Estonia

EstoniaDiccionario Auxiliar Español-Latino ab Iosepho Ioanne del Col (Estonice Eesti, plenius Eesti Vabariik 'Res publica Estonia') est civitas sui iuris in Boreo-Europaea regione Baltica. A septentrionibus Sinu Finnico, ab occidente Mari Baltico, a meridie Lettoniā (343 chm.), et ab oriente Lacu Peipo ac Russiā (338.6 chm.) terminatur. Trans Mare Balticum iacet Suecia ab occidente et Finnia a septemtrionibus. Territorium Estonicum 45 227 km2 tegit, et climate continentali umido afficitur.

Estonia democratica respublica parlamentaria divisa est in comitatus quindecim, urbe capitali et maxima Tallinna. Cum 1.3 millionibus incolarum, est una inter nationes socias infrequentissimas Unionis Europaeae, Eurozonae et Consociationis ex Pacto Atlantico Septemtrionali. Estonienses sunt populus Balto-Finnicus, cuius lingua publica Estonica ad familiam Finno-Ugricam pertinet, proxime ad Finnicam, procul ab Hungaricam et Samicam stans.

Natio evoluta cum progressa, magnorum redituum oeconomia, Estonia Organizationis Coöperationis Oeconomicae et Evolutionis socia est. Valde magno loco sita est in Indice Evolutionis Humanae, et oeconomicae libertatis, civilium libertatum, educationis et preli libertatis (tertio loco in toto orbe terrarum anno 2012) programmata secunde exercet. Estonia crebro velut una inter conexissimas nationes in Europa describitur et sita est vicesimo loco in Consociationis Nationum Indice Promptae Gubernationis Electronicae.

 Etymologia 
Coniectura hodierna Estoniae seu Aestoniae seu Esthoniae nomen ex Aestis a Romano historico Tacito in libro Germania (ca. 98 a.C.n.) descriptis ortum esse dicit. Antiquae Scandinavae sagae mentionem terrae Eistland appellatae faciunt, velut civitas Islandice adhuc nuncupatur et similiter Estland, vocabulo Danico, Theodisco, Batavo, Suecico, ac Norvegico huic civitati. Primae Latinae et aliae antiquae huius nominis versiones Estia seu Hestia sunt. Esthonia communis altera orthographia Anglica ante 1921 fuit.

Estonia nominibus obsoletis scatet, quae ex variis fontibus historicis conlecta sunt, sicut Esthonia,Lexicon Universale Hofmann, Aestonia,Diccionario Auxiliar Español-Latino ab Iosepho Ioanne del Col Estlandia, Estenia, Aesthonia, Aestia..

 Historia 
 Praehistoria 
Humanae catoeciae in Estonia possibiles fuerunt inter 11 000 et 13 000 annos abhinc, cum ultimae glaciationis gelu fusum est. Antiquissima catoecia nota in Estonia est catoecia Pulli (Pulli asula), quae prope Matrem Aquarum flumenBaltisches historisches Ortslexikon: Estland ., prope urbem Suriam (Sindi), ab Estoniae Austroccidente, erat. Secundum computationem radiocarbonicam condita est circiter 11 000 annis abhinc, ineunte millennio 9 a.C.n..
Inventae sunt evidentiae communitatum venatoriarum et piscatoriarum quae circa annum 6500 a.C.n. prope urbem Gundam (Kunda), ab Estoniae Septemtrione, fuere. Artefacta ossea et lapidea similia inventis Gundae non solum in alia Estoniae parte sed etiam in Lettonia, Lituaniae Septemtrione et Finniae meridie reperta sunt. Cultura Gundae (Kunda kultuur) ad Aetatem Lapideam mediam aut ad periodon Mesolithicam pertinet.

Primis saeculis Aerae Vulgaris, politicae administrativaeque subdivisiones in Estonia emergere coepere. Duae praecipuae subdivisiones apparuere: paroecia (kihelkond) et comitatus (maakond). Paroecia varias marchias senium comprehendebat. Fere omnes paroeciae saltem castrum habebant. Localis areae defensio a maximo functionario aut a rege aut a sene dirigebatur. Saeculo tertio decimo, haec magna territoria in Estonia evoluta sunt: Revalia (Revala), HarriaVicipaedia Anglica. (Harjumaa), Osilia, DaghoaLexicon Universale Hofmann (Hiiumaa), RotaliaVicipaedia Anglica seu MaritimaVicipaedia Anglica (Läänemaa), AlumbusVicipaedia Anglica. (Alempois), SaccaliaVicipaedia Anglica (Sakala), UnganniaVicipaedia Anglica. seu UgauniaVicipaedia Anglica (Ugandi), IogentaganiaVicipaedia Estonica. (Jogentagana), SobolitzHistoria Diplomatica Friderica Secundi (Soopoolitse), VaigaVicipaedia Lettonica. (Vaiga), Mocha seu MogeVicipedia Estonica. (Mõhu), NormegundaHeinrici Chronicon Lyvoniae, IerviaVicipaedia Anglica. (Järvamaa) et Vironia seu Viria seu Wiria seu Virlandia (Virumaa).

 Medium aevum 
Supponuntur primi populi qui praesens Estoniae territorium incoluere Aesti, Finnicae originis nomades, esse, qui semiorganizatis tribubus vivebant sed sine unione inter eas. Saeculo tertio decimo, Ecclesia Catholica Regis Danici Valdemari II ope cruciatam ad christianizandas paganas Maris Baltici tribus praeparavit. Pugna paene viginti annos duravit, delimitando Estonico territorio a Septemtrione Daniā et a Meridie, diviso inter varios episcopatus et Fratres Militiae Christi, potente Christiano ordine qui omnes locales tribus vincere et in maiorem territorii partem dominari consecutus est.

Anno 1248 oppidum quod hodie Tallinna appellatur autonomam gubernationem in iure Lubicensi fundatam adoptavit et annis postea Hansae adiunxit, quod hanc regionem commercialiter praecipuam fecit et Danici dominii amissionem in regione monstravit. Post varia foedera cum Lituanis et Russis, Dania crescentem vassallorum militarem potestatem reprimere non consecuta est, qui alii ab Westfalia et alii a Livonia afficiebantur, quoad, anno 1343, Estones, etiam tunc subiecti et nobilium servi habiti, Rebellionem Noctis Sancti Georgii (Estonice Jüriöö ülestõus) praepavere, ubi Christianismum repudiavere et contra servitutem pugnavere. Ordo Teutonicus, qui in Livoniam dominabatur, ad finem rebellionem adduxit post duo annos et Daniae territorium emit. Sic incipiebat Teutonici Estoniae dominii perihodos.

 Dominium Suecicum 
Saeculo sexto decimo Estonicum territorium denuo pondus habebat. Nuper formatum Imperium Russicum, cum sua imperialismi idea et Ordinis Teutonici debilitatione adiutum, propter litigium cum Confoederatione Polono-Lituana a Meridie, Livoniam ingressum est, habendā eā suorum avorum terrā. Dum Dania, Suecia et Polonia, quae Russicam invasionem in terras suis territoriis proximas non probabant, militarem consociationem constituere ad reprimendam Russicam irruptionem in regionem.

Anno 1559 exortum est Bellum Livonicum, in qua pugnavere Dani, Sueci, et Poloni ad capiendum Livoniae territorium et ad reprimendam Russicam invasionem, quae Episcopatum Tarbatensem iam occupaverat. Cum Sueci in septemtrionalem, Poloni in meridinam regionem, et Dani in Episcopatus Osiliensis insulas dominati sunt, coepit Bellum Nordicum Septem Annorum (inter annos 1563 et 1570). Victis Russis in Proelio Narvae, consolidata est Suecica invasio et dominium in Septemtrionalem regionem et anno 1629 in Livonicas terras, quae etiam tunc Polonis subfuerant.

Tunc anno 1645, post novam Daniae cladem, secundum Foedus Broemsebroënse completum est Suecicum dominium in Estoniam. Sueci tertia natio quae dominata est in Estonicum terriroium fuere, sed hoc factum Estonico populo beneficia tulit, qui antique solum habitus est servi nobilium in regionem dominatorum. Hoc tempore apparuere primae scholae Estonicis in oppidis, quae populum aliquas religiosas doctrinas legere docere poterant. Aperta est etiam, a rege Gustavo II Adolpho Sueciae, Tarbati, prima universitas in Estonia. Post aliquos annos, post Bellum Tricennale, Germani magistri in Revaliae (hodie Tallinn) academiam venere, conclavia scholaria velut Germanicis in academiis direxere et pondus auxere quod Germani semper in Estonia habuere.

 Imperium Russicum 
Post bellum cum Brandenburgi principe, Suecia nobilium terris reformationem irritantem in Estonia fecit, quod aliarum nationum reversionem in Estonicum territorium promovit. Exortum est tunc, Februario 1700, Magnum Bellum Septemtrionale, quod iterum participavere Dania, Polonia, Russia et Saxonia contra Suecos. Post multa proelia rebellionesque, in Proelio Poltavensi, Russi personales Regis Carolo XII copias vincere et Tallinnam capere consecuti sunt, denique in Estoniam et Livoniam dominati sunt, quod ex Ioannis IV Russiae epochā postulatum erat.

