Мексика песосу

Мексика песосу () — Мексиканын расмий акча бирдиги. Бир мексика песосу 100 сентавого барабар. 

Аталышы алгач pesos oro («алтын салмактар») же pesos plata («күмүш салмактар») деген мааниде колдонулган. Испан тилиндеги peso сөзү «салмак» дегенди билдирет. «Песо» аталышын валюта катары колдонгон башка өлкөлөргө Аргентина, Чили, Колумбия, Куба, Доминикана Республикасы, Филиппин жана Уругвай киретBanderas-mundo. Moneda: peso. 

 Тарыхы 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Real_de_a_ocho.jpg|thumb|150x150px|Испан доллары. 1761-жыл|left
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:8_reales_Mexico_-_1840_GoPJ.png|thumb|250x250px|Чыгыш Азия менен соодалашууда колдонулган күмүш песо. 1840-жыл
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Mexico_1866_20_Pesos.jpg|thumb|300x300px|Мексикалык Максимилиан I сүрөтү түшүрүлгөн 1866-жылы чыгарылган жыйырма песо наркындагы алтын монета
XVI–XIX кылымдарда Испан Америкасында колдонулган акча тутуму төмөнкүлөрдөн турган: күмүш реалдар (салмагы 3,433 г, тазалыгы 67⁄72 = 93,1%) жана алтын эскудолор (салмагы 3,383 г, тазалыгы 11⁄12 = 91,7%). XIX кылымга карата күмүш реалдын салмагы 3,383 г болуп, тазалыгы 65⁄72 = 90,3%га түшкөн, ал эми алтын эскудонун тазалыгы 21 каратка же 21⁄24 = 87,5%га азайтылган. 15 же 16 күмүш реал бир алтын эскудого барабар болгон, ал эми 24,44 г таза күмүштөн турган сегиз реал монеталары Испан Америкасында кеңири «песо», Британияда жана анын америкалык колонияларында «доллар» деп аталган. Бул песо же долларлар азыркы Мексиканын менен Боливиянын күмүш кендерине бай аймактарында чегилик чыгарылыр, Европага жана Азияга ири көлөмдө экспорттолгон. Бул монеталар XX кылымдын башына чейин дүйнөлүк күмүштүн резервдик стандарттык валютасы катары коллонулган. Алгачкы үлгүдөгү мексикалык күмүш песолор АКШда 1857-жылга чейин, Кытайда болсо 1935-жылга чейин мыйзамдуу төлөм каражаты катары колдонулган.

Песо чыгара баштаган биринчи мексикалык зээркана 1535-жылы негизделгенA. Piatt Andrew. The Quarterly Journal of Economics. The End of the Mexican Dollar.

АКШ доллары 1793-жылдан тартып 100 центке бөлүнсө, Мексика көз карандысыздыкка жеткенден кийин 1863-жылга чейин 8 реалдык песону сактап калган. Экинчи Мексика империясынын учурунда император Максимилиан песону 100 сентавого бөлүү реформасын баштаган. Калыбына келтирилген Мексика республикасы Бенито Хуарес жана Порфирио Диастын тушунда негизги металлдан же күмүштөн сентаво монеталарын, ошондой эле песо номиналындагы алтын монеталарын чегүүнү уланткан. Бирок Чыгыш Азия соодагерлери жаңы үлгүдөгү песолорду кабыл албай же арзандатып алышкандыктан, 1873–1897-жылдары күмүш 1 песо кайрадан эски сегиз реалдык үлгүсүнө кайтарылган.

Көз карандысыздыктан кийинки күмүш песо 90,3% тазалыктагы 27,07 г күмүштөн (таза күмүш 24,44 г) турган, ал эми алтын песо же жарым эскудо 87,5% тазалыктагы 1,6915 г алтынды (таза алтын 1,48 г) курамына камтыган. Европанын көпчүлүк өлкөлөрү 1870-жылдары алтын стандартка өткөндөн кийин, алтын песонун наркы күмүш песого салыштырмалуу олуттуу өскөн жана 1900-жылга карата 1 алтын песо = 2 күмүш песо болуп калган. 1905-жылы песонун курамы 0,75 г таза алтынды камтышы керек деген эреже орнотулган.

1918-жылдан тартып бардык күмүш монеталардын салмагы жана тазалыгы акырындык менен төмөндөп, 1979-жылы акыркы күмүш 100 песо монеталары чегилген. АКШ доллары 1905–1929-жылдары 2,00 күмүш песого тете болуп, андан кийин өсүп, 1954–1976-жылдары 12,50 песо наркына чейин жеткен.

XX кылымдын узакка созулган мензгилинде мексикалык песо Латын Америкасындагы эң туруктуу валюталардын бири болгон.

