Albania

Albania (Albanice Shqipëria) est civitas Europaea in paeninsula Balcanica sita (multitudo 3 700 000, circiter 28 000 chiliometrorum quadratorum). A septemptrione Monte Nigro, oriente Kosoviae et Macedoniae, meridie Graeciae, occidente mari Hadriatico finitur. Caput est Tyrana, et primae urbes sunt Scodra, Dyrrhachium, et Neocastrum (Elbasan), a circiter 100 000 hominum incultae.

 Etymologia 
Shqipëria, vernaculum civitatis nomen, 'Terram aquilarum' significat, de rebellione contra Turcos a Georgio Castriota Scanderbego anno 1433 ducta adoptatum. Illo tempore, territorii liberi incolae gentilicium shqipëtar adoptaverunt quia vexillum quo Scanderbegus principali utebatur signo aquila imperiali bicephala, quae Byzantinorum heres fuerat, possidebat. Nomen Albania vox Latina, indigenis aliena, 'Civitatem altorum montium propter nivem candidorum' significat, cuius nomen Antiquitate etiam magnae Caucasi parti datur.

 Historia 
Albania Graecarum coloniarum diversarum locus fuit, et posterius etiam Romanae provinciae Illyrici pars fuit. Continue variis nationibus capta, denique Imperio Ottomanico anno 1478 absorpta est.

Post Bellum Balcanicum Primum, Albania de Imperio Ottomanico suam libertatem anno 1912 declaravit, sed civitas instabilis mansit. Ab Italia capta est per secundum bellum mundanum. Italianis eductis, Stalinistica repugnantia ab Envere Hoxha ducta dominationem adepta est.

Usque ad annum 1990, quinque annos post Enveris Hoxha mortem, Albania tum occidente tum aliis altero Belli Frigidi latere sitis civitatibus, Unione Sovietica et Sina, segregata civitas est. In praesenti, in civitate occidentalis generis democratia constituitur. Civitas oeconomicas quaestiones patitur, et cum crimine ordinato et cum Agri Merulensis refugitis problemata habet.

 Geographia 
Albania Paeninsula Balcanica situ est et area 28,748 chiliometrorum habet. 70% territorii montani et maximum culmen, 2753 metra super maris planum altum, est mons Corabum (Albanice Korabi, Macedonice: [Кораб]). 
Reliqua superficies angustis vallibus et alluvialibus planiciebus, aegre agriculturae utilibus quia eluviones siccitatis epochis alternant, componitur. Fecundissimae terrae lacubus Ochridae (Albanice Liqeni i Ohrit, Macedonice Охридско Езеро), Magnae Prespae (Albanice Liqeni i Prespës, Macedonice Преспанското Езеро et Graece Μεγάλη Πρέσπα) et Parvae Prespae (Graece Μικρή Πρέσπα)] finitimae et inter planitiem et montem intermediorum aequorum sunt.

Lacus LabeatisAntonio Sciarretta's Toponymy - Ancient Toponymy: Illyricum URL www.asciatopo.altervista.org praecipuum est, hodie Lacus Scudrae nomen habet.

Praecipuum flumen est Drilon (Albanice Drini, Macedonice et Serbice Дрим/Drim), 282 metra longum, toto anno stabilem torrentem aquae habens. Alia flumina, adhuc aliquae velut Apsus (Albanice Semani) et Aous (Albanice Vjosë sive Vjosa), amplius 160 chiliometra longi, reapse paene sicca aestate sunt.

Albania litus 450 chiliometra longum inter maria Ionium et Hadriaticum habet.

Litore, caelum est Mediterraneum, cum annua media temperatura 16 gradus (7º hieme). Nihilominus, terris intestinis continentale caelum dominatur, cum media 10 gradus et subitis temperaturae discrepantiis praeter annum.

Praecipuae opes naturales sunt petroleum, gasium naturale, carbo, chromium, lignum, niccolum, et potentia hydroelectrica.

