A priori

A priori est cogitatio capta ante experientiam et sine nexu. Hunc terminum technicum philosophicus inlustrissimus fecit Immanuel Kantius. Terminus habet pondus in logica et epistemologia. Oppositus ei est terminus "a posteriori," scientia ex experientia capta.

Terminus habet historiam longam et aliquoties mutavit intellectum suum. Vocabulum "a priori" usu quotidiano significat "essentialiter", "principaliter", "speculative".

Philosophia antiqua
Antiquissima significatio locutionis a priori est scientia rei ex causa eae. Aristoteles dixit universale natura prius esse (Graece: ) "essentiam" (), notius per se (), sed nobis posterius. Et quod est prius nobis (), id est posterius naturaAristoteles. Analalytica posteriora. I, 2, 71 b 33. Universale est ex definitione prior ), singulare tamen sensui prior () Aristoteles. Metaphysica. V, 11, 1018 b 32.. Universale vero facit possibilem cognitionem singularis.

Boethius scripsit: 
Quae uero priora sunt, ea et praenoscuntur et notiora sunt sequentibus naturaliter. Duobus enim modis primum aliquid et notum dicitur, secundum nos scilicet et secundum naturam. Nobis enim illa magis cognita sunt quae sunt proxima, ut indiuidua, dehinc species, postremo genera, at uero natura conuerso modo ea sunt magis cognita quae nobis minime proxima.Boethius. In Isagogen Porphyrii Commentarium maior, 1.09.02; Boethius. In Isagogen Porphyrii Commenta editionius secundae — In Corpus Scriptorum Ecclesiasticorum Latinorum, ed. Brandt, vol. 48, p. 157.
Usus est verbis per priora, per posteriora.

Philosophia Arabica
Philosophus arabicus Alfarabius discrevit "demonstratio quia" et "demonstratio propter quid" Prantl K. Geschichte der Logik im Abendlande. Leipzig: Hirzel, 1861. Bd. II. S. 317.. 

Avicenna usus est verbis  "posterius", "ex priori". Averroes dicrevit "res priores in esse" et "res posteriores in esse"Prantl K. Op. cit. Bd. II. S. 359, 372, 394.

Philosophia mediaevalis Europae
Albertus de Saxonia primo nominavit a priori "demonstratio ex causis". 
Demonstratio quaedam est procedens ex causis ad effectum et vocatur demonstratio a priori et demonstratio propter quid et potissima; . . . alia est demonstratio procedens ab effectibus ad causas et talis vocatur demonstratio a posteriori et demonstratio quia et demonstratio non potissima Prantl K. Op. cit. Bd. IV. S. 78. 

Ioannes Gerson scripsit Concipiens res naturales.. potest duabus viis quasi contrariis incedere et ordinem scientiis dare; una via est ex parte rerum cognoscibilium a priori, altera ex parte cognoscentium a posterioriJohannes Gerson. De concept. P. 806; Prantl K. Op. cit. Bd. IV. S. 144. 

Johannes Parreut scripsit: Notitia essentialis et a priori est, qua cognoscitur terminus esse in praedicamento ex eo, sine quo non potest esse in praedicamento... sed notitia accidentalis et a posteriori est, qua cognoscitur terminus esse in praedicamento ex eo, sine quo potest esse in praedicamentoJohannes Parreut. Quaestiones in Categorias; apud: Prantl K. Op. cit. Bd. IV. S. 240.. 

Thomas Aquinas discrevit "prior cognitione" ("quoad nos") et "prior in ordine naturae" Thomas Aquinas. Summa Theologiae I, 11, 2 ad 4, I, 77, 4c.. Priora et notiora secundum naturam - posteriora et minus nota secundum nos, . . . magis universalia et communia sunt priora in nostra intellectuali et sensitiva cognitioneSumma Theologiae. I, 85, 2-3.. 

 Philosophia maturi Novi Aevi 
Franciscus Suárez opposuit "a priori" ut "ex causis" et "a posteriori" ut "ex effectibus" Franciscus Suarez. Disputationes Metaphysicae XXX, 7, 3.. 

Rudolfus Goclenius scripsit: Prins natura est universale: quoad nos particularia sunt prioraRudolfus Goclenius (Rodolfus Goclenius). Lexicon philosophicum, quo tanquam clave philisophiae fores aperiunter. Fransofurti, 1613. P. 868.. 

