Чжуан тили

Чжуан тили (өз алдынча Vahcuengh, 1982-жылга чейин Vaƅcueŋƅ, сандуип 话壮; кытай (жөнөкөйлөштүрүлгөн): 壮语; кытай (салттуу): 壯語; пиньинь: Zhuàngyǔ) — Кытайда жашаган чжуан калкы сүйлөгөн түрдүү диалектилерге берген аты болуп саналат. Чжуан тилинде сүйлөгөндөрдүн көбү Гуанси-Чжуан автономиялык районунда жашашат, ал жерде чжуан тили расмий тил болуп саналат. Бул тилдин таралышы ассимиляция жолу менен тескери болуп жатат.

600px|left|thumb|Гуанси-Чжуан автономиялык району, Гуйчжоу жана Түндүк Вьетнамдагы тектеш тилдердеги чжуан диалектилеринин географиялык таралышы.
Чжуанг бир тил эмес, ар кандай тилдердин же диалектилердин тобун сүрөттөйтRint Sybesma: Zhuang. A Tai language with some Sinitic characteristics. In: From Linguistic Areas to Areal Linguistics. John Benjamins, Amsterdam/Philadelphia 2008, 226 б.S. Robert Ramsey: The Languages of China. Princeton University Press, Princeton NJ 1987, 236 б.. Стандарт Чжуан менен башка чжуан диалектилеринин ортосундагы өз ара түшүнүктүүлүк көрсөткүчү 50% гана түзөтKatherine Palmer Kaup: Creating the Zhuang. Ethnic Politics in China. Lynne Rienner Publishers, Bouler CO/London 2000, 37 б.Wang Mingfu, Eric Johnson: Zhuang Cultural and Linguistic Heritage. Yúnnán mínzú chūbǎn shè [Verlag der Nationalitäten von Yunnan], Kunming 2008, 142 б.. Стандарт Чжуан Вуминг кичи районунда сүйлөгөн диалектке негизделген. Түштүк чжуан диалектилерине караганда түндүк чжуан диалектилери лингвистикалык жактан буэй тилине жакыныраак жана буэй тили менен диалект континуумун түзөтLuo: Zhuang. 2008,  318–319 б.Edward L. Davis (Hrsg.): Encyclopedia of Contemporary Chinese Culture. Routledge, Abingdon (Oxfordshire)/New York 2005. Stichwort Zhuang, culture of, bearbeitet von Peter M. Fogging.. Түндүк жана түштүк диалектилердин ортосундагы айырма — алар тай тил үй-бүлөсүнүн эки башка бутагына таандык деп саналат. Чжуан тилинде сүйлөгөндөр көбүнчө стандарт чжуангга караганда өз диалекттерин үйрөнүшөт. Бирок чжуан тилинде сүйлөгөндөрдүн дээрлик бардыгы кытай тилин экинчи тил катары сүйлөшөт, ошондуктан эки башка диалектидеги чжуан тилинде сүйлөгөндөр бири-бири менен сүйлөшкөндө стандарттык чжуанга караганда кытайча (түштүк-батыш мандарин же кантон тилдеринде) көбүрөөк сүйлөшөт. Кошумчалай кетсек, аз гана адамдар чжуан тилинде окуп же жаза алат.

Тилди салыштыруу
Төмөнкү таблица чжуан тили менен тай тили мамилесин көрсөтөт. Чжуандын бул туугандыгы кытайларга караганда жакыныраак.

ЧжуанчаТайчаКытайчаКыргызча kûnขนkôn毛 máoчачndàngร่างràng身体 shēntǐденеvuôหัวhuô头 tóuбашnáหน้าná面 miànжүзhûหูhû耳朵 ěrduoкулакmark dâมะตาmark dâ目 mùкөзndànghดังndàngh鼻 bíмурунbargบากbarg口 kǒuоозlínลิ้นlín舌 shéтилkéuเคี้ยวkéu牙齿 yáchǐтишmǐyมือmǐy手 shǒuколniú mǐyนิ้วมือniú miy手指 shǒuzhǐбармак jǎyใจjae心 xīnжүрөк

Мисал
Адам укуктарынын жалпы декларациясынын биринчи беренеси:

 Эски орфография (1982-жылга чейин)  Жаңы орфография  Сандуип  Кыргызча  Bouчbouч ma dəŋƨ laзƃɯn couƅ miƨ cɯyouƨ, cinƅyenƨ cəuƽ genƨli bouчbouч biŋƨdəŋз. Gyoeŋƽ vunƨ miƨ liзsiŋ cəuƽ lieŋƨsim, ɯŋdaŋ daiƅ gyoengƽ de lumз beiчnueŋч ityieŋƅ. Bouxboux ma daengz lajmbwn couh miz cwyouz, cinhyenz caeuq genzli bouxboux bingzdaengj. Gyoengq vunz miz lijsing caeuq liengzsim, wngdang daih gyoengq de lumj beixnuengx ityiengh. 俌俌庅𦘭𨑜⿱天云就𠷯自由，莊嚴㖟權力俌俌平等。眾伝𠷯理性㖟良心，應當待眾佚㑣𤿌儂一樣。  Бардык адамдар эркин, кадыр-баркы жана укуктары бирдей болуп төрөлүшөт. Акыл жана абийир бар, бири-бирине бир туугандык маанай менен мамиле кылышы керек.

Категория:Тилдер
Булактар

Категория:Кытай