Menander

Menander (Graece Μένανδρος; natus Athenis anno 342/341 a.C.n.; mortuus ibidem 292/291 a.C.n.) fuit praecipuus generis comoediae novae poëta Graecus.

 Vita 
Menander fuit filius Diopithis Cephisidis uxorisque Hegestrates; natus est archonte Sosigeni, anno 342/1 a.C.n.IG XIV 1184; Suda s.v. Menandros. Secundum fontes varios aevi posterioris fuit nepos Alexidis,Suda s.v. Alexis; sed res in dubio est. contubernalis Epicuri, 638. discipulus TheophrastiBarigazzi (1965) qui Menandrum peripateticum fuisse volebat., amicus Demetrii Phalerei cuius patrocinio inter 317 et 307 a.C.n. tegebatur nec tamen eum in Aegyptum sequi voluit,Diogenes Laertius, Vitae philosophorum 5.36, 5.79; cf. Alciphron, Epistulae 4.19.14. amator hetaerae Glycerae.Athenaeus, Deipnosophistae 594d, cf. Martialis, Epigrammata 14.187. Mortuus est aut anno 292/291 aut paulo post.Aulus Gellius, Noctes Atticae 17.4.4, 17.21.42. Eius sepulcrum Pausanias vidit iuxta viam quae a Piraeo Athenas duxit; effigiem (cuius inscriptio etiam hodie servatur) in theatro Athenarum observavit. 1.2.2, 1.21.1; IG II2 3777. De vita sententiisque Menandri primus scripsit coaevalis eius Lynceus Samius, qui et ille discipulus fuit Theophrasti, in libro nunc deperdito De Menandro.Lynceus fr. 35 Dalby; Athenaeus, Deipnosophistae 242b.

 Opera 
Menandrum scripsisse alii fabulas 108 dixerunt, alii 109, Apollodorus autem 105;Aulus Gellius, Noctes Atticae 17.4.4. quarum primam, titulo Orge, anno 321 docuit.Anonymi De comoedia 17; Hieronymus, Chronicon ab abr. 1696. Octies tantum palmam rettulisse diciturː post mortem igitur magis placuit quam vivus. Tum enim Philemon ei praeferri solebatQuintilianus X.1.72 et III.7.18. Aulus Gellius XVII.4.1..

Index fabularumː
 Adelphi
 Agroecus
 Alaes
 Anatithemene
 Andria
 Androgynus
 Anepsii
 Aphrodisius
 Apistus
 Arrhephorus
 Aspis
 Auton Penthon
 Boeotia
 Canephorus
 Carchedonius
 Carina
 Catapseudomenus
 Cecryphalus
 Chalcia
 Chalcis
 Citharistes
 Cnidia
 Colax (321) Coneazomenae
 Cybernetae
 Dactylius
 Dardanus
 Demiurgus
 Didymae
 Dis Exapaton
 Disidaemon
 Dyscolus (317/6 Lenaeis)
 Empipramene
 Enchiridium
 Epangellomenus
 Epiclerus
 Epitrepontes
 Eunuchus
 Georgus
 Glycera
 Halieus
 Heauton Timorumenus
 Heniochus (312 Dionysiis)
 Heros
 Hieria
 Hippocomus Homopatrii
 Hydria
 Hymnis
 Hypobolimaeus
 Imbrii (302/301 Dionysiis)
 Leucadia
 Locri
 Menagyrtes
 Messenia
 Methe
 Misogynes (c. 195 repetita)
 Misumenus
 Nauclerus
 Nemesis
 Olynthia
 Orge
 Paedium
 Pallace
 Paracatathece
 Periciromene
 Perinthia
 Phanium
 Phasma (c. 250 et 167 repetita) Philadelphi
 Plocium
 Polumeni
 Proëncalon
 Progamon
 Pseuderacles
 Psophodeës
 Rhapizomene
 Samia
 Sicyonius
 Stratiotae
 Synaristosae
 Synephebi
 Synerosa
 Thais
 Theophorumena
 Thesaurus
 Thettale
 Thrasyleo
 Thyrorus
 Titthe
 Trophonius
 Xenologus

 De arte dramatica 
In fabulas mores hominum cuiuscumque generis inducebat. Vitam cotidianam imitabatur dum tamen archetypos huius generis comoediae servat. Ita Ovidius eos enumerabatː

dum fallax servus, durus pater, inproba lena
vivent et meretrix blanda, Menandros erit.Amores I.15.17-18.

