Борбордук Азия университети

Борбордук Азия университети (БАУ) — Борбордук Азиядагы жеке жогорку окуу жайы. Аталган университет эл аралык хартия аркылуу Казакстан, Кыргызстан жана Тажикстандын өкмөттөрү тарабынан өнүктүрүү боюнча Ага Хан Өнүктүрүү уюму менен өнөктөштүктө 2000-жылы негизделген.

 Тарыхы 
Алгачкы кампус 2016-жылы Кыргызстандын Нарын шаарында ачылган. Экинчи ― 2017-жылы Тажикстандын Хорог шаарында ачылганPresident Rahmon inaugurates University of Central Asia's Khorog campus. akipress.com. Казакстандын Текели шаарындагы кампусу азыркы учурда долбоорлоо баскычында турат.

Бакалавриат программасынын алгачкы бүтүрүү аземи 2021-жылдын 19-июнунда өттү.

 Бөлүмдөр 
Университетте үч академиялык бөлүм бар:

 Кесиптик жана үзгүлтүксүз билим берүү мектеби;
 Гуманитардык жана так илимдер мектеби;
 Жогорку өнүгүү мектеби, ал төмөнкүлөрдү камтыйт:
 Мамлекеттик саясат жана башкаруу институту;
 Тоолуу аймактардагы коомчулуктарды изилдөө институту;
 Маданий мурас жана гуманитардык илимдер бөлүмү;
 «Жарандык коомдун демилгеси» программасы;
 «Адам таануу» Ага Хан долбоору.

 Кесиптик жана үзгүлтүксүз билим берүү мектеби 
Кесиптик жана үзгүлтүксүз билим берүү Мектеби 2011-жылы өз ишин баштаган. Аталган мектепте 60 программа жана курстар Кыргызстан, Тажикстан, Казакстан жана Ооганстандагы 17 окутуу борборунда жүргүзүлөт. Мектептеги окутуу жана кайра даярдоодон 172 000 ден ашык киши өткөн. Рокки-Колледжинин (Канада) эл аралык билим берүү боюнча Канадалык бюросу жана Жогорку экономика мектебинин (Москва) билим берүү институту тарабынан өткөрүлгөн көз карандысыз баалоо аталган мектептин программаларынын жогорку канааттандырарлык деңгээлин көрсөттү.
 Гуманитардык жана так илимдер мектеби 
БАУда беш жылдык бакалавриат программасы бар. Анын ичинде бир жылдык даярдоо программасын түзгөн дисциплиналар аралык курстар, гуманитардык илимдер жана пререквизиттик курстар. Биринчи даярдоо курсунан кийин студенттер 6 адистиктин бирөөнү тандап алып окуй алышат. Бул программа ошондой эле милдеттүү түрдөгү кооперативдик билим берүү программасын камтуу менен анын алкагында студенттер акы төлөнө турган такшалуудан өтүшөт. Студенттерди окутуу кайсы адистикти тандап алганына жараша кампуста жүргүзүлөт. Программаны аяктаган соң студенттер гуманитардык илимдер боюнча бакалавр жана так илимдер боюнча бакалавр даражаларына ээ болушат.

Мектептин бакалавриат программасы төмөнкү багыттарды камтыйт:
Нарындагы кампус «Компьютердик илимдер» «Байланыш жана массалык маалымат каражаттары» Хородогу кампус «Жер жана айлана-чөйрө илимдери» «Экономика» Текелидеги кампус «Инженердик-техникалык илимдер» «Бизнес жана башкаруу»

 Өнүгүү жогорку мектеби 
Жогорку өнүктүрүү Мектебинде 5 бөлүм бар жана аларда кызматкерлер саясий жана социалдык-экономикалык темаларга арналган изилдөөлөр мененен алектенип, ошондой эле изилдөө эмгектерин туруктуу негизде жарыялап турушат.

 Мамлекеттик башкаруу жана саясат институту  
Мамлекеттик башкаруу жана саясат институту 2011-жылы негизделген. Институт эркин колдонууга жеткиликтүү болгон изилдөө эмгектерин жарыялоо менен, саясий жана социалдык-экономикалык кубулуштарга талдоо жүргүзөт. Жарык көргөн эмгектердин катарына «Мамлекеттик жана экономикалык саясатта, башкарууда жана соода-сатыкта колдонула турган англисче-орусча түшүнүктөр менен терминдердин глоссарийи» деген эмгек да кирет. 2018-жылдан 2020-жылга чейин аталган институт Борбор Азия өлкөлөрү жана Ооганстандагы  мамлекеттик кызматкерлер үчүн экономикалык саясат тармагындагы магистрлерди даярдоо боюнча программаны алып барган.

