Mediolanum

} (Italiane Milano) est urbs Italiae, circiter  incolarum, caput regionis Langobardiae et urbis metropolitanae Mediolanensis. Urbani Mediolanenses et Ambrosiani appellantur. Condita circa 590 a.C.n. a tribu Gallica Insubrum, ab antiquis Romanis anno 222 a.C.n. expugnata est. 

 Naturalia 
 Geographia 
Bonvicinus de Rippa in De magnalibus urbis Mediolani scripsit: "Ratione sytus considerata florentissima civitas nostra, quoniam in speciosa, preciosa fertilique planicie sita est, ubi aeris est temperies, a quo fluunt undique humano usui necessaria, inter duo flumina mirabillia equaliter inde distantia, Ticinum et Abduam cognoscitur gloriosa."

 Clima 
Vere Mediolani aestates calidissimae sunt; hieme fere 25 cm annua nivis cadunt,. frigus omnia tegit, sed clara fama est Mediolani densam nebulam omnia tegere; his temporibus, nebula prope extinguerit.

 Res oeconomicae 
Mediolanum est maxima Italiae urbs quod ad oeconomicas res pertinet. Nam haec urbs rebus commerciis affluens est. Hic maxima bursa Italiae est. Praeterea magna negotia sedes habent et putatur haec urbs moris vestis orbis (Italiane Moda) una cum Lutetia caput esse quia Mediolano multae sumptuosorum vestum factorum tabernae sunt. Georgius Armani, Etro, Krizia, Prada, Versace, praeclari ex omnibus indumentorum ornamentorumque factoribus, societates suae Mediolani instituerunt.

Mediolani Nuntius Vesperi (Italiane: Corriere della Sera) primum, quod ad propagationem pertinet, ac clarum diarium Italicum editum est.

 Expositio 2015
 Mercatus (Mediolanum)

 Historia 

Mediolanum a Gallis circiter saeculo sexto a.C.n. conditum est. Caput Insubrium erat cum a Romanis anno 222 a.C.n. capta estPolybius II.4.10-15. Plutarchus, Vita Marcelli 7.6-7..

Anno 293, Mediolanum caput Imperii Romani ad Occidentem spectantis factum est.

Postquam anno 402, Alaricus, rex Visigothorum, Mediolanum obsidione clausit, imperator Honorius caput imperii Ravennam transtulit.

Anno 1162, imperator Fridericus I Barbarossa Mediolanum diruit, sed die 29 Maii 1176 Ledegnani (Italiane: Legnano) in vico apud Mediolanum, societas Municipiorum Italiae septemtrionalis (Lega Lombarda) imperatorem profligavit.

Aevo Medio, Mediolanum potentissima Italiae septemtrionalis fuit urbs, sed saeculo decimo tertio exeunti, civitas intestino inter familias Vicecomes (Visconti) et De Turris (Della Torre) odio flagrabat.

Post victoriam familiae Vicomitum, domino Mattheo Vicecomes (1287–1322), Mediolanum totam Langobardiam, partem Pedemontii et Aemiliae cum urbis Bononia et etiam Genuam cepit.

Familiis Vicecomes ac Sfortia regnantibus Mediolanum fuit caput homonymi ducatus.
Duce Philippo Maria defuncto, ultimi domi regnatricis Vicecomitis Mediolanensi anno 1447 rem publicam constituerunt, quae Aurea Res publica Ambrosiana nuncupata est.

Iam anno 1450, Franciscus I Sfortia, praeclarus ductor, qui Biancam Mariam Vicecomes (Italiane: Bianca Maria Visconti), filiam spuriam ultimi ducis familiae Vicecomitum Philippi Mariae Vicecomes, die 25 Octobris 1441 in matrimonium duxerat, se novum ducem urbis Mediolani fecit.

Saeculo XVI Francici et Hispanici de Mediolano inter se contenderunt. Anno 1630, Mediolanum gravi pestilentia pestis conflicta est, de quo illuster scriptor Mediolanensis saeculi undevicensimo Alexander Manzoni in fabula Promissi Sponsi scripsit.

Postea Mediolanum ad Imperium Hispanicum usque ad annum 1714 pertinuit, cum Mediolanum Austriacis cessum est.

Breviter aetate Napoleonis Mediolanum fuit caput accurate ab anno 1796 usque ad annum 1799 Reipublicae Cisalpinae, inter annos 1802 et 1805 Reipublicae Italianae, et ab anno 1805 usque ad annum 1815 Regni Italici, cuius rex fuit Napoleo ipse.

Die 12 Decembris 1969 inter caedem Fascisticam in fontanae foro (Piazza Fontana) septendecim homines necati et alii 88 vulnerati sunt.

Anno 1992, inter manus mundae (Italiane: mani pulite) indagationes, multi urbis viri publici propter turpitudines a iudicibus, inter quos praeclarissimus fuit Antonius Di Pietro, comprehensi sunt.

A die 1 Maii 2015 usque ad diem 31 Octobris 2015 Mediolani Expositio 2015 (Italiane Esposizione Universale Milano 2015, Italia Anglice: World Exposition Milano 2015, Italy) celebrata est. Haec expositio mundana in cibum dicata est.

