Түркиянын Президенти

Түркия республикасынын президенти () Түркия Республикасынын мамлекет башчысы болуп саналат.

 Обзор 
1923-жылы 24-июлда Лозанна келишимине кол коюлуп, Түркиянын Улуу Улуттук Жыйыны эл аралык деңгээлде таанылгандан кийин 1923-жылдын 29-октябрында Осмон империясынын мураскери болгон Түркия Республикасынын түзүлгөнү жарыяланган; ошол эле күнү Түркия Улуу Улуттук Жыйынынын төрагасы Мустафа Кемал Паша анын президенти болуп шайланды. 1924-жылы 3-мартта Осмон Халифаты акыры жоюлган.

1950-жылдан 2018-жылдын 9-июлуна чейин Президенттин кызматы негизинен салтанаттуу мүнөздө болуп, Президент Түркия Республикасынын атынан чыгып, түрк улутунун биримдигинин символу болгон, Конституциянын аткарылышын жана башка мамлекеттик органдардын гармониялуу өз ара аракеттенүүсүн камсыз кылган. 2017-жылы өткөн референдумда Түркиянын Конституциясына 18 түзөтүү жактырылган, алар башкалардын катарында парламенттик башкаруу формасынан президенттик республикага өтүүнү жана премьер-министрлик кызматты жоюуну түздөн-түз өкмөт менен караштырган. республиканын президентине баш ийген. Конституциянын 101-106-беренелери талапкерлерге карата талаптарды, шайлоонун тартибин, Президенттин милдеттерин жана жоопкерчилигин белгилейт. Буга чейин президентти түрк парламентинин депутаттары шайлашчу; 2007-жылы Конституцияга өзгөртүүлөр киргизилгенден кийин, ал түз добуш берүү менен жарандар тарабынан шайланат (биринчи түз шайлоо 2014-жылы өткөн). Президент мыйзам чыгаруу ишине жигердүү катышууга мүмкүнчүлүгү бар: Парламент тарабынан кабыл алынган мыйзам долбоорлорун кайра кароого жөнөтүү, мыйзам долбоорлорун талкууга коюу, Конституцияга өзгөртүүлөрдү киргизүү боюнча референдумду демилгелөө, жарлыктарды чыгаруу (алар Конституцияда белгиленген учурларда, өлкөнүн Премьер-министри жана тиешелүү министр тарабынан ырасталууга тийиш). Президент мамлекетке чыккынчылык кылгандыгы үчүн Жогорку Кеңештин депутаттарынын жалпы санынын үчтөн кем эмесинин сунушу боюнча, ал эми алардын жалпы санынын үчтөн төрттөн кем эмесинин чечими боюнча кызматынан четтетилиши мүмкүн.

Таблицанын биринчи тилкесинде колдонулган номерлөө шарттуу болуп саналат. Ошондой эле биринчи графада түстүү толтурууну колдонуу шарттуу болуп саналат, ал адамдардын партияга таандыктыгын чагылдырган графага шилтеме кылуунун зарылдыгы жок эле ар кандай саясий күчтөргө тиешелүүлүгүн түшүнүүнү жөнөкөйлөтүү үчүн кызмат кылат. Президент алгачкы ыйгарым укуктардан кийин ырааттуу түрдө кайталанган ыйгарым укуктарды алган учурда, ар бир ыйгарым укуктар өзүнчө чагылдырылат (мисалы, Кемал Ататүрктүн (1923-1938-ж.) катары менен төрт ыйгарым укуктары). мамлекет да чагылдырылган (мисалы, Жамал Гүрселдин 1960-жылдан 1966-жылга чейин мамлекет башчысы болуу үчүн бир мөөнөт ал адегенде Улуттук биримдик комитетинин башчысы болуп, андан кийин президент болуп шайланган мезгилдерге бөлүнөт." Шайлоолор” президентти шайлаган парламенттин курамын түзгөн шайлоо жол-жоболорун, ал эми 2014-жылдан кийин – түз президенттик шайлоону чагылдырат, “Партия” деген графада партияга таандыктыгы менен катар эле партиянын партиялык эмес (көз карандысыз) статусу чагылдырылат. инсандар, же алар көз карандысыз саясий күч катары иш алып барганда куралдуу күчтөргө таандык.