 Тоолуу аймактардагы коомчулуктарды изилдөө институту 
Тоолуу аймактардагы коомчулуктарды изилдөө институту Борбор Азиянын тоолуу аймактарындагы туруктуу өнүктүрүүгө байланыштуу трансдисциплинардык изилдөөлөр менен алектенет. Изилдөөнүн темалары табигый ресурстарды рационалдуу колдонууну, жерди пайдалануу жана жашоо ишмердүүлүгү системаларын, табигый кырсыктардын келип чыгышынын коркунучтарын азайтууну, биотүрдүүлүктү сактоону, климаттын өзгөрүшүн жана туруктуу өнүктүрүүнүн максаттарын реализациялоону өз ичине алат. Институттун жарык көргөн публикациялары тутумуна изилдөө обзорлорун жана аналитикалык жазмалардын серияларын камтыйт. Институттун бардык изилдөө иштери эркин пайдалануу  үчүн жеткиликтүү. Изилдөөлөрдүн курамында камтылгандардын ичине пасторализм жана фермердик чарбаны жүргүзүү системасы, жер ресурстарын туруктуу (рационалдуу) башкаруу, тоо туризми жана жоопкерчиликтүү табиятты пайдалануу, агротокойчулук жана чек арага чектеш аймактарда жаратылыш ресурстарын пайдалануу кирет.

Акыркы жылдары аталган Институт климаттын өзгөрүшүнө таасир эте турган маселелер, Бишкек шаарындагы машиналык окутуу технологиясынын жардамы менен абанын сапатын божомолдоо, жапайы өсүп жаткан Батыш Тянь-Шандын маданий жемиш өсүмдүктөрүн изилдөө, социалдык кызмат көрсөтүүлөрдү жакшыртуу, Тажикстандын чек арага чектеш аймактарында экономикалык интеграция жана башкаруу, Борбордук Азиядагы арча токойлорун көп функционалдуу пайдаланууну оптималдаштыруу жана тең салмактоо меселелери менен алектенип келе жатат.

 Гуманитардык илимдер жана маданий мурастар бөлүмү 
Гуманитардык илимдер жана маданий мурастар бөлүмү 2013-жылдан бери иш алып барып келет. Аталган бөлүмдүн ишмердүүлүгү Борбор Азия элдеринин маданий мурастары тууралуу жаңы диалогдорду түзүүгө багытталган. Бул бөлүм БАУнун миссиясын жүзөгө ашырат: аймактардагы ар кыл элдердин бай маданий салттарын сактоодо жана колдонууда изилдөөлөр, документациялар, окутуп үйрөтүү жана маалыматтык-агартуу ишмердүүлүгү аркылуу көмөк көрсөтүү.

Аталган бөлүм өзүнүн табылгалары боюнча изилдөөлөрдү жүргүзөт, документтештирет жана архивдештирет, ошондой эле Борбор Азия аймагынан чыккан окумуштуулардын «Маданий мурастар» китеп сериясынын алкагындагы музыка, салттар, археология жана аймактын тарыхын камтыган эмгектерин колдоого алат. “Гуманитардык илимдер жана маданий мурастар» бөлүмү Борбор Азиянын маданий мурастарын даңазалоо жана сактоо менен алектенген жергиликтүү коомчулуктар жана музейдик уюмдар менен өз ара карым-катышта иш алып барышат.

Бул бөлүм Борбор Азиядагы социомаданий жана тарыхый процесстерди түшүнүүнү жакшыртуу, ар кыл маданий мурастарды сактоо үчүн, БАУнун академиялык программаларын өркүндөтүү үчүн билим борборунун милдетин аткаруу, иш-чараларды жана маданий алаканы байытуу, маданий ар түрдүүлүктү алдыга жылдыруу, плюрализм жана өз ара туура түшүнүктү калыптандыруу максатында ишмердүүлүгүн жүргүзүп келет.

