Guinea Bissaviensis

Guinea Bissaviensis"Guinea Bissaviensis": Giga-Catholic. seu Guinea-BissaviaBollettino Synodus Episcoporum. (Lusice Guiné-Bissau, Fulice 𞤘𞤭𞤲𞤫 𞤄𞤭𞤧𞤢𞥄𞤱𞤮 Gine-Bisaawo, Mandingice ߖߌߣߍ ߺ ߓߌߛߊߥߏ߫ Gine-Bisawo), rite Res publica Guineae Bissaviensis (Lusice República da Guiné-Bissau), est civitas sui iuris in Africā Occidentali, inter minimas huius continentis. Finitima est Senegaliae septentrione, Guineae meridie orienteque et Oceano Atlantico occidente. Ante caput, Bissaviam seu Urbem BissagensemHierarchia Catholica.(Lusice Bissau), situs est Archipelagus BissagosensisConfer binomen "Odostomia bissagosensis"., centenariis insularum dissimilium magnitudinum compositus, quarum multae incolis orbatae sunt. Olim Portugalliae colonia nomine Guineae Lusitanicae (Lusice Guiné Portuguesa). Guinea Bissaviensis libertatem politicam die 24 Septembris anni 1973 proclamavit et sic agnoscitur inter nationes a die 10 Septembris anni 1974. Primigenio nomini additum est id capitis, Bissaviae, ad evitandam confusionem cum Guinea, priori colonia Francica. Lingua publica est sermo Lusitanus.

 Historia 
Praesens Guineae Bissaviae territorium Regno GabuensiConfer binomen Ctenolepisma gabuensis. olim congruebat, quod vicissim erat pars Regni Melli; ultima huius regni residua usque ad saeculum duodevicensimum superfuere. Quamquam litora et fluminum ripae primae terrae fuerunt in quibus Lusitani colonias deduxerunt et quibus Lusitani fructi sunt ad adipiscendos servos Arabibus e mercatoribus e saeculo septimo decimo, interiores regiones usque ad saeculum undevicensimo inexploratae manserunt. Ergo, Guinea Bissaviensis fuit a saeculo quinto decimo, accurate ab anno 1446 usque ad annum 1974, colonia Lusitanica. 
Guinea Bissavia pugnam suā pro independentiā anno 1956 inchoavit, cum Factio Afra pro Independentia Guineae et Capitis Viridis (Lusice Partido Africano para a Independência da Guiné e Cabo Verde seu PAIGC), armatam post rebellionem, suos locos hac in natione consolidare assecuta est. Anticolonialisticorum motuum aliis in coloniis Lusitanicis eventorum dispar, factio PAIGC suum militare dominium amplas in huius nationis zonas cito diffundere assecuta est: quod possibile fuit propter horum territoriorum naturam, iungala fere omnino tectorum, non minus quam propter magnam armorum quantitatem quae et Sinae et URPSS et aliae Africae civitates ei praebuerut. Haec factio denique vi antiaërea sibi instruere assecuta est. Anno 1973, paene tota Guinea Bissaviensis in factionis PAIGC manūs devenerat. Die 24 Septembris 1973 libertatem declaravit et eodem anno a Conventu Generali Consociationis Nationum agnita est.Ods Home Page archivatum, die 9 Ianuarii anni 2006 in Internet Archive. Portugallia Guineae Bissaviensis independentiae agnosceret, re novatā quae perfecta est Lusitanicis cum Rebus novis dianthorum (Lusice Revolução dos Cravos).

Guinea Bissavia, deinde, a consilio seditionario usque ad 1984 recta est. Anno 1994, habita sunt prima polycommatica comitia. Anno 1998, exercitūs rebellio ad praesidis Vieira collapsum induxit: quamobrem, Guinea Bissaviensis se praecipitavit in bellum civile. Anno 2000, Kumba Ialá praeses electus est. Septembre anni 2003, nihilominus, novum praxicopema in Kumbae Ialá custodiam a militaribus factam induxit, qui "ineptus resolvendis nationis problematibus" definitus est. Nonnullas post postpositiones, comitia legisfera denique habita sunt Martio anni 2004. Exercitūs turbatio Octobre eiusdem anni ad mortem ipsius ducis virium armatarum induxit, quod ad incrementum agitationis in natione contribuit.

Iunio anni 2005, habita sunt nova comitia praesidialia, prima post Kumbae Ialá collapsionem, qui denuo sese candidatus factionis PRS obtulit, se legitimum nationis praesidem esse asserens. Sed vicit candidatus factionis PAIGC, Ioannes Bernardus Vieira, praeses anno 1998 destitutus. Vieira candidatum Malam Bacai Sanhá superavit post suffragium decretorium: initio, Sanhá suam cladem recusavit, comitiali de fraude in circumscriptionibus duabus (apud quas caput Bissavia) accusans. Nihilominus, non obstantibus aliquo influxūs virium armatarum hebdomadibus ante comitia et quibusdam "tumultibus" (apud quos impetūs contra aedes praesidiales et Ministerium administrationis internae nonnullis ab armatis haud identificatis facti sunt), Europaei observatores ultima Guineae Bissaviensis comitia "tranquilla et bene instructa" definiverunt.BBC NEWS | Africa | Army man wins G Bissau election (Anglice).

Postridie Kalendas Martias, Praeaes Vieira interfectus est scelesto facinore quod milites cohortis praetoriae duci, Baptistae Tagme Na Waie, fideles commiserunt, qui antea interfectus erat scelesto facinore per pyrobolum.Colpo di Stato in Guinea Bissau, ucciso il presidente Vieira (Italice), in repubblica.it. URL inspectum postridie Kalendas Martias anni 2009. Kalendis Aprilibus anni 2010, primus minister Gomes Jr. a militaribus in custodiam comprehensus est. Dux cohortis praetoriae virium armatarum Indjai ei morte minatus est si eius fautorum protestationes, qui in viam exeunt statim nuntio cognito, confestim non desinerent.Ansa.it Guinea Bissau, militari arrestano premier (Italice). Novus praeses, Malam Bacai Sanhá, in munere ex Iulio anni 2009, Lutetiae die 9 Ianuarii anni 2012 mortuus est.Guinée-Bissau : mort à Paris du président Malam Bacai (Francice), in jeuneafrique.com. Idibus Aprilibus anni 2012, accidit praxicopema a militaribus factum, sed Februario anni 2022 hoc praxicopema ad irritum cecidit.Fallito un colpo di Stato nella Guinea Bissau (Italice), in osservatoreromano.va.Guinea Bissau, i dubbi su di un golpe che ancora non ha mandanti (Italice), in vaticannews.va.

