Режо-ди-Калабрия

Режо-ди-Калабрия (,  [ˈreddʒo di kaˈlaːbrja] ) ― Италиянын Калабрия аймагындагы эң чоң шаар. Бул шаар болжол менен 200 000 адамдын тургундары менен Моденадан кийин Италиянын 21-калктуу шаары жана Европанын эң калктуу 100 шаарынын бири болуп эсептелет. Режо Калабрия Жер Ортолук деңизинин түштүк-батыш борборунда жайгашкан. 

 Калкы 
Шаардын калкы болжол менен 200 000 адам. Метрополитан аймакта болжол менен 560 000 адам жашайт.

Бул шаар Түштүк Италиянын үчүнчү экономикалык борбору болуп саналат.                        2015-жылы Италия Республикасы тарабынан расмий түрдө борбор шаар катары таанылган.

 Аталышы 
Байыркы уламыштарга ылайык, бул аймакты болжол менен б.з.ч. 2000-жылдары Ной пайгамбардын тукуму Ашкеназ негиздеген делет. Андан улам аймак алгач “Ашкеназия” деп аталган. Болжол менен б.з.ч. 1500-жылдары бул жерге Энотрий жана Пауцесий аттуу элдер келип, аймакты “Аусония” деп аташкан.

Кийин бул жерде жашаган Итали уруусу өздөрүнүн падышасы Италонун урматына аймакты “Италия” деп атап, бул аталыш кийин бүтүндөй түштүк Италияга тараган.

 Тарыхы 
Режо-ди-Калабриянын көп кылымдык тарыхы биздин заманга чейинки VIII кылымда грек колониясы катары негизделиши менен башталат. Ал Магна Грециянын гүлдөп-өнүккөн шаарларынын бири болгон жана кийин Римдин союздашы катары өнүккөн. Кийинчерээк шаар Византия империясынын ири метрополияларынын бири болуп, андан соң арабдардын, норманддардын, швабдардын, анжуйлуктардын жана арагондуктардын бийлигинде калган.

1783-жылы Режо катуу жер титирөөдөн жабыркаган. Кийин ал Неаполь падышалыгынын, андан соң Эки Сицилия падышалыгынын курамына кирип, XIX кылымда Италия падышалыгынын бөлүгүнө айланган.

1908-жылы шаарды кайрадан кыйратып кеткен катуу жер титирөө болгон. Кийин ал либертия доорунда кайра курулуп, бирок Экинчи дүйнөлүк согуш маалында бомбалоолордон жарым-жартылай жабыркаган. XX кылымдын ичинде Режо тез өнүгүп, бирок 1970-жылдары региондук баш аламандыктардын очогуна айланып, узакка созулган кризиске дуушар болгон. Акыркы он жылдыкта ийгиликтүү башкаруулар натыйжасында шаар экономикалык жана маданий жактан калыбына келип, Жер Ортолук деңиз аймагындагы маанилүү борборлордун бири болуп саналат.

 Негизделиши 
Режо шаары б.з.ч. 730-жылы 14-июлда Эвбея аралындагы Халкида шаарынан келген грек колонисттери тарабынан негизделген. Алгачкы аталышы Региум (Rhegion) болгон. Байыркы грек булактарына ылайык, бул аталыш “регнуми” (бөлүнүү) деген сөздөн келип чыккан, бул Сицилия менен Калабриянын геологиялык бөлүнүшүн түшүндүрөт.

Гректер бул жерге Пунта Каламитци деген жерде, азыркы Калопиначе дарыясынын жээгинде жайгашкан. Шаардын эң алгачкы тыйындарында адам беттүү буканын сүрөтү түшүрүлгөн — ал ыйык дарыянын символу болгон.

 Грек доору жана өнүгүүсү 
Региум Магна Грекиядагы маанилүү шаарлардын бири болуп, Сицилиядагы Сиракуза жана Локри шаарлары менен атаандашкан. Б.з.ч. VI кылымда Региум “миңдегендер кеңеши” деген аристократтык башкаруу формасынан демократиялык башкарууга өткөн.

Бул мезгилде Каронда мыйзамдары кабыл алынып, шаар күчтүү саясий абалга жеткен. Региум менен Локри биригип, Кротонго каршы чыккан жана Сагра дарыясынын салгылашында жеңишке жеткен.

 Анассила доору 
Б.з.ч. 494-жылы Анассила аттуу аскер башчы Региумду басып алып, тирания орноткон. Анын доорунда шаар экономикалык жана маданий жактан гүлдөп, Сицилия менен Италиянын жээгин бириктирген. Анассила Сицилиядагы Занкле шаарын басып алып, аны Мессана деп атаган (азыркы Мессина). Анын башкаруусу Региумду Жер Ортолук деңизиндеги маанилүү борборлордун бирине айланткан.

 Рим доору 
Б.з.ч. IV кылымда Региум Рим менен союздаш шаарга айланып, кийин Via Popilia жолу аркылуу Римге байланышкан. Шаар “Regium Julium” деп аталган жана Рим империясынын мезгилинде өнүккөн муниципий болгон.

Б.з. 61-жылы шаар аркылуу Апостол Павел өткөнү “Элчилердин ишинде” (28:13) эскерилет.

 Византия жана орто кылым 
Б.з. 536-жылы Региум Византия империясынын курамына кирип, беш кылым бою анын маанилүү борбору болгон. Бул мезгилде шаар Калабриянын метрополиясына айланган. IX кылымда шаарды арабдар басып алып, кийин кайра византиялыктар кайтарып алган. Алар Региумду Калабрия герцогдугунун борбору кылышкан жана аймакка монастырлар, чиркөөлөр курулган.

 Нормандар жана андан кийинки доорлор 
XI кылымда Роберт Гвискар шаарды басып алып, аны Калабриянын борбору кылып жарыялаган. Рим папасынын бийлиги астында католик иерархиясы киргизилген. Кийин шаар анжуйлуктар менен арагондуктардын ортосундагы согуштардын талаасына айланган. XV кылымда шаарда эл көтөрүлүштөрү болуп өткөн, бирок ал кайрадан падышалыкка баш ийген.

 XVII–XVIII кылымдар 
Бул мезгилде Режодо бергамот өсүмдүгү өстүрүлө баштап, анын эфир майы негизги экспорттук товарга айланган. Шаар жибек өндүрүшү, жергиликтүү айыл чарба жана соода менен белгилүү болгон. 1783-жылдагы катуу жер титирөө шаарды кыйратып, кайра куруу инженер Джамбаттиста Моринин планы боюнча жүргүзүлгөн.

 XIX–XX кылымдар 
XIX кылымда Режо-ди-Калабрия Италиянын биримдигине кошулган. 1908-жылы болгон күчтүү жер титирөө шаарды дээрлик толугу менен кыйраткан. Кийин ал либертия стилинде кайра курулуп, тез өнүккөн.

Фашисттик доордо Режо кеңейип, “Улуу Режо” долбоору ишке ашырылып, тегеректеги бир нече кыштактар шаарга кошулган. 1943-жылы шаарды союздаш аскерлер ээлеп, согуштан кийин демократиялык башкаруу орногон.

 Жакынкы доор 
1970-жылы Режодон Калабриянын административдик борбору статусу алынып, Катандзарого берилген. Бул чечим шаарда массалык нааразычылык жана “Режо окуялары” деп аталган көтөрүлүшкө себеп болгон.

1980-жылдардын аягында “Режо жаз айы” деп аталган жаңылануу мезгили башталып, мэр Итало Фалкоматашаардын маданий жана социалдык жандануусуна дем берген. Анын демилгеси менен Режо кайрадан Жер Ортолук деңизинин маанилүү шаарына айланды.

Бүгүнкү Режо-ди-Калабрия — байыркы тарыхын, маданиятын жана деңиз жээгиндеги сулуулугун айкалыштырган заманбап шаар. Ал Улуу Грекиянын мурасынын, византиялык маданияттын жана италиялык кайра жаралуунун жандуу күбөсү болуп саналат.

 Көрүнүктүү жайлары 
+thumb|Пьяцца Италияthumb|283x283px|Арагон калаасыthumb|256x256px|Дуомо аянтыthumb|Деңиз жээги

 Шилтемелер 
Расмий сайт

Тарыхы
Категория:Италия