Бандар-Сери-Бегаван

Бандар-Сери-Бегаван () — Бруней султандыгынын борбору жана эң ири шаары.

Расмий түрдө 100,36 км² аянтты камтыган муниципалдык аймак болуп эсептелет. 2007-жылкы маалымат боюнча калкы болжол менен 100 700 адамды түзгөн. Шаар Бруней-Муара округунун курамына кирет — бул өлкөдөгү эң кичине, бирок калкы эң көп жашаган округ болуп, анда өлкө калкынын 70% ашыгы жашайтOxford Business Group. Built environment: Public works are providing a stream of contracts, while reforms and economic diversification pave the way for further growth. Brunei Darussalam.. 

Бандар-Сери-Бегаван Брунейдин расмий түрдө жалгыз шаары болуп саналат. Шаарда өлкөнүн мамлекеттик бийлигинин бутактары жайгашкан, ошондой эле соода жана маданий борбор. Шаар мурда Бруней-Таун деп аталган, аталышы 1970-жылы Брунейдин XXVIII султаны жана азыркы султан Хассанал Болкияхтын атасы Омар Али Саифуддин III урматына азыркы аталышына өзгөртүлгөн.

Бандар-Сери-Бегаван шаарынын тарыхы Бруней дарыясынын жээгинде суу үстүндө курулган малайлардын кыштактарынан башталат. Бул кыштак бүгүнкү күнү Кампонг Айер деп аталат. Шаар XVI кылымдан тартып Бруней султандыгынын борбору болуп келет. XIX кылымда Бруней Британиянын протектораттык аймагына айлангандан кийин да борбордук макамын сактап калган. XX кылымда британиялык резиденция ачылган соң, кургактыктагы мамлекеттик башкаруу органдары негизделип, суу үстүндөгү айылдардын тургундары акырындап кургактыкка көчө башташкан. Экинчи дүйнөлүк согуш маалында, шаар 1941-жылдан тарта жапон аскерлери тарабынан басып алынып, 1945-жылы союздаштар тарабынан бошотулган. Брунейдин Британиядан көз карандысыздыгы 1984-жылдын 1-январында шаар борборундагы аянтта жарыяланган.

Бандар-Сери-Бегаванда Гиннестин рекорддор китебине кирген, дүйнөдөгү эң чоң адамдар жашаган Истана Нурул Иман сарайы жайгашканGuinness World Records. Largest residential palace. Ошондой эле өлкөнүн символуна айланган Омар Али Саифуддин мечити да ушул шаарда орун алган. Мындан тышкары, дүйнөдөгү эң ири «суу үстүндөгү айыл» — Кампонг Айер да ушул жерде орун алган, аны көп учурда «Чыгыштын Венециясы» деп аташатCNN Travel. Brunei’s Kampong Ayer: World’s largest settlement on stilts. Шаарда 1999-жылы XX Түштүк-Чыгыш Азия оюндары жана 2000-жылы APEC VIII саммити өткөн.

 Этимологиясы 
Мурун шаар Бруней Таун же малайча «Бандар Бруней» деп аталып келгенRozan Yunos. The History and Development of Planning in BruneiBandar Seri Begawan: An Inclusive Masterplan for Brunei's City by 2035. Бандар-Сери-Бегаван шаары Брунейдин XVIII султаны Омар Али Сайфуддиен III урматынан аталганOxford Business Group. Year in Review 2009. Ал 1967-жылы уулу Хассанал Болкияхтын пайдасына тактыдан баш тартканда «Сери Бегаван» () кыргызчага которгондо «жаркыраган жана ыйык» деген маанидеWilkinson Richard James (1932). "bĕgawan") наамы ыйгарылганMarshall Cavendish. World and Its Peoples: Eastern and Southern Asia. Шаардын аталышы 1970-жылдын 4-октябрында XX кылымда Омар Али Сайфуддиен III  өлкөнү модернизациялоодогу кошкон салымын эскерүү үчүн, анын урматтынан аталганDepartment of Government Printing, Prime Minister's Office, Brunei Darussalam. Brunei Darussalam In BriefPelita Brunei. PERASMIAN BANDAR SERI BEGAWANHayat Hakim. Religious ceremony marks Bandar Brunei renaming. 

 Тарыхы 
Тарыхый булактарда Бруней дарыясынын жээгиндеги конуштар VII кылымдан бери белгилүү. 1970-жылга чейин шаар «Бруней» деп аталганЭнциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона. Тарыхый өнүгүшүндө шаар үч жолу ордун алмаштырган: алгачкы конуштар Кота-Батуда жайгашкан, андан кийин Кампонг-Айерде болгон, жана акырында азыркы шаар жайгашкан аймакка көчүп келген. 

1920-жылы конуш расмий түрдө шаар макамын алып, Британиянын колониялык башкаруусунун борбору болуп, «Бандар-Бруней» деген атка ээ болгон. Малай тилиндеги «бандар» сөзү «шаар» дегенди билдирет. 

Шаар XX кылымда алты жолу кеңейген: 1931, 1936, 1940, 1949 жана 1956-жылдары. 2007-жылдын 1-августунда Бруней султаны шаар аймагын 12,87 км²ден 100,36 км²ге чейин кеңейтүү боюнча жоболорду бекиткен.

 Географиясы 
Бруней–Муара округунун аянты 563  км² түзөт жана Брунейдин округдарынын арасынан аянты жагынан эң кичинейи. Бул округда Брунейдин борбор шаары Бандар-Сери-Бегаван жайгашкан. Бул аймак чыгыштагы тоолуу Тембуронг округунан кескин айырмаланат жана жапыз тоолору, баткактуу жээктеги түздүктөрү жана негизги дарыялардын боюндагы тар аллювий өрөөндөрү менен айырмаланатThia-Eng Chua, L. M. Chou, Marie Sol M. Sadorra. The Coastal Environmental Profile of Brunei Darussalam: Resource Assessment and Management Issues. Тутонг округу менен борбордун ортосунда тоолор жээкке жакын жайгашкан, ал эми Бандар-Сери-Бегаван айланасындагы жээк түздүктөрү, айрыкча түштүк тарабында, төмөн жана баткактуу. 

Бруней дарыясы Бруней булуңуна куят жана ал Бандар-Сери-Бегаван шаарына жакын бир нече дарыялардын кошулган жери болуп саналат. Негизги чакан дарыялары – Кедаян дарыясы, Сунгай Дамуан. 

 Климаты 
Шаардын климаты экватордук жана нымдуу, жыл бою жаан-чачын жаап турат жана жаан-чачындын жылдык орточо көлөмү болжол менен 3000 мм түзөт. Абанын орточо айлык температура +26…+28 °C тегерегинде.

 Боордош шаарлары 
  — Нанкин
  — Сеул
  — Пхеньян
  — Гавана
  — Сантьяго-де-Куба

 Галерея 

 Булактар 

 Тышкы шилтемелер 
 Бандар-Сери-Бегавандын муниципалдык департаменти 
 Бандар-Сери-Бегаван туристтик картасы