Per saeculum duodevicensimum, universitatum creatio in Estonia magnum culturalem incolarum incrementum maximo linguae propriae usu et Estonicae culturae provectione promovit. Primum Estones in se velut populus incumbuere et intellectuales nationis creationem quaerebant. Inevitabilem Imperii Russici collapsionem nacti et aliquae Imperii programmata moleste ferens, in Rebus Novis Russicis anno 1905 coniunctim rebellavere et ab exercitu Russico magnopere repressi sunt. Quod, nihilominus, fuit primus verus gradus independentiae, quae post Res Novas anni 1917 perfecta esset, quae primum independentem terram, Rem Publicam Estoniae, Estonibus dedit, cum vexillo lacuum caelique caeruleum, natalis terrae soli nigrum et incolarum laetitiae album significante.

 Estonia libera 
Per primos libertatis annos viginti (1918-1940), Estonia turbulentam civilitatis vitam, dissolutis factionibus, passa est; primus praeses usque ad 1938 non electus est, sed culturali aspectu magnae activitatis perihodos fuit, creatis multis scholis quae Estonice docebant et praestatā culturali minoritatum autonomiā, unicā in totā Europā Orientali. Sed propter hanc neutralitatis civilitatem, Estonia per Secundum Bellum Mundanum occupationi obnoxia fuit. Propter Sovieticum strategema, Estonia anno 1940 ab URSS occupata est. Anno 1942, Germani in Unionem Sovieticam invasere et Estoniam occupare coepit. Primo momento, Estones laeti erant, propter antiquam propinquitatem cum Germanis et etiam quia de libertatis Estoniae regressione somniabant, quod statim ab Adolphi Hitler gubernatione spretum est. Cum Germanica invasio in URSS deficeret et Germani ex Estonia exirent, nova Sovietica invasio inevitabilis ostendebatur, propter civitatis defetigationem in bello. Sic condita est Res Publica Sovietica Socialistica Estonica (Estonice Eesti Nõukogude Sotsialistlik Vabariik; Russice Эстонская Советская Социалистическая Республика).

Per Sovieticae occupationis annos 52, multi rebellionis et praesertim procursatorum motus in Estonia formati sunt, quorum notissimus Fratres Silvae (Estonice Metsavennad; Russice Лесные братья) fuere, quamquam omnes a Moscuae gubernatione repressi sunt. Usque ad 1989, Unione Sovietica collapsa, non coepit Sovieticarum nationum, velut Estoniae, structuratio et postea libertas anno 1992 attacta. Primus novae libertatis aerae praeses Leonardus Meri fuit. Exito exercito Russico anno 1994, Estonia sua commercialia vincula cum reliqua Europa auxit, et magnum oeconomicum incrementum decennio 201 assecuta est. In OTAN die 29 Martii et in Unionem Europaeam Kalendis Maiis anno 2004 ingressionem obtinuit.

 Geographia 

200px|thumb|Satellitale Estoniae photographema Aprili congelatos lacus et gelu super Mari Baltico ostendens.
Estonicus terrestris limes cum Lettonia 267 chiliometra longus est; limes cum Russia 290 chiliometra. A 1920 ad 1945, Estonicus limes cum Russia, anno 1920 Foedere Tarbatensi positus, ultra NarvamLexicon Universale Hofmann flumen a boreoriente et ultra urbem Petzuriam ab Austroriente patebat. Hoc territorium, circiter 2300 chiliometra quadrata seu 888 milia passuum quadrata latum, Russiae ab Iosepho Stalin incorporatum est, finito Secundo Bello Mundano. Quamobrem limites inter Estoniam et Russiam nondum definiti sunt.

Estonia apud orientalia Maris Baltici litora iacet, statim trans Sinum Finnicum e Finnia ad libram Boreoccidentalis partis ex ascendentis suggestu Europae Orientalis inter 57.3° et 59.5° N et 21.5° et 28.1° E. Media elevatio solum 50 metra seu 164 pedes attingit et altissimus nationis locus Magna Collis Ovis (Estonice Suur Munamägi), a Austroriente et 318 metra seu 1 043 pedes alta, est. Sunt 3794 seu 2357 milia passuum litoris numerosis sinibus, fretis et fenestris denotatae. Insularum et insuletorum numerus aestimatur circa 1500. Quarum duae satis magnae ad constituendos separatos comitatus sunt: OsiliaLexicon Universale Hofmann seu LatrisLexicon Universale Hofmann et DaghoaLexicon Universale Hofmann (Estonice Hiiumaa). Parvus et recens meteoriticorum craterum racemus, e quibus maximus Cāliensis (Estonice Kaali kraater) nuncupatur, in Osilia, in Estonia, invenitur.

Estonia in septemtrionali zonae climaticae temperatae parte et in transitione inter oceanicum ac continentale clima sita est. Estoniae quattuor tempora anni paene aequae longitudinis. Mediae temperaturae inter 16.3 °C seu 61.3 °F in Balticis insulis atque 18.1 °C seu 64.6 °F in intestina Estonia Iulio, calidissimo mense, et inter −3.5 °C seu 25.7 °F in Balticis insulis atque −7.6 °C seu 18.3 °F in intestina Estonia Februario, frigidissimo mense, variant. Media annua temperatura in Estonia 5.2 °C seu 41.4 °F est. Media praecipitatio inter 1961 et 1990 e 535 mm ad 727 mm seu e 21.1 un. ad 28.6 un. per annum variat.

Nix tegit, quae profundior in Austrorientali nationis parte est, plerumque e medio Decembri in tardum Martium perstat. Estoniae propemodum 1400 lacuum. Plerique minimi sunt, quorum maximus est Lacus Peipus (Russice Псковско-Чудское озеро), 3555 km2 seu 1373 m.p.q. latus. Sunt multa flumina in civitate, quorum longissima WopM. Zeiller, Regnorum Sueciae, Gothiae . . . descriptio nova. (Estonice Võhandu), 163 km seu 101 mi longum; Mater AquarumBaltisches historisches Ortslexikon: Estland . (Estonice Pärnu), 144 km seu 89 mi longa; et PolitzamoiokiM. Zeiller, Regnorum Sueciae, Gothiae . . . descriptio nova (Estonice Põltsamaa), 135 km seu 84 milia passuum longi, sunt. Estonia multas paludes minerotrophas et ombrotrophas habet. Silvae 61 centesimas Estoniae tegunt. Communissimae arborum species pinus, picea, et betula sunt.

Phytogeographice, Estonia inter Centro-Europaeam et Eoo-Europaeam provincias Regionis Circumborealis intra Regnum Boreale divisa est. Secundum Ordinem Mundi Naturae Tuendae seu WWFnuntii latini yle, Estonicum territorium ad silvarum mixtarum Sarmaticarum oecoregionem pertinet.

Sparsi Estoniae incolae et magnae silvarum areae Eurasiani lyncis, suis scrofae, ursi arctou, et alcis arcervos, inter alia animalia supervivere sinunt. Estonia luporum populositatem circiter 200 habere putatur, quod aliquantum super optima extensione (inter 100 et 200) consideratur. Estonica aviaria vita raris marinis avibus velut polystircta Stelleri, ansere erythropo ac limosa; uliginosis avibus velut gallinagine media; sicci aperti agri avibus velut crece ac coracia garrulo; et magnis avis velut avibus rapacibus velut aquilā clangā designatur. Estonia saepti nationalia quinque habet, inter quae Saeptum Nationale Terrae Sinuum (Estonice Lahemaa rahvuspark), Septemtrionali litore et maximum; Saeptum Nationale Terrae Paludum (Estonice Soomaa rahvuspark), inter Pirnaviam atque Vellinum, locis uliginosis notum sunt. Reservata velut Reservatum Avium Sinus Keinis et Saeptum Nationale MatsalenseTabula Ducatuum Livoniae et Curlandiae a F. de Witt. (Estonice Matsalu rahvuspark), internationalis ponderis locus uliginosus secundum Conventionem Ramsarensem, etiam popularia autochthonibus ac periegetis sunt et amplam vitae aviariae varietatem alunt.

 Civilitas 
Antiqua respublica Sovietica, nomine Reipublicae Sovieticae Socialisticae Estonicae (Estonice Eesti Nõukogude Sotsialistlik Vabariik; Russice Эстонская Советская Социалистическая Республика), die 20 Augusti 1991 suam antiquam libertatem (1918-1940) recuperavit. Cuius primi praesides Arnoldus Rüütel et Leonardus Georgius Meri fuere.

Politicum Estoniae regimen parlamentarismus est, ubi primus minister nationem gubernat. Primus minister a Parlamento eligitur, indicante praeside reipublicae. Qui, generatim, est factionis politicae dux quae maximum sedium numerum in Parlamento habet et est is qui alios ministros designat; quorum directe tres designat, e exsistentibus duodecim. Quorum praecipui sunt minister Fiscalis, Socialis et Rerum Externarum. In Estonia, ministri quoddam cancellarii genus habent, qui ministeria monet et commandat, sine politica potestate in ministro deposita. Secundum legem, nullus minister dimitti aut sua politica iura amittere potest, scilicet, minister quod is velit sine ulla protestatione iubere potest. Si subordinatus iussum accipit quod extra legem credit, superiori id communicare potest, obligatorie per scriptam relationem.

