Tibur

TiburVerg. Aen. 7.630; Hor. Carm. 2.6.5.}} (; Italiane Tivoli) est oppidum et commune Italicum, circiter 56 710 incolarum, in Urbe metropolitana Romae Capitis regionis Latii situm. Incolae Tiburtini (etiam Tiburtes et Tiburni et Tiburtinenses) appellantur.

Vergilius in Aeneide Tiburis "superbi" mentionem facit: 

 Sententia 
Epitheton "Tibur superbum" nunc est sententia et pars insignis oppidi, quod in indice UNESCO Mundi Hereditatis perscribitur.

 Geographia 
Tibur monte Catillo eminatum iacet in Apenninis montibus, qui sunt montes Tiburtini eo loco, quo aquae Anienis in planitiem Latii cadunt. 

Tibur, quod a Roma duobus et triginta chiliometris distat, est terminus viae Tiburtinae Roma provenientis. Haec via continuatur via Valeria, quae adversum mare Hadriaticum ducit. Nostra aetate haec viae appellantur "strata statalis 5" (Italiane Strada statale 5  ´- Via Tiburtina Valeria).

Tibur cum Roma via ferraria regionali connectum est, quae incipiens a statione Thermarum Romae ad Aternum ducit.

 Res oeconomicae 
Numerus negotiationum hac in tabula per sectores oeconomicos redditur: Lo scenario economico provinciale. Dati e analisi 2009 Camera di Commercio di Roma, p.298.

 Sector qui est Agricultura  Sector qui estIndustria  Sector qui estAedificatio  Mercaturaet refectiones  Deversoriaet popinae  Commeatus, horrea, communicatio  Servitia  Ceterae  Summa 135  529  781  1807  344  208  1012  297  5113</tr>

 Historia 
 Tempora antiqua 
Fama fert Tibur anno 1215 a.C.n. conditum esse in eo monte, in quo postea acropolis oppidi erat et ubi nunc sunt templa Vestae et Sybillae.Communis pagina interretialis
Fuit colonia Albae Longae urbis. Vetustissimae, quae supersint urbis antiquae, reliquie sunt partes moenium, quae saeculo IV a.C.n. aedificata putantur.

 Tempora Romana 
Anno 338 a.C.n. Romani civitatem ceperunt. Exinde civitas est foederata nascentis imperii Romani. Anno 286 a.C.n. Marcus Valerius Maximus Potitus consul Romam et Tibur via consulari, quae appellatur Tiburtina connexit. Saeculo I a.C.n. Tibur per legem Iuliam municipium factum estElisabeth Buchet, Tibur et Rome : l'intégration d'une cité latine, Divione, 2015. . Tum  civitas Herculis templo nota erat et quia Tiburtinum lapidem producebat V.3.11 e  quo Augustus imperator Urbem marmoream e latericia  fecit. Postea imperator Hadrianus praeclaram villam ibi ab anno 118 usque ad annum 134 aedificavit, cuius ruinae nunc viatores antiquitatis curiosos huc adliciunt. Hadriano autem mortuo villa dilabi coepit. Nonnullorum historicorum sententia imperator Aurelianus Zenobiam, postquam imperii orientalis usurpatricem devicerit, anno 273 ad Tibur in exilium misit.

Anno 547 in bello Gothico Belisarius oppidum munivit, sed postea milites Totilae urbem destruxerunt. Bello confecto Tibur ducatus Byzantinus fuit. Postea pars factum est patrimonii Petri. Postquam Carolus Magnus Italiam expugnavit, comes pro imperatore Tibur imperavit.

 Medium aevum 
A saeculo nono, Tibur erat oppidum sui iuris, ubi consules electi regnabant. Anno 1001 Otto III imperator oppidum expugnavit, quod exinde papa regnabat. Annis 1140 et 1141 bellum Tiburtinum inter Romam et Tibur gestum est. Tiburtini victi coacti sunt, ut papam Innocentium II dominum suum agnoscerent. 