Die 6 Februarii 2026, caerimonia initialis Olympiae hiemaliae 2026 cum Cortina Ampecanorum celebrata est.
 Clari cives 
200px|thumb|Statua Mariae, matris Iesu, super cathedrale Mediolanensi urbis et ecclesiae mediolanensis imago
 Franciscus ("Franz") Di Cioccio, musicus rockicus
 Pius XI, papa et antea archiepiscopus Mediolani
 Paulus VI, papa et antea archiepiscopus Mediolani
 Bonvicinus de Rippa, poeta et scriptor
 Ioannes Rota, compositor
 Georgius Strehler, director theatralis

 Nati 
 ca. 1200 Urbanus III, papa
 1460 Donatus Montorfano pictor
 1495 Franciscus II Sfortia
 1499 Pius IV, papa
 tertio decennio sedecimi saeculi Iosephus Arcimboldo, pictor.
 1538 Ioannes Paulus Lomazzo, pictor
 1564 Fridericus Borromeo, archiepiscopus
 1584 Franciscus Maria Richini, architectus
 ca. 1700 Ioannes Baptista Sammartini, compositor
 1738 Caesar Beccaria, philosophus ac iusperitus
 1785 Alexander Manzoni, scriptor ac poeta
 1785 Ioannes Ricordi, musicae editor
 1877 Camillus Caccia Dominioni, cardinalis
 1903 Hyacinthus Mondaini, pictor ateque humorista
 1913 Ludovicus Caccia Dominioni, architectus
 1914 Albertus Lattuada, moderator cinematographicus
 1916 Dinus Risi, moderator cinematographicus
 1916 Eugenius Calabi, mathematicus
 1916 Ferdinandus Longoni, praeses esperantistarum Catholicorum
 1932 Georgius De Simone, diurnarius et scriptor
 1933 Danilus Mainardi, zoologiae et ethologiae peritus
 1935 Aentius Jannacci, cantor
 1936 Silvius Berlusconi, vir in Re Publica
 1940 Henricus Bombieri, mathematicus
 1942 Mauritius Pollini, clavista
 1949 Leonardus Treviglio, histrio
 1950 Marcus Tullius Giordana, moderator cinematographicus
 1952 Maria Ludovica Colombo, cantrix
 1952 Andreas De Carlo, scriptor
 1952 Eugenius Finardi, cantor et musicus
 1953 Anna Maria Testa, praeconii mercatorii perita
 1953 Elizabetha Viviani, cantrix et histrio televisiva
 1958 Silvius Soldini, moderator cinematographicus
 1961 Mauritius Milani, comicus et scriptor
 1962 Elena Cattaneo, neurobiologa et senatrix ad vitam
 1963 Diana Est, cantrix
 1964 Conradus Sanguineti, episcopus papiensis
 1966 Benedicta Boccoli, actrix theatralis et histrio televisiva
 1970 Stephanus Secco, tenor
 1978 Albertus Bona, moderator cinematographicus

 Mortui 

 397 Ambrosius, episcopus ac theologus
 fere 1431 Gasparinus Barzizius Bergamensis
 1466 Franciscus I Sfortia
 1502 Donatus Montorfano, pictor
 1539 Iosephus Arcimboldo, pictor
 1584 Carolus Borromeo, sanctus
 1600 Ioannes Paulus Lomazzo, pictor
 1631 Fridericus Borromeo, archiepiscopus
 1658 Franciscus Maria Richini, architectus
 1775 Ioannes Baptista Sammartini, compositor
 1794 Caesar Beccaria, philosophus ac iusperitus
 1873 Alexander Manzoni, scriptor ac poeta
 1901 Iosephus Verdi, compositor
 2001 Indrus Montanelli, scriptor diarii
 2004 Hector Boschini, religiosus
 2012 Carolus Maria Martini, archiepiscopus
 2015 Lucas Ronconi, moderator theatralis
 2024 Georgius De Simone, diurnarius et scriptor

 Urbis administratio 
A die 21 Iunii 2016, urbis praefectus est Iosephus Sala.

 Aedificia egregia 
 Abbatia Sanctae Mariae Claraevallis Mediolanensis
 Castellum Sfortianum
 Ecclesia Cathedralis Mediolanensis
 Platea Ecclesiae Cathedralis (Mediolanum)
 Porticus Victorio Emmanueli II dicatus
 Platea ad theatrum La Scala

 Institutiones publicae 
 Bibliothecae 
 Bibliotheca Ambrosiana

 Scholae 
 Facultas Theologica Italiae Septentrionalis
 Institutum Studiorum Politicorum Internationale
 Pontificium Istitutum Ambrosianum Musicae Sacrae
 Universitas Catholica Sacri Cordis Iesu
 Universitas Studiorum Mediolanensis

 Musea 
 Pinacotheca Brerae
 Pinacotheca Artis Hodiernae (Mediolanum)

 Theatra 
 La Scala (theatrum Mediolanense)
 Parvum Theatrum Mediolanense

 Ecclesia Catholica Romana 
Archidioecesis Mediolanensis (metropolitana) est maxima mundi quod ad populationem pertinet. Praesens archiepiscopus est cardinalis Angelus Scola. Multi archiepiscopi Mediolani postea papae creati sunt: ultimus Ioannes Baptista Montini, papa Paulus VI.