Sunt alii quidem ut coquus loquax aut senex avarus aut miles gloriosus. Siquidem amor a vetere comoedia omnino aberat, apud Menandrum adulescentium amores actionem semper movent et eius fabulae ad matrimonium tendunt. Ita Ovidiusː

Fabula iucundi nulla est sine amore Menandri,
et solet hic pueris virginibusque legi.Tristia II.370-1.

At Menander aliquid humanioris archetypis addere soletː ita senex morosus in Dyscolo mundum sine bello, litibus, iudiciis optatDyscolos actus IV scaena 5. et meretrices saepe spectatorum benevolentiam humanitate sua captant ut Chrysis in Samia. Rarae sunt personae omnino malaeFortasse Scrimines in Aspide..

Fallacia et personarum errores saepe actioni momentum dant. Spectatores vero per aliquem deum in prologo, Euripideo ut ita dicam modo, certiores facti sciunt quae personae ignorant atque ita eorum erroribus gaudere possunt.

 De elocutione 
Eleganti dialecto Attica utebatur atque summisso genere dicendi quod sermoni famililiari aptissimum esset. Quintilianus eum unice admirabatur atque laudabat et exemplum omnibus oratoribus ita ponebatː Menander, qui vel unus meo quidem iudicio diligenter lectus ad cuncta quae praecipimus effingenda sufficiat: ita omnem vitae imaginem expressit, tanta in eo inveniendi copia et eloquendi facultas, ita est omnibus rebus personis adfectibus accommodatusInstitutio oratoria X.1.69. Cf. ibid. I.8.7. Guillemette Mérot, "Ménandre dans l’institution oratoire : anatomie d’un jugement critique", Revue de philologie, de littérature et d'histoire anciennes 2014ː 125-149. Breves imprimis sententias morales cudere callebatLuigi Leurini,	Proverbi nelle Commedie di Menandro, Perusiae, 2019., quae versu uno non longiores monosticha dicebantur atque solae in anthologia collectae Medio Aevo adhuc legebanturEditio Dindorfii cum Henrici Stephani Latina interpretatione.. E quibus nonnullas spurias fuisse eruditi hodie suspicantur nec omnes ab ipso Menandro scriptas.

In sermone trimetris iambicis vulgo utebaturJohn Williams White, "The Iambic Trimeter in Menander", Classical Philology, 1909ː 139-161., cum vero sermo commotior fiebat etiam tetrametris trochaicis. Chorus inter actus nihil aliud, ut videtur, quam saltabat. Certe nulla carmina choralia servantur.

 De posteritatis iudicio 
Posteri vero praecipuum comoediae novae scriptorem ac velut eius exemplar fuisse Menandrum iudicarunt. Eius imago cum personis suis in sculptura, pictura, operibus tessellatis divulgata Deli, Mytilenis, Pompeiis... reperta est. Permulta sunt fragmenta papyracea in Aegypto quae versibus Menandreis inscripta inveniuntur. Scriptores Romani comoedias Menandri valde admirabantur; ex quibus Terentius illum tam studiose imitatus est operibus suis (praecipue Andria, Eunucho, Adelphis) ut a Caesare dimidiatus Menander vocatus sit. Sententia Menandri alea iacta esto Caesar ipse usus est cum Rubiconis consilium cepisset transeundi. Intervenientibus Plauto Terentioque Menander pater comoediae occidentalis iure appellari potestVictor Martin (1959).. Nihilominus fortasse ultimis antiquae aetatis saeculis minus placuit; certe Medium Aevum non evasit. Medio aevo, operibus genuinis deperditis, florilegio sententiarum tantum Menander illustris erat. Nostra aetate multa fragmenta papyracea reperta sunt, unaque fabula fere completa, titulo Dyscolus.

 Notae 

 Fontes antiqui 
 In Stobaei Eclogis multa deperditarum fabularum fragmenta inveneris.
 Plutarchus, De comparatione Aristophanis et Menandri compendium. (= Moralia X.59)
 Quintilianus, libro decimo Institutionis oratoriae I.69-72.