 Geographia 
Guinea Bissaviensis contermina est Septemtrione Senegaliae et Guineae Meridiē Orienteque"Guinea-Bissau Maps & Facts" (Anglice). WorldAtlas. Inspectum die 24 Augusti anni 2022. et Oceano Atlantico Occidente. Iacet plerumque inter latitudines 11º et 13º Septentrionis (parvā cum areā Meridiē meridiani 11º) et inter longitudines 11º et 15º Occidentis."Coordinates of Guinea-Bissau" (Anglice) apud GeoDatos. 2021. Inspectum die 24 Augusti anni 2021.

Circiter 36 125 chiliometra quadrata seu 13 948 milia passuum quadratorun ampla, haec natio maior quam Taivania aut Belgica est. Altissimus locus Mons Torin (Lusice Monte Torin) est, 262 metra seu 860 pedes altus. Cuius solum plerumque consistit demissis e litoralibus planitiebus cum paludibus mangroviarum ascendentibus usque ad diversitatem silvarum et savanarum in Oriente."Guinea-Bissau" (Anglice). Archivatum die 28 Decembris anni 2010 in Wayback Machine, Liber Factorum Mundanorum CIA Cia.gov. Inspectum die 24 Augusti anni 2022. Cuius simile hippalo tempus pluviosum vices alternat cum periodis perfervidorum, siccorum harmattanis ventorum e Saharā flantium. Archipelagus Bissagosense extra continentem iacet.Nossiter, Adami (Adam) (pridie Nonas Novembres anni 2009) "Bijagós, a Tranquil Haven in a Troubled Land" (Anglice), The New York Times, die 8 Novembris anni 2009. Haec natio domus est oecoregionibus duabus: diversitati silvae et savanae Guineensium et mangroviis Guineensibus.Dinerstein, Erici (Eric) et al. (2017). "An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm" (Anglice). BioScience. 67 (6): 534–545. doi:10.1093/biosci/bix014. ISSN 0006-3568. PMC 5451287. PMID 28608869.

Clima
Guinea Bissavia calida totum per annum est levibus cum temperaturae fluctuationibus; cuius quantitas media 26,3 ºC seu 79,3 ºF est. Media pluviae quantitas in Guineā Bissaviensi 2 024 millimetrorum seu 79,7 unciarum est, quamquam paene tota computatur per tempus pluviosum, durans inter Iunium et Septembrem aut Octobrem. E Decembre usque ad Aprilem, haec natio ariditatem patitur.Guinea-Bissau Climate (Anglice). Nationsencyclopedia.com. Inspectum die 25 Augusti anni 2022.

Oecologica problemata
Gravia apud oecologica problemata sunt desilvatio, erosio soliLexicon Latinum hodiernum scilicet Theodisco-Latinum. hyperboscēsisConfer Neograecum vocabulum υπερβόσκηση. et hyperalieusis. Guinea Bissaviensis mediam computationem 5,7/10 punctorum in Indice de Integritate Amoenitatis Silvestris (Anglice: Forest Landscape Integrity Index, siglis FLII) habebat, in loco 97 apud nationes 172 universe sita.Grantham, H. S. et al. (2020). "Anthropogenic modification of forests means only 40% of remaining forests have high ecosystem integrity - Supplementary Material" (Anglice). Nature Communications. 11 (1): 5978. 

Areae protectae
Multigenas apud Guineae Bissaviae areas protectas excellit Reservatum Biosphaerae Archipelagi Bissagosensis, ab Unescone anno 1996 discriptum.Iustini (Justino) Biai; et al. (2015). «Guinea-Bissau: Strategy and National Action Plan for the Biodiversity» (PDF) (Anglice). Institutum alimoniae et agriculturae provehendae (siglis FAO). Inspectum die 25 Augusti anni 2022.

Civilitas
Guinea Bissaviensis res publica est.Guinea Bissau (09/03) (Anglice). Ministerium Rerum Externarum Civitatum Foederatarum. Inspectum die 27 Augusti anni 2022. Olim, gubernium valde centralizatum fuerat. Polycommaticum regimen non institutum est usque ad medium annum 1991. Praeses dux civitatis et primus minister dux rectionis est. Ex anno 1974, nullus praeses quinquennale munus prospere complevit, usque nuper, cum Iosephus Marius Vaz suum quinquennale munus die 24 Iunii anni 2019 finivisset. Tasamba, Iacobi (James) (die 29 Novembris anni 2019). "Guinea-Bissau's leader concedes election defeat" (Anglice). Anadolu Agency. Inspectum die 27 Augusti anni 2022.

Legisfero gradū, unicameralis Conventus Nationalis Popularis (Lusice Assembleia Nacional Popular) a membris centum constituitur. Quae a populo electa sunt e multorum membrorum constituentiis ad fungendum quattuor annorum munere. Iudiciali systemati praeest Supremum Iudicum Collegium (Lusice Tribunal Supremo da Justiça), a novem iudicibus quos Praeses nominat et qui, quamobrem, Praesidis voluntati serviunt.Supremo Tribunal de Justiça (Lusice). Archivatum die 23 Ianuarii anni 2012 in Wayback Machine. Inspectum die 27 Augusti anni 2022.

Praecipua factiones duae Factio Africana pro Independentiā Guineae et Capitis Viridis (Lusice Partido Africano para a Independência da Guiné e Cabo Verde, siglis PAIGC) et Factio pro Renovatione Sociali (Lusice Partido da Renovação Social, siglis PRS)  sunt. Sunt amplius viginti minores factiones.Guinea-Bissau Political Parties (Anglice), nationsencyclopedia.com. inspectum die 27 Augusti anni 2022.

