Гендердик теңсиздиктин индекси

Гендердик теңсиздиктин индекси (ГТИ) мүмкүнчүлүктөрдөгү теңсиздикти чагылдырган интегралдык көрсөткүч болуп саналат, ал репродуктивдик ден соолук, мүмкүнчүлүктөрдү кеңейтүү жана эмгек рыногу боюнча гендердик теңсиздикти өлчөйт. Гендердик теңсиздиктин индекси 2010-жылы Женевада Дүйнөлүк Экономикалык Форумдун Катчылыгы тарабынан киргизилген.

 Индексти өлчөө методологиясы 
Гендердик теңсиздиктин индексин өлчөө методологиясы эркектер менен аялдардын ортосундагы теңсиздикти эске алуу менен түзүлгөн Адамдык өнүгүү индексинин (АӨИ) методологиясына окшош. Индекс нөлдөн (аялдар менен эркектердин толук тең укуктуулугу) бирге (бардык өлчөмдөрдө толук теңсиздик) чейин болушу мүмкүн.
Гендердик теңсиздиктин индекси менен адамдык өнүгүүнүн жетишкиндиктерин бөлүштүрүлүшүнүн ортосунда корреляция бар. БУУӨПтүн маалыматы боюнча, гендердик теңсиздик жогору болгон өлкөлөрдө өнүгүүнүн жетишкиндиктерин бөлүштүрүүдө дагы теңсиздик байкалат.
Индексти эсептеп чыгууда төмөнкү факторлор эске алынат: репродуктивдик ден соолук, күчтөндүрүү же мүмкүнчүлүктөрдү кеңейтүү жана эмгек рыногуна катышуу. Өлчөмдөр өлкөнүн өнүгүүсүнө тиешелүү болбогондуктан, гендердик теңсиздик төмөн болгон, бирок өнүкпөгөн өлкөлөр деле жакшы натыйжа көрсөтө алышат.Бириккен Улуттар Уюмунун Өнүктүрүү Программасы, Human Development Report 2010; The Real Wealth of Nations, (англ.) 2010. Текшерилген күн: 25.03.2023

 Репродуктивидик ден соолук 
Репродуктивдик ден соолук эки көрсөткүч менен өлчөнөт: энелик өлүм коэффициенти жана өспүрүмдөрдүн арасында төрөт коэффициенти.  Энелик өлүм коэфицентинин төмөн болушу кош бойлуу аялдардын ден соолук керектөөлөрүнө жеткиликтүүлүгү бар экенин билдирет жана аялдардын медициналык кызматтарга жетүүсүнүн жакшы көрсөткүчү болуп саналат. БУУӨП аялдардын кош бойлуу жана төрөт мезгилиндеги ден соолугу алардын коомдогу абалынын көрсөткүчү экенин билдирет.

Эрте жаштагы кош бойлуулук болсо энелердин жана ымыркайлардын ден соолугуна коркунуч келтирет, жаш аялдардын билим алуусуна тоскоолдук кылат жана келечекте алардын эң жакшы дегенде квалификациясыз жумушка орношуусуна алып келет.

 Күчтөндүрүү 
Күчтөндүрүү ченеми эки көрсөткүч менен өлчөнөт: ар бир жыныстагы депутаттык орундардын үлүшү жана жогорку билим деңгээли. Жогорку билим индекси аялдардын орто жана андан жогорку билимге ээ болушун өлчөйт. Жогорку билим алуу мүмкүнчүлүгү аялдардын коомчулукка катышуусун кеңейтүүгө керек болгон суроо берүү жөндөмдүүлүгүн жана маалыматка жетүү мүмкүнчүлүгүн жогорулатуу аркылуу эркиндигин кеңейтет. Аялдардын билимге жеткиликтүүлүгү өлкөдөгү эрте жаштагы кош бойлуулуктун жана балдардын өлүмүнүн деңгээлин төмөндөтүшү мүмкүн.M. Anne Hill and Elizabeth M. King, Women's Education and Economic Well-Being, Feminist Economics, (англ.) 1995. Текшерилген күн: 25.03.2023.

 Экономикалык активдүүлүк 
Экономикалык активдүүлүк калктын коомдук өндүрүштө иштеген, башкача айтканда жумушчу күчүн билдирген бөлүгүндө аялдардын өкүлчүлүгүнүн деңгээли менен өлчөнөт. 

 Рейтингдер 
Кемчиликсиз гендердик теңчиликке ээ өлкө болбогондуктан, бардык өлкөлөр гендердик теңсиздиктин айынан адамдык өнүгүүдөн кандайдыр бир жоготууларга дуушар болушат. 