Parlamentum seu Riigikogu a 101 deputatis, directo incolarum suffragio electis et qui rursus eligi nequeunt, formatur. Parlamentarii e dissimilibus nationis partibus egrediunt, et, quamquam incredibile videatur, multi pauci oeconomistis aut causidici sunt et politicam vitam secundum suum eius videndae modum et non factionem politicam sequuntur, quamvis factiones valde potentes sunt.

Iudicialis Estoniae ratio in Constitutione fundatur; quivis homo ius appellandi ad Iustitiam habet. Sic, Iustitiae Estonicae gradus tres: Tribunal Comitatus seu Urbis, Tribunal Appellationis, et Maximum Iudicium. Hoc ultimum ab iudicibus undeviginti formatur, qui liberi et politici gubernationis ponderis mundi manent.
Quia Estonia in geopolitice praecipuo loco sita est, militaris defensio in natione sensitivo modo et fundato in praecipuis documentis tribus geritur:
 Fundamenta pro Programmate Securitatis Reipublicae Estoniae, in Riigikogu die 6 Martii 2001 probata;
 Directoria Nationalis Defensionis Programmatis Estoniae, in Riigikogu die 7 Maii 1996 probata;
 Militaris Defensionis Strategia Estoniae, a Gubernatione Reipublicae pridie Kalendas Martias 2001 probata.

Haec leges aliquae praecipua puncta de defensiva territorii et Gubernationis Estonicae civilitate dictant. Estonia aditum ad Unionem Europaeam Kalendis Maiis habet, post negotiationes die 24 Novembris 1995 coeptas. Ubi intravit simul cum aliis duabus Balticis nationibus, Lettonia et Lituania.

Die 4 Martii 2007, prima civitas quae comitia generalis per Interrete habuit facta est. Hoc fuit possibile ope parvi incolarum numeri in Estonia et ope hereditatis acquisitas e Nationibus Nordicis, cum quibus multum bonas commerciales relationes habent. Intentae relationes inter Russicae et Estonicae originis incolas propter antirussicum programma ingravatae sunt. Revera, die 27 Aprilis 2007, gubernatio Estonica monumentum Militi Liberatori e rei publicae capite removere decrevit. Tumultus propter haec excitati mortuum unum, vulneratos 44 et centenos in custodiam datos mane eodem die tulerunt. Territans est condicio nuncupatorum "haud civium," sine magna basicorum iurum parte. Revera, additis "haud civibus" (plerisque Russicae originis) et residentibus in Estonia cum Russica nationalitate, ut circiter quarta aut tertia pars Estonicorum incolarum ius suffragii non habeant provenit.

 Divisio administrativa 
Acta Divisionis Administrativae Territorialis, anno 1995 adoptata, nationem divisere in divisiones tres: comitatus (Estonice maakonnad, sing. maakond), municipia urbana (Estonice linnad, sing. linn) et municipia ruralia seu paroecias (Estonice vallad, sing. vald). Hodie, Estonia in comitatus quindecim divisa invenitur, qui in municipia (ruralia et urbana) dividuntur. Sunt 227 municipia, 34 urbana et 193 ruralia.

 Comitatus 

Estonia in comitatus (Estonice maakonnad, sing. maakond) quindecim divisa est. Comitatus singuli a singulis gubernatoribus gubernantur, qui a gubernatione civica designatur, cuius potestas localiter repraesentat. Eorum mandatum quinque annos velut praesides durat et funguntur basico munere, conexione inter regiones et comitatuum municipia cum gubernatione civica.

Praecipuus comitatus in hac republica Baltica comitatus Harria seu Hargia est, ubi invenitur caput Estonicum, Tallinna et ubi incolunt 38,8% incolarum in Estonia. Alii praecipui comitatus Pernavia seu Perona seu Pirnavia, Vironia Orientalis seu Viria Orientalis seu Wiria Orientalis eu Virlandia Orientalis et Tarbatum seu Dorpatum sunt.

In tabula inferiori ostenduntur Estonici comitatus quindecim cum suis capitibus. Praeter nomen Latinum et Estonicum, etiam additur nomen Voruvicum, quia lingua Voruvica est lingua regionalis et agnita in Estonia, et nomen Russicum, quia lingua Russica, quamquam nec officialis nec agnita lingua in Estonia, est maxima lingua minoritaria.

{| class="wikitable sortable"
|---
! Insigne
! Comitatus (nomen Latinizatum aut Latine)
! Estonice
! Voruvice
! Russice
! Caput Latine
|---
| 25px || Daghoa seu Dageden || Hiiu maakond seu Hiiumaa || Hiio maakund || Хийумаа || KertlaKärdla ümbruse kohanimedest seu KertelKärdla ümbruse kohanimedest
|---
| 25px || FellinumLexicon Universale Hofmann seu VellinumLexicum nominum geographicorum latinorum. || Viljandi maakond seu Viljandimaa || Viländi maakund || Вильяндимаа || FellinumLexicon Universale Hofmann. seu VellinumLexicum nominum geographicorum latinorum.
|---
| 25px || Harria || Harju maakond sive Harjumaa || Harjo maakund || Харьюмаа || Tallinna
|---
| 25px || IagiwaVicipaedia Anglica || Jõgeva maakond seu Jõgevamaa || Jõgõva maakund || Йыгевамаа || IagiwaVicipaedia Anglica
|---
| 25px || IerviaLexicon Universale HofmannVicipaedia Anglica || Järva maakond seu Järvamaa || Järvä maakund || Ярвамаа || Albus LapisVicipaedia Anglica
|---
| 25px || Osilia seu Latris || Saare maakond seu Saaremaa || Saarõ maakund || Са́аремаа || Arx AquilaeVicipaedia Anglica seu AresburgumLexicon Universale Hofmann
|---
| 25px || PernaviaLexicon Universale Hofmann sive PeronaVicipaedia Estonica sive PirnaviaLexicon Universale Hofmann || Pärnu maakond seu Pärnumaa || Pärno maakund || Пярнумаа || PernaviaLexicon Universale Hofmann sive PeronaVicipaedia Estonica sive PirnaviaLexicon Universale Hofmann
|---
| 25px || PoluaDucatuum Livoniae et Curlandiae Nova Tabula || Põlva maakond seu Põlvamaa || Põlva maakund || Пылвамаа || PoluaDucatuum Livoniae et Curlandiae Nova Tabula
|---
| 25px || RapalVicipaedia Theosdisca seu RapalaVicipaedia Estonica|| Rapla maakond seu Raplamaa || Rapla maakund || Рапламаа || RapalVicipaedia Theosdisca seu RapalaVicipaedia Estonica
|---
| 25px || RotaliaVicipaedia Anglica seu MaritimaVicipaedia Anglica || Lääne maakond seu Läänemaa  || Lääne maakund || Ляэнемаа || HapsaliaRegnorum Sueciae, Gothiae... nova descriptio sive Habsalia seu HapseliaLexicum nominum geographicorum latinorum
|---
| 25px || TarbatumVide paginam Anglicam de Ecclesia Tarbatensi seu DorpatumRegnorum Sueciae, Gothiae ... descriptio nova || Tartu maakond seu Tartumaa || Tarto maakund || Тартумаа || TarbatumVide paginam Anglicam de Ecclesia Tarbatensi seu DorpatumRegnorum Sueciae, Gothiae ... descriptio nova
|---
| 25px || ValgaVicipaedia Anglica || Valga maakond seu Valgamaa || Valga maakund || Валгамаа || ValgaVicipaedia Anglica
|---
| 25px || Vironia Occidentalis Lexicum nominum geographicorum latinorum sive Viria Occidentalis<ref>[http://books.google.it/books?id=EdhAAAAAcAAJ&pg=PA257&lpg=PA257&dq=vesenberga&source=bl&ots=bfKAyA9pKR&sig=uCSv-wNGUxj1Id8HlUHf4CJgYic&hl=it&ei=tmy4TN3hIYObOtjXyeIM&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=10&ved=0CEkQ6AEwCQ#v=onepage&q=vesenberga&f=false  Regnorum Sueciae, Gothiae... nova descriptio]</ref> seu Wiria Occidentalisibidem vel Virlandia Occidentalisibid. || Lääne-Viru maakond seu Lääne-Virumaa || Õdagu-Viro maakund || Ляэне-Вирумаа || TarvanpeaVicipaedia Estonica seu WesenbergaRegnorum Sueciae, Gothiae ... descriptio nova
|---
| 25px || Vironia Orientalis sive Viria, Wiria, Virlandia Orientalis || Ida-Viru seu Ida-Virumaa || Hummogu-Viro maakund || И́да-Ви́румаа || Gewi seu Iewi
|---
| 25px || Voru || Võrumaa seu Võru maakond || Võro maakund || Вырумаа || Voru
|}

 Municipia 

Municipia (Estonice omavalitsused, sing. omavalitsus) divisa sunt in Estonia in ruralia et urbana. Per Estonicam historiam, municipiorum divisiones varias mutationes passae sunt. Servitute glebae abrogata saeculo undevicensimo, coloniae rurales formatae sunt, cum propria ordinatione, adoptata in Actis Ordinationis Municipiorum Ruralium (Estonice vallad, sing. vald). Municipia urbana (Estonice linnad, sing. linn) in districtus (Estonice; linnaosad, sing. linnaosa) et in urbes divisa sunt. Summatim solum sunt 34 municipia cum urbis iure, ante 193 oppida (pleraque cum numero incolarum minore quam 3000). Singula Estonica municipia singula consilia legislativa, ab incolis perihodo triennii electa, habent. Municipium organi exsecutivi membra, eligit, incluso municipalis exsecutivi duce, qui eligitur etiam triennii tempore.