Lacūs
 Lacus Labeatis (hodie Lacus Scudrae)
 Lacus Lychnidus (alia nomina: Lacus Achridae, Lacus Ochridae)
 Magnus Lacus Prespae
 Parvus Lacus Prespae

Flumina

 DriloAntonio Sciarretta's Toponymy - Ancient Toponymy: Illyricum URL www.asciatopo.altervista.org (-onis) vel Drilon (-onis) Drin
 Aous
 Eordaicus seu Deabolis (alia nomina: Diabolis) (Devoll)
 Genesus seu Scampis
 Osum
 Mathis
 Erzen
 Fan
 Apsus
 Drino
 Ishëm
 Cinna
 Valbona
 Buna
 Gashi

 Politia 
Ex anno 1990, Albania est democratia parlamentaria. Civitatis dux est praeses rei publicae, quinquennio per suffragium indirectum per Contione (Kuvendi) electus. Praeses rei publicae primum administrum et gubernationem (septendecim administros et novem secretarios Civitatis) nominat, et eos probationi Contionis submittit.

Principales politicae partes in Albania sunt:

 Factio Socialisticae Albaniae (Partia Socialiste e Shqipërisë, PSSH), anno 1991 constitutae et Internationalis Socialistici membrum. A praesenti primo administro Fatos Nano ductae, nationem de anno 1997 gubernat. Anni 2001 comitiis, 41,5% suffragiorum (52.8% anno 1997) accepit et 73 parlamentarios in Contione possidet.
 Factio Democraticae Albaniae (Partia Demokratike e Shqipërisë, PDSH), conservativi generis. Praecipuae partes oppositionis de anno 1997. Anno 2001, cum 36,8% suffragiorum 46 parlamentarios congregavit (35 anno 1997).
 Factio Democraticae (Partia Demokrate), 5,1% suffragiorum et 6 parlamentarios.
 Factio Socialdemocraticae (Partia Social-Demokrate, PSD), cum PSSH Fatos Nano sociatae. Anno 2001 3.6% suffragiorum et 4 parlamentarios adeptae sunt.

Kuvendi i Shqipërisë (Contio Albaniae), Communistis regentibus, Kuvendi Popullor (Contio Populi) nota, parlamentum unicamerale est cum officio in politia intestina et extera et mutandae constitutionis. Maxima pars Contionis (Kuvendi) quoque quarto anno renovatur et a 100 parlamentariis maiore parte absoluta electis componitur quibus alii 40 partibus pro modo electi adduntur.

 Praefecturae et districtus 
120px|thumb|Praefecturae Albaniae
Albania in duodecim praefecturas (Albanice publice qark/qarku, sed crebro prefekturë/prefektura) dividitur. (Inter exclusionis signa Albanice).
  Praefectura Caput  1  Antipatrea (Berat) Antipatrea (Berat)  2  Deborus (Dibër) Episcopia (Peshkopi)  3  Dyrrhachium (Durrës) Dyrrhachium  4  Neocastrum (Elbasan) Neocastrum  5  Fier Fier  6  Argyrocastrum (Gjirokastër) Argyrocastrum  7  Coryza (Korçë) Coryza (Korçë)  8  Cucesium (Kukës) Cucesium (Kukës)  9  Lissus (Lezhë) Lissus (Lezhë) 10  Scodra (Shkodër) Scutarum (Shkodër) 11  Tyrana (Tiranë) Tyrana (Tiranë) 12  Aulon (Vlorë) Aulon (Vlorë)


