Уаве тили

Уаве (хуаве же вабе) — обочолонгон (изоляцияланган) тил. Мексиканын Оахака штатынын Тынч океандын жээгинде жашаган уаве элинин тили.
Бул тилде Техуантепек булуңунун жээгинде жайгашкан 4 айылда (Оахака штаттын түштүгүндө) сүйлөшөт.
Сүйлөгөндөрдүн саны 18 миң адам.
Сан-Матео-дель-Марда жашаган уавелер өздөрүн 
Ikoots (которгондо «биз» дегенди билдирет) жана өз тилин ombeayiiüts ("биздин тил") деп аташат.

 Диалектилер 

Тил 4 диалектилерге (тилдерге) бөлүнөт. Алар:

сан-франсиско-дель-мар;
сан-матео-дель-мар;
сан-дионисио-дель-мар;
санта-мария-дель-мар.

 Тилдин классификациясы 

Уаве тили ушул күнгө чейин изоляцияланган тил болуп эсептелет (Campbell 1997 pg. 161).
Пол Радин уаве тили майя жана михе-сок тилдерине жакын деп болжолдогон. Моррис Сводеш ал тилдин ото-манг тилдери менен байланышы бар деп сунуштады, аны Ренш колдоду (Rensch, 1976).
Бирок бул эки гипотеза тең жетишсиз негизделбеген бойдон калууда.

 Жазуусу 

Сан-матео-дель-мар диалекти (тили) үчүн латын алфавиттин негизинде жазуу колдонулат. 1948-жылдагы басылышынан сан-матео-дель-мар диалекти (тили) үчүн алфавит: a, b, ch, e, g, i, j, k, l, m, n, o, p, r, s, t, ts, ʌ, w, x
[]
Калган диалектилердин (тилдердин) жазма тили жок.

 Фонология 

Уаве тили (айрыкча сан-матео-дель-мар диалекти/тили) жарым-жартылай тоналдык тил болуп саналат. Ал жогорку жана төмөнкү тондорду айырмалайт, бирок акыркы муундарда гана. Кэмпбеллдин айтымында 
(Campbell 1997), азыркы 4 уаве диалектилеринин (тилдердин) жалпы ата-бабасы үчүн реконструкцияланган фонемалардын жыйындысы төмөнкүдөй:

Үнсүз тыбыштар — [p, t, ʦ, k, kʷ, mb, nd, ŋɡ, ɡʷ, s, l, r, w, h] (и [ɾ, j, ð]  (маргиналдык фонемалар катары).

Үндүү тыбыштар — [i, e, a, ɨ, o, u] (+ үндүү тыбыштардын узундугу, бийик жана төмөнкү тон).

Редупликация — уаве тилинде өндүрүмдүү фонологиялык процесс.

 Тексттин мисалы 

Уаве тилинде стандарттуу орфография жок. Берилген текст Жаңы Келишимдин үзүндүсү (Марк 1:36):

Quiaj tasaj nejiw Teat Jesús: —Masey, nganüy tabaats tiül meáwan cambaj najlüy ninguiájan naquiaach quiaj aton, cos áag tiünas narang —aj nejiw

 Адабият 

Campbell, Lyle, 1997, «American Indian Languages — The historical linguistics of Native America», Oxford studies in Anthropological Linguistics, Oxford University Press

Suaréz, Jorge A, 1975, «Estudios Huaves», Collección Lingüistica 22 INAH, Mexico.

Radin, P, 1929, «Huave Texts», International Journal of American Linguistics 5, 1-56

Rensch, Calvin R,1976 «Oto-Manguean isoglosses» In Diachronic, areal and typological linguistics, ed. Thomas Sebeok 295—316 Mouton, the Hague

 Шилтемелер 

https://web.archive.org/web/20070309213451/http://www.laligabiblica.org.mx/ILV%20DATA/HUV.htm

http://www.marjoriepak.com/

https://web.archive.org/web/20060914221105/http://socrates.berkeley.edu/~yuni/ling/lsa2005-huaveposter.pdf

https://web.archive.org/web/20061013034930/http://www.colmex.mx/alim/coleccion.html

https://web.archive.org/web/20061106053531/http://cdi.gob.mx/ini/monografias/huaves.html