XX кылым

XX (жыйырманчы) кылым — 1901-жылдын 1-январынан 2000-жылдын 31-декабрына чейин созулган II миң жылдыктын онунчу кылымы.

Бул кылым илимий түшүнүктөрдүн жаңы моделдери, согуш жүргүзүүнүн буга чейин болуп көрбөгөн масштабдары, дээрлик заматта иштеген байланыш ыкмалары жана искусство менен көңүл ачуу маданиятынын жаңы формалары менен мүнөздөлөт. Калктын өсүшү да мурда болуп көрбөгөндөй ылдамдык менен болгон, кылымдын башында дүйнөдө болжол менен 1,6 миллиард адам болсо, кылымдын аягында адамдардын саны 6,2 миллиардга жеткен.

XX кылым дүйнөнүн саясий жана коомдук түзүлүшүн түп-тамырынан өзгөрткөн ири геосаясий окуялар менен белгиленди: Биринчи дүйнөлүк согуш, испан тумоосунун пандемиясы, Экинчи дүйнөлүк согуш жана Кансыз согуш. Илим менен технологиядагы болуп көрбөгөндөй жетишкендиктер кылымдын өнүгүү багытын аныктады. Алардын катарына өзөктүк куралдар менен өзөктүк энергетиканын пайда болушу, космосту изилдөө, аналогдук эсептөөлөрдөн санариптик эсептөөлөргө өтүү, ошондой эле транспорттун өнүгүшү — учактардын жана автомобилдердин кеңири жайылышы кирет. Жер шарындагы алтынчы массалык кырылуу, голоцендик жок болуу процесси улантылып, ошол эле учурда табиятты коргоо боюнча адамзаттын аракеттери да күчөдү.

Кылымдын негизги темаларына деколонизация, улутчулдук, глобалдашуу жана өкмөттөр аралык уюмдардын жаңы формалары кирди. Демократия көп өлкөлөргө жайылып, дүйнөнүн көп мамлекеттеринде аялдарга шайлоо укугу берилди. Транспорттун, маалымат жана байланыш технологияларынын өнүгүшү маданий бир тектүүлүктүн башталышына алып келди: популярдуу музыка, батыш маданиятынын таасири, эл аралык корпорациялар жана кылымдын аягына карата дээрлик чыныгы глобалдык экономика калыптанды. Жакырчылык азайып, жашоо деңгээли жогорулады, дүйнө калкы өстү, айлана-чөйрөнүн бузулушу жана экологиялык жок болуулар тууралуу аң-сезим адамдардын арасында күчөдү.

Автомобилдер, учактар жана үй тиричилик техникасы кеңири тарады, ал эми видео жана аудио жаздыруу массалык колдонууга өттү. Бул жетишкендиктер оңой ташылып, пайдаланылуучу энергия булагы болгон казылып алынуучу отундарды колдонуу менен гана мүмкүн болду, бирок ошол эле учурда булгануу жана айлана-чөйрөгө узак мөөнөттүү таасир тууралуу тынчсызданууларды дагы жаратты. 

Адамзат космосту изилдөөнү баштап, Айга алгачкы кадамдарын таштады. Электр энергиясын өндүрүү жана телекоммуникация тармактарындагы ири ийгиликтер дүйнө жүзү боюнча дээрлик заматта байланышууга шарт түзүп, акыры Интернеттин пайда болушуна алып келди.

Ошол эле маалда медицинадагы жетишкендиктер көптөгөн жугуштуу оорулардын дээрлик толук жоюлушуна же таптакыр жок кылынуусуна өбөлгө түзүп, биологиялык генетикалык инженериянын онүгүүшүнө түрткү болду. Салыштырмалуулук теориясы жана кванттык физика сыяктуу илимий ачылыштар физикалык илимдердин негизги түшүнүктөрүн түп-тамырынан өзгөрттү. 

 Жалпы маалымат 

 Булактар 

 Тышкы шилтемелер 

Категория:Кылымдар
Категория:XX кылым