2012-жылы адам менен аттын сөөктөрү казылып алынган БАУнун Нарын шаарындагы кампусунун аймагында түрк бейиттери табылган. Бул аймак археологдорду 1950-жылдын ортосунан бери кызыктырып келген: археолог Ахмад Кибиров 1953-жылы эле Айгыржал чөлкөмүнөн көптөгөн бузулган көрүстөндөрдөн турган бейиттерди табышкан. БАУнун өкүлдөрүнө болсо бул аймактар тууралуу “Манас” кыргыз-түрк университетинин кызматкери, археолог доктор Кубат Табалдиевдин иштеринен улам белгилүү болгон. Жергиликтүү коомчулуктун өкүлдөрүнүн катышуусунда табылган артефакттар көрүстөндөрдөн тиешелүү тартипте көчүрүлүп алынды. Сейсмикалык изилдөөлөрдүн жыйынтыгында дагы башка байыркы сөөктөр жана петроглифтер табылган учурда БАУ доктор Табалдиевге бул аймактарда археологиялык казууларды жүргүзүү өтүнүчү менен кайрылган. 2014-жылы Табалдиевдин иштерине VII кылым деп датасы коюлган түрк көрүстөндөрү менен артефакттарын тапкан орус археологу Юрий Сергеевич Худяков да кошулган. Археологдордун тобу таш дооруна, коло дооруна, темир дооруна жана орто кылымдарга таандык көрүстөндөр менен артефакттардын аймактарын табышкан. Археологиялык изилдөөлөрдүн жыйынтыктары Кубат Табалдиевдин «Древние памятники Теңир Тоо» китебинде чагылдырылып, БАУнун Кесиптик жана үзгүлтүксүз билим берүү мектеби менен бирдикте БАУнун «Маданий мурастар» китеп сериясынын алкагында жарык көргөн. 

2022-жылы БАУнун Гуманитардык илимдер жана маданий мурастар бөлүмү «Кыргыз Кайрык» долбоорунун алкагында «Этносольфеджио» музыкалык окуу китебин түзүүгө колдоо көрсөткөн.

 «Жарандык коом демилгеси» программасы 
«Жарандык коом демилгеси» программасы 2017-жылы Борбор Азиядагы жарандык коом үчүн жагымдуу саясий жана админстративдик климатты жакшыртуу жана анын өкүлдөрүн өнүктүрүүгө көмөк көрсөтүү максатында негизделген. Аталган программа Кыргызстан, Тажикстан жана Казакстандын шаарлардагы жана айылдардагы жарандык коомдун уюмдары менен иш алып барат. Программа жарандык коомдун уюмдарына алардын ишин билим жана тажрыйба алмашуу аркылуу алдыга жылдырууга мүмкүндүк бере турган кесиптик байланыштарды түзүүгө жардам берет. 

Бул программа «COVID-19 мезгилиндеги кыргызстандыктардын үнү» долбооруна авторлош болуп, COVID-19 пандемиясы   мезгилинде жабыр тарткан адамдардын таржымалын чогулткан. 2022-жылы Гендердик теңчиликти алдыга жылдыруу Мектебинин программасын баштаган.

 «Адам таануу» Ага Хан долбоору 
«Адам таануу» Ага Хан долбоору 1997-жылы маданият боюнча Ага Хан Трасты тарабынан негизделип 2007-жылы БАУнун бир бөлүгү болуп калды. Бул долбоор дисциплина аралык окуу программасынын алкагында ресурстарды, лекцияларды, тренингдерди жана курстарды иштеп чыгат. Долбоордун пайда болушу менен анын катышуучуларынын саны 180 000 угуучудан ашты.

Долбоордун курстары Борбор Азиянын бай оозеки жана жазма маданиятынын материалдарын, ошондой эле Батыш менен Чыгыштын классикалык тексттерин камтыйт. Долбоор даярдаган окуу куралдары Борбор Азия өлкөлөрүндөгү гуманитардык илимдерди окуп үйрөнүүдөгү мугалимдер менен студенттерге көмөкчү болот. Бул окуу куралдары плюрализмдин принциптерин жайылтат, Борбор Азия элдеринин нарктарын универсалдык баалуулуктардын контекстинде алдыга жылдырат, этика, маданий интерпретация жана эстетикалык кабылдоонун көз карашында педагогика жана сынчыл ой жүгүртүүнү өнүктүрөт..

Аталган долбоор Кыргызстанда, Казакстанда жана Тажикстанда кросс-дебаттык форматтагы тренингдер менен турнирлерди уюштурат.

