Изотоптук инварианттуулук

Изотоптук инварианттуулук (лат.invariantis - өзгөрүлбөс) - ядролук күчтүү өз ара аракеттешүүгө катышуучу элементардык бөлүкчөлөр-мезондор менен бариондорго таандык касиет, же болбосо элементардык бөлүкчөлөрдүн өз ара күчтүү аракеттешүүсүнүн өзгөчө симметриялуулугу. 

Өз ара күчтүү аракеттешүүгө ээ болгон бөлүкчөлөрдү (адрондорду) «окшош» бөлүкчөлөрдүн топторуна бөлүүгө болот. Мындай топтун ар бирине электр зарядынан башка ички мүнөздөмөлөрү (спини, ички жуптуулугу, бариондук заряддары ж. б.) бирдей жана массалары барабар болгон бөлүкчөлөр кирет. Мындай топтор изотоптук мультиплеттер деп аталат. Демек, бир эле изотоптук мультиплетке кирген бардык бөлүкчөлөрдүн өз ара күчтүү аракеттешүүлөрү бирдей, б. а. электр зарядына көзкаранды эмес. Мис., протон (р) менен нейтрон (n) бир изотоптук мультиплет тобуна кирет. Тажрыйба жүзүндө бирдей абалда протон менен протондун, нейтрон менен нейтрондун жана протон менен нейтрондун өз ара аракеттешүүлөрү бирдей экендиги аныкталган. Ошондуктан протон менен нейтрон бир эле бөлүкчөнүн, атап айтканда, нуклондун эки ар кандай заряддагы абалы катары каралат; протон менен нейтрон изотоптук дублетти, ал эми пи-мезондор (π+, π 0, π -