Rationes internationales
Guinea Bissavia conditorium membrum est Communitatis civitatum Lusitane loquentium (siglis Lusice CPLP), internationalis politicaeque consociationis quae Lusophonicae nationes per continentes quattuor cum lingua Lusitana officiali comprehendit."CPLP - Comunidade dos Países de Língua Portuguesa - Histórico - Como surgiu?" (Lusice). www.cplp.org. Inspectum die 27 Augusti anni 2022.

Res militares
Anni 2019 aestimatio Guineae Bissaviensis Virium Armatarum magnitudinem 4 400 hominum et militarem sumptum minus quam 2% e PDG esse dicit."Guinea-Bissau" (Anglice).  Liber Factorum Mundanorum CIA Cia.gov. Inspectum die 27 Augusti anni 2022.

Anno 2018, Guinea Bissavia Nationum Unitarum Foedus de interdictione armorum nuclearium signavit."Chapter XXVI: Disarmament – No. 9 Treaty on the Prohibition of Nuclear Weapons" (Anglice et Francice). Nationum Unitarum Foederum Collectio. Nonis Iuliis anni 2017.

Divisio administrativa

Guinea Bissavia in regiones octo (Lusice regiões) et in unum sectorem autonomum (Lusice sector autónomo), Bissaviam seu Urbem Bissagensem (Lusice Bissau), dividitur."Administrative Map of Guinea-Bissau 1200 pixel - Nations Online Project" (Anglice). www.nationsonline.org. Inspectum die 29 Augusti anni 2021. Quae, vicissim, in sectores 37 subdividuntur. Haec regiones sunt:

Societas
Demographia

Secundum anni 2022 recensionem de Prospectū Multitudinis Mundanae"World Population Prospects 2022" (Anglice). population.un.org. UNDESA. Inspectum pridie Kalendas Septembris anni 2022. Guineae Bissaviensis incolarum numerus anno 2021 2 060 721 erat, collatus numero 518 000 incolarum anno 1950. Ratio incolarum minus quam 15 annos natorum anno 2010 41,3% erat, 55,4% erat incolarum inter 15 et 65 annos natos, dum 3,3% erant 65 annos aut plus natos."Population Division of the Department of Economic and Social Affairs of the United Nations Secretariat, World Population Prospects: The 2010 Revision" (Anglice). Esa.un.org. Archivatum ex primigenio pridie Nonas Maias anni 2011. Inspectum pridie Kalendas Septembris anni 2022.

Ethnē

Guineani Bissavienses incolae varia ad ethnē pertinent, multis cum distinctis linguis, moribus et socialibus structuris.

Guineani Bissaviensienses varia in ethnē dividi possunt, quae sunt haec:

Fulice et MandingiceVide "Mandinga" apud  loquentes gentes, quae maximam incolarum portionem comprehendunt et in septentrionem et boreo-orientem conglobantur;

Balantae et Papeles, qui meridionales litorales regiones incolunt;

Maniaci et Mancagnae, qui medias et septentrionales litorales areas occupant.

Plerique reliqui incolae mixticii, mixtae Lusae et Afrae originis posteri, sunt."History & Geography – GUINEA BISSAU REPUBLIC" (Anglice). Inspectum die 9 Septembris anni 2021.Berlin, Ira (Kalendis Aprilibus anni 1996). "From Creole to African" (Anglice). William and Mary Quarterly. 53 (2): 266. doi:10.2307/2947401. JSTOR 2947401. Inspectum die 9 Septembris anni 2021.

Lusi autochthones parvam centesimam partem numeri incolarum comprehendunt. Guineae Bissaviensis independentiā factā, plerique Lusi autochthones hac natione abiverunt. Haec natio exiguum Sinarum numerum etiam habet. (Anglice, Sinice, Francice, Iaponice, Russice, Hispanice, Arabice, Esperantice, Coreane). Inspectum die 9 Septembris anni 2021. Apud quos sunt quoque mercatores et negotiatores mixtorum Lusorum et Coamceuvensium"Archidiœcesis Coamceuvensis" in Catholic Hierarchy, 2016. maiorum, oriundorum pristinā e coloniā Lusicā Macao.

Linguae

Etiamsi est parva natio, Guinea Bissaviensis aliquot ethnē habet quae multo inter se differunt, suis cum propriis culturis linguisque. Quod accidit quia Guinea Bissavia profugorum ,migrationisque territorium intra Africam est. Colonizatio et phyletica commixtio linguam Lusitanam et linguam creŏlam Guineae Bissaviensis tulerunt.Barbosa, Iosephi (José) (2015). Língua e desenvolvimento: O caso da Guiné-Bissau  (PDF) (Metaptychiaci thesis) (Lusice). Universitas Olisiponensis. Inspectum Idibus Septembribus anni 2022.

Quamquam unica Guineae Bissaviensis lingua officialis ex independentiā lingua Lusitana est, incolae linguā Lusitanā exemplari linguā secundā utuntur, paucis cum autochthonicis locutoribus et eius usus crebro ad intellectuales politicosque delectos circumscribitur. Lusitana lingua gubernii nationalisque communicationis, colonialis gubernii legatum, est. Educatio e ludo litterario in tertiarium gradum Lusice exercetur, quamquam solum 67% puerorum accessum quamlibet ad formalem educationem habent. Data ut Lusice loquentium numerus inter 11 et 15% varietur subiiciunt. Ultimo in censū anni 2009, 27,1% incolarum (46,3% urbanorum et 14,7% ruricolarum, respective) Lusitanā haud creolicā loqui asseruerunt.Mendes, Etoal (2018). Experiências de ensino bilíngue em Bubaque, Guiné-Bissau: línguas e saberes locais na educação escolar  (PDF) (Metaptychiaci thesis) (Lusice). Universitas Foederalis Rivi Magni Australis. hdl:10183/178453. 44% incolarum linguā creolā Lusitanā loquuntur, quae, reapse, lingua franca apud distincta ethnē plerisque incolis est. Linguae creolae adhuc expanditur et a fere omnibus incolis intellegitur. Attamen, decreolizationis processūs eveniunt, quoniam lingua Lusitana exemplaris in linguam creolam interponit. Quamobrem, lingua creola varietatum continuum exemplari cum linguā format, plus distantibus basilectis et propioribus acrolectis. Est continuum postcreolicum in Guineā Bissaviā, linguae creolae levis varietate propiore linguae Lusitanae exemplari.

