Dupondius

Dupondius  vel dipondiumEvangelium secundum Lucam XII.6: Nonne quinque passeres veneunt dipundio?  etc. erat nummus  Romanus ex orichalco, qui duos asses valebat. Dimidiatum sestertium pendebat et valebat. Ab asse dinoscebatur metallo (as ex cupro fiebat), pondere (paulo gravior erat) et quod caput imperatoris coronam radiatam gestabat, non lauream. At uxores imperatorum numquam radiatae nec laureatae erant, quamquam in dupondiis earum effigies inveniri possunt.
De nominis origine
Dupondius (nummus) dictus est quasi nummus qui duo pondo valet. Pondo enim ex antiquo vocabulo pondus,i,m ductus, ablativo semper casu prope mensuram ponderis in usu erat. Ex : argenti duodecim librae pondo. Ex usu frequenti vocabulum libra vulgo praetermitti coepit, ut in hoc exemplo Ciceronis : "auri quinque pondo abstulit"Pro Cluentio 179. Romani primo pecunia aenea usi sunt et as libram aeris initio pependit. Ita locutio aeris duo pondo sive duas libras aeris sive duos asses designabatSimili modo vocabulum anglicum "pound" et pondus et monetam designat. Quod et ipsum e latino vocabulo pondus ductum est.. Item multae quae in lege XII tabularum in assibus numerantur ante tertium saec. a.C.n. potius in libris aeris quam in veris assibus constitisse verisimile est.

De corona radiata
Primum caput "radiatum" in nummis Romanis fuit Divi Augusti Patris, id est Augusti iam mortui atque inter deos relati. Regnante Tiberio vel Caligula vel Claudio, hoc caput tam in denariis nonnullis quam in assibus aut dupondiis in memoriam conditoris novi principatus invenitur. Imperator Nero primus omnium vivus adhuc caput suum radiatum in  nummis post 64 exprimi iussit, non tantum in assibus et dupondiis sed etiam in tetradrachmis quibusdam orientalibus.
Consuetudo vero dupondii capite radiato secernendi ab asse capite laureato insigni, a Vespasiano primo instituta, a posterioribus imperatoribus vulgo usurpata est, excepto Hadriano qui persaepe capite nudo vel laureato in nummis expressus est, perraro autem radiato.

Nota bene feminas (uxores vel filias vel etiam matres imperatorum saepe in nummis expressas) numquam coronam radiatam gerere, non magis quam heredes imperio consociatos : Augusto ipsi enim  tantum hic honos concedebatur.

Fontes
Gaius Institutiones I,122 : « ... unde etiam dupondius dictus est quasi duo pondo quod nomen adhuc in usu retinetur."
Varro Ling. Lat. V,36 : “... dupondius ab duobus ponderibus, quod unum pondus assipondium dicebatur ; id ideo quod as erat libra pondo."

 Notae 

Antoninianus
As
Aureus
Denarius
 Quadrans
Quadrigatus
Quinarius
Semis
Sestertius
Vicimedia communia plura habent quae ad dupondios spectant

Categoria:Nummi Romae antiquae