Гендердик теңсиздик индекси гендердик теңсиздиктен улам жоголгон потенциалдык адамдык өнүгүү пайызын көрсөтөт. 2021-жылы дүйнөлүк орточо гендердик теңсиздик индексинин баллы 0,465 болду, бул гендердик теңсиздиктен улам потенциалдуу адамдык өнүгүүнүн 46,5% жоготуусун көрсөтөт.БУУӨП. GENDER INEQUALITY INDEX (GII) (англ.). Текшерилген күнү: 25.03.2023. Кыргызстан региондо эң жогорку көрсөткүчкө ээ, 2021-жылы бул көрсөткүч 0.370ке жетти.

БУУӨПтүн гендердик теңсиздик индекси маалыматтарынын негизинде 2019-жылдагы рейтингдер:
ГТИ даражасыАӨИ даражасыӨлкөГТИ көрсөткүчү12Швейцария0.02521Норвегия0.038311Финляндия0.03948Нидерланд0.043410Дания0.04367Швеция0.045614Бельгия0.045723Түштүк Корея0.047826Франция0.04994Исландия0.0581022Словения0.0631123Тайвань0.0641223Люксембург0.0651211Сингапур0.0651418Австрия0.0691429Италия0.0691625Испания0.0701719Жапония0.0751838Португалия0.0791916Канада0.080206Германия0.0842133Кипр0.0862129Эстония0.086232Ирландия0.0932414Жаңы Зеландия0.094258Австралия0.0972619Улуу Британия0.1092648Монтенегро0.1092835Польша0.1152932Греция0.1162943Хорватия0.1163131Бириккен Араб Эмирликтери0.1183153Беларусь0.1183314Израиль0.1233434Литва0.1243564Сербия0.1323627Чек Республикасы0.1363782Түндүк Македония0.1433873Босния жана Герцеговина0.1493985Кытай0.1684028Мальта0.1754137Латвия0.1764269Албания0.1814345Катар0.1854451Казакстан0.1904539Словакия0.1914617АКШ0.2044690Молдова0.2044856Болгария0.2064942Бахрейн0.2125052Орусия0.2255140Мажарстан0.2335274Украина0.2345364Кувейт0.2425481Армения0.2455543Чили0.24756105Ливия0.2525640Сауд Арабиясы0.2525658Барбадос0.2525962Малайзия0.2536047Бруней0.2556149Румыния0.2766255Уругвай0.28862106Өзбекистан0.2886262Коста-Рика0.2886595Тунис0.29665117Вьетнам0.2966770Куба0.3046860Оман0.3066854Түркия0.30670125Тажикстан0.3147199Монголия0.3227174Мексика0.3227388Азербайджан0.3237367Тринидад и Тобаго0.3237546Аргентина0.3287661Грузия0.3317758Багама0.3417866Маврикий0.34779104Тонга0.3548079Тайланд0.35981111Самоа0.3608295Мальдив0.36982120Кыргызстан0.3698493Фиджи0.37085124Сальвадор0.3838686Эквадор0.3848779Перу0.39588101Ямайка0.39689126Кабо-Верде0.3979086Сент-Люсия0.4019072Шри Ланка0.40192160Руанда0.40293114Түштүк Африка Республикасы0.4069457Панама0.4079584Бразилия0.4089692Лебанон0.41197110Белиз0.41598107Боливия0.41799129Бутан0.421100132Гондурас0.42310183Колумбия0.428101128Никарагуа0.42810391Алжир0.429104107Филиппин0.43010597Суринам0.436106130Намибия0.440107103Парагвай0.446108116Мысыр0.449109102Иордания0.450110142Непал0.452111121Марокко0.45411288Доминикана Республикасы0.455113137Лаос0.45911370Иран0.459115122Гайана0.462116100Боствана0.465117144Камбоджия0.474118147Мьянма0.478119113Венесуэла0.479119127Гватемала0.479121107Индонезия0.480122151Сирия0.482123131Индия0.488124185Бурунди0.504125173Эфиопия0.517126143Кения0.518127181Мозамбик0.523128119Габон0.525129150Зимбабве0.527130168Сенегал0.533131159Уганда0.535132148Ангола0.536133135Сан-Томе жана Принсипи0.537133133Бангладеш0.537135138Гана0.538135154Пакистан0.538137146Замбия0.539138170Судан0.545139165Лесото0.553140163Танзания0.556141153Камерун0.560142174Малави0.565143138Эсватини0.567144149Конго Республикасы0.570145167Того0.573146123Ирак0.577147182Буркина Фасо0.594148158Бенин0.612148172Гамбия0.612150175Конго Демократиялык Республикасы0.617151157Мавритания0.634152170Гаити0.636153162Кот-д'Ивуар0.638154189Нигерия0.642155182Сьерра-Леоне0.644156175Либерия0.650157169Ооганстан0.655158184Мали0.671159188Борбордук Африка Республикасы0.680160187Чад0.710161155Папуа Жаңы Гвинея0.725162179Йемен0.795

 Шилтемелер