Reliqui ruricolae unā multarum autochthonicarum Africarum linguarum loquuntur, secundum ethnos: Fulice igitur 16%, Balante 14%, Mandingice 7%, Maniace 5%, Papelice 3%, Felupice 1%, Biafade 0,7%, Bissagosice 0,3% et Naluvice 0,1% loquuntur. Haec linguae etnicas Africas linguas conformant quibus incolae loquuntur."Crioulo, Upper Guinea" (Anglice). Ethnologue. Inspectum Idibus Septembribus anni 2022. Plerique Lusitani et Mixticii Africarum limguarum aliquam aut linguam creolam prout additiciam linguam etiam habent. Ethnicae Africae linguae dissuadentur, quāvis in conditione, non obstante demissiore gloriā. Quae linguae vinculum sunt inter eiusdem ethnici ambitūs homines et quotidie in usū sunt in villagiis inter vicinos amicosque, in traditionalibus religiosisque caerimoniis et etiam in usū sunt in contactū inter urbanos homines et ruricolas. Verumtamen, harum linguarum nulla praevalens est in Guineā Bissaviā.

Lingua Francica velut lingua peregrina edocetur in scholis, quia Guinea Bissaviensis Fracophonicis nationibus circumdatur. Guinea Bissaviensis integrum Francophoniae membrum est."Welcome to the International Organisation of La Francophonie's Official Website" (Anglice). Francophonie.org. Archivatum ex archetypo Kalendis Aprilibus anni 2014. Inspectum die 16 Septembris anni 2022.

Religio

Sunt dissimiles relationes religiosa de demographia. Liber Factorum Mundanorum de CIA anno 2020 46.1 centesimas Musulmanos esse, 30.6 centesimas religiones vulgares, 18.9 centesimas Christianas, et 4.4 centesimas alias colere aut haud adscriptos esse aestimavit. Anno 2010, officinae cogitationisTranslationem vocabuli Anglici think tank. Pew Research Center scheda interrogatoria praecipuas incolarum adscriptiones 45,1% Musulmanorum et 19,7% Christianorum esse, cum 30,9% religiositatem vulgarem colentium et 4,3% aliorum adscriptorum, invenit."Chapter 1: Religious Affiliation". Tolerance and Tension: Islam and Christianity in Sub-Saharan Africa (Relatio Anglice). Pew Research Center. Die 15 Aprilis anni 2010.Tolerance and Tension: Islam and Christianity in Sub-Saharan Africa (PDF) (Relatio Anglice). Forum officinae cogitationis Pew de religiosā et publicā vitā. Aprili anni 2010. p. 20. Inspectum die 16 Septembris anni 2022. Studium incepto Pew-Templeton Global Religious Futures anno 2015 factum dissimilem distributionem anno 2010 asseruit, consistentem e 45,1% Musulmanorum, 30,9% religiositatem vulgarem colentium, 19,7% Christianorum et 4,3% haud adscriptorum."Religions in Guinea Bissau" (Anglice). Global Religious Futures. Pew-Templeton.
Secundum aliam officinae Pew relationem religiosā de identitate apud Musulmanos, in Guineā Bissaviā praevalentem sectariam identitatem non esse determinavit. Eandem apud categoriam, aliae Subsaharianae nationes sunt, velut Tanzania, Uganda, Liberia, Nigeria et Cammarunia. Aliae nationes in toto orbe terrarum quoque se solum Musulmanas,  Sunnitas ac Siitas mixtas aut praecipue Sunnitas esse asserunt.The World's Muslims: Unity and Diversity (PDF) (Relatio Anglice). Pew Research Center. Die 9 Augusti 2012. pag. 28–30. Archivatum ex archetypo PDF die 24 Octobris anni 2012. Quae officinae Pew investigatio nationes hoc speciali in studio sine ullā clare praevalente sectariā identitate praecipue in Africā Subsaharianā conglobari etiam affirmat.The World's Muslims: Unity and Diversity (PDF) (Relatio Anglice). Pew Research Center. Die 9 Augusti anni 2012. p. 29. Archivatum ex archetypo PDF die 24 Octobris anni 2012. Alia officinae Pew relatio, The Future of World Religions nucupata, inter 2010 et 2050 Religionem Islamicam suam centesimam partem apud Guineae Bissaviensis incolas aucturam esse vaticinatur.

Multi incolae syncreticam fiderum Islamicae et Christianae formam colunt, coniungendis praxibus cum traditionalibus Africis credibilibus."Guinea-Bissau" (Anglice). Encyclopaedia Britannica. Musulmani in Septentrione et in Oriente, dum Christiani in Meridie et litoralibus regionibus praevalent. Ecclesia Catholica Romana plerosque Christianos sibi vindicat.Guinea-Bissau: Society & Culture Complete Report an All-Inclusive Profile Combining All of Our Society and Culture Reports (2 ed.) (Anglice). Petaluma: World Trade Press. 2010. p. 7. ISBN 978-1607804666.

Praecipuae urbes
Praecipuas apud urbes in Guineā Bissaviensi sunt:"Guinea-Bissau: Regions, Cities & Urban Localities – Population Statistics in Maps and Charts" (Anglice). citypopulation.de. Archivatum ex archetypo postridie Kalendas Ianuarias anni 2017. Inspectum die 21 Septembris anni 2022.

{| class="wikitable"
|-
!rowspan="2" | Positio !! rowspan="2" | Urbs !! colspan="2" | Incolarum numerus
|-
! Anni 2015 aestimatio !! Regio
|-
|align=right | 1 || Bissavia"Bissavia, (-ae, f)": a Petro Lucusaltiano Latinophilo, Lexicon Latinum Hodiernum vel Vocabularium Latinitatis Huius Aetatis, apud www.lateinlexikon.com. seu Urbs Bissagensis || align=right | 492 004 || Bissavia
|-
|align=right | 2 || Gabu || align=right | 48 670 || Gabu
|-
|align=right | 3 || Bafăta || align=right | 37 985 || Regio Bafăta<ref name="Bafatá">Confer "Dioecesis Bafatana" apud www.catholic-hierarchy.org'''].</ref>
|-
|align=right | 4 || Bissŏra || align=right | 29 468 || OioConfer binomen "Zyras (Camonia) oioensis".
|-
|align=right | 5 || Bolāma || align="right" | 16 216 || Bolāma
|-
|align=right | 6 || CacheumBautrand, Michaelis Antonii (Michel-Antoine), Geographia, ubi dicitur "CACHEUM, Cachieu seu Sierra Liona, oppidulum Africae, & emporium valde ab Europaeis frequentatum , in ora littorali Guineae, versus promontorium Leaenae."; et Dictionnaire universel françois et latin, ubi dicitur "CACHEUM, i. n. Cacheu ou Cachieu, petite ville de la Nigrétie, en Afrique". || align=right | 14 320 || Cacheum
|-
|align=right | 7 || Bubāque || align=right | 12 922 || Bolāma
|-
|align=right | 8 || Catĭo|| align=right | 11 498 || Regio Tombăli
|-
|align=right | 9 || Mansōa || align=right | 9 198 || OioConfer binomen "Zyras (Camonia) oioensis".
|-
|align=right | 10 || Buba || align=right | 8 993 || Quināra
|}