Aeque unaquaeque praefectura in districta (Albanice: rrethe) dividitur. Hic hae districta sunt (inter exclusionis signa Albanice):
  Districtus Caput Districti Praefectura  1  Antipatrea (Berat) Antipatrea (Berat) Antipatrea (Berat)  2  Bulquiza (Bulqizë) Bulquiza (Bulqizë) Deborus (Dibër)  3  Delvina (Delvinë) Delvina (Delvinë) Aulon (Vlorë)  4  Deabolis (Devolli)  Bilistium (Bilisht) Coryza (Korçë)  5  Deborus (Dibër) Episcopia (Peshkopi) Deborus (Dibër)  6  Dyrrhachium (Durrës) Dyrrhachium (Durrës) Dyrrhachium (Durrës)  7  Neocastrum (Elbasan) Neocastrum (Elbasan) Neocastrum (Elbasan)  8  Fier (Fier) Fier (Fier) Fier (Fier)  9  Argyrocastrum (Gjirokastër) Argyrocastrum (Gjirokastër) Argyrocastrum (Gjirokastër) 10  Grampsium (Gramsh) Grampsium (Gramsh) Neocastrum (Elbasan) 11  Hasium (Has) Cruma (Krumë) Cucesium (Kukës) 12  Cavaja (Kavajë) Cavaja (Kavajë) Tyrana (Tiranë) 13  Colonia (Kolonjë) Erseca (Ersekë) Coryza (Korçë) 14  Coryza (Korçë) Coryza (Korçë) Coryza (Korçë) 15  Croia (Krujë) Croia (Krujë) Dyrrhachium (Durrës) 16  Cusova (Kuçovë)  Cusova (Kuçovë)  Antipatrea (Berat) 17   Cucesium (Kukës) Cucesium (Kukës) Cucesium (Kukës) 18  Curbinum (Kurbin) Lasium (Laç) Lissus (Lezhë) 19  Lissus (Lezhë) Lissus (Lezhë) Lissus (Lezhë) 20  Librazdium (Librazhd) Librazdium (Librazhd) Neocastrum (Elbasan) 21  Lusnia (Lushnjë) Lusnia (Lushnjë) Fier (Fier) 22  Malesia (Malësi e Madhe) Coplicum (Koplik) Scodra (Shkodër) 23  Mallacastrum (Mallakastër) Bylis (Ballsh) Fier (Fier) 24  Matum (Mat) Burrelium (Burrel) Deborus (Dibër) 25  Mirdita (Mirditë) Resenum (Rrëshen) Lissus (Lezhë) 26  Pecinium (Peqin) Pecinium (Peqin) Neocastrum (Elbasan) 27  Premeta (Përmet) Premeta (Përmet) Argyrocastrum (Gjirokastër) 28  Pogradezium (Pogradec) Pogradezium (Pogradec) Coryza (Korçë) 29  Puca (Pukë) Puca (olim EpicariaAntonio Sciarretta's Toponymy - Ancient Toponymy: Illyricum URL www.asciatopo.altervista.org) (Pukë) Scodra (Shkodër) 30  Onchesmus (Sarandë) Onchesmus (Sarandë) Aulon (Vlorë) 31  Scodra (Shkodër)  Scutarum (Shkodër) Scodra (Shkodër) 32  Scraparum (Skrapar) Sorovoda (Çorovodë) Antipatrea (Berat) 33  Tepelena (Tepelenë) Tepelena (Tepelenë) Argyrocastrum (Gjirokastër) 34  Tyrana (Tiranë) Tyrana (Tiranë) Tyrana (Tiranë) 35  Valebona (Tropojë) Baerampzurium (Bajram Curri) Cucesium (Kukës) 36  Aulon (Vlorë) Aulon (Vlorë) Aulon (Vlorë)

 Oeconomia 
Ruto communismo anno 1990, Albania oeconomica programata in apertiorem oeconomiam mercatus eiecit. Democratice electa gubernatio Aprili mense anni 1992 munus assumens ambitiosum oeconomicum correctorium programma ad oeconomicum detrimentum retinendum et ad nationem in via oeconomiae mercatus accomodandam eiecit. Praecipua elementa pretiorum et permutatorii systematis liberalizationem, fiscalem solidationem, monetariam continentiam et firmum redituum actum incluserunt. Quae cum structuralium emendationum fasce completa sunt, privatizatione, domorum effectoriarum pecuniariique campi emendatione et oeconomiae mercatus et privati campi activitati compagis creatione inclusis. Pleraque pretia liberalizata sunt et nunc regionis typicis planis appropinquant. Pleraque agricultura, publicae aedes, et parva industria, una cum transvectione, diaconiis et parvis et mediis domis effectoriis privatizatae sunt. Severe contracta oeconomia per annum 1989, oeconomia gradatim assurrexit, denique superandis anni 1989 planis decennio 1990 exeunte. De illo tempore pretia etiam ascenderunt, nihilominus, oeconomica penuria plerisque incolarum continuavit. Anno 1995, Albania magnas publicas domus effectorias privatizare coepit. De anno 2000, Albania rapidiorem oeconiae expansionem experta est.

Obsignatam Consensionem Stabilitionis et Consociationis Iunio Iulioque anno 2006 secuti, Unionis Europaeae administri Albaniam hortati sunt ut emendationem efficeret, cogitationibus dirigendis ad libertatem preli, proprietatis jus, institutorum constructionem, ethnicorum allophylorum respectum et municipalibus comitiis internationalium normarum observantiam. Albania ingentem recuperationem fecit, construenda moderna et diversificata oeconomia. Recentes administrationes meliorem nationis infrastructuram fecerunt et aemulationes mercatorias in maritimis portibus, ferriviis, telecommunicationibus, electridis generatione, gasii naturalis distributione et aeriportibus. Periegesis in Albaniam ponderis industria et rapidissime crescit. Notissimae periegeticae antiqui Apolloniae, Buthroti, et Croiae loci attractiones sunt. Albanum litus se periegeticis magis magisque populare propter relative intactam naturam et oras maritimas facit.