Hanc scholasticam significationem verborum "a priori" et "a posteriori" conservaverunt multi philosophi Novi aevi: Benedictus de Spinoza Spinoza B. Renati Descartes Principia philosophiae. Pars I. Prop. VI., Arnold Geulincx Geulincx A. Eth. annot. P. 208, Petrus GassendusGassendus P. Exercitationes paradoxicae adversus Aristoteleos. II, 5., Georgius Berkeley Berkeley G. A Treatise Concerning the Principles of Human Knowledge, XXI.

In La Logique de Port Royal, dictum est:  Aut probant effectus ex causis, quod dicitur demonstrare a priori, aut ex contrario demonstrant causas ex effectibus, quod dicitur probare a posteriori (France: "Soit en prouvant les effets par les causes, ce qui s'appelle démontrer a priori, soit en démontrant au contraire les causes par les effets, ce qui s'appelle prouver a posteriori")Arnauld A., Nicole P. La logique ou l’art de penser..

In philosophia Novi Aevi terminus a priori mutavit intellectum suum. "A priori" et "a posteriori" discreti sunt ut rationalis et empirica scientia. Sic entiunt Thomas Hobbes et David Hume (ille dixit de "nostris rationibus a priori"; Anglice "our reasonings a priori"Hume D. An Enquiry Concerning Human Understanding. IV, 1.).

Godefridus Guilielmus Leibnitius usus est his verbis et scholasticaLeibnitius G. G. Opera philosophica quae exstant Latina, Gallica, Germanica omnia. Ed. J.E. Erdmann. Berlin, 1839-40. P. 79., et nova significatine: "philosophia experimentalis qui agit a posteriori", "ratio pura seu a priori" (France: "philosophie expérimentale qui procède a posteriori", "la pure raison ou a priori"Leibnitius G. G. Opera philosophica. P. 778 b, "cognitio a priori—per experientiam" (France: "Connaître a priori - par l'expérience") Leibnitz G. W. Nouveaux essais sur l'entendement humain. III, ch. 3, § 15, "a posteriori" ut "captus ex experientia" ("a posteriori" - "tiré des expériences") Leibnitz G. W. Monadologie. § 76.. Possibilitatem rei cognoscimus a priori, "cum notionem resolvimus in sua requisita, seu in alias notiones cognitae possibilitatis, nihilque in illis incompatibile esse scimus" Leibnitius G. G. Meditationes de cognitione, veritate et ideis. - In: Leibnitius G. G. Opera philosophica. P. 80 b. 

Christianus Wolffius intellexit "a posteriori" ut "ex phaenomenis"Wolffius Ch. Psychologia empirica. § 125. Scripsit: "Quod experiundo addiscimus, a posteriori cognoscere dicimur: quod vero ratiocinando nobis innotescit, a priori cognoscere dicimur".—"Si veritas a priori eruitur, ex notionibus . . . per ratiocinia colligitur".Wolffius Ch. Psychologia empirica. §§ 5. 434 ff., 460 f.. 

Sic sensit et Alexander Gottlieb Baumgarten. 

Apud Christianum Augustum Crusium a posteriori cognoscitur tantum id, quod quiddam est tale, sed a priori, quare id est tale (Crusius Ch. A. Entwurf der nothwendigen Vernunftwahrheiten. Cap. 3, § 35.. 

Ernst Platner discrevit "a posteriori" ut "ex experientia" et "a priori" ut "ex ratione" (Platner E. Philosophische Aphorismen. Leipzig 1776-1782. I, § 700). 

Intellectus "a priori" ut "rationalis" acciperunt etiam Bernard Bolzano, Antonio Rosmini-Serbati et alii philosophi, qui non sunt Cantiani sive Critici (Criticistae).

Notae

Nexus externi
 Eisler R. A posteriori. In Eisler R. Wörterbuch der philosophischen Begriffe. 1904.

 ex ante
 ex post
 Epistemologia
 Intuitio
 Nativismus
 Necessitas metaphysica
 Scientia (declarativa) 
 Speculatio
 Transcendentia

Categoria:Epistemologia
Categoria:Logica