Astronomia

AstronomiaEbbe Vilborg, Norstedts svensk-latinska ordbok, editio secunda (2009). Vocabulum "scientia sideralis" in dictionario contrarie scripta est: "sideralis scientia." (Graece  'stella' +  'lex'), vel scientia sideralis, est veterrima scientia naturalis, summa omnium disciplinarum exactarum quae corpora caelestia resque cognatas extra nostrum orbem terrarum investigat. Mathematica, physica, chemiaque utitur ad originem et  universi explanandas. Res consultae plerumque sunt planetae, satellites (lunae), stellae, nebulae, galaxiae, cometae. Inter alias res ad astronomiam pertinentes sunt supernovae diruptae, radii gamma dirupti, quasaria, , pulsaria, et cosmica undarum micrometricarum radiatio scaenica. Astronomia ad summam omnia indagat quae praeter atmosphaeram telluris exoriuntur. Cosmologia est provincia astronomica quae universum investigat omne..

Haec scientia hodie a meteorologia et climatologia distinguitur, quae praesertim astrorum vis et effectus in caelum nostrum investigant, quamvis impetus ad stellas intellegendas primitus fuerat, ut agricolae idonea serendo, plantando, messem faciendo tempora anni scirent. Astronomia etiam distinguitur ab astrologia, arte quae futurum homini cuidam ab astris aliisque indiciis mundanis divinari conatur. At astrologia astronomiam complecti videtur, et astrologi sicut Claudius Ptolemaeus primum indagaverunt leges astronomicas quibus futuri loci planetarum, siderum, et caeterorum caelorum computarentur.

Physica et astronomia longe tam sibi annixae sunt ut primitus physica idem ac astronomia putari potuisset. Physici fuerunt qui theorias commenti sunt, quibus motus corporum caelestium explicatur et calendaria accuratius fiunt, et novas rationes excogitaverunt stellas observandi per radiationes earum. Galilaeus Galilaei anno 1609 telescopium invenit, quo planetas et lunas primum accuratius observavit indicia reperiens eos montibus et vallibus praeditos similes esse telluri. Isaacus Newtonus magnopere astronomiam tunc anno 1687 protulit, cum leges motus Newtoni comperit, quibus motus omnes planetarum nostri systematis solaris ad amussim mathematice calculati essent, secundum easdem leges quae res communes mundanaeque sequuntur. Anno 1921 Albertus Einstein calculationes astronomicas ad universum totum porrexit, nova fundamenta donans cosmologiae, cum relativitatis generalis theoriam repperit, universi expansionem ab Edwino Hubble observatam explicans.

Saeculo vicesimo, nova astronomiae aetas coepit, cum anno 1969 astronautae ad lunam navigarent et homines primum mitteret ruchetas nomine Voyager ('Navigator') praeter systema solare, ac multa alia automata ut systematis solaris planetae scrutentur. Hodie magna astronomiae pars origines, evolutionem, et ingenia physica chemicaque corporum caelestium intellegere quaerit. Ad finem illum scientifici praesertim radiationem electromagneticam et radiationem particularum et exempla lapidum ex aliis corporibus caelestibus investigant.

 Etymologia 
Vocabulum astronomia (a Graeco ἀστρονομία ab ἄστρον 'stella' + -νομία a νόμος 'lex' et 'cultura') 'legem stellarum' significat (vel 'culturam stellarum', secundum interpretationem). Astronomia non confundenda est cum astrologia, systemate fidei quod postulat res hominum cum locis rerum caelestium congruere.. Astrologia et astronomia, quamquam originem communem una partiuntur, omnino distinctae hodierno tempore sunt..

Vocabula astronomia et astrophysica
Vocabula astronomia et astrophysica sunt synonyma.... Sensu autem stricto, astronomia designat "studium rerum materieique extra atmosphaeram telluris et suarum proprietatum physicarum et chemicarum,"Anglice "the study of objects and matter outside the Earth's atmosphere and of their physical and chemical properties.". cum astrophysica designat provinciam astronomiae quae tractat "mores, proprietates physicas, et dynamicas rerum caelestium phaenomenorumque rationes."Anglice "the behavior, physical properties, and dynamic processes of celestial objects and phenomena.". Aliquando, ut in praefatione The Physical Universe, libri definitivi a Francisco Shu scripti, astronomia ad quantitativum rei studium, sed astrophysica ad genus rei ad physicam dicatum describendum adhiberi potest.. Quia autem plurimum indagationis astronomicae res ad physicam cognatam tractat, astronomia hodierna revera astrophysica appellari potest. Aliquot provinciae, sicut astrometria, astronomia prorsus sunt, potius quam astrophysica. Varii ordines academici ubi eruditi hanc rem indagant ambobus terminis uti possunt, partim secundum ordinis nomen, multisque astronomis professionalibus sunt gradus academici in physica, non astronomia concessi. Periodica scientifica maximi momenti in astronomia sunt The Astronomical Journal, The Astrophysical Journal, et Astronomy & Astrophysics.