Conflictūs
Ex more, multa dissimilia ethnē in Guineā Bissaviensi pacifice coexsistunt; sed, cum conflictūs exoriuntur, per accessum ad terram solvi solent.Armandi (Armando) Mussa Sani et Iasminae (Jasmina) Barckhausen (die 23 Iunii anni 2017). "Theatre sheds light on conflicts" (Anglice). D+C, development and cooperation. Inspectum die 21 Septembris anni 2022.

Oeconomia
upright=1.3|thumb|left|Proportionalis Guineensium Bissaviensium exportatarum mercium repraesentatio (anno 2019).
Guineae Bissaviensis PDG per capita et index progressūs humani apud demissiores in toto orbe terrarum sunt. Plus quam duae tertiae partium ex incolis sub limine paupertatis vivunt.World Bank profile (Anglice). Archivatum die 11 Novembris anni 2012 in Wayback Machine. World Bank.org (pr. Kal. Iun. 2013). Inspectum die 21 Octobris anni 2022. Oeconomia praecipue ex agriculturā pendet; pisces, cassuvia et vigna subterranea principales exportatae merces sunt."Guinea-Bissau country profile" (Anglice). BBC News. Postridie Kalendas Martias anni 2020. Inspectum die 21 Octobris anni 2022.

Longinqua politicae instabilitatis periodus abiectam oeconomicam activitatem, deteriores sociales condiciones et auctas macrooeconomicas inaequalitates peperit. Lomgius tempus postulatur ad perscribendum novum negotium in Guineā Bissaviā (233 diēs seu 33 hebdomades) quam quāvis in aliā natione in toto orbe, exceptā Surinamiā.The Economist (2007) (Anglice). Pocket World in Figures (2008 ed.). Londinii: Profile Books. ISBN 978-1861978448.

Guinea Bissaviensis oeconomicos profectūs ostendere coepit, cum praecipuae politicae factiones stabilitatis pactum obsignavissent, quod in structuralis reformationis programma a FMI suasum induxit.https://www.imf.org/en/Countries/GNB [Guinea-Bissau and the IMF] (Anglice). Archivatum die 16 Octobris anni 2012 in Wayback Machine. Imf.org (die 13 Maii anni 2013). Inspectum die 21 Octobris anni 2022.

Nonnullos post recessionis oeconomicae et politicae instabilitatis annos, anno 1997, Guinea Bissaviensis in monetarium franci CFA systema intravit, intestinae monetariae stabilitatis aliquod efficiens.Franc and Guinea-Bissau (Anglice, Francice, Lusice et Hispanice). Uemoa.int. Inspectum pridie Kalendas Novembres anni 2022. Bellum civile inter 1998 et 1999 accidens et Septembris anni 2003 praxicopēma denuo oeconomicam activitatem disrupere, quae peritam substantialem oeconomicae socialisque infrastructurae partem reliquerunt et iam pervulgatam paupertatem amplificaverunt. Parlamentariam post comitia Martii anni 2004 et praesidialia comitia Iulii anni 2005, haec natio longinquā ex instabilitatis periodo recreari conatur, quamquam adhuc fragilis est politicus status."Guinea-Bissau" Encyclopædia Britannica (Anglice). Encyclopædia Britannica, inc. 2020.

Circa ineuntem 2005, venditores clandestini medicaminum stupefactivorum in Americā Latinā insessi Guineā Bissaviā et compluribus vicinis Africae Occidentalis nationibus uti coeperunt ut traicetur cocainum versus Europam.Guinea-Bissau:A narco-state? (Anglice). Archivatum die 29 Octobris anni 2012 in Wayback Machine. Time. (Die 29 Octobris anni 2009). Inspectum pridie Kalendas Novembres anni 2022. Haec natio a Nationum Unitarum officiali in periculo ne "narcocivitas" fieret descripta est.Sullivan, Coemgeni (Kevin) (die 25 Maii anni 2008). "Route of Evil: How a tiny West African nation became a key smuggling hub for Colombian cocaine, and the price it is paying". The Washington Post. Inspectum pridie Kalendas Novembres anni 2022. Gubernium et exercitus paulum fecerunt ut stupefactivorum medicaminum mercatura contineretur, quae auxit post anni 2012 praxicopēma."Guinea-Bissau drug trade 'rises since coup'" (Anglice). BBC News. Londinii. Pridie Kalendas Augustas anni 2012. Inspectum pridie Kalendas Novembres anni 2022. Guineae Bissaviensis gubernium illegali stupefactivorum medicaminum distributione vastari pergit, secundum commentarium The Week."Guinea-Bissau, Africa's most famous narco-state, goes to the polls" (Anglice). The Economist. Postridie Kalendas Novembres anni 2019. Guinea Bissavia Organizationis pro consensione in Africā iuris negotiorum (Francice Organisation pour l'harmonisation en Afrique du droit des affaires et Lusice Organização para a Harmonização em África do Direito dos Negócios, siglis OHADA) socia est."OHADA.com • Le portail du droit des affaires en Afrique". OHADA.com (Francice). Archivatum ex archetypo die 26 Martii anni 2009. Postridie Kalendas Novembres anni 2019.

