Кемелизм

Кемелизм (), же Ататүркчүлүк () — Мустафа Кемел Ататүрк тарабынан коюлган түрк улутчулдук идеологиясы. Ушул убакка чейин Түркия Республикасынын расмий идеологиясы катары каралып келет. Бирок кемализмдин заманбап жактоочулары алардын идеологиясы Үчүнчү Дүйнө өлкөлөрүнүн өнүгүүсү үчүн эффективдүү үлгү деп эсептешет. Америкалык саясат таануучу Сэмюэл Хантингтон да ушундай эле идеяны карманып, кемализмде радикалдуу (төңкөрүшчүл) батышташтыруу учурун жана мурдагы маданий салттарды бузуу учурун баса белгилегенСэмюел П. Хантингтон. Столкновение цивилизаций и переустройство мирового порядка (отрывки из книги). Ответы Западу и модернизация  . Кемализм 6 пунктка негизделген («алты жебе» — ). Биринчи төрт жебе 1927-жылы түзүлгөн, андан кийин дагы эки жебе 1931-жылы кошулган. Алты жебе жөнүндөгү доктрина акыры 1937-жылдагы конституцияда бекитилген.

 "Алты жебе" 
 Жумуриятчылык 
Республикачылык же Жумуриятчылык () — Осмон империясынын абсолүттүк падышабийлигине альтернатива катары мыйзамтизмелик калкбийликтик жумурият идеалы. Жогорку бийликтин (президенттин жана парламенттин) шайлануу принциби жана анын элинин алдында отчеттуулук. Түркия 1923-жылы республика болуп жарыяланган.

 Улутчулдук 
Улутчулдук () — жарандарын титулдук улутка берилгендик духунда патриоттук тарбиялоочу улуттук мамлекеттин идеалы. Этникалык жана жарандык аныктоо. Улутчулдукка ардактуу орун берилген, ал режимдин негизи катары көрүлгөнВ. И. Данилов. Метаморфозы турецкого национализма  // Ближний Восток и современность. Сборник статей (выпуск девятый). М., 2000, стр. 20-35. Ататүрктүн улутчулдугу жаш түрктөрдүн улутчулдугуна салыштырмалуу белгилүү бир өзгөчөлүккө ээ болгон. Ататүрктүн улутчулдугу, ал үчүн мурдагы «түркчүлүк» («түркизм») ордуна «миллетчилик» («миллет» деген сөздөн — «улут») термини артыкчылыкка ээ болгон, расалык улутчулдуктан жана пантүркизмден алыстап, аны түшүнгөн. Ататүрк француз модели боюнча – Түрк Республикасынын чегиндеги саясий улуттун идеологиясы катары (айрыкча пантүркисттерде болгондой түрк тектүү улут эмес). Мындан тышкары, жаш түрктөргө мүнөздүү исламчыл жана панисламисттик компонент четке кагылды, Исламды улуттун жашоосу үчүн эң жогорку санкция катары – эл жана “улуттук” менен алмаштыруу менен. Улут Ататүрк тарабынан этникалык түрктөрдү гана эмес, бардык жарандарды камтыган деп ойлогон, бирок түрк этникалык өзгөчөлүгүнүн негизинде; түрк эместер ушундай, б.а. ассимиляция жанда тарбияланганЮлия Кудряшова: Турецкий опыт для Казахстана  . Бирок акыркы тарыхта күрт сепаратизми түрк улутчулдугуна олуттуу чакырык болуп калды.

Улут критерийи: жалпы жарандык, жалпы тил, жалпы аймак, жалпы теги, жалпы тарых жана менталитет.

 Элчилик 
Элчилик же Калкчылык () — таптык тецсиздикке жана мулктук артыкчылыктарга каршы курешуу. «Улуттуулук» принциби улутчулдук менен байланышкан, түрк коомунун биримдигин жана анын ичиндеги класстар аралык тилектештикти, ошондой эле элдин суверенитетин (жогорку бийликти) жана анын өкүлү катары ТУУКту жар салганВ. И. Данилов. Метаморфозы турецкого национализма// Ближний Восток и современность. Сборник статей (выпуск девятый). М., 2000, стр. 20-35.

 Лайыкчылык 
Лайыкчылык же секүлерчилик () — мамлекеттин лайыктык мүнөзү жана мамлекеттин исламдан бөлүнүшү. Мустафа Кемал Ататүрктүн алгачкы ыслаттарынын бири шарият мыйзамдарын жокко чыгаруу болгон. Андан кийин диний билим берүүгө тыюу салынып, бардык мектептер Билим берүү министрлигине баш ийди. Азыркы Түркияда бул принцип башка нерселер менен катар исламчыл партияларды куугунтуктоодо да көрүнүп туратКемализм высшей пробы.

 Мамлекетчилик 
Мамлекетчилик же дөөлөтчүлүк ( —  сөздөн) — мамлекеттин жетекчи ролу менен аралаш экономиканы куруу. Бул иш жүзүндө чакан жеке секторду сактап калуу менен экономиканы улутташтырууга алып келди.

 Төңкөрүшчүлүк 
Төңкөрүшчүлүк же ынкылапчылык () - батышташтыруу курсу жана өнүгүү менен агартуучулукка таянуу менен салттуу коомдун калдыктары менен күрөшүү.Мухаметдинов Р. Ф. Зарождение и эволюция тюркизма. Казань, 1994, стр. 154 сллВ. И. Данилов. Метаморфозы турецкого национализма // Ближний Восток и современность. Сборник статей (выпуск девятый). М., 2000, стр. 20-35ДОБАЕВ И. П. ИСЛАМСКИЙ РАДИКАЛИЗМ: ГЕНЕЗИС, ЭВОЛЮЦИЯ, ПРАКТИКА  //Ростов-н-Д., 2003.. Мустафа Кемел Ататүрк француз журналисти Морис Перно менен болгон маегинде мындай деген:

Батышташуу саясатынын жаркын мисалдары: түрк тилинин латын жазууга которулушу, аялдарга шайлоо укугун берүү.

 Белгилер