 Bibliographia 
 Editiones et versiones operum collectorum
 W. G. Arnott, ed. et interpr., Menander. 3 voll. Cambridge: Harvard University Press, 1979- (Loeb Classical Library) 
 Maurice Balme, interpr., Menander: The plays and fragments. Oxonii: Oxford University Press, 2001 
 Collection des Universités de Franceː Ménandre Tome I (Jean-Marie Jacques) 1. La Samienne, 1971 et 1989. 2. Le Dyscolos, 1983 3. Le Bouclier, 1998. Tome II (Alain Blanchard). Le Héros. L’Arbitrage. La Tondue. La Fabula incerta du Caire, 2013. Recensio critica Tome III. Le laboureur - La double tromperie - Le poignard - L’eunuque - L’inspirée - Thrasyléon - Le Carthaginois - Les femmes qui boivent la ciguë - La Leucadienne -Le haï - La Périnthienne, 2016 Recensio critica Tome IV. Les Sicyoniens, 2009. Recensio critica
 Norma Miller, interpr., Menander: Plays and fragments. Londinii: Penguin, 1987
 Rudolfus Kassel et alii, Poetae comici Graeciː Testimonia et Fragmenta apud scriptores servata Tomus VI.2 Menander, De Gruyter, 1998
 F. H. Sandbach, ed., Menandri reliquiae selectae. Oxonii: e typogr. Clarendoniano, 1972 (Scriptorum Classicorum bibliotheca Oxoniensis). Ed. correctior, 1976. 2a ed., 1990 

 Historica et critica
 Adelmo Barigazzi, La formazione spirituale di Menandro, Augustae Taurinorum, 1965 Recensio critica Altera recensio critica
 Alain Blanchard, Essai sur la composition des comédies de Ménandre, Les Belles Lettres, 1983 Recensio critica
 La comédie de Ménandre. Politique, éthique, esthétique, Paris, PUPS, 2007 Recensio critica
 Gualtiero Calboli, "Térence et Ménandre selon Aelius Donatus. Le grammairien Donat au premier niveau d’une critique littéraire", Ars scribendi, 2012
 Angelo Casanova (curator), Menandro e l'evoluzione della commedia greca, Florentiae, 2014
	Sérafim Charitonidis, Lilly Kahil, René Grinouvès, Les mosaïques de la Maison du Ménandre à Mytilène, Bernae, 1970 Recensio critica Altera recensio critica
 Éric Csapo, "Mise en scène théâtrale, scène de théâtre artisanale : les mosaïques de Ménandre à Mytilène, leur contexte social et leur tradition iconographique", Pallas. Revue d'études antiques, 1997ː 165-182
 Christophe Cusset, Ménandre ou la comédie tragique, CNRS, 2003
 Eric Handley et André Hurst, Relire Ménandre, Genavae, Droz, 1990. Recensio critica Altera recensio critica
 Fondation Hardt,	Ménandre : sept exposés suivis de discussions, Genavae, 1970 Nonnullae paginae apud Guglum librorum
 Sander Goldberg, The making of Menander's comedy. Londinii: Athlone Press, 1980 
 Angela Heap, Behind the mask : character and society in Menander, Bloomsbury Academic, 2019 Nonnullae paginae apud Guglum librorum Recensio critica
 André Hurst, Dans les marges de Ménandre, Genavae, Droz, 2015 Recensio critica
 Nathalie Lhostis, "Voir et savoir dans les comédies de Ménandre : le passage de la perception à son interprétation", Cahier des études anciennes, 2014ː 87-109
 Victor Martin, "Ménandre, souche du théâtre comique occidental", L'Antiquité Classique, 1959ː 186-200
 Sebastiana Nervegna, Menander in Antiquity: The Contexts of Reception, Cambridge University Press, 2013. Recensio criticaAltera recensio critica Tertia recensio critica
 Giuseppe Pompella (curator),	Lexicon Menandreum, Hildeshemii, 1996
 Philippus Renault, 'Ménandre : le comique raffiné', Folia Electronica Classica 2006(12). Hic legere potes
 'Le théâtre sous les pieds : les mosaïques de la maison du Ménandre à Mytilène (Lesbos)', L'Archéologue, 2017(141) : 26-41.
 Ariana Traill, Women and the Comic Plot in Menander. Cambridge Univ. Press, 2008 Recensio critica Nonnullae paginae apud Guglum librorum
 N. Zagagi The comedy of Menander: convention, variation and originality. London: Duckworth, 1994

!
Categoria:Nati 341 a.C.n.
Categoria:Mortui 291 a.C.n.
Categoria:Auctores Graeci antiqui
Categoria:Poetae Graeciae
Categoria:Scriptores Graeci antiqui
Categoria:Comici
Categoria:Discipuli Theophrasti