Папайя

Папайя, же коон дарагы (лат. Cárica papaya) — жыгач өсүмдүгү; Caricaceae (Caricaceae) тукумундагы карика (Carica) тукумунун бир түрү. Папайя деген сөз өсүмдүктүн (папайя) латындаштырылган Малабар аталышы.

 Ботаникалык сүрөттөмө 
3–10 м бийиктиктеги ичке, бутаксыз тулкулуу жапыз, ичке, пальма сымал дарак.

Жалбырактары чоң, диаметри 50-70 см, алаканча кесилген, узун жалбырактуу.

Гүлдөрү жалбырактардын колтугунда өнүгүп, диаметри 10-30 см, узундугу 15-45 см келген чоң жемиштерге айланат.Бышкан мөмөлөрү жумшак, янтарьдан кызгылт сарыга чейин түстө болот. Бышкан жемиштердин эти сары, кызгылт сары жана кызыл болот.

Өсүмдүктүн бардык бөлүктөрүндө сүт ширеси бар[

 Экономикалык мааниси жана колдонулушу 
Папайя Мексиканын түштүгүндө, Борбордук Американын [4] жана Түштүк Американын түндүгүндө жайгашкан, бирок азыр бардык тропикалык өлкөлөрдө өстүрүлөт, негизги өндүрүүчүлөр Индия жана Бразилия. Россиянын түштүгүндө, Кавказдын Кара деңиз жээгиндеги ботаникалык бакчаларда папайяны эксперименталдык отургузуу да бар[5].

Мөмө-жемиштерди жыйноодо этият болуу керек, анткени папайя латекс ширесин бөлүп чыгарат, ал көптөгөн адамдардын теринин кыжырдануусун жана аллергиялык реакцияларды жаратышы мүмкүн. Папайя мөмөсүндө жана жалбырактарында да антигельминтик карпаин алкалоид бар, ал чоң дозада кооптуу болушу мүмкүн.

 Тамак-ашта 
Папайя негизги пайдалануу тамак-аш үчүн. Көбүнчө чийки, кабыгы же уругу жок жешет. Бышпаган жемиштер бышырылган, ошондой эле карри жана салаттарга колдонулат. Жемиштер отко бышырылган, ошондуктан папайядан нандын жыты чыга баштайт.

 Медицинада 
Папайяда папаин (этти жумшартуучу протеаза) деп аталган фермент жана башка белоктор көп. Папайя ширесинин катуу эт жипчелерин ажыратуу жөндөмү Түштүк Америкада миңдеген жылдар бою колдонулуп келген. Ал быша элек мөмө-жемиштердин жана жалбырактардын тазаланган сүттүү ширесинен алынат жана сиңирүүнү жакшыртуу үчүн, ошондой эле омуртка аралык остеохондрозду дарылоочу "Лекозим" жана "Кариопазин" (протеолиттик ферменттердин аралашмасы) препараттарында колдонулат.

Тропикалык элдик медицинада папайя антигельминтик (тамырлардын, жалбырактардын кайнатмасы), бойго бүтүрбөөчү[6] жана абортко каршы, этек кирди стимулдоочу каражат катары колдонулат. Кургатылган жалбырактары астманы басаңдатуу үчүн же тамекинин ордуна ышталган. Чай дүкөндөрүндө кургатылган майдаланган жалбырактардын пакеттери сатылат. Ошол эле учурда жалбырактардын кайнатмасы Гана жана Кот-д'Ивуарда жылкылар үчүн ич алдырма катары колдонулат.

Вирусолог Люк Монтаньенин айтымында, папайя препараттары вирустук инфекциялардын алдын алууга жардам берет.

Папайя жаш жалбырактарынан безгекке каршы чай жасалат.

 Булактар 
https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%94%D0%B2%D1%83%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B5#APG

http://herba.msu.ru/shipunov/school/books/botaniko-farmakognost_slovar1990.djvu 

http://allianceforscience.cornell.edu/blog/dennis-gonsalves-public-sector-hero 

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/18705869