 Түркия Республикасынын президенттеринин тизмеси 
+СүрөтАтыЫйгарым укуктарыПартиясыШайлоолорБелгилербашталышыаягы1135x135pxМустафа Кемал-Паша(1881—1938) 1934-жылдан кийин —  Кемал Ататүрк29-октябрь 19231-ноябрь 1927Республикалык Элдик Партиясы19231-ноябрь 19274-май 193119274-май 19311-март 193519311-марта 193510-ноябрь 19381935м. а.146x146pxМустафа Абдүлхалик Ренда
(1881—1957)10-ноябрь 193811-ноябрь 19382 Мустафа Исмет Инөнү
(1884-1973) 11-ноябрь 19383-апрель 193919383-апрель 19398-март 194319398-март 19435-август 194619435-август 194622-май 195019463135x135px|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Mahmut_Cel%C3%A2l_Bayar.jpg|132x132pxМахмуд Жалал Баяр
(1883-1986) 22-май 195014-май 1954Демократиялык Партиясы195014-май 19541-ноябрь 195719541-ноябрь 195727-май 19601957135x135pxЖамал Гүрсел
(1895-1966) 27-май 196026-октябрь 1961Аскер426-октябрь 19612-февраль 1966Эгемендүүлүк1961м. а.Ибрахим Шевки Атасагын
(1899-1984)2-февраль 196628-март 19665135x135px|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Turkse chef Generale staf (Generaal Sunay), Bestanddeelnr 916-7535 (cropped).jpg|144x144pxЖевдет Сунай
(1899-1982) 28-март 196628-март 1973Эгемендүүлүк1966м. а. Мехмет Текин Арыбурун
(1905-1993) 28-март 19736-апрель 1973Адилет Партиясы6135x135pxФахри Сабит Корутүрк
(1903-1987) 6-апрель 19736-апрель 1980Эгемендүүлүк1973м. а.135x135px|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Ihsan_Sabri_Caglayangil_(1968).jpg|133x133pxИхсан Сабри Жаглаянгил
(1908-1993) 6-апрель 198012-сентябрь 1980Адилет Партиясы -135x135px|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Kenan_Evren_(cropped).png|128x128pxАхмет Кенан Эврен
(1917-2015)12-сентябрь 19809-ноябрь 1982Аскер79-ноябрь 19829-ноябрь 1989Эгемендүүлүк19828135x135px|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:(Turgut_%C3%96zal)_Felipe_Gonz%C3%A1lez_ofrece_una_rueda_de_prensa_con_el_primer_ministro_de_Turqu%C3%ADa._Pool_Moncloa._15_de_septiembre_de_1989_(cropped).jpeg|132x132pxХалил Тургут Өзал
(1927-1993) 9-ноябрь 198917-апрель 1993Ата-Мекен Партиясы1989м. а. Ахмет Хүсаметтин Жиндорук
(1933-) 17-апрель 199316-май 1993Оң Жол Партиясы9135x135px|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Suleyman_Demirel_1998.jpg|133x133pxСами Сүлейман Гүндогду Демирел
(1924-2015) 16-май 199316-май 2000199310135x135px|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Ahmet_Necdet_Sezer.jpg|138x138pxАхмет Неждет Сезер
(1941-)16-май 200028-август 2007Эгемендүүлүк200011135x135px|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Abdullah_G%C3%BCl_2011-06-07.jpg|125x125pxАбдуллах Гүл
(1950-)28-август 200728-август 2014Адилет жана Өнүгүү Партиясы200712135x135px|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Recep_Tayyip_Erdo%C4%9Fan_2021.jpg|135x135pxРежеп Тайип Эрдоган(1950-)28-август 201424-июнь 2018201424-июнь 2018азыркы учурда2018

 Белгилер