Нупедия

Нупедия англис тилиндеги онлайн энциклопедия болгон, анын макалалары тема боюнча тиешелүү билимге ээ болгон ыктыярдуу катышуучулар тарабынан жазылган, жарыяланганга чейин тажрыйбалуу редакторлор тарабынан текшерилген жана акысыз мазмун катары лицензияланган. Аны Жимми Уэльс негиздеген жана Бомис тарабынан камсыздалган, ал эми башкы редактор Ларри Сангер болгон.  Нупедия 1999-жылдын октябрынан 2003-жылдын сентябрына чейин иштеген.  Бүгүнкү күндө ал Википедиянын баштоочусу катары белгилүү. Нупедия азыркыдай тирүү викиге негизделген жаңыртуунун ордуна, жарыяланганга чейин макалалардын мазмунун көзөмөлдөө үчүн жети кадамдан турган бекитүү процессине ээ болгон. Нупедияны эксперттер комитети иштеп чыккан, алар эрежелерди алдын ала аныкташкан. Биринчи жылы анын болгону 21 макаласы бар болчу,  эгерде Википедияга салыштырсак анда Википедияда биринчи айда 200 макала, биринчи жылда 18 000 макалага ээ болгон. 

Википедиядан айырмаланып, Нупедия вики болгон эмес; анын ордуна анын макалаларын профессионалдык энциклопедиялар менен салыштырууга боло турган сапаттуу рецензиялоо процесси менен мүнөздөлгөн. Нупедия окумуштуулардын (идеалдуу түрдө PhD докторлору менен) ыктыярдуу мазмунга ээ болушун каалады.  Ал ишин токтотконго чейин Нупедия 24 жактырылган макаланы Craig 2013, p. 84 Ayers 2008 Myers 2006, p. 163 чыгарган, алар кароо процессин аяктаган жана дагы 150 макала иштеп жаткан.  Уэльс Википедия макалаларды оңой жайгаштырууну жактырды, ал эми Сэнгер Нупедия  колдонгон рецензияланган ыкманы жактырды жана кийинчерээк 2006-жылы Википедияга эксперттердин альтернативасы катары Citizendium негиздеди. 

 Тарыхы 
1999-жылдын октябрында  Жимми Уэльс волонтерлор тарабынан курулган онлайн энциклопедия жөнүндө ойлоно баштаган жана 2000-жылдын январында анын өнүгүшүн көзөмөлдөө үчүн Ларри Сэнгерди жалдаган.  Долбоор расмий түрдө 2000-жылдын 9-мартында интернетке кирди  Бирок 2000-жылдын ноябрына чейин эки гана толук көлөмдөгү макала жарык көргөн.  

Башынан бери Нупедия акысыз мазмун энциклопедиясы болгон,  Бомис Nupedia.com сайтындагы онлайн жарнамалардан киреше алууну көздөгөн.  Башында долбоор үйдө өстүрүлгөн лицензияны, Nupedia Open Content License колдонгон. 2001-жылдын январында ал Ричард Сталлмандын жана Free Software Foundationдун чакырыгы менен GNU Free Documentation License программасына өткөн.  Ошондой эле 2001-жылдын январында, Нупедия Википедияны рецензия процессине кирерден мурун макалалар боюнча кызматташууга мүмкүндүк берүүчү кошумча долбоор катары баштаган.  Бул GNE энциклопедиясынын жактоочулары тарабынан азыраак бюрократиялык түзүлүштү камсыз кылгандыктан, эки тараптын кызыгуусун жаратты. Натыйжада, GNE эч качан чындап өнүккөн эмес жана долбоорлор ортосундагы атаандаштык коркунучу алдын алган. Википедия чоңоюп, катышуучуларды өзүнө тарткан сайын, ал тез эле өз алдынча жашоого ээ болуп, Нупедиядан көз карандысыз иштей баштады, бирок Сэнгер башында Нупедиянын башкы редактору болгон кызмат ордунан улам Википедияда иш алып барган.