Infrastructura
Valetudo
Ordo mundi sanitarius (siglis OMS) minus quam medicos quinque pro incolarum 100 000 hac in natione esse aestimat.«Global Health Indicators» (PDF) (Anglice). Ordo mundi sanitarius (OMS). 2010. Inspectum pridie Nonas Novembres anni 2022. Ab vīro HIV infectionis praevalentia adultas apud incolas 1,8% est, solum cum 20% gravidarum feminarum infectarum antiretrovirale adiumentum recipientium. Malariae casūs adhuc maiores sunt, cum 9% incolarum se infectos esse asserentium, et est causa specificae mortalitatis fere ter maioris quam eae sidae. Anno 2008, minus quam media quantitas puerorum minus annos quinque natorum sub conopio dormiebat aut accessum ad antimalarica habebat.

Exspectatio vitae in natū ex anno 1990 crescit, sed demissa esse pergit. Secundum OMS, exspectatio vitae puero anno 2008 nato 49 annorum erat. Quamquam casūs deminuti sunt vicinis in nationibus, cholerae index Novembre anni 2012 nuntiatus 1500 casuum et mortes novem ostendit. Cholerae epidemia anni 2008 in Guineā Bissaviā hominum 14222 affecit et aliorum 225 interfecit.«Guinea Bissau: Cholera On the Rise» (Anglice). All Africa. Die 14 Novembris anni 2012. Inspectum pridie Nonas Novembres anni 2022.

Iunio anni 2011, Fundus Populationis Nationum Unitarum (Anglice United Nations Population Fund; Hispanice Fondo de Población de las Naciones Unidas; Francice Fonds des Nations unies pour la population; Arabice صندوق الأمم المتحدة للسكان; Russice Фонд ООН в области народонаселения; et Sinice 联合国人口基金) relationem de obstetriciorum statū vulgavit, quae data de manupretio et rationibus neonatalis maternaeque mortalitatis in nationibus 58 continet. Hac in relatione, maternae mortalitatis index 100 pro 100 000 natorum in Guineā Bissaviensi esse anno 2010 monstratus est.«State of world's midwifery» (Anglice). UNFPA. 2011. Inspectum pridie Nonas Novembres anni 2022.

Educatio
Educatio obligatoria ex aetatem annorum septem. Puerorum matricula puellarum eā maior est. Labor impuberum valde communis hac in natione est. «Bureau of International Labor Affairs (ILAB) – U.S. Department of Labor» (Anglice). Dol.gov. Inspectum die 7 Decembris anni 2022. Anno 2011, index alphabetismi 55,3% (68,9% virorum et 42,1% feminarum) aestimatus est.

Alterā e parte, Guinea Bissavia aliquot scholas secundarias (plerumque, quoque technicas) et mirabilem universitatum privatarum numerum habet. Ceterum, universitates publicae -sicuti Schola Nationalis Administrationis (Lusice Escola Nacional de Administração), Schola Superioris Educationis (Lusice Escola Superior de Educação) et Facultas Iuris Bissaviensis (Lusice Faculdade de Direito de Bissau)- intra Universitatem Hamilcaris Cabral (Lusice Universidade Amílcar Cabral,) foederantur; contra, Facultas Medicinae Radulphi Diaz Arguelles (Lusice Faculdade de Medicina Raúl Diaz Arguelles) intra Scholam Nationalem Valetudinis (Lusice Escola Nacional de Saúde) includitur.

Anno 1998, index frequentationis scholarum primariae grossae 53,5% erat, maiori cum indice viris (67,7%) respectū feminarum (40%). Ex anno 2001, Guinea Bissaviensis civili e conflictū anni 1999 recreata est, sed bellum civile et posteriores conflictūs tertiam incolarum partem moverunt, multas scholas destruxerunt et ne plerique pueri iuvenesque scholam saltem per anni dimidium frequentarent impediverunt.Informatio de Guineā Bissaviensi e Ministerio Rerum Externarum Civitatum Foederatarum anno 2002.

Vectura
Vecturae infrastructura in Guineā Bissaviensi basica est, plerisque cum viis autocineticis extra caput Bissaviam non bituminatis. Guineae Bissaviae ferrivia non est. In Portū Bissaviensi (Lusice Porto de Bissau), erat parva ferrivia oneraria ex exeunte saeculo XIX usque ad annos 1940 munere fungens. Anno 1998 foedus obsignatum est inter Lusitaniam et Guineam Bissaviam ad construendam ferriviam Guineae,Foundation, Thomson Reuters. "Humanitarian - Thomson Reuters Foundation News" (Anglice). Alertnet.org. Retrieved pridie Nonas Augustas anni 2018. sed Belli Civili Guineano-Bissaviensis eruptio haec destinata impossibilia fecit. Respectū viarum autocineticarum, anno 1996 erant 4400 chiliometrorum, quorum 453 chiliometra bituminata et 3947 chiliometra non bituminata sunt. Autovia Litoralis Trans Africam Occidentalem (Anglice Trans–West African Coastal Highway, siglis TAH 7; Francice Autoroute côtière trans-ouest-africaine; et Lusice Rodovia Costeira da África Ocidental) Guineam Bissaviensem transit; hanc nationem cum Baniulo (in Gambiā), cum Conakry (in Guineā), et denique aliis cum Communitatis Oeconomicae Civitatum Africae Occidentalis (Anglice Economic Community of West African States sive ECOWAS, Francice Communauté économique des États de l'Afrique de l'Ouest sive CEDEAO, Lusice; Comunidade Económica dos Estados da África Ocidental sive CEDEAO) nationibus undecim conectens. Ceterum, aliquot flumina vecturae maritimae pervia in Guineā Bissaviā sunt. Anno 1999 non naves onerariae erant. Praecipui portūs Bissaviae, Bubae, Cachei et FarimensisConfer binomen "Zyras (Grammodonia) farimensis". sunt. Denique, erant aëroportūs 30, quorum tres bituminatos aërodromos habet. Praecipuus aëroportus hac in natione operatus et unus commerciale ministerium cum horario offerens Aëroportus Internationalis Osvaldi Vieira (Lusice Aeroporto Internacional Osvaldo Vieira) Bissaviae est.

