Бинардуу эмес гендердик өзүн таануу

Бинардуу эмес гендердик өзүн таануу (бинардуу эмес гендер) — бул трансгендердүүлүк түшүнүгүнүн калканына (зонтуна) кирген, бинардуу эркек жана аял гендерлеринен айырмаланган гендердик өздүк таандыктыктардын спектри болуп эсептелет[1][2]. Бинардуу эмес адамдар бинардуу эмес адамдар же гендерквирлер деп аталат (англ. genderqueer, «гендер» жана «квир» сөздөрүнөн алынган). Бинардуу эмес адамдардын өздүк таандыктыгы салттуу бинардуу гендердик системадан тышкары болушу мүмкүн, аялдык менен эркектиктин айкалышы болушу мүмкүн (бигендердүүлүк, тригендердүүлүк), убакыттын өтүшү менен өзгөрүп туруучу болушу мүмкүн (гендерфлюиддүүлүк, англ. fluidity — «өзгөрмөлүүлүк, кыймылдуулук»), же таптакыр болбошу мүмкүн (агендердүүлүк)[2].

 Терминологиянын тарыхы 
Бинардык эмес адамдарга алгач "гендерквир"термини берилген. Бул термин алгач 2001-жылы басма сөздө жана интернет айдыңдарында жазылган[1].

«Квир» термини (англ. queer) англис сленгинде кемсинткен мааниге ээ — «жасалма, туура эмес; жалган» дегенди билдирет; ал эми австралиялык англис тилинде бул сөз «нормадан тыш, акылы жайында эмес» деген мааниде колдонулат. Бул сөз  калкандын астындагы (зонтичный) термин катары колдонулгандан тышкары, гендерквир англис тилинде сыпаттоочу сөз (прилагательное) катары да колдонулат. Ал жыныстык айырмачылыктардын чек арасын бузган адамдарга карата колдонулат — бул алардын өзүн кандайча аныктаганына карабастан. Мындай адамдар гендерди «квирлөө» (англ. to queer gender) аркылуу, жыныстык нормаларга шайкеш келбеген, эркек жана аял деген салттуу бинардык категорияларга туура келбеген ыкмалар менен өздөрүнүн гендерин билдире алышат[1].

1992-жылы Лесли Файнбергдин «Трансгендерлерди бошотуу: убактысы келген кыймыл» аттуу эмгеги жарык көргөндөн кийин, «трансгендер» термини кеңейтилип, жалпы эле гендердик айырмачылыктарды түшүндүргөн мааниге ээ боло баштаган[1]. Бул 1994-жылы дагы бир жолу белгиленип, активист Кейт Борнштейн мындай деп жазган: «Бардык трансгендер категориялары бир нерседе тил табышат — ар бирибиз бир же бир нече гендердик эрежелерди бузабыз: бизди бириктирген нерсе — биз баарыбыз, биринен бири калбастан, гендердик “кылмышкерлербиз”»[2].