 Demographia Albaniae 
Hic commentarium de demographia Albaniae agitur. Plerumque rationarium e Libri factorum mundanorum Centralis Intellegentiae Agenturae (Anglice CIA World Factbook) editione extrahitur quia solemne rationarium prae manu non est.

 Structura aetatisAlbania. The World Factbook
0-14 annos nati: 17.6% (viri 284,636/feminae 256,474)
15-64 annos nati: 69.4% (viri 1 047 450/feminae 1 085 408)
65 annos nati et seniores: 13% (viri 186 335/feminae 214 276) (anno 2020)

 Media aetatis 
Toti incolae: 34.3 annos 
Viri: 32.9 annos.
Feminae: 35.7 annos (anno 2020)

 Index incolarii incrementi 
0.22% (anno 2022)

 Natalium index 
12.96 ortus pro mille incolarum (anno 2022)

 Obituum index 
7.31 obitus pro mille incolarum (anno 2022)

 Totius migrationis index 
Circiter 2 milia Albanorum emigratorum sunt.

 Sexualis proportio 
Ortu: 1.07 viri pro femina
Juniores quam 15 annos: 1.1 viri pro femina
15-24 annos: 1.11 viri pro femina
25-54 annos: 0.92 viri pro femina
55-64 annos: 0.92 viri pro femina
65 annos et seniore: 0.66 viri pro femina
Toti incolae: 0.97 viri pro femina (anno 2022)

 Index mortalitatis infantium 
Toti incolae: 10.82 obitus pro mille vivorum natorum
Male: 11.85 obitus pro mille vivorum natorum
Female: 9.71 obitus pro mille vivorum natorum (anno 2022)

 Exspectatio vitae ortu 
Toti incolae: 79.47 annos
Viri: 76.8 annos
Feminae: 82.33 annos (anno 2022)

 Index fertilitatis 
1.54 pueri nati pro femina (anno 2022)

 Nationalitas 
Substantivum: Albanus, -i (masc.), Albana, -ae (fem.)
Adjectivum: Albanus, -a, -um sive Albanicus, -a, -um

 Ethnici globi 
Anni 2001 census aestimatio:
Toti: 3.069.275
Albani: 3.026.383 = 98.6%
Graeci: 3,5.829 = 1.2%
Macedones: 4.148 = 0.1%
Aromani: 992 
Montinigrenses: 678
Alii: 1.245

Secundum Societatem Farsarotul, Aromani nationis Meridiem incolunt; secundum Universitatem Graecensem, Serbii Montinigrenses Septemtrionem incolunt.

 Religio 
Musulmani: 38,8% (quorum plerique Sunnitae)https://web.archive.org/web/20130530212303/http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/Albania/rbodies.htmlhttps://web.archive.org/web/20100706013511/http://www.consolatoalbanesemilano.org/lalbania_oggi.htmlhttp://www.religiousintelligence.co.uk/country/CountryID=103https://web.archive.org/web/20091114073222/http://www.reference.com/browse/nonreligioushttps://web.archive.org/web/20090822041707/http://www.adherents.com/largecom/com_atheist.html
Orthodoxi Albani: 23%
Catholici Romani: 13,5%

Centesimae partes aestimantur; prae manu praesens rationarium de religiosa affiliatione; omnes meschitae et ecclesiae anno 1967 clausae sunt et religiosae observantiae interdictae; mense Novembri anni 1990 Albania privatam religiosam praxin sinere coepit.

 Linguae 
Lingua Albanica (solemnis-generatim {?} dialecto Toscica fundata sed cum Gegico lexico locupletata).

 Alphabetizatio 
Definitio: sex annos nati et seniores legendo scribendoque capaces
Toti incolae: 98.1%
Viri: 98.5%
Feminae: 97.8% (2018)

 Vexilla Albaniae 

 Notae 

 Bibliographia 
 R. Elsie, Early Albania, a Reader of Historical Texts, 11th-17th Centuries. Wiesbaden, 2003

Georgius Fishta

 Nexus externi 

!
Categoria:Civitates sui iuris
Categoria:Condita 1912