 Corpora caelestia 
Astronomia haec corpora caelestia investigat:
 Corpora ordinis solaris nostri:
 Sol
 Planetae
 Planetulae
 Satellites planetarum
 Asteroides
 Cometae
 Meteoritae
 Stellae (aut astra) extra ordinem solarem nostram
 Structurae ex his corporibus compositae:
 Constellationes
 Cumuli stellarum
 Cumuli stellarum globosi
 Cumuli stellarum aperti
 Galaxiae
 Cumuli galaxiarum
 Sphaera caelestis
 Via Lactea
 Zodiacum

 Annus luce mensus
 Asterismus
 Astrobiologia
 Astrometria
 Astronomus, pictura
 Astronomia galactica
 Autora
 Catalogi rerum astronomicarum
 Classis spectralis
 Cosmogonia
 Cyclus Sothicus
 Diaria astronomica Babylonica
 Ephemeris (astronomia)
 Epocha (astronomia)
 Glossarium astronomiae
 Historia astronomiae
 Horologium Astronomicum Pragense
 Immanis diruptio
 Magnitudo
 Magnitudo apparens
 Materia nigra
 Metaphysica
 Nadir
 Observatorium
 Orbita
 Plutoides
 Praecessio
 Radiatio cosmica
 Radiatio electromagnetica
 Radiatio X
 Relativitas generalis
 Spectroscopia
 Telescopium
 Telescopium spatiale Hubbleanum
 Theatrum planetarium
 Unitas astronomica
 Zenith

 Notae 

Bibliographia
 Alberdi, Antxón, et Silbia López de Lacalle. 2007. Un viaje al Cosmos en 52 semanas. CSIC.
 Bennett, Jeffrey, et al. 2010. Astronomie: Die kosmische Perspektive, ed. Harald Lesch, editio quinta. Monaci: Pearson Studium Verlag. ISBN 978-3-8273-7360-1.
 Brooke-Hitching, Edward. 2020. Der Atlas des Himmels:. Eine kleine Geschichte der Astronomie." Coinvertit Lutz-W. Wolff. Monaci: Knesebeck Verlag. ISBN 978-3-95728-424-2.
 Forbes, George. 1909. History of Astronomy. Londinii: Plain Label Books. ISBN 1603031596. Propositum Gutenbergense. Google Books.
 Freedman, R. A., et W. J. Kaufmann. 2004. Universe. Freeman Novi Eboraci. ISBN 0-7167-9884-0.
 Hanslmeier, Arnold. 2007. Einführung in Astronomie und Astrophysik. Berolini: Spektrum Akademische Verlag. ISBN 978-3-8274-1846-3.
 Harpaz, Amos. 1994. Stellar Evolution. A. K. Peters, Ltd. ISBN 9781568810126. Google Books.
 Herrmann, Joachim. 2005. DTV-Atlas Astronomie, ed. quinta decima. Monaci: Deutscher Taschenbuch-Verlag, ISBN 3-423-03267-7.
 Keller, Hans-Ulrich. 2019. Kompendium der Astronomie: Einführung in die Wissenschaft vom Universum. Franckh-Kosmos, 6. Stutgardiae. ISBN 978-3-440-16276-7.
 Keppler, erhard. 1986. Sol, lunas y planetas. Biblioteca Científica Salvat. Editorial Salvat Editores.
 Murdin, P., ed. 2001. Encyclopedia of Astronomy & Astrophysics. ISBN 0-333-75088-8. CRC Press.
 Nussbaumer, Harry. 2007. Das Weltbild der Astronomie, ed. retractata. VDF Hochschulverlag. ISBN 978-3-7281-3106-5.
 Unsöld, Albrecht, et Bodo Baschek. 2001. Der neue Kosmos. Springer. ISBN 3-540-42177-7.
 Unsöld, Albrecht, et Bodo Baschek. 2001. The New Cosmos: An Introduction to Astronomy and Astrophysics. Springer. ISBN 3540678778.
 Wächter, M. 2018. Kleine Entdeckungsgeschichte(n) der Astronomie im Kontext von Zeitgeschichte und Physik. Wurzburgi: Verlag Königshausen und Neumann. ISBN 978-3-8260-6511-8.
 Weigert, Alfred, Heinrich Johannes Wendker, et Lutz Wisotzki. 2010. Astronomie und Astrophysik: Ein Grundkurs.'' Weinhemiae: Wiley-VCH. ISBN 978-3-527-40793-4.

Nexus externi

 Flavius Aurelius Cassiodorus, Institutionum liber II, Capitulum VII: De astronomia
 Hyginus, De Astronomia
 Muḥammad al-Farghānī’, Muhamedis Alfragani Arabis Chronologica et astronomica elementa, 1590
 Tycho Brahe, Astronomiæ instauratæ mechanica. Nuremberg: Levinus Hulsius, 1602

!
Categoria:Historia astronomiae