 Өнөктөштүк 
БАУ өз ара кызматташуу жана академиялык өнөктөштүк тууралуу эл аралык ЖОЖдор жана уюмдары менен меморандумдарга кол коюшкан:

 Сенека колледжи, Канада - даярдоо программасы.
 Сидней Технологиялык Университети, Австралия – Байланыш жана массалык маалымат каражаттары факультети, бакалавриат. 
 Торонто университети, Канада - Информатика факультети, бакалавр. 
 Британская Колумбия университети, Канада - Жер жана айлана-чөйрө илимдери факультети, бакалавриат  
 Экономиканын Стокгольм мектеби, Рига, Латвия —экономика факультети,  бакалавриат.
 Улуттук изилдөө университети - Жогорку экономика Мектеби, Москва, Россия — экономика факультети, бакалавриат.  
 Виктория Университети, Канада - биргелешип окутуп үйрөтүү программасы.
 Альберта университети, Канада - Борбор Азиядагы профессордук-окутуучулардын курамын өнүктүрүү программасы (CAFDP).
 Кембридж университети, Улуу Британия - Борбор Азиялык профессордук-окутуучулардын курамынын квалификациясын жогорулатуу программасы (CAFDP).

 Кампустар 
alt=Кампус УЦА в Нарыне, Кыргызстан|thumb|441x441px| Нарын шаарындагы БАУ кампусу, Кыргызстан
БАУнун бакалавриат программалары Кыргызстандын Нарын шаарындагы (2016-жылдын сентябрь айында ачылган) жана Тажикстандын Хорог шаарындагы кампустарында (2017-жыл) ишке ашырылып жатат. Казакстандын Текели шаарындагы кампусу азыркы учурда долбоорлоо баскычында. Кампустар заманбап аудиториялар, китепканалар, лабораториялар, коопсуз модулдук жатаканалар жана спорттук курулмалар менен жабдылып, жергиликтүү коомчулуктун өкүлдөрү үчүн жеткиликтүү, алардын ичинде футбол талаалары жана теннис корттору да бар.

Кыргызстандын Нарын шаарындагы кампусу Бишкек шаарынан 314 км (195 миль) алыстыкта жайгашкан жана кампус ачылган мезгилде жалпы аянттын 9 гектарын (13 927 чарчы метр) түзгөн. Азыркы мезгилде кампус 200 студентке эсептелген. Нарын шаарындагы кампус масштабдуу долбоордун башталышы гана болуп эсептелип, жалпы территориясы 252 гектарды (125 000 чарчы метр) түзөт. Кампустун курулушунун акыркы баскычында сыйымдуулугу 1200 студентти батырмакчы.alt=Вид на кампус УЦА в Хороге, Таджикистан|thumb|441x441px| Хорогдогу БАУнун кампусунун көрүнүшү, ТажикстанТажикистандын университеттик кампусу Хорог (ТБАО) шаарында, Ооганстан менен чектешкен чек арадан алыс эмес Памирдин түштүк-батышында 2200 м (7200 футов) бийиктикте, Гунт дарыясынын Пянджга куйган жеринде жайгашкан.

Казакстандагы кампус Текели шаарында курулмакчы. Азыркы учурда курулуш долбоору мерчемдөө баскычында турат.

Баардык 3 кампус тең архитектор Арата Исодзаки Aoki & Associates (IAA) тарабынан долбоорлонгон

 Негиздери 
Борбордук Азия Университетин ректор жетектейт. БАУнун башкаруу органы катары доктор Шамш Кассим-Лакхи жетектеген Камкорчулар кеңеши эсептелет.

Камкорчулар кеңешинин курамы төмөнкү адамдарды камтыйт:
Камкорчулар Кеңешинин төрагасы Доктор Шамш Кассим-Лакха
 Ханбийке Зара Ага Хан
 Ханзаада Рахим Ага Хан
 Сенатор Бырганым Айтимов
 Доктор Шенген Фанг
 Проф. Ханс Хурни  
 Нагиб Херадж 
 Доктор Шарофат Мамадамбарова 
 Доктор Алмазбек Акматалиев 
 Проф. Эндрю Петтер, MOC, QC Эндрю Петтер)

 Булактар 

Категория:Жогорку окуу жайлар
Категория:Кыргызстандын жогорку окутуу жайлары
Категория:Тажикстандын жогорку окутуу жайлары
Категория:Казакстандын окуу жайдары