1976-жылы АКШ долларынын наркы 12,50 песодон 19,40 песого чейин жеткен. 1970-жылдардын аягындагы мунай кризисинен кийин Мексика 1982-жылы тышкы карызын төлөй албай калган, бул капиталдын массалык чыгып кетишине жана бир нече жылдык инфляция менен девальвацияга алып келген. Ошол жылы доллар кайрадан 23 песодон 150 песого чейин өскөнFelipe Meza. The Case of Mexico, натыйжада АКШ доллары менен алынган насыялары жана мексикалык песо менен түзүлгөн келишимдери бар компаниялардын каржылык абалы начарлаган. Бул жумушсуздукка, калган кызматкерлерге түшкөн жумуш жүгүнүн көбөйүшүнө жана калктын жашоо шарттарынын оорлошушуна алып келген. Өкмөттүн ички рынокко багытталган индустриялаштыруу стратегиясы олуттуу экономикалык иштерди жана чоң көлөмдөгү капитал агымдарын талап кылган. Жыйынтыгында кескин стабилдештирүү жана жөнгө салуу процесси жүрүп, 1983-жылы рецессияга алып келген, песонун наркы 1990-жылдардын башында гана АКШ долларына карата 3 000 песодон жогору курс менен турукташкан. Бул мезгилде президент Карлос Салинастын тушунда «Туруктуулук жана экономикалык өсүш пакты» (Pacto de estabilidad y crecimiento económico, PECE) аттуу мамлекеттик стратегия кабыл алынган.

1993-жылдын 1-январында Мексиканын Борбордук банкы жаңы валютаны — nuevo peso («жаңы песо», MXN) киргизген жана валюта «N$» белгиси менен белгиленген. Бир жаңы песонун курсу 1 жаңы песо 1000 эски песого барабар деп кабыл алынганLos Angeles Times. New Pesos Introduced in Mexico : Currency: Starting today, an old 1,000-peso bill is worth 1 new peso, but both are still valued at about 33 cents..

 Банкноттор 

 Биринчи сериядагы банкноттор 

 AA серия 
American Bank Note Company тарабынан басылып чыккан AA сериясындагы банкноттор (1936)Banco de México. Demonetized AA-type banknotes, issued by Banco de México and printed by the American Bank Note Company (ABNC)СүрөтНоминалӨлчөмү (мм)СүрөттөөмөсүДатасыАлдыңкы бетиАрткы бетиАлдыңкы бетиАрткы бетиЧыгарылганАлынганlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:1_MX_Peso_bill_Obverse.jpg|100x100pxlink=https://en.wikipedia.org/wiki/File:1_MX_peso_bill_reverse.jpg|100x100pxMXP $1157 × 67 ммАцтек күн ташыКөз карандысыздыктын периштеси19361970MXP $5157 × 67 ммАлжирлик кызыдын, эл арасында "цыган" деген ат менен белгилүү болгон портретиКөз карандысыздыктын периштеси19371971MXP $10157 × 67 ммОахакадан келген Запотек аялдарынын "ла Техуана" деп аталган кийимин кийген жаш аялдын портретиКарл Небел тарткан Гуанахуато шаарынын пейзажы19371969MXP $20157 × 67 ммХосефа Ортис де ДомингесКеретародагы Сан-Агустин монастырынын монастырь19371973MXP $50157 × 67 ммИгнасио Хосе де Альенде-и-УнсагаКөз карандысыздыктын периштеси19411973MXP $100157 × 67 ммМигель Идальго-и-КостильяМексиканын герби19451975MXP $500157 × 67 ммМорелос Хосе МарияМехико шаарындагы Шахта сарайынын фасады19361979MXP $1,000157 × 67 ммКуаутемокЧичен-Ицадагы сепи19361978MXP $10,000157 × 67 ммМатиас РомероУлуттук сарайдын жана Зокалонун фасады19431982

Мексика банкы тарабынан басылып чыккан АА сериясындагы банкноттор (1969)Banco de México. Demonetized AA-type banknotes, issued and printed by Banco de MéxicoНоминалӨлчөмү (мм)СүрөттөөмөсүДатасыАлдыңкы бетиАрткы бетиЧыгарылганMXP $5157 × 67 ммХосефа Ортис де Домингес, Мексиканын герби19-июль 1971MXP $10157 × 67 ммМигель Идальго-и-Костилья, Долорес коңгуроосу15-декабрь 1969MXP $20157 × 66 ммМорелос Хосе Мария, Ыйык Николай епископунун колледжи28-май 1973MXP $50157 × 67 ммБенито Хуарес, Улуттук сарайМитладагы Запотек урнасы жана храмы.15-ноябрь 1973MXP $100157 × 67 ммВенустиано Карранса, Хосе Клементе Орозконун Ла тринчера фрагментиЧак-Моол19-ноябрь 1975MXP $500157 × 67 ммФранциско И. МадероАцтек күн ташы19-ноябрь 1979MXP $1,000157 × 67 ммСор Хуана Инес де ла КрузСанто-Доминго аянты, Мехико шаары11-декабрь 1978

