Израилдин Иранга соккусу (2025)

«Арстан сыяктуу эл»,  «Көтөрүлүп келе жаткан арстан» операциясы () — 2025-жылдын 13-июнундагы Израилдин Ирандын өзөктүк курал боюнча программасына жана баллистикалык ракета инфраструктурасына каршы ракеталык чабуулуЭркин-Тоо. Израиль – Иран куралдуу кагылуушусуישראל תחת אש: מאות שיגורים מאיראן, הרוגה ופצועי כ.לכליסטRFI. Израиль нанес масштабные удары по Ирану. Бул соккуга Иран «Чыныгы убада 3» операциясы менен жооп бердиЭркин-Тоо. Иран: Израиль толук жок болгонго чейин операциялар уланат.

Жардыруулар өлкөнүн эң маанилүү өзөктүк объектилеринин бири жайгашкан Тегеран, Нетенза, Исфахан провинциясында катталды. Чабуулдардын натыйжасында Ислам революциясынын сакчылар корпусунун командачысы Хоссейн Салами жана Ирандын Куралдуу күчтөрүнүн башкы штабынын башчысы, генерал-майор Мохаммад Багери каза болуштуIRNA. سردار سلامی  به شهادت رسیدThe Times of Israel. Iran’s Revolutionary Guard commander Hossein Salami killed in Israeli strike, says Iranian state media. Ирандын мамлекеттик маалымат агентиги билдиргендей, өзөктүк объектилеринде иштеген окумуштуулар Ферейдун Аббаси-Давани жана Мохаммад Мехди Тегеранчи да каза болгонThe Times of Israel. Iran state media names two nuclear scientists killed in Israeli strikeAlJazeera. Iran hits Israel with air strikes after nuclear site attacks.

Чабуулдарды Израилдин коргоо армиясы жана Моссад ишке ашырган. Израилдин премьер-министри Биньямин Нетаньяху Иран өзөктүк куралга «бир жылдан кийин» же «бир нече айдан кийин» ээ болот деп эсептегендиктен, Израиль сокку урду деп билдиргенThe Guardian. Israeli strikes hit more than 100 targets in Iran including nuclear facilities. Израил соккудан кийин Иран тараптан жооп катары ракеталар менен аткылоо башталат деп сиреналарды иштеткен. Израилдин коргоо министри Исраэль Кац таңкы саат 3: 00дөн баштап өлкө боюнча өзгөчө абалды жарыялаганרוץ 7ביטחוןישראל יצאה למתקפת מנע באיראן, שר הביטחון הכריז על מצב מיוחד.

Бул соккуга чейин эки ай мурун АКШ президенти Дональд Трамп Иранга кескин талап коюп, өзөктүк программадан баш тартуу боюнча «келишим түзүүгө» 60 күн берген. Израилдин «Арстан сыяктуу эл» операциясы ультиматумдун 61-күнүндө башталганВедомости. Трамп заявил о возможном «втором шансе» для Ирана по ядерной сделке.

 Операция 
2025-жылдын 13-июнунда эртең менен эрте Израилдин Аба күчтөрү Иранга каршы алдын алуу максатындагы кеңири масштабдуу чабуулду баштады. Бул операция Ирандын өзөктүк объектилерин жана аскердик инфраструктурасын талкалоого багыталды. Маалыматтарга ылайык, операция ондогон объектилерге — өзөктүк программага байланыштуу жайларга, негизги аскер жетекчилерине жана аскер базаларына каршы багытталган. Сокку Ирандын борбору Тегерандагы өзөктүк объектилерин жана аскердик базаларды бомбалоо, ошондой эле ирандык жогорку даражалуу кызмат адамдарын жок кылуу аракеттерин камтыган. Тегерандагы бомбалоолор далилденип жана документтештирилип, Нетенздеги бомбалоо тууралуу да кабарлар түшкөн.

2025-жылдын 13-июнунда, таңкы саат 3:00дө Израилдин коргоо министри Исраэль Кац өлкөнүн аймактарында өзгөчө абал киргизилгенин жарыяладыארי, ליאור בן; זיתון, יואב. ישראל תוקפת באיראן, מצב מיוחד בעורף: "צפויה מתקפת טילים וכטב"מים. Ал ошондой эле Израилдин аба мейкиндиги жабылганын, окуу процесси кийинки билдирүүгө чейин токтотулганын жана массалык жыйындарга тыюу салынганын маалымдады. Жарандарга корголгон жайлардын жанында болуушу сунушталды.

