) Bauer|Schach
|Schach
|Matt
|-
!Graece
|Ρ βασιλιάς
|Β βασίλισσα|Π πύργος
|Α αξιωματικός|Ι ίππος
|πιόνι
|Σκάκι
|
|Mάτ
|-
!Hebraice
|מלך
|מלכה
|צריח 
|רץ
|פרש
|רגלי
|שחמט
|שח
|מט
|-
!Hibernice
|R rí|B banríon
|C caiseal|E easpag
|D ridire|(F) fichillín/ceithearnach
|Ficheall
|Sáinn
|Marbhsháinn
|-
!Hispanice
|R rey|D dama
|T torre|A alfil
|C caballo|(P) peón
|Ajedrez
|Jaque
|Jaque mate
|-
!Hungarice
|K király|V vezér 
|B bástya|F futó
|H huszár|(P) gyalog/paraszt
|Sakk
|Sakk
|Skák og mát 	 
|-
!Iaponice
|キング|クイーン|ルーク|ビショップ|ナイト|ポーン|チェス
|王手
|
|-
!Islandice
|K kóngur|D drottning
|H hrókur|B biskup
|R riddari|(P) peð
|Skák, tafl
|Skák
|
|-
!Indonesice
|R raja|M menteri
|B benteng|G gajah
|K kuda|(P) pion
|Catur
|Skak
|
|-
!Italiane
|R re|D donna
|T torre|A alfiere
|C cavallo|(P) pedone
|Scacchi
|Scacco
|Scacco matto
|-
!Lithuane
|K karalius|V valdovė
|B bokštas|R rikis
|Ž žirgas|(P) pėstininkas
|Šachmatai
|Šach
|Matas
|-
!Lusitane
|R rei|D rainha
|T torre|B bispo
|C cavalo|(P) peão
|Xadrez
|Xeque
|Mate
|-
!Luxemburgice
|K kinnek|D damm
|T tuerm|L leefer
|P päerd|(B) bauer
|Schach
|Schach
|Schachmatt 
|-
!Norvegice
|K konge|D dronning
|T tårn|L løper
|S springer|(B) bønde
|Sjakk
|Sjakk
|Sjakkmatt
|-
!Polonice
|K król|H hetman
|W wieża|G goniec
|S skoczek|(P) pion
|Szachy
|Szach
|Mat
|-
!Romanice
|R rege|D regină
|T turn|N nebun
|C cal|(P) pion
|Şah
|Şah
|Mat
|-
!Russice
|Кр король 
|Ф ферзь
|Л ладья|С слон
|К конь|(П) пешка
|Шахматы
|Шах
|Мат 
|-
!Sicule
|R re 
|D riggina
|T turru|A alferu
|S scecchu|(P) pidinu
|Scacchi
|
|	
|-
!Sinice
|K 王|Q 后
|R 車|B 象
|N 馬| 兵
|國際象棋
|將軍
|將死
|-
!Slovacice
|K kráľ|D dáma
|V veža|S strelec
|J jazdec|(P) pešiak
|Šach
|Šach
|
|-
!Slovenice
|K kralj|D dama
|T trdnjava|L lovec
|S skakač|(K) kmet
|Šah
|Šah
|Mat / Šahmat
|-
!Suecice
|K kung|D dam
|T torn|L löpare
|S springare|(B) bonde
|Schack
|
|
|-
!Turcice
|Ş/K şah/kral|V vezir
|K kale|F fil
|A at|(P) asker/piyon
|Satranç
|Şah
|Mat
|-
!Ucrainice
|Kр король|D королева
|T тура|C слон
|K''' кінь
|(П) пішак''
|Шахи
|Шах
|Мат 
|}

 Notae 

 Nexus externi 
 FIDE regulae de natione (Anglice) (vide appendicem E)
 Situs notationis (Anglice)

Categoria:Notatio scaccorum

bg:Шахматна нотация#Алгебрична шахматна нотация