Wikipedia GNE долбоорунун токтотулушунан тышкары, Нупедиянын акырындык менен жок болушуна алып келди. Ошол кездеги интернет экономикасынын кыйрашынан улам, Жимми Уэльс 2001-жылы декабрда маяна алган башкы редакторду каржылоону токтотууну чечти,  жана Сэнгер көп өтпөй эки долбоордон тең отставкага кетти.  Сенгер кеткенден кийин, Нупедия барган сайын Википедиядан экинчи планда калды. Себеби 2001-жылдан кийин Нупедияда карап чыгуу процесси толук аяктаган эки гана макала жарыяланган. Нупедия аракетсиздикке айланган сайын, аны бекитилген Википедия макалаларынын туруктуу версиясына айландыруу идеясы маал-маалы менен айтылып, бирок эч качан ишке ашкан эмес. Нупедия сервери 2003-жылдын сентябрында кыйрады   Нупедиянын энциклопедиялык мазмуну Википедияга ассимиляцияланган. Waters 2010, pp. 179–180
Нупедия жети кадамдан турган редакциялык процесске ээ болгон:

 Дайындоо
 Жетекчи сынчы табуу
 Жетекчилик кароо
 Ачык карап чыгуу
 Көчүрмө түзөтүү
 Көчүрмө түзөтүүнү ачуу
 Акыркы бекитүү жана белгилөө

Авторлор эксперттик билимге ээ болушу күтүлгөн (бирок эксперттин аныктамасы ийкемдүүлүккө жол берген жана кээ бир макалаларды адис эмес, жакшы жазуучу жазышы мүмкүн экени моюнга алынган)  жана макалаларды бекиткен редакторлор жарыялоо үчүн "өз тармагында чыныгы эксперт болушу жана (бир нече кошпогондо) [кандидаттык] ээ болушу" күтүлгөн. 

Рут Ифчер Сангерге таянган жана Нупедиянын алгачкы саясаттары жана процедуралары боюнча тыгыз кызматташкан адам болгон. Ифчер, бир нече жогорку даражага ээ, компьютердик программист жана мурунку көчүрмө редактору болгон жана ыктыярдуу башкы редактор болууга макул болгон. 

 Программалык камсыздоону иштеп чыгуу 
Нупедия NupeCode биргелешкен программалык камсыздоосу менен иштетилген. NupeCode – бул акысыз / ачык булактуу программалык камсыздоо ( GNU General Public License астында чыгарылган) ири долбоорлорду карап чыгуу үчүн иштелип чыккан. Код Nupedia CVS репозиторийинде жеткиликтүү болгон. Nupedia көп жылдар бою башынан өткөргөн көйгөйлөрдүн бири программалык камсыздоонун функцияларынын жоктугу болгон. Жетишпеген функциялардын көбү гипершилтемелер сыяктуу көрүнгөн, бирок чындыгында андай эмес, асты сызылган текст блокторун колдонуу менен жасалмаланган.[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (December 2011)">цитата керек</span> ]

Долбоордун алкагында оригиналдуу программалык камсыздоонун жаңы версиясы ("NuNupedia" деп аталат) иштелип чыгууда. NuNupedia SourceForge тестирлөө үчүн ишке ашырылган, бирок баштапкы программалык камсыздоону алмаштыруу үчүн өнүгүүнүн жетиштүү баскычына эч качан жеткен эмес. 

 Ошондой эле караңыз 

 Онлайн энциклопедиялардын тизмеси
 Викилердин тизмеси

 Булактар 

 Тышкы шилтемелер 

 Nupedia'дын мурунку версиялары ( Интернет архивинен )
 Nupedia < Категория:Articles with permanently dead external links /link> - Fandom боюнча Nupedia кайра жанданды
Категория:Жимми Уэльс
Категория:Википедия
Категория:Энциклопедиялар
Категория:Нупедия