Saeculo tertio decimo, Tiburtini imprimis partem Gibellinam sequebantur. Saeculo quarto decimo, in magno schismate occidental Tiburtini sicut aliae regiones Italiae septentrionalis partibus papae Urbani VI favebant contra antipapam Avenionensem Clementem VII.

Saeculo quinto decimo incipiente primum Ladislaus I rex Neapolitanus, deinde miles conducticius Braccius Montonus, qui statum pontificium capere conabantur, ante oppidum repulsi sunt. Anno 1447, Alphonsus V rex Aragoniae ibi per annum habitabat. Italia da scoprire - Viaggio nei centri minori, Consociatio Periegetica Italica, éditions Touring, Mediolani, 1996, pp. 315-319.

 Nova aetas 
Anno 1522 Hadrianus Papa VI omnem libertatem Tiburis tollit, et oppidum factum est pars status Pontificii. Italia da scoprire - Viaggio nei centri minori, Consociatio Periegetica Italica, éditions Touring, Mediolani, 1996, pp. 315-319. Primum anno 1527 Columnenses, deinde 1547 milites Ducis Albani, qui bellum in papam Paulum III gerebat, civitatem spoliaverunt. Paulus Papa III sedem Tibure aestate anni 1539 habebat. Ibi Ignatium de Loyola excepit et die 3 Septembris anni 1539 eius "primam Societatis Jesu instituti summam" probavit, qua Societas Iesuest condita. St. Ignatius de Loyola and the Early Jesuits de Stewart Rose (Novi Eboraci: The Catholic Publication Society), 1891, pp. 263-264. Tibure anno 1560 Villa Estensis cura Hippolyti II ducis Estensis et cardinalis aedificata est.

Anno 1835, Gregorius Papa XVI villam Gregorianam condidit, quae hodie est hortus.

Bello mundano altero, cum Germani in via Valeria septentriones versus se reciperent, Angli et Americani, ut ferrivias et alia itinera a Roma ad mare Hadriaticum ducentes interrumperent, Tibur civitatem, quae ad viam Valeriam iacet, aëroplanis et telis severe aggressi sunt. Germani Tibur occupantes sanguinolento modo multos, qui hac in regione versabantur, partisanorum greges propulerunt, et, cum se reciperent, vias et pontes demoliti sunt.

 Ecclesia Catholica Romana 
Tibur est sedes episcopalis, quae Dioecesis Tiburtina appellatur. Sedes episcopalis Dioecesis Sedi Apostolicae immediate subiecta est.

 Clari cives 
 Sibyl Tiburtina seu Albunea

 Nati 
 Lucius Munatius Plancus
 Simplicius (papa)
 Ioannes IX
 Plato Tiburtinus
 Iulius Caccini
 Aemilius Segrè
 Little Tony vel Antonius Ciacci

 Qui hic vixerunt 
 Hadrianus (imperator)
 Petrus Ligorius
 Margarita Mazzantini

 Aedificia egregia 
 Rocca Pia
 Templum Sibyllae
 Templum Vestae
 Villa Estensis
 Villa Gregoriana
 Villa Hadriana

 Fractiones, vici et loci in municipio 
 Fractiones 
 Balnea Tiburtina Tivoli Terme (prius Bagni di Tivoli)
Campolimpido, Favale, Villaggio Adriano, Arci-empolitana, Bivio di San Polo, Quintiliolo, Collenocello.

 Municipia finitima 
 Burgus Sancti Gregorii
 Castrum Sancti Angeli
 Castrum de Marcellinis
 Castrum Sancti Pauli in Jana
 Guidonia Castrum Monticellorum
 Roma
 Vicus Varronis

 Latium
 Urbs metropolitana Romae Capitis
 Provincia Romana

 Nexus externi 
 Situs publicus 
 Libri ad Tiburis historiam pertinentes 
 Vetus tiburtinus schedarum quadratis numerisque descriptarum lusus 

 Pinacotheca 

 Notae