Өзөктүк объектилери

Израиль Ирандын өзөктүк программасына тиешелүү негизги объектилерге сокку урдуBBC. Главное об атаке Израиля на Иран: кто убит, что за цели и какие последствия. Нетенз шаарындагы уран байытуучу эң ири борборго сокку урулуп, бул объекттин кыйраганы маалым болду. МАГАТЭ Исфахандагы өзөктүк объектте төрт «өтө маанилүү имараттын» жарым-жартылай талкаланганын билдирдиНовая газета. Карта ударов по Израилю и ИрануBBC. Какова конечная цель израильской военной операции в Иране?. Израиль ошондой эле Фордо жана АракCNN. Israel’s strikes zeroed in on Iran’s nuclear program. How much damage was done? шаарларындагы өзөктүк объекттерге да сокку жасаган. Мындан тышкары, Тегеран аймагында өзөктүк инфраструктура үчүн маанилүү компоненттерди өндүргөн жайлар да аткыланганDeutsche Welle. Израиль ударил по производству урановых центрифуг в Тегеране.

 Ирандын жооп реакциясы 
Израилдин соккусунан кийин Иран аба мейкиндигин жапты. Андан соң Ислам революциясынын сакчылар корпусу Израилге каршы «Чыныгы убада 3» аттуу жооп операциясы башталганын жарыялап, Израилдеги «ондогон аскердик жана аба базаларына» сокку урабыз деп убада берди.

Бир нече саат бою Ирандан Израилди көздөй аскердик дрондорду жиберди. Израил армиясы АКШ жана Улуу Британиянын колдоосу менен аларды Ирак жана Сирия аймактарында тосуп, атып түшүрдү. Иордания да өз аймагы аркылуу учуп өткөн дрондорду атып түшүрдү.

Иран бийлиги Израилдин соккусу алардын ракеталык жана өзөктүк программасын өнүктүрүүнүн зарылдыгын далилдеп турат деп билдирүү таратты. Израилдин ар кайсы шаарларына ракета жана дрон аркылуу соккулар жасалды. Бат-Ям шаарындагы соккудан 61 имарат жабыркап, 8, 10, 60 жана 80 жаштагы жарандар каза болуп, 100дөн ашууну жаракат алдыDeutsche Welle. Иран атаковал пригород Тель-Авива, есть жертвы. Израилдеги араб калктуу Тамра шаарында турак үйлөргө урулган соккудан дагы 4 адам көз жумду.

 Эл аралык реакция 

2025-жылдын 13-июнунда Кыргыз Республикасынын Тышкы иштер министрлиги Израиль менен Ирандын ортосундагы чыңалуунун күчөшүнө байланыштуу терең тынчсыздануусун билдирген. Кыргызстан түзүлгөн кырдаалды тынчтык жолу менен жөнгө салуу максатында тараптарды максималдуу сабырдуулук көрсөтүүгө жана аймактагы абалды андан ары курчутуп жиберүүсү мүмкүн болгон аракеттерден карманууга чакырганКР ТИМдин 2025-жылдын 13-июнундагы билдирүүсү.