 Demographia 

Ante Secundum Bellum Mundanum, ethnici Estones 88% incolarum constituebant, dum minoritates reliquas 12% constituebant. Maximus minoritarius circulus anno 1934 Russi, Germani, Sueci, Lettones, Iudaei, Poloni, Fenni, et Ingermanlandienses erant.

Germanobalticorum (Theodisce Deutsch-Balten seu Baltendeutsche; Estonice Baltisakslased) numerus e 5,3% (~46 700) anno 1881 ad 1,3% circum annum 1934 deminuit, quod praesertim debitum est emigrationi in Germaniam per generalem russificationem exeunte saeculo undevicensimo et per Estoniae independentiam saeculo vicensimo.
Inter 1945 et 1989 ethnicorum Estonum numerus inter incolas residentes intra Estoniae limites in praesenti definitos usque ad 61% deminuit, praecipue propter Sovieticum programma massivam urbanorum industrialium operariorum immigrationem e Russia, Ucraina et Ruthenia Alba promovens et propter emigrationem per bellum ac massivas Iosephi Stalin deportationes suppliciaque. Anno 1989, minoritates amplius tertiam partem incolarum constituebant, quia haud Estonum numerus fere quinquies creverat.

Exeuntibus annis 1980, Estoni suam demographicam mutationem nationalem catastropham percepere. Quod fuit resultatio migratoriorum programatum necessariorum ad Programma Nationalizationis Sovieticum Estoniam russificare intendens, scilicet resultatio administrativae ac militaris haud Estonum immigrationis ex URSS iuxta cum Estonum deportatione in URSS. Per purgas adhuc 110 000 Estonorum occisi aut deportati sunt. Decennio independentiam restitutam sequenti ingenti ethnicorum Russorum emigratione et Russicarum stationum militarium remotione anno 1994 factum est, ut ethnicorum Estonorum proportio in Estonia e 61 centesimis ad 69 centesimas anno 2006 cresceret.

Estonia hodierna aeque ethnice heterogenea natio est, sed haec heterogeneitas pleraeque nationis proprietas non est, quia haud Estonici incolae in Estonicorum comitatuum duobus densantur. Quindecim Estonicorum comitatuum tredecim circa 80 centesimae ethnice Estonici sunt, inter quos homogeneissimus Daghoa est, ubi Estones 98,4 centesimas incolarum constituunt. In Harria (incluso capite Tallinna) et Vironia Orientali comitatibus, nihilominus, ethnici Estones 60 centesimas et 20 centesimas incolarum proprie supplent. Russi 25,6 centesimas omnium incolarum supplent sed 36 centesimas incolarum in comitatu Harria et 70 centesimas incolarum in comitatu Vironia Orientali constituunt.
Autonomiae Culturalis Estonicae lex anno 1925 sancta unica in Europa illo tempore erat. Autonomiae culturales minoritatibus 3000 incolarum superantibus et cum diuturnis vinculis cum Republica Estonica concedi poterant. Ante occupationem Sovieticam, Germanicae et Iudaicae minoritates consilium culturale eligere consecuti sunt. Lex de Autonomia Culturali Minoritatibus Nationalibus anno 1993 denuo statuta est. Historice, magnae Estonici Boreoccidentalis litoris et insularum partes ab autochthonibus ethnice Estonosuecis (Suecice estlandssvenskar seu aibofolke; Estonice rannarootslased seu eestirootslased) incultae sunt.

Plerique Estonosueci 3 800 hominum in Sueciam fugere aut anno 1944 deportati sunt. Recentibus annis Estonosuecorum numerus rursus crevit, anno 2008 paene 500 homines attingens, propter proprietatis reformationes ineunte decennio 200. Anno 2005, Ingriofenni (Finnice inkeriläiset; Russice Ингерманландцы; Estonice Ingerisoomlased), minoritas in Estonia, consilium culturale elegere et autonomiam culturalem accepere. Estonosuecica minoritas itidem autonomiam culturalem anno 2007 recepere.

 Religio 
Constitutio Estonica libertatem religionis, separationem inter ecclesiam ac civitatem et individualia iura privati credibilis ac religionis praestat. Secundum Institutum Communicationis Dentsū Incorporatum, Estonia una inter nationes minime religiosas in toto orbe terrarum est, cum 75,7% incolarum se irreligiosos esse asciscentium. Eurobarometri scheda interrogatoria anni 2005 solum 16% Estonum Dei credibile profiteri invenit, minimum credibile inter omnes nationes examinatas (in indagatione de Unione Europaea).
Maxima denominatio religiosa in natione erat Lutheranismus Evangelicus, a 109 000 Estonum (seu a 10% incolarum), praecipue ab ethnicis Estonibus, cultus. Qui superatus est a 177 000 incolarum Orientalem Orthodoxum Christianismum sequentium, qui praesertim a Russica minoritate colitur.

Secundum anni 2000 censum, circiter 1000 asseclarum Tharapitaismi (Estonice Taarausk) aut Religionis Nativae (Estonice Maausk) erant. Iudaica communitas aestimatam populositatem circiter 1900 habet. Propemodum 68 000 hominum se atheos considerant.

 ReligioAnni 2000 census.Anni 2011 census.  Numerus %  Numerus %Orthodoxi Christiani  143 554 12,80 176 773  16,15Lutherani Christiani 152 237 13,57 108 513 9,91Baptistae 6 009 0,54 4 507 0,41Catholici Romani 5 745 0,51 4 501 0,41Testes Iehovah 3 823 0,34 3 938 0,36Antiqui Credentes 2 515 0,22 2 605 0,24Christianae Liberae Congregationes 223 0,02 2 189 0,20Credentes Telluris 1 058 0,09    1 925 0,18Tharapitaistae 1 047 0,10Pentecostales 2 648 0,24 1 855 0,17Musulmani 1 387 0,12 1 508 0,14Adventistae 1 561 0,14 1 194 0,11Buddhistae 622 0,06 1 145 0,10Methodistae 1 455 0,13 1 098 0,10Alia religio  4 995 0,45 8 074 0,74Irreligiosi 450 458 40,16 592 588 54,14Non declarantes 343 292 30,61 181 104 16,55Summa1 1 121 582 100,00 1 094 564 100,001Populositas, homines 15 annos nati et seniores.

Civitas ab Equitibus Teutonicis saeculo tertio decimo Christianizata est. Per Reformationem, Protestantismus extensus est et Ecclesia Lutherana officialiter in Estonia anno 1686 statuta est. Multi Estones se specialiter religiosos non esse asseverant, quia religio per saeculum undevicensimum cum Germanicā feudali regulā consociata est. Historice fuit alia minoritaria religio, Russici Antiqui Credentes, prope Lacus Peipi aream in comitatu Tarbato.

 Linguae 
Lingua Estonica, publica civitatis lingua, ad Finnicum linguarum Uralicarum ramum pertinet. Lingua Estonica artissime conexa est linguae Finnicae, in usu ultra Sinum Finnicum, et est una inter paucas Europaeas linguas quae Indoeuropaeam originem non habet. Praeter aliquas coincidentias in vocabulario propter mutuationes, in eo quod ad originem attinet, linguae Estonica et Finnica non conexae sunt proximis geographicis vicinis, linguis Suecicae, Lettonicae et Russicae, quae aliae linguae Indoeuropaeae sunt.

Quamquam lingua Estonica et linguae Germanicae e dissimillimis originibus ortae sunt, multa similia vocabula Estonice et Theodisce identificari possunt, verbi gratia. Quod debetur ante omnia facto ut lingua Estonica paene tertiam sui vocabularii partem a linguis Germanicis mutuata sit, praecipue a lingua Saxonica Inferiori (Theodisca Inferiori Media) per Germanici dominii perihodon, et a Theodisca Alta (etiam a Theodisca normata. A Saxonica Inferiori et a Theodisca Alta mutuationum percentatio inter 22 et 25 centesimas aestimari possunt, cum Saxonica Inferiori circa 15 per centum constituente.

Lingua Russica adhuc in usu est velut lingua secundaria ethnicis Estonibus inter 40 et 70 annos natis, quia lingua Russica lingua haud officialis Rei Publicae Sovieticae Socialisticae Estonicae e 1944 ad 1991 erat et velut obligatoria secunda lingua per Sovieticam perihodon docebatur. Anno 1998 plerique primae ac secundae stirpis industriales immigrantes ex antiqua Unione Sovietica (praesertim e Russica Sovietica Foederativa Socialistica Re Publica) Estonice non loquuntur. Nihilominus, anno 2010, 64,1 centesimae haud ethnicorum Estonum Estonice loquuntur.