Archidioecesis Mediolanensis ritum proprium et unicum habet, qui (ex nomine Sancti Ambrosii) "ambrosianus" nominatur:
 1. Missae, Vesperae, et cetera sacra more proprio celebratae sunt;
 2. Calendario proprio (in primis Carnevalis festivitate);
 3. Antiquus "ambrosianus" cantus est, sic ut Gregorianum admodo dissimilem. Ad servandum sacrum musicale patrimonium, Pontificium Istitutum Ambrosianum Musicae Sacrae (PIAMS) in unum cum romanae Piams, conditum estPontificium Istitutum Ambrosianum Musicae Sacrae.

 Vectura 

 Aeroportus 
 Aeroportus Mediolani-Linati seu Aeroportus Internationalis "Henricus Forlanini"

 Commeatus 
Ferrivia subterranea metropolitana Mediolanensis (vulgo la metro 'Subterranea Mediolanensis') omne die multissimos homines transvehit.

 Loci 
Mediolanum urbs toto orbe praeclara est propter La Scala, theatrum lyricum, Iosephi Piermarini opus.

Etiam illustris sunt Bibliotheca Ambrosiana, pinacotheca Brerae, Porticus Victorio Emanueli dicatus et Piccolo teatro di Milano.

 Ludi athletici 
AC Milan et FC Internazionale Milano sunt pediludii turmae urbis Mediolani.

 Regiones urbanae et vici 
 Regio I (media urbs). Comprehenduntur Braida, Platea Ecclesiae Cathedralis, Porta Ticinensis
 Regio II. Comprehenduntur Crescentiacum, Golula, Graecum, Praecautum, Tauri Turris, Vicus Maggiolini
 Regio III. Comprehenduntur Cimilianum, Civitas Studiorum, Hortulus, Vicus Feltria
 Regio IV. Comprehenduntur Caprianum, Mediolanum Sancta Iulia, Mons Luparius, Murocintus, Nuceta, Pons Lambrus, Roboretum, Tilietum, Vicus Forlanini
 Regio V. Comprehenduntur Claravallis, Gratasollia, Morivio, Runchetulus Ranarum
 Regio VI. Comprehenduntur Laurentilium, Runchetulus supra Navigium, Vicus Sancti Ambrosii
 Regio VII. Comprehenduntur Aslianum, Badalocum, Modianum, Quintum Romanum, Vicus Sancti Syri
 Regio VIII. Comprehenduntur Baretina, Boldinaschum, Burgus Hortulanorum, Campus Florum, Garinianum-Marcidum, Ghisulfa, Lampunianum, Trennum, Vicus Glareatensis, Villa Alba, Villa Bezonis
 Regio IX. Comprehenduntur Affonum, Bruttianum, Centrum Directionalis, Insula, Rocha Arcimboldorum, Senianum
 Vide etiam: Vicus Sancti Marci

 Municipia finitima 
Assagum, Aresium, Barenzatum, Brixium, Bollatum, Buccinascum, Cassina de PiroItalicae: Pero, Gizanumitalicae: Cesano Boscone , Colonium, Corsicum, Cortemanum, Cusiacum, Novatum, Opera, Piscaria, Rhaudum, Rozanum, Fanum Sancti Donati, Secratum, Sextus ab Urbe Lapisitalicae: Sesto San Giovanni, Septimus ab Urbe Lapisitalicae: Settimo Milanese, Trezzanum, VimodronumFons

 Notae 

 Bibliographia 
 Fontes antiquiores
 1274 : Bonvicinus de Rippa, De magnalibus urbis Mediolani Textus pdf
 1735 : Petrus Gratiolius, De praeclaris Mediolani aedificiis quae Aenobarbi cladem antecesserunt dissertatio, cum duplici appendice, altera de sculpturis ejusdem urbis ... altera de carcero Zebedeo .... Mediolani: in Curia Regia Textus apud Internet Archive
 1778 : Angelo Pavesi, Memorie per servire alla storia del commercio dello stato di Milano, e di quello della città e provincia di Como in particolare. Comi Textus apud Internet Archive
 1911 : Nathaniel Newnham-Davis, The Gourmet's Guide to Europe (3a ed. Londinii: Grant Richards, 1911) pp. 237-241

 Scripta recentiores
 Julian Coman, "How the megacities of Europe stole a continent’s wealth" in The Observer (10 Novembris 2019)
 Aldo De Maddalena, ed., Storia di Milano. 18 voll. Romae: Istituto della Enciclopedia Italiana, 1995–1996
 Aliae encyclopaediae
 "Mediolanensis ducatus, Mediolanum" in 

 Grossus ambrosinus
 Urbs metropolitana Mediolanensis
 Provincia Mediolanensis

 Nexus externi 

 Situs proprius urbis


Categoria:Urbes milies milium incolarum