 Иранга болгон сокку үчүн Израилди айыптаган мамлекеттер 
 — Соккуну «бузуктук кылмыш» жана БУУнун Уставын бузуу деп атады. Израилдин иш-аракеттеринин мыйзамсыздыгын баса белгиледи. Тегеран жана Иерусалим сүйлөшүүлөрдү жүргүзүп, кырдаалды тынчтык жолу менен чечүүгө, сүйлөшүү процессине чакырды.
 — Ирандын эгемендигин бузууга каршы чыкты. Эскалацияны айыптады. Тараптарды сабырдуулукка чакырып, жаңжал эки тараптын тең кызыкчылыгында эмес экенин белгиледиReuters. China expresses deep concern about Israel's attacks on Iran, urges de-escalation.
 — Аба чабуулун эл аралык укукту одоно бузуу катары кабыл алуу менен катуу айыптады. Израилди аймакты стратегиялык туруксуздукка түртүүдө деп айыптады.
 — Израилдин Иранга каршы «ачыктан-ачык агрессия» үчүн катуу айыптады. Ирандын эгемендигинин жана эл аралык мыйзамдардын бузулгандыгын билдирди.
 — Израилдин аракеттерин БУУнун Уставын бузуу катары айыптады. Эл аралык коомчулукту тезинен реакция кылууга жана аймактагы туруктуулукту сактоого чакырды.
 — Иранга жасалган соккуну эл аралык укукту ачыктан-ачык бузуу деп атады. Эгемендүүлүктү урматтоо зарылдыгын белгиледи.
25px Ооганстан — Иранга соккусу үчүн Израилди катуу айыптады.
 Израилди колдоп, Иранга болгон соккуну жактаган (колдогон) мамлекеттер 
 — АКШ бул соккуга тийешеси жок экенин расмий билдирип, сокку туралуу маалыматы билгендигин жана Иранга алдын ала маалымат берилгенин жарыялады. Дональд Трамп Тегеранды жаңы өзөктүк программа боюнча келишимге кол коюуу боюнча «эскерткенин», эгер келишимден баш тарса, Иранга «жаман болот» деп  жарыяладыThe White House. Statement from Secretary of State Marco RubioTruth. Donald J. Trump.
 — Израилдин өзүн-өзү коргоо укугун тастыктап жана эгер Иран Израилге чабуул жасаса колдоо көрсөтүүнү убада кылдыMeduza. Франция пообещала защитить Израиль в случае нападения Ирана. Өзөктүк куралды жайылтпоо зарылдыгын баса белгиледи. 
 — Ирандын өзөктүк программасы боюнча көп жылдык тынчсызданууcey эске салды. Германиянын максаты Ирандын өзөктүк куралга ээ болушуна жол бербөө экенин баса белгиледи.
 — Премьер-министри Жоржия Мелони: «Иран өзөктүк куралга ээ болбошу керек» деп билдирдиla Repubblica. Iran, Meloni a Netanyahu: “Iran non può avere armi nucleari”. La telefonata della premier con Trump. 
 — Израилдин соккуларын, өзөктүк куралдын коркунучунун алдында «акылга сыярлык жооп» деп атады. Израилдин соккусун колдодуMigNews. Чехия: Удары по Ирану — разумная реакция на ядерную программу Тегерана. 
 — Иранды Украинага каршы согуш үчүн Россияны колдоп, курал-жарак менен камсыздап жатат деп айыптады. Иранды туруксуздуктун булагы жана бул аймактан тышкары жайгашкан мамлекеттерге коркунуч жаратууда деп билдирди. 
 — Премьер-министр Кир Стармер Жакынкы Чыгыштагы стабилдүүлүк артыкчылыктуу болушу керек жана Британия өнөктөштөрүн деэскалация аракеттерине тартууда деп билдирди.Meduza. Трамп: я предупреждал. МИД России: это злодеяние. Европа: мы обеспокоены Как в мире отреагировали на израильские удары по Ирану Улуу Британия жана АКШнын жардамы менен Израилдин куралдуу күчтөрү Ирак менен Сириянын үстүнөн Ирандык дрондорун атып түшүрүштүMeduza. Атака Израиля на Иран. Главное Убиты ученые-ядерщики и члены военного командования. Иран в ответ запустил сотни дронов — все они перехвачены. Британия Израилди ачык колдой турганын билдирбегенине карабастан, Израилдин соккусун колдоп жана кубаттап келетMeduza. «Война 7 октября» охватила уже весь Ближний Восток. Израиль «воюет на семи фронтах». С кем, за что и с какими результатами?. 

 Деэскалацияга чакырып, бейтарап же нейтралдуу позицияны карманган мамлекеттер 
 — 2025-жылдын 13-июнунда Кыргыз Республикасынын Тышкы иштер министрлиги Израиль менен Ирандын ортосундагы чыңалуунун күчөшүнө байланыштуу терең тынчсыздануусун билдирген. Кыргызстан түзүлгөн кырдаалды тынчтык жолу менен жөнгө салуу максатында тараптарды максималдуу сабырдуулук көрсөтүүгө жана аймактагы абалды андан ары курчутуп жиберүүсү мүмкүн болгон аракеттерден карманууга чакырган. 
 — Эки тарапты кырдаалды курчутууга жөндөмдүү кадамдардан алыс болууга үндөдү. Маселени дипломатиялык жөнгө салуу жолун колдоду. 
 — Соккуга байланыштуу терең тынчсыздануусун билдирди. Зомбулукту токтотууга жана эл аралык укукту урматтоого чакырдыМіністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь. Заява Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь у сувязі з абвастрэннем сітуацыі на Блізкім Усходзе. 
 — Баш катчы Антонио Гутерриш тараптарды максималдуу сабырдуулукка чакырды. Масштабдуу аймактык согуш коркунучу жөнүндө эскертти. 
 — Еврокомиссиянын башчысы Урсула фон дер Лейен жана Эстониянын премьер-министри Кая Каллас тынчсыздануусун билдиришти. Деэскалацияга жана жаңжалды дипломатиялык жол менен чечүүгө чакырышты.
 Булактар 

 Тышкы шилтемелер 

 ТАСС. История конфликта и атак Израиля против Ирана
 Коммерсант. Имитация могущества

Категория:Согуштар