 A серия 
НоминалӨлчөмү (мм)СүрөттөөмөсүЧыгарылган датасыАлдыңкы бетиАрткы бетиMXP $2,000157 × 67 ммХусто Сиерра, UNAM Борбордук китепканасы28-ноябрь 1983MXP $5,00012-сентябрь 1980MXP $10,00018-март 1982MXP $20,00013-ноябрь 1985MXP $50,0002-декабрь 1986MXP $100,0002-сентябрь 1991

 Экинчи сериядагы банкноттор 

 B серия 
НоминалӨлчөмү
(мм)СүрөттөөмөсүЧыгарылган датасыАлдыңкы бетиАрткы бетиMXN N$10155 × 66 мм1-январь 1993MXN N$20MXN N$50MXN N$100

 C серия 
НоминалӨлчөмү
(мм)СүрөттөөмөсүЧыгарылган датасыАлдыңкы бетиАрткы бетиMXN N$10129 × 66 мм3-октябрь 1994MXN N$20MXN N$50MXN N$100155 × 66 ммMXN N$200MXN N$500

 D серия 
НоминалӨлчөмү
(мм)Негизги түсүСүрөттөөмөсүДаталарыАлдыңкы бетиАрткы бетиБасылганЧыгарылганАлынганMXN $10129 × 66 ммАквамарин6-май 19941-январь 19961997MXN $20Көк6-май 1994
17-май 20011-январь 1996
30-сентябрь 2002currentMXN $50Кызгылт көк6-май 1994
18-октябрь 20001-январь 1996
15-октябрь 2001MXN $100155 × 66 ммКызыл6-май 1994
18-октябрь 20001-январь 1996
15-октябрь 2001
19-декабрь 2005MXN $200Жашыл7-февраль 1995
18-октябрь 2000MXN $500КүрөңMXN $1,000Кызгылт көк26-март 200215-ноябрь 2004

 F серия 
СүрөтНоминалӨлчөмү
(мм)Негизги түсүСүрөттөөмөсүДаталарыАлдыңкы бетиАрткы бетиАлдыңкы бетиАрткы бетиБасылганЧыгарылганАлынган$20120 × 66 ммКөк19-июнь 200620-август 2007current$50127 × 66 ммКызгылт көк5-ноябрь 2004
12-июнь 2012 (F1)21-ноябрь 2006
6-май 2013 (F1)$100134 × 66 ммКызыл9-август 2010$200141 × 66 ммЖашыл15-февраль 20088-сентябрь 2008$500148 × 66 ммКүрөң30-август 2010$1,000155 × 66 ммКызгылт көк7-апрель 2008

 G серия 
СүрөтНоминалӨлчөмү
(мм)Негизги түсүСүрөттөөмөсүДаталарыАлдыңкы бетиАрткы бетиАлдыңкы бетиАрткы бетиБасылганЧыгарылганАлынган$20120 × 65 ммКызыл, жашыл6-январь 202124-сентябрь 2021current$50125 × 65 ммКызгылт көк31-март 202128-октябрь 2021$100132 × 65 ммКызыл8-май 202012-ноябрь 2020$200139 × 65 ммЖашыл28-ноябрь 20182-сентябрь 2019$500146 × 65 ммКөк19-май 201727-август 2018$1,000153 × 65 ммБоз10-июнь 201919-ноябрь 2020$2,000159 × 65 ммСарыOnly if necessary

 F жана G сериясындагы эстелик банкноттор 
СүрөтsНоминалӨлчөмү
(мм)Негизги түсүСүрөттөөмөсүДаталарыАлдыңкы бетиАрткы бетиАлдыңкы бетиАрткы бетиБасылганЧыгарылганАлынган$100134 × 66 ммКызылБуу локомотивиПорфирио Диастын диктатурасынан Давид Альфаро Сикейростун революциясына чейин23-сентябрь 2009current$200141 × 66 ммЖашылМигель Идальго-и-Костилья козголоңчулардын желегине айланган тууну көтөрүп туратМехико шаарында Пасео-де-ла-Реформада жайгашкан Көз карандысыздыктын периштеси$100134 × 66 ммКызылПрезидент Венустиано Карранза жана Конгресстин төрагасы Луис Мануэль Рохас 1917-жылы Конституцияга өзгөртүү киргизгенден кийин Уюштуруучу жыйындын алдында ант берүүсүМексиканын Конституциясын сактоого жана аткарууга ант берген конгрессмендер.5-февраль 2017

 Булактар 

 Тышкы шилтемелер 

 Billetes de México
 Mexico (Banknotes)