Тхимпху

Тхимпху (, )  — Бутандын борбору жана эң ири шаары. Ал Бутандын батыш борбордук бөлүгүндө жайгашкан, ал эми аны курчап турган өрөөн Бутандын дзонгхагдарынын (административдик округдарынын) бири, Тхимпху району болуп саналат. Мурдагы борбор шаары байыркы Пунаха ордуна Тхимпху 1955-жылы борбор болуп дайындалган, ал эми 1961-жылы 3-Друк Гьялпо (Падыша) Жингме Доржи Вангчук тарабынан расмий түрдө Бутан Королдугунун борбору деп жарыяланган.

Шаар Ванг Чху (Ванг дарыясы) түзгөн өрөөндүн батыш жээгинде түндүктөн түштүккө карай созулат. Бул дарыя андан ары Индияны карай Райдак дарыясы катары агып өтөт. Тхимпху дүйнөдөгү эң бийик жайгашкан алтынчы орундагы борбор болуп саналат, анын бийиктиги 2,248 метрден 2,648 метрге чейин жетет. Көптөгөн борборлордон айырмаланып, Тхимпхунун өзүнүн аэропорту жок; анын ордуна 52 километр алыстыкта жайгашкан Паро аэропортун колдонот.

Тхимпху Бутандын саясий жана экономикалык борбору катары, айыл чарба жана мал чарбачылыгына басым жасайт, бул өлкөнүн ИДПсынын болжол менен 45% түзөт. Туризм экономикага салым кошсо да, салтты, өнүгүүнү жана модернизацияны тең салмакта кармоо үчүн катуу жөнгө салынат. Тхимпхуда Бутандын эң маанилүү саясий имараттары, анын ичинде парламенттик демократиянын Улуттук Ассамблеясы жана шаардын түндүгүндө жайгашкан Падышанын расмий резиденциясы болгон Деченчолинг Сарайы жайгашкан. Шаардын өнүгүүсү өрөөндүн алсыраган экологиясын коргоого багытталган "Тхимпхунун системалык планы, 2002–2027" аттуу шаардык планына таянат.

Бутандын маданияты Тхимпхуда адабият, дин, үрп-адаттар, улуттук кийим кодекси, монастырдык практикалар, музыка, бий жана медиа аркылуу толугу менен чагылдырылган.
Бутан календары боюнча сентябрь же октябрь айларында өтүүчү жылдык Цхечу фестивалы негизги окуя болуп саналат. Бул фестивалда Ташичхо Дзонгдун короосунда аткарылуучу Чам бийлери деп аталган бет капчан бийлер жана башка иш чаралардан турат.
Тарыхы
1960-жылга чейин Тхимпху өрөөндөгү бир нече кичинекей айылдардан турган. Алардын ичинде Мотитанг, Чангангкха, Чанглимитханг, Лангчупакха жана Таба болгон, алардын айрымдары бүгүнкү күндө шаардын райондорун түзөтPommaret, p. 163. 1885-жылы Тхимпхудагы азыркы Чанглимитханг спорт аянтчасы жайгашкан жерде салгылашуу болгон. Бул чечүүчү жеңиш Угъен Вангчукка (Бутандын биринчи падышасы) дээрлик бүткүл өлкөнү башкарууга жол ачканPommaret, p. 173. Ошол мезгилден бери бул спорт аянтчасы шаар үчүн чоң мааниге ээ болуп келет, ал жерде футбол, крикет жана жаа атуу боюнча мелдештер өткөрүлөт. Бул жерге 1974-жылы заманбап Чанглимитханг стадиону курулган. Вангчук династиясынын тушунда өлкө ырааттуу реформатор монархтардын жетекчилиги астында тынчтыкта ​​жана прогрессте жашаган. Үчүнчү Падыша, Жигме Доржи Вангчук: Эски псевдо-феодалдык системаны реформалап, кулчулукту жоюп, жерди кайра бөлүштүргөн жана салык системасын реформалаган. Ошондой эле көптөгөн аткаруу, мыйзам чыгаруу жана соттук реформаларды киргизген. Төртүнчү Падыша, Жигме Сингье Вангчук өлкөнү өнүгүүгө багыттаган, жана Индия каржылык жана башка жардамдар менен бул процессти алдыга жылдырган. Реформалар уланып, 1952-жылы борборду байыркы борбор Пунахадан Тхимпхуга которуу чечими кабыл алынган. 1961-жылы Тхимпху расмий түрдө Бутандын борбору болуп калган.

Бутан Коломбо Планына 1962-жылы, Бүткүл дүйнөлүк почта союзуна 1969-жылы кошулган жана 1971-жылы Бириккен Улуттар Уюмунун мүчөсү болгон. Тхимпхуда дипломатиялык миссиялардын жана эл аралык каржы уюмдарынын болушу шаардын метрополис катары тез өнүгүшүнө алып келгенBrown, pp. 39–42.


1953-жылы Улуттук Ассамблея негиздеген бардык аткаруу бийлигин Төртүнчү Падыша 1998-жылы эл тарабынан шайланган министрлер кеңешине өткөрүп берген. Ал падышага ишеним көрсөтпөө системасын киргизип, парламентке монархты кызматтан кетирүү укугун берген.
2001-жылы Тхимпхудагы Улуттук Конституциялык комитет Бутан Королдугунун Конституциясын иштеп чыгууну баштаган. 2005-жылы Төртүнчү Падыша өзүнүн падышалык бийлигин уулу ханзада Жигме Кхесар Намгял Вангчукка өткөрүп берүү чечимин жарыялаган. Падышанын такка отуруу аземи Тхимпхудагы жаңыланган Чанглимитханг стадионунда өткөн жана ал Вангчук үйүнүн негизделгенинин жүз жылдыгына туура келген .

2008-жылы бул окуялар өлкөнүн абсолюттук монархиялык башкаруудан парламенттик демократиялык конституциялык монархияга өтүшүнө жол ачкан. Тхимпху жаңы өкмөттүн ордосу болуп, өлкөнүн аныкталган негизги максаты "Жалпы Улуттук Бакытка" (GNH) жетишүү деп жарыяланган.

Географиясы жана климаты
Калкы
2005-жылдын 31-майындагы эл каттоо маалыматтары боюнча, шаардын калкы 79,185 адамды түзгөн, калктын жыштыгы ар бир чарчы километрга 3,029 адамды (чарчы миляга 7,850) түзгөн. Ал эми жалпы округдун аянты 1,843 чарчы километрди түзүп, анда 92,929 адам жашаган. 2010-жылга карата болжолдонгон көрсөткүч округ үчүн 104,200 адам болгон.
2011-жылы шаардын калкынын саны болжол менен 91,000 адамды түзгөн.
Булактар