Hi ultimi, plerique Russophoni ethnici allophyli, praesertim caput Tallinna et industriales urbanas Vironiae Orientalis areas habitant. In parva paroecia NuckoeVicipaedia Anglica (Estonice Noarootsi vald; Suecice Nuckö kommun) in Rotalia sunt 22 villagia cum bilinguibus Suecicis et Estonicis nominibus.

Communissimae linguae peregrinae ab Estonibus studentibus disciturae lingua Anglica, lingua Russica et lingua Francica sunt. Inter alias populares linguas Finnica, Hispanica et Suecica sunt.

 Societas 
Estonica societas considerabiles mutationes per ultimos annos viginti passa est, inter quas notissimae sunt crescens stratificationis gradus et familiaris reditus distributio. Coefficiens Gini constanter maior quam Unionis Europaeae media (31 anno 2009) fuit, quamquam clare cecidit. Perscriptus inopiae operarum index Ianuario 2012 7,7% erat.

Estonia multinationalis civitas est, ubi 109 linguae in usu sunt, secundum censum anni 2000. 67,3% Estonum civium Estonice velut linguā nativā, 29,7% Russice et 3% aliis linguis loquuntur. Die 2 Iulii 2010, 84,1% Estonicorum residentium Estonici cives, 8,6% cives aliarum nationum et 7,3% "cives cum indeterminato municipatu" sunt. Ex 1992, fere 140 000 hominum Estonicum municipatum acquisivere, cum naturalizationis probationes sustinuissent.
Ethnica distributio in Estonia multo homogenea est, ubi plerisque comitatibus magis quam 90% hominum ethnice Estones sunt. Quod urbibus maioribus sicut Tallinna opponitur, ubi Estones 60% incolarum constituunt et reliqui praesertim a Russis ac aliis Slavicis incolis componuntur, qui in Estoniam per Sovieticam perihodon venere.

Secundum schedas interrogatorias, solum 5% Russicae communitatis ad Russiam proximo futuro redire consideravere. Estonici Russi suam propriam identitatem evolvere -magis quam dimidia respondentium quantitas Estonico Russos notabiliter a Russis in Russia differre agnovit. Resultationibus collatis cum anni 2000 scheda, tunc Russorum affectus de futuro multo positivior est.

 Urbes Estoniae 

Tallinna caput et maxima urbs in Estonia est. In Septemtrionali Estoniae litore iuxta Sinum Finnnicum iacet. Sunt 33 urbes et aliquae oppida paroecialia in civitate. Summatim, 47 urbes aut oppida (Estonice linna, singulari linn) sunt. Amplius 70% incolarum urbes aut oppida habitant. Viginti maximae urbes aut oppida in inferiori tabula sunt:

 Positio Urbs Comitatus Incolae Photographema 1  Tallinna  Harria  431 021  100px|thumb|Tallinna 2  Tarbatum  Tarbatum 97 117  100px|thumb|Tarbatum 3  Narva  Vironia Orientalis  58 663  100px|thumb|Narva 4  Pernavia  Pernavia 41 528  100px|thumb|Pernavia 5  Odre-Ieruius  Vironia Orientalis  37 201  100px|thumb|Odre-Ieruius 6  Fellinum  Fellinum 17 292  100px|thumb|Fellinum 7  Martaekilae  Harria  16 512  100px|thumb|Martaekilae 8  Wesenberga  Vironia Occidentalis 15 264  100px|thumb|Wesenberga 9  Collis Pontis  Vironia Orientalis  14 252  100px|thumb|Collis Pontis 10  Arx Aquilae  Osilia  13 166  100px|thumb|Arx Aquilae 11  Voru  Voru  12 667  100px|thumb|Voru 12  Valga  Valga 12 261  100px|thumb|Valga 13  Gewi  Vironia Orientalis  10 775  100px|thumb|Gewi 14  Hapsalia  Vironia Occidentalis 10,251  100px|thumb|Hapsalia 15  Keikael  Harria  9 763  100px|thumb|Keikael 16  Albus Lapis  Iervia 8 228  100px|thumb|Albus Lapis 17  Taps  Vironia Occidentalis 5 896  100px|thumb|Taps 18  Polua  Polua 5 767  100px|thumb|Polua 19  Oleum Saxi  Vironia Orientalis  5 634  100px|thumb|Oleum Saxi 20  Elva  Tarbatum 5 607  100px|thumb|Elva

 Oeconomia 
Campus diaconiarum in sovietica aera fere non erat sed incredibile et rapidum incrementum ineunte decennio 200 obtinuit.

Civitas se euroni anno 2007 iungere conata est, sed propter magnam inflationem reiecta est, solum autem in eo publice adoptando Kalendis Ianuariis 2011 bene succedens.

Estonicus PDG deminutionem annis 2008 (-5.1%) et 2009 (-13.9%) passus est, sed rursus anno 2010 crevit, inflatione, lacuna aerarii et debito publico temperatis.

Cognomen tigris Balticus provenit ut transiverit ex oeconomia centralizata in oeconomiam mercatus cum characteribus velut peregrina collocatione pecuniae, crediti ac consumptionis intestinae incremento, praeter vile opus ac industrialem pauci valoris additi productionem.

Estonicus PDG, anno 2006, 26.85 milliardorum dollariorum Civitatum Foederatarum fuit, cum incremento 11.4% respectu anno 2005. Potestas acquirendi per capita 20 300 dollariorum Civitatum Foederatarum et inopiae operarum gradus solum 4.5% est. Ependyseōs gradus 32.4% PDG attingit et debitum publicum 3.6% PDG non superat.

Praecipua agraria producta patatae, vegetabilia, pisces et lac sunt. Inter Estonicae industriae campos, quae 8% anno 2006 crevit, praecipui ingeniaria, electronica, lignum ac derivata, industria textilis, informationis technologia et telecommunicatio sunt.

Exportatio
Estonia duas tertias partes omnium quae producit exportat, inter quas una tertia pars solum diaconiae, praecipue periegesis, sunt. Anno 2006, Estonicae exportationes 9.68 milliarda dollariorum addidere, dum praecipua exportata producta et praecipuae nationes sociae sunt sequentia:

+ Praecipuae nationes commerciales sociae EstoniaeEstonica - Oeconomia: Commercium ExternumExportatio Natio  Praecipua exportata producta 23px|Vexillum Finniae Finnia     Machinae et instrumenta (47%); Lignum rude; charta et supellectiles (18%); Industriae electricae producta (11%). 23px|Vexillum SueciaeSuecia      Machinae et instrumenta (36%); Lignum rude, charta et supellectiles (21%); Industriae electricae producta (13%), Vehicula (11%). 23px|Vexillum Germania Germania  Machinae et instrumenta (38%); Lignum rude, charta et supellectiles (30%); Cibaria (8%) 23px|Vexillum LatviaeLettonia  Vehicula; Chemica; Metalla; Machinae et instrumenta. 23px|Vexillum Lithuaniae Lituania      Cibaria; Vehicula; Chemica; Metalla; Machinae et instrumenta. 23px|Vexillum Russiae Russia     Machinae et instrumenta; Cibaria; Vehicula.

Importatio
Est magna importatorum varietas: machinae ac instrumenta, fomes, metalla, lignum, vestimenta, alimenta, instrumenta electronica, ista tria ultima in Estonia paene non producuntur, sunt igitur praecipua importationis producta.

Pleraque importata ex Unione Europaea veniunt, praesertim e Finnia (19.7%), propter magnum Finnicarum societatum Estonicis in terris sitarum numerum. Inter praecipuas socias nationes sunt etiam Germania (13.9%) et Suecia (8.9%). E Russia (9.2%) et Media Asia (9.2%), quoque ponderis sociae, ferriviaria supplementa, fomes et xylinon veniunt.

Sed sunt aliae duae nationes Balticae quae pleraque importata producta Estoniae praebent. Lituania (6%) fomitem, chemica et cibaria (incluso tabaco) praebet. E Lettonia (4.7%) ingeniaria producta, chemica et industriae alimentariae instrumenta veniunt.

Inter importata producta, quae 12.03 milliarda dollariorum anno 2006 addidere et sic lacunam 1.9 milliardorum dollariorum in examinatione redditus genuit, pleraque machinae ac instrumenta (33%), producta chemica (11%), textilia (10.3%), alimenta (9.4%) et ferriviaria supplementa (8.9%) sunt.

 Infrastructura 
 Media communicationis 
Telephonia
In Estonia in usu 541 900 linearum telephonicarum fixarum anno 2006 erant, dum gestabilia 1659 milliones eodem anno erant.

Peregrina ependysis modo commercialis collaborationis praesertim telephonicas diaconias evolvere. Substantialiter conexiones cum fibra optica telephonium, televisionem, radiophoniam digitalem conducunt.

Radiophonia et televisio
Erant activae 98 stationes radiophonicae in FM anno 2001, dum cum societate Eesti Televisioon centra tria televisificae productionis anno 2001 operabantur.

Interrete
In Estonia paucos annos vera electronica revolutio advenit: Estonia lege pro accessu ad Interrete spondet. Tota in natione sunt loca accessus sine filo ad Interrete, quibus habitatae zonae teguntur. Fere 99 centesimae civitatis hoc rete cum locis gratuiti accessus teguntur. Qui computatrum non habet in uno inter 700 publici usus terminalia in huius retis diribitoriis cursualibus, bibliotecis et villagii tabernis gratis accedere potest. Tale schema in Europa unicum est. In Estonia etiam omnes scholae Interreti conexae sunt. Ex anno 2005 suffragia in comitiis per Interrete ferri possunt. Estonia maximum numerum conexionum ad Interrete pro incola habet.

 Vectura 
Vectura viaria
300px|thumb|Via Baltica (E67) quae e Septemtrione in Meridiem Estoniam transit.
Viariae vecturae rete bene evoluta est et iuxta cum maritima navigatione praecipuo munere fungitur de eo quod attinet ad mercimoniorum vecturam. Praecipuum rete viarium ampliis collocationibus pecuniae subiectum est, subsidiis Unionis Europaeae, qualitatis normas pares aliis Boreoeuropaeis nationibus sequens. Via Baltica (E67) e septemtrione in meridiem nationem transit. Nihilominus, systema viarium solum circa 11% ex 1991 crevit, dum privatorum autocinetorum commeatus circa 80% crevit. Autocinetorum possessorum numerus amplius anni 1990 numerum duplicavit. Circiter una tertia Estonicorum incolarum pars unum autocinetum possidet.

Commeatus maritimus
Maritimae conexiones ab una inter praecipuas navigationis societates in tota Europa Septemtrionali, Tallink, confirmantur.

Naves traiectoriae ad vehenda mercimonia et viatorres assidue Estoniam et archipelago Estonico et Lettoniae, Lituaniae, Sueciae, Finniae ac Germaniae conectunt. Inter ponderis portus inveniuntur Tallinna, NaystenoiaEesti Entsüklopeedia (Estonice Muuga) et Pernavia.

Commeatus aëreus
upright=1.4|thumb|200px|Aëroplanum Boeing 737-500 societatis vexilli Estonici Estonian Air, in aëroportu Tallinnensi.
Aëroportus Tallinnensis, Leonardus Meri Lacus Superior Internationalis (Estonice Lennart Meri Tallinna lennujaam) appellatus, parvarum dimensionum est, quamquam nuper denuo structuratus et amplificatus est. Aëroportus vexilli Estonici societatis Estonian Air centrum est.

Est volatus e Mediolano-Malpensa in Tallinnam via Rigae qui operatur societas Air Baltic. Sunt alii aëroportus Pernaviae, Tarbati et adhuc Aresburgi qui sunt in usu praesetim domesticis periegeticisque volatibus quos operantur societates Avies et Luftverkehr Friesland Harle.

Praeterea e 16 Decembris 2010 est operativus volatus e Mediolano (Bergomi)-Orio ad Sarium in Tallinnam, bihebdomadalis et activus toto anno per societatem Ryanair.

Rete ferriviarium
Intestina mercimoniorum vectura per viam, ultimis annis, deminita est, partialem huius vecturae commotionem in ferriviam sequens, quae nunc 50 centesimas intestinae vecturae effecit.

Est locale rete ferriviarium obsoletum a societate Eesti Raudtee gestum, imprimis in usu ad vehenda mercimonia. Gubernatio Estonica Ianuario 2007 ferriviarum novam nationalizationem complevit, quia putatur strategica infrastructura nationali progressui. Estonia, sicut aliae Respublicae Balticae, e Sovietica occupatione Sovieticum amplum intervallum ferriviarium 1520 mm hereditavit.

Directa coniunctio ad Polonicum rete ferriviarium et sic ad reliquam Europam, quae normale intervallum ferriviarium 1435 mm adoptat, hoc momento problematica est. Sunt attamen proposita denuo qualificandarum Estonicarum ferriviarum quae directe ad reliquam Unionem Europaeam coniungantur.

 Educatio et scientia 
Estonicae formalis educationis historia originem trahit a saeculis tertio decimo et quarto decimo cum primae monasticae et cathedrales scholae conditae sunt. Primus liber primarum litterarum Estonice anno 1575 in typis editus est. Antiquissima universitas Universitas Tartuensis, a Suecico rege Gustavo II Adolpho anno 1632 statuta, est. Anno 1919 universitarii cursus primum Estonice docti sunt.

Educatio hodierna in Estonia divisa est in generalem, technicam et voluptuosam. Ratio educativa fundatur in quattuor fastigiis: praescholari, basico, secundario, superiori. Amplum scholarum et auxiliarium educativorum institutorum rete statutum est. Estonicum systema educativum in civitariis, municipalibus, publicis et privatis institutis consistit. Sunt in praesenti 589 scholarum in Estonia.

Secundum Programma Internationalis Studentium Aestimationis, executionis fastigia Estonicis alumnis cum gymnasii aetate erant inter maxima in toto orbe terrarum: anno 2010, civitas loco 13 propter sui systematis educativi qualitatem collocabatur, supra quantitatem organizationis OCOE mediam. Praeterea, circiter 89 centesimas Estonicorum adultorum inter 25 et 64 annos natorum aequivalens gymnasii diplomati assecuti sunt, unus maximorum indicum in industrializato mundo.

Academica educatio superior in Estonia divisa est in fastigia tria: baccalaureatum, gradum magistralem et doctoratum. Aliquibus specialitatibus (basicis medicis studiis, veterinariae, pharmaciae, odontologiae, architecturae-ingeniariae et in conclavibus scholaribus docentium programmati) baccalaureatus et gradus magistralis in unam unitatem integrati sunt.. Estonicae publicae universitates significative maiorem autonomiam applicatae educationis superioris institutis habent. Praeter ordinandam academicam universitatis vitam, universitates nova curricula creare, admissionis terminos condicionesque statuere, dispensationem oeconomicam probare, evolutionis destinationem probare, rectorem eligere et restrictiva decreta rerum ad credita attinentium facere possunt. Estonia moderatum publicarum privatarum universitatum numerum habet. Inter maximas publicas universitates excellunt Universitas Tartuensis (Estonice Tartu Ülikool), Universitas Technica Tallinnensis seu Revaliensis (Estonice Tallinna Tehnikaülikool), Universitas Tallinnensis seu Revaliensis (Estonice Tallinna Ülikool), Universitas Estonica Scientiarum Vitae (Estonice Eesti Maaülikool) et Academia Estonica Artium (Estonice Eesti Kunstiakadeemia); maxima privata universitas est Schola Estonica Negotiorum (Anglice Estonian Business School).

Academia Scientiarum Estoniae (Estonice Eesti Teaduste Akadeemia) scientiarum academia nationalis est. Efficacissimum publicum sine lucro investigatorium institutum fundamentalem et applicatam investigationem conficiens Institutum Nationale Physicae Chemicae et Biophysicae (Estonice Keemilise ja Bioloogilise Füüsika Instituut) est. Prima centra informatica exeunte decennio 196 Dorpati et Tallinnae statuta sunt. Estonici periti ad evolvendas ingeniariae programmaturalis normas Unionis Sovieticae ministeriis per decennium 199 contulere. Anno 2011, Estonia circiter 2.38% sui PDG in Investigatione et Progressu cum Unionis Europaeae 2.0% media collata impendit.

 Salus et opitulatio socialis 
Salus in Estonia a Ministerio Providentiae Socialis (Estonice Eesti sotsiaalminister) moderatur et sua pecuniae suppeditatio per generalia tributa per Diaconiam Salutis Nationalis fit.

Valetudinaria in Estonia sunt:
 Valetudinarium Centrale Tallinnae Orientalis
 Valetudinarium Elvae, Elvae
 Centrum Rehabilitationis Neurologicae Hapsaliae, Hapsaliae
 Centrum Oncologicum Daghoae Tallinnae
 Valetudinarium Centrale Vironiae Orientalis, Odre-Ieruii
 Valetudinarium Iagiwae, Iagiwae
 Valetudinarium Geworum, Gewis
 Valetudinarium Ierviae, Albo Lapide
 Valetudinarium Calliferense, Martaekilis
 Valetudinarium Keikaelense, Keikaeli
 Valetudinarium Arcis Aquilae, Aresburgi
 Valetudinarium Rotaliae, Hapsaliae
 Centrum Medicum Estoniae Septentrionalis seu Valetudinarium Collis Nigrae Tallinnae
 Valetudinarium Narvae, Narvae
 Centrum Sanguinis Estoniae Septentrionalis, Tallinnae
 Maiocomium Urbis Refugii, Tallinnae
 Valetudinarium Poluae, Poluae
 Valetudinarium Pernaviae, Pernaviae
 Valetudinarium Wesenbergae, Wesenbergae
 Valetudinarium Comitatus Rapalae, Rapalae
 Valetudinarium Repinense, Repine
 Centrum Morborum Cutis et Venereorum, Tallinnae
 Valetudinarium Austroestonicum, Voru
 Valetudinarium Impuberum Tallinnae
 Valetudinarium Tapis, Tape
 Valetudinarium Universitarium Tartuense seu Valetudinarium Manerii Mariae, Dorpati
 Valetudinarium Valgae, Valgae
 Valetudinarium Viamae, AponibusVicipaedia Anglica
 Valetudinarium Fellini, Fellini
 Valetudinarium Centrale Tallinnae Occidentalis
 Valetudinarium Wismariense, Tallinnae.

Impuberum subsidia
In partu, Gubernatio Estonica uni parentium 100% eius praevii salarii per 18 menses praeter 320 eurones subsidiorum unius temporis pro impubere concedit. Post 18 menses, parens ius resumendi sui praevii muneris habet. Praeterea, parens et impuberes gratuitam curam medicam accipiunt. Parentes ante partum non laborantes (vacui, studentes) 278 eurones pro mense accipiunt; maximum salarium in 2157 euronibus pro mense restringitur. Haec rationes, ex 2005 vigentes, se praecipuum positivum effectum in indice natalium in Estonia habuisse non demonstravit, qui ex 2001 iam creverat.

Haec consilia primos 18 menses infantilis vitae incumbunt. Post 18 menses, menstrua civitatis subsidia impuberibus usque ad 19 eurones pro mense (primis duobus filiis) et usque ad 58 eurones (tribus aut magis filiis) descendunt, praeter gratuitam curam medicam. Sunt multae exceptiones et addita auctaria huic regulae. Verbi gratia, unius parentis puer bis summam subsidiorum impuberibus accipit. Exercitus hominis puer quinquies summam subsidiorum impuberibus et adoptivarum familiarum pueri vicies summam subsidiorum impuberibus accipiunt. Licet sint considerabiles variationes et fluctuationes in subsidiis familiarum cum impuberibus, pleraeque Estonicae familiae magnas difficultates non oppetunt et organizationis Save the Children relatio de Statu Matrum Mundi anni 2011 Estoniam loco 18 inter optimas nationes matribus collocat, ante nationes sicut Canadam et Civitates Foederatas. Secundum Librum Factorum Mundanorum CIA (Anglice CIA World Factbook), Estonia infimum mortis maternae indicem in toto orbe terrarum habebat.

 Cultura 

Cultura Estonica autochthonicum patrimonium, ut repraesentat lingua Estonica et sauna, incorporat cum solitis Nordicis et Europaeis culturalibus aspectibus. Propter historiam et geographiam, cultura Estonica affecta est traditionibus ex variis adiacentis areae gentibus, Fennis, Baltis, Slavis et Germanis non minus quam culturalibus progressibus in antiquis dominantibus potentiis, Suecia et Russia.

Hodie, Estonica societas libertatem ac liberalismum hortatur, cum populari deditione desideratis limitatae gubernationis, dum centralizatam potestatem ac corruptionem dehortatur. Protestantica etica de labore significativam culturalem essentiam manet et gratuita educatio pretiosissimum institutum est. Sicut solita cultura in aliis Nordicis nationibus, Estonica cultura, super asceticis ambitalibus realitatibus et traditionalibus alimentis, patrimonium comparative amplae egalitarismi extra practicas rationes et optabilia propinquitatis naturae ac autosatiati instituere videri potest.

Academia Estonica Artium (Estonice Eesti Kunstiakadeemia) educationem superiorem in arte, designatione, architectura, mediis, historia artium et conservatione praebet, dum Academia Culturae Vellinensis Universitatis Tartuensis (Estonice Tartu Ülikooli Viljandi Kultuuriakadeemia) habet modum pervulgandae nativae culturae et per curricula et per nativam constructionem et per nativas officinas ferrarias et per nativam textilis designationem et per traditionalem manufacturam et per traditionalem musicam, sed etiam per iazensem ac musicam ecclesiae. Anno 2010, fuere 245 musea in Estonia quorum coniunctae collectiones amplius decem milliones rerum continent.

 Theatrum 

Estonica theatri historia centenaria est. Coepit, professionaliter, anno 1906 cum moderatore Carolo Menning Tarbati. Post aliquas hebdomades Theodorus Altermann et Paulus Pinna professionale theatrum Tallinnae in urbe incipiebant. Postea alia praeclara Estonici theatri nomina orta sunt velut Waldemarus Panso, Ewaldus Hermaküla et Fridericus Pedajas.

Intra istam brevem culturam, theatrum multos homines mobilitavit, quod id accessibillimum plerisque incolis fecit. Sunt Opera Nationalis, octo Theatra Nationalia, tria Theatra Municipalia et decem theatra privata quinque magnis urbibus Estonicis, praeter innumeras voluptarii theatri scholas dispersas. Intra theatri historiam, excellunt tres eventus: professionalis theatri ortus anno 1906; professionalismus anno 1950, sociatus cum Waldemaro Panso; et theatri innovatio, exeunte decennio 197, quae expressiva media theatro dedit et cuius consequentiae usque ad hodiernum tempus sentiuntur.

 Litterae 
E primis Estonicis scriptis saeculo septimo decimo, litterae semper directionem similem transitae a reliqua Europa suscepere. Haec Occidentalis orientatio abecedarii Latini usu confirmata est, quae fuit exitus Christianizationis et postea Reformationis. Litterae Estonicae varia proposita habuit, velut linguam Estonicam per civitatem diffundere, de populi Estonici libertas notiones vulgare et litteras ipsas.

Ex aucto nationali sensu populi Estonici saeculo undevicensimo, varii scriptores orti sunt et memorabiles textus scripsere, velut epos "Filius Kalevae" (Estonice Kalevipoeg) a Friderico Reginaldo Kreutzwald, aperte Romanticismo Germanico affecto. Secus Fridericum Reginaldum Kreutzwald pugnabat Patriotico-Romantica poëtria Lydia Koidula. Sed istius incipientis nationalismi Russificatione Estoniae conatus frustrati sunt, e 1880.

Primus Realista Iohannes Liiv, operis "Decem narrationes" (Estonice Kümme lugu) auctor, fuit. Sed litteraria renovatio ab Eduardo Vilde effecta est, qui per suam longam vitam aliquotiens suum stilum mutavit, sed fidelis Estonico nationalismo et socialismo revolutionario mansit. Eius pracipuum opus mythistoria "Lactarius Villagii Montani" (Estonice Mäeküla piimamees) est. Eduardus Vilde unus inter motus Iuvenis Estoniae (Estonice Noor-Eesti) conditores fuit, ad quem Antonius Hansen Tammsaare, cum suo opere "Veritas et iustitia" (Estonice Tõde ja õigus), et Gustavus Suits, cum opere "Natus pueri" (Estonice Lapse sünd), notissimi inter Estonicos scriptores, pertinuere.

Poëma "Thomas et Maia" (Estonice Toomas ja Mai) a Gulielmo Grünthal-Ridala et tria longa poëmata ab Augusto Annist quoque hanc perihodon participant, praeter poëtam Friedebertum Tuglas, qui e realismo ad phantasticum Neoromanticismum evolvit. Haec renovatorii motus evolutio oppositionem Eduardi Vilde incitavit, qui peregrina nova exemplaria indicavit. Poëtria Maria Under se suo opere "Vox umbrarum" (Estonice Hääl varjust) expressionismo Germanico iunxit. Romanticus Augustus Gailit, Russica exemplaria sequens, modernam prosam creavit. Calius Lepik superrealismum coluit. Denique, Sovietici regiminis statutio vincere realismum socialisticum fecit, cuius praecipui repraesentantes Carolus Ristikivi et Augustus Jakobson sunt. Mundum Estonicum in conversionibus carpiebat et optime transportabat Hildegardis Dresen.

 Musica et cinematographia 
Musica indissociabilis nationalis culturae est, nonne Estones "Populus Canens" qualificati sunt? Primum Panestonicum carminis festum anno 1869 Tarbati evenit, ubi fere mille cantorum et musicorum e tota natione ventorum coram cavea 200 000 hominum congressi sunt. Haec traditiones anno 1988 "Revolutionem Cantantem" inspiravere, cum Estonia se e Sovietico iugo liberavit. Anno 2001, Estonia in Cantus Eurovisionis Certamine vicit.

Estonia vere debillimam quotam cinematographicorum spectatorum partem in toto orbe terrarum habet sed est valde productiva praesertim animatarum et documentariarum pellicularum. Festum quaque aestate habetur, anthropologicis pelliculis dicatum, Pernaviae et Tallinnae quaque hieme fit Festum Pellicularum Noctes Nigrae Tallinnae (Estonice Tallinna Pimedate Ööde Filmifestival).

 Architectura 
Per omnes annos penes varios populos (Germanos, Suecicos et Russos), Estonica architectura varios influxus passa est. Horum influxuum syndrome -rabies, metus, humiliatio- significativos characteres architecturae monumentorum dederunt, faciendo Gothico Estonico unico inter Septemtrionales architecturas Gothicas. Et alii stili suaviter placideque reflectuntur inter Mediaevales ecclesias, Renascentisticas subtilitates, Baroca castella, Neoclassicas domos et Modernistica oppida.

Velut architectonica nationalia symbola habentur Mediaevale Tallinnae, Baroca Narva, Classica urbs universitaria Dorpatum et Pirnavia, litoralis urbs cum decennii 193 architectura.

 Feriae et dies festi 
+ Feriae et dies festi Dies  Nomen Latinum  Nomen Estonicum  Notae Kalendis Ianuariis Annus Novus Uusaasta 24 Februarii Dies Nationalis Iseseisvuspäev, Eesti Vabariigi aastapäev Libertatis commemoratio anno 1918 Variabilis Dies Passionis Domini  Suur reede Variabilis Pascha  Ülestõusmispühad Kalendis Maiis Dies Laboris  Kevadpüha Variabilis Pentecoste  Nelipühad 23 Iunii Dies Victoriae  Võidupüha 24 Iunii Festum Sancti Ioannis Jaanipäev 20 Augusti Dies Libertatis Restauratae  Taasiseseisvumispäev 25 Decembris Christi Natalis  Esimene jõulupüha 26 Decembris Dies Sancti Stephani  Teine jõulupüha Secundum calendarium populare tabanipäev seu tehvanipäev, scilicet "dies Stephani"

+ Festa non feriata Dies  Nomen Latinum  Nomen Estonicum  Notae 6 Ianuarii  Sollemnitas Epiphaniae Domini  Kolmekuningapäev 2 Februarii Anniversarius Foederis Pacis Tartuensis Tartu rahulepingu aastapäev Pridie Idus Martias Dies sermonis patrii  Emakeelepäev Secundo die Solis Maii Dies Matrum  Emadepäev 14 Iunii Dies Luctus  Leinapäev 2 Novembris Commemoratio Omnium Fidelium Defunctorum  Hingedepäev Secundo die Solis Novembris Dies Patrum  Isadepäev

 Cultura popularis 
Popularis Estoniae laographia e multis saeculis ante primas saeculi tertio decimo occuptiones venit. Primi magni influentes Fenni fuere, qui, sua propinquitate Boreali et linguistica, culturali proximitati faverunt. Prima magna peregrina impactio evenit cum Catholici ad Estoniam saeculo tertio decimo advenere et culturam paganam pro Christianam delere conati sunt. Quod accidit fuit istarum culturarum mixtio, quod vicissim Estonici populi culturam per annos surgere fecit.

Per saeculum duodevicensio linguae Estonicae popularizatione per populum et saeculo undevicensimo magno nationalistico sensu surgente, cultura popularis praedominans populo facta est. Multa antiqua carmina resuscitata et alia creata sunt. Religionis paganae elementa inter populum denuo orta et Religionis Christianae elementis unita sunt. Olim animalium ac hominum sacrificia paganis deis faciebantur ad habendas bonas alimentorum culturas ac bonam vitam. Istud elementum praeterito relictum est, quia Novo Aevo istud inter urbium homines non situm est, sed veneficae, magi et daemones dissimilem visionem in cultura Estonica habuere, quia ei sociales erant qui bona portabant, diverse eis quae Christianismus praedicat.

 Coquina 
Coquina Estonica per saecula a suis traditionalibus et potentioribus vicinis influxa est. Dania, Germania, Suecia, Polonia et Russia totum aut Estonici territorii partem gubernare consecuti sunt, sed praecipuus localis gastronomiae character rustica origo est.

Plerique Estones rusticae originis ante ultimum saeculum erant et, cum cibus artus erat, ad excogitandum acuti esse egebant servanda pauca carne et fruendo ea maxime quam habebant. Postea, cum urbanizatio propter nationis industrializationem roborata est, communissima carnum genera et patatae frictae norma facta sunt, velut in reliqua Europa.

Hoc est quod hodie in localium thermopoliorum indicibus probabiliter invenietur, iuxta cum brassicae conditae (Estonice hapukapsas) portione.

Fortunate, nihilominus, exclusivissima Estonica praecepta a multis familiis adhuc parantur et in variis popinis circum Tallinnam apponuntur. Inter traditionalia fercula sunt: anguilla in mulso madefacta (Estonice marineeritud angerjas), frigida apposita; pisa cum lingua (Estonice Keel hernestega), alia gustatio frigida apposita cuius praecipuum elementum lingua est; caseus capitis (Estonice sült) sive suilla gelatino cocta, e quo magnae quantitates fervenda suilla exossata, aliquando pedibus aut capite, fiunt ad servandum id urceis postea; botellus sanguineus (Estonice verivorst), tomaculum sine carne, praecipue coagulato sanguine ac oryza fartum, characteristico colore obscuro, Estonicum ferculum valde typicum hiemis ac noctis Christi Natalis, appositum iuxta cum rubro fructuum silvestrium gelatino; Brassica Mulgica (Estonice mulgikapsad), brassica condita suillā decocta, patatis coctis apposita; silgusoustum (Estonice silgusoust), quidam parvus Maris Baltici harengus cum larido in cramo; carascum (Estonice karask), placenta similis pani ex hordeo; subcerevisiaРусско-латинский словарь (Estonice kali''), fermentata potio leviter alcoholica et edulcata e pani atro aut secalino facta.

 Artes athleticae 
Per multos annos, Estonia suos athletas aliis civitatibus cessit. Primum Russiae (inter annos 1900 et 1912) et postea Unioni Sovieticae (inter annos 1948 et 1988), sed cum suo vexillo OLympia Aestiva participavit octo clipeos aureos, septem argenteos et aeneos assecuta est. In Olympiis hiemalibus, Estonia minus editiones (septem) participavit sed efficientior fuit, assecuta magis clipeos aureos, quattuor summatim, ob solum unum argenteum et unum aeneum.

Maximus Estoniae olympionices nartator Andreas Veerpalu est, qui tres clipeos, duos aureos, et unum argenteum habet, Civitate Lacus Salsi anno 2002 et Taurini anno 2006.

In birotatione, notissimus Ioannes Kirsipuu est, qui in variis Circuitus Franciae phasibus vicit. In cursibus autocinetorum, Marcus Asmer campio Formulae 3 anno 2003 factus est et fuit primus Estonicus gubernator qui Formulam 1 probationibus turmae Williams anno 2003] gubernavit. Antonius Kasemets Estoniam in tempore 2006 exstincti certaminis Champ Car repraesentavit, undecimum locum in Praemio Magno Edmundopolis velut optimum resultatum habens. Coemgenus Korjus, in praesenti in GP3 Seriebus, et Sten Pentus, hodie in Auto GP, alii Estonici repraesentantes in cursu autocinetorum formulae sunt. Marcus Märtin, qui 86 rallyis probationibus inter annos 1997 et 2005 certavit, Estonicum praecipuum nomen hoc modo est.

In pediludio, Estonia nullam turmam internationaliter expressivam habet et turma nationalis nunquam se in certamine mundano pedilusorio aut in Certamine Europaeo classificavit. Optima expeditio fuit in certaminibus exclusoriis Certaminis Europaeis Pediludii MM, cum tres victorias consecuta est et tertio loco in circulo finivit qui Cechiam et Scotiam continebat. Pedilusor Martinus Poom anno 2004 optimus Estonicus lusor ultimis 50 societatis UEFA annis electus est, sed notissimus pedilusor in hac natione natus Valerius Karpin est, Russicae originis et quamborem in Russia lusit.

 Internationales classificationes 
Tabula inferior internationales Estoniae classificationes ostendit:

 Index Locus Nationes recensae Societatis Freedom House Libertas Interretialis anno 2002  1º  47 Societatis Global Gender Gap Report Index Mundanus de Spatio inter Genera anno 2013  59º  136 Index Libertatis Oeconomicae anno 2014  11º  157 Societatis Relatoribus sine Finibus Index de Libertate Imprimendi inter annos 2011 et 2012  11º  187 Index de Statu Libertatis Mundanae anno 2006  1º  159 Index Evolutionis Humanae anno 2013  33º  169 Index Perceptionis Corruptionis anno 2013  28º  176 Index Promptitudinis Retialis anno 2014  21º  133 Index Facilitatis Negotiandi anno 2014  22º  158 Index de Statu Puerorum Mundanorum anno 2012  10º  165 Index de Statu Feminarum Mundanarum anno 2012  18º  165 Index Libertatis Mundanae anno 2014  8º  165 Index Prosperitatis Legatum anno 2011  33º  110 Index Proficientiae in Lingua Anglica EF anno 2013  4º  60 Programma Internationalis Studentium Aestimationis anno 2012 de Mathematica  11º  65 Programma Internationalis Studentium Aestimationis anno 2012 de Scientia  6º  65 Programma Internationalis Studentium Aestimationis anno 2012 de Lectione 11º  65

Secundum situm interretialem speedtest.net, Estonia unam inter rapidissimas deonerandi ex Interreti velocitates in toto orbe terrarum cum media deonerandi velocitate 27.12 megabitorum pro secundo habet.

 Codices 
Estoniae hi codices sunt:
 EE, secundum Catalogum praefixorum codicum aëroportuum quibus ICAO utitur,
 EE, secundum normam ISO 3166-1 alpha-2 (catalogi codicum nationum),
 EN, secundum Catalogum codicum nationum quibus OTAN utitur, codicem alpha-2,
 ES, secundum Catalogum praefixorum codicum notaculi aëronavium quibus ICAO utitur,
 EST, secundum normam ISO 3166-1 alpha-3 (catalogi codicum nationum),
 EST, secundum catalogum codicum nationum Consilii Olympici Internationalis,
 EST, secundum catalogum codicum internationalium notaculi autocineti,
 EST, secundum catalogum codicum nationum quibus OTAN utitur, codicem alpha-3.

 Historia Europae

 Notae 

 Nexus externi 

 Gubernatio Estonica
 Situs officialis turismi in Estonia
 Constitutio Reipublicae Estoniae

Categoria:Balticum
Categoria:Civitates sociae Unionis Europaeae
Categoria:Civitates sui iuris
Categoria:Condita 1918
Categoria:Condita 1991
!