Instrumenta divulgationis
Apud instrumenta divulgationis in Guineā Bissaviensi excellunt impressio, radiophonia, televisio, interrete. Consilium Nationale Communicationis Socialis (Lusice Conselho Nacional de Comunicação Social) impressionem moderaturToyin Falola; Daniel Jean-Jacques, eds. (2015). "Guinea-Bissau: Media". Africa: an Encyclopedia of Culture and Society. ABC-CLIO. ISBN 978-1-59884-666-9. Divulgatio Radiophonica Nationalis Guineae Bissaviensis (Lusice Radiodifusão Nacional da Guiné-Bissau), a gubernio administrata, anno 1973; et Televisio Guineae Bissaviensis (Lusice Televisão da Guiné-Bissau) anno 1987 incepit. Praecipuas apud stationes radiophonicas in Guineā Bissaviā Rádio Bafata, Rádio Bombolom"Guinea-Bissau", Freedom of the Press, CFA: Freedom House, 2016, OCLC 57509361., Rádio Jovem, Rádio Mavegro, Rádio Nacional(Anglice) "Guinea-Bissau Profile: Media". BBC News. Inspectum die 11 Iunii anni 2017., Rádio Pindjiguiti, Rádio Sintcha Oco, Rádio Sol Mansi; praecipuas autem apud stationes televisificas Televisão da Guiné-Bissau, RTP África, TV Klélé (condita anno 2013); denique praecipuos apud impressos aut interretiales commentarios Banobero, Bissau Digital, Boletim Oficial da Guiné-Bissau, Comdev Negocios, Correio-Bissau"Guinea-Bissau: Media and Publishing". Encyclopædia Britannica. Inspectum die 11 Iunii 2023., Diário de Bissau"Guinea-Bissau: Directory". Africa South of the Sahara 2004. Regional Surveys of the World. Europa Publications. 2004. p. 545. ISBN 1857431839., Expresso de Bissau, Fraskera, Gazeta de Noticias, Kansare, Nô Pintcha, Última Hora, Voz de Bissau, Wandan sunt.

Ceterum, telephonulorum perscriptorum numerus e 20 000 in 40 000 inter anni 2007 Ianuarium et anni 2008 Ianuarium auxit, quod penetrationis indicem circa 3% incolarum significat. In praesenti, operantur hac in natione magnae telephoniae gestabilis societates tres: MTN -quae locum societatis Areeba usurpavit-, Orange et Guine Tel. In Urbe Bissagensi, venduntur scidulae solutionis anticipatae et fasces initiales omnium retium. Nationalia telephonemata facile et bene recte aguntur, sed internationales nuntii minus recte aguntur.

Cultura
Guinea Bissaviensis satis refertum diversificatumque patrimonium culturale possidet. Ethnicae linguisticaeque dissimilitudines magnam varietatem saltationi, artificiosae expressioni, professionibus, traditioni musicali, culturalibus manifestationibus proferunt. Saltatio est verumtamen vera dissimilium ethnōn expressio artificiosa. Animisticae gentes pinguntur pulchris et coloratis choreographiis, eximiis culturalibus manifestationibus quae plerumque observari possunt ex occasione messis temporis, matrimoniorum, funerum, initiationis caerimoniarum.

Praecipuum genus musicum gumbe (Lusice gumbé) est. Guineense-Bissaviense Carnelevarium, omnino mirum, propriae indolis, satis evolutum est, quod unam maiores apud manifestationes culturales hac in natione constituit. In litteris, adhuc Guineā Bissaviā incipiens putatā, eminent nomina Abdullae Silla, primae mythistoriae auctor in Guineā Bissaviensi, et Marini de Pina.

Musica
Guineensis-Bissaviensis musica plerumque sociata est cum gumbi (Lusice gumbé), polyrhythmico et praecipuo exportato huius nationis genere. Nihilominus, civiles tumultūs et alia elementa per annos coniuncta sunt ad servanda gumbe et alia genera procul ab auditoribus, adhuc aliis in Africis nationibus, praecipue syncretisticis.Lobeck, Catharinae (Katharina) (21 Maii 2003). «Manecas Costa Paraiso di Gumbe Review» (Anglice). BBC News.

Cabāssa (Lusice afoxé seu cabaça) praecipuum huius nationis instrumentum musicum estThe Kora (Anglice). Archivatum die 24 Iulii anni 2015, in Wayback Machine. Freewebs.com. Inspectum pridie Kalendas Februarias anni 2023. et Guineenses Bissavienses eā valde rapidae et rhythmice multiplici saltationis musicae utuntur. Confectiones fere semper Lusocreolice (Lusice kriol) et creberrime laetae sunt, quamquam plerumque praesentibus de nationis eventibus controversiisque, praesertim de sidā, disserunt.«Radio Africa: Guinea Bissau vinyl discography» (Anglice). Radioafrica. Die 22 Iunii anni 2013.

Vocabulum gumbe (Lusice gumbé) aliquando generali in usū ad referendum quidvis ad huius nationis genus musicum est, quamquam magis proprie unicum ad genus musicum refertur quod popularis huius nationis musicae traditiones fere decem coniungit. Tina et tinga (Lusice tina et tinga, respective) alia popularia genera musica sunt, dum populares traditiones caerimoniales musicas includunt in usū funeribus, initiationibus et aliis ritibus, praeter broscam et kussunde (Lusice brosca et kussundé, respective) Balantarum; diambadon (Lusice djambadon) Mandingarum; et kundēre (Lusice kundere) Archipelagi BissagosensisConfer binomen "Odostomia bissagosensis"..

Coquina
Oryza litorali Guineae Bissaviensi et intestinae Guineae Bissaviensi milium praecipuum diaetae elementum est. Fructūs et holera crebro una cum frumentis eduntur. Lusitani arachidum productionem foverunt. Etiam vigna subterranea et macrotyloma geocarpum seruntur. Phaseoli etiam diaetae partem formant. Oleum palmeumVide "Palmöl" apud Lexicon Latinum hodiernum scilicet Theodisco-Latinum colligitur.

Crebra apud fercula iuscella et minutalia sunt, quorum apud elementa dioscoreaVide "Yamswurzel" apud Lexicon Latinum hodiernum scilicet Theodisco-Latinum, batatas, mandioca, cepa, lycopersicum et musa sunt. Aromata, capsici et chilli coquinario in usū sunt, inclusis granis paradisi.«Eat locally in Guinea Bissau» (Anglice). Slow Food International, 25-07-2012. Inspectum pridie Kalendas Februarias anni 2023.

Cinematographia
Flora Gomes internationaliter inclitus moderator cinematographicus est, cuius clarissima pellicula Nha Fala (scilicet "mea vox") est."Nha Fala/My Voice" (Anglice). spot.pcc.edu anno 2002. Florae Gomes pellicula Mortu Nega (scilicet "mors negata") prima fictionis pellicula et secunda propria pellicula in Guineā Bissaviensi facta fuit (prima propria pellicula N’tturudu a moderatore Umban u’Kest anno 1987 facta fuit). In anni 1989 feriis cinematographicis FESPACO, pellicula Mortu Nega claro praemio Oumarou Ganda laureata est. Anno 1992, Flora Gomes pelliculam Udju Azul di Yonta (scilicet "caerulei Yontae oculi") moderatus est,[Udju Azul di Yonta] (Anglice). Archivatum die 5 Iulii anni 2009 apud Wayback Machine. California Newsreel. Newsreel.org. Inspectum Kalendis Februariis anni 2023. quae visa est in sectione Un Certain Regard in anni 1992 Feriis Canuensibus. "Festival de Cannes: Udju Azul di Yonta" (Anglice). Feriae Canuenses. Archivatum ex archetypo 20 Octobris anni 2014. Inspectum Kalendis Februariis anni 2023. Actrix Babetida Sadjo Bafătae, in Guineā Bissaviā, nata est.de Lamalle, Patricii (Patrick) (die 19 Octobris anni 2018). "Babetida Sadjo, est-ce que vous l'avez vu ?". RTBF (Francice). Inspectum Kalendis Februariis anni 2023.

Disportus
Pediludium popularissimus disportus in Guineā Bissaviā est. Turma Pedilusoria Nationalis Guineae Bissaviensis (Lusice Seleção nacional de futebol da Guiné-Bissau) a Foederatione Pedilusoriā Guineae Bissaviensis (Lusice Federação de Futebol da Guiné-Bissau) regitur. Quae confoedationum CAF et FIFA membrum est.

 Feriae et dies festi 
 Dies Nomen Notae Latine LusiceKalendis IanuariisAnnus Novus Ano Novo  20 IanuariiHeroum dies Dia dos heróis  8 MartiiDies internationalis feminarum Dia Internacional da Mulher  Kalendis MaiisDies laboris Dia do Trabalho  3 AugustiColonizationis martyrum dies Dia dos mártires da colonização  24 SeptembrisDies Libertatis (anno 1973)Dia da independência Nationale festum13 OctobrisRamadani finis Final do Ramadão Islamicum festum20 DecembrisFestum Sacrificii Festa do Cordeiro Islamicum festum25 DecembrisDies Natalis Christi Natal Christianum festum

Codices
Guineae Bissaviensi hi codices sunt:
 GBS, secundum catalogum codicum nationum Consilii Olympici Internationalis;
 GNB, secundum normam ISO 3166-1 (catalogi codicum rerum publicarum), codicem alpha-3 (catalogi codicum civitatis);
 GW et RGB, secundum catalogum codicum internationalium notaculi autocineti;
 GNB, secundum catalogum codicum nationum quibus OTAN utitur, codicem alpha-3;
 PU, secundum catalogum codicum nationum quibus OTAN utitur, codicem alpha-2;
 GW, secundum normam ISO 3166-1 (catalogi codicum rerum publicarum), codicem alpha-2 (catalogi codicum civitatis);
 .gw, secundum dominium interretiale;
 J5, secundum catalogum praefixorum codicum notaculi aëronavium quibus ICAO utitur.

 Notae 

Bibliographia
 Abdel Malek, Carinae (Karine), "Le processus d'accès à l'indépendance de la Guinée-Bissau.", In Bulletin de l'Association des Anciens Elèves de l'Institut National de Langues et de Cultures Orientales, N°1, Avril 1998. - pp. 53–60;
 Caroli (Carlos) Lopes, Ethnie et rapports de pouvoir en Guinée-Bissau, Genavae: Institut Universitaire d'Études du Développement, 1983;
 Renati (René) Pélisier, História da Guiné: Portugueses e africanos na Senegâmbia (1841-1936), 2 volumina, Olisipone: Estampa, 1988;
 Laurentii (Lars) Rudebeck, Problèmes du pouvoir populaire et du développement: Transition difficile en Guinée-Bissau, Upsaliae: Nordiska Afrikainstitutet, 1982;
 Pauli (Paul) Southern, Portugal: The Scramble for Africa, Bromley, Galago Books, 2010;
Ioannis Adalberti (João Adalberto) Campato Jr. A Poesia da Guiné-Bissau: História e Crítica. Paulopoli: Editora Arte & Ciência, 2012;
 Vincentii (Vincent) Duhem, «Guinée-Bissau:Le second tour de la présidentielle aura lieu le 29 avril», Jeune Afrique, pridie Idus Apriles anni 2012 (legite in Interreti);
 Antonii (Antonio) Dabo, «Les dirigeants de Guinée-Bissau réunis en urgence», Reuters, Le Nouvel Observateur, die 3 Aprilis anni 2010;
«Brouillard politique en Guinée-Bissau», Libération,‎ Idibus Aprilibus anni 2012;
Beniamini (Benjamin) Roger, «Guinée-Bissau: le contre-amiral Bubo Na Tchuto arrêté et emmené aux États-Unis», Jeune Afrique'',‎ Nonis Aprilibus anni 2013 ([https://www.jeuneafrique.com/171431/politique/guin-e-bissau-le-contre-amiral-bubo-na-tchuto-arr-t-et-emmen-aux-tats-unis/ legite in Interreti).

 Nexūs externi 

 Conventūs Nationalis Popularis (Lusice Assembleia Nacional Popular) situs interretialis.
 Fundatio Aldeias SOS Guiné Bissau in Bolama.net.
 Comitia praesidentialia in Guineā Bissaviensi anno 2012.
 Thesis gradūs magistralis de incremento Geographicae Informationis Guineae Bissaviensi.
 Narrationes peregrinationum atque imagines.
 Tabula geographica Guineae Portugallensis 1:500 000.

!
Categoria:Condita 1975
Categoria:Respublicae
Categoria:Civitates sui iuris