Нигер-конго тилдери

Ни́гер-конго (нигер-кордофан же конго-кордофан) тилдери. 
Африканын, Сенегалдан тартып Түштүк-Африка Республикасына чейин, көпчүлүк тилдерин бириктирген макроүй-бүлө.

Ни́гер-конго макроүй-бүлөнүн макамы жалпысынан таанылган.

 Типология 

Бул макроүй-бүлөнүн тилдеринин негизги мүнөздүү өзгөчөлүгү номиналдык класстардын болушу, ошондой эле фонетиканын өзгөчөлүктөрү.

 Классификация 

Кордофан уясы
Манде уясы
Батыш атлантикалык уясы түндүк (фула, волоф ж.б.) жана түштүк бутактарына бөлүнөт. Бидього тили өз алдынча турат.
Иджо уясы
Догон уясы
Кру уясы
Сенуфо уясы
Ква уясы
Гур уясы
Адама́ва-убанги́ уясы

Бенуэ-конго бутагы:

Вольта-нигер уясы 9 топтон турат. Ал уяга йоруба, игбо,  идома, эдо тилдер кирет.
Борбордук-нигериялык уясына 13 топ кирет.
Кросс-ривер уясы (70 тил, анын ичинде ибибио)
Банту уясына 14 топ кирет. Бул тилдердин саны  (600 ашык тил) жана сүйлөгөндөрдүн саны (300 млн), ошондой эле ээлеген аянты (ареал) боюнча Нигер-конго макро-үйбүлөнүн эң ири тил уясы болуп эсептелет.

Гур жана Адамава-убанги тил уяларын бир уяга (Гур-убанги же Саванна) бириктирүү сунушталууда.

 Жазуусу 

Көпчүлүк тилдер үчүн латын алфавитинин негизинде түзүлгөн жазуу колдонулат. Европалыктар келгенге чейин кээ бир элдердин араб графикасында негизделген жазмалар болгон.
Ошол эле учурда, 19-кылымда болгон өздөрүнүн оригиналдуу жазуу системаларын иштеп чыгышкан. Мисалы бамум жасуусу, ваи жазуусу, менде жазуусу.
Нигерияда колдонулган нсибиди идеографиялык-мнемоникалык жазуусу өзгөчө кызыгууну туудурат. Бул жазуу байыркы убакта пайда болгон.

 Кордофан тилдери 

Кордофан жана Нигер-конго тилдеринин ортосундагы байланышы суроо бойдон калууда жана аз изилденген. 
Кордофан уясынын биримдиги да далилденген эмес. Мисалы, каду тил тобун Кордофан уясынан чыгарылып, Нил-сахара макроүй-бүлөсүн курамына өзүнчө уя катары киргизилген.

 Булактар 

http://tapemark.narod.ru/les/332c.html
https://www.garshin.ru/linguistics/languages/congo-saharian/congo-cordofanian/niger-congo.html
https://sanstv.ru/dict/нигеро-конголезские%20языки
https://www.booksite.ru/fulltext/1/001/008/063/720.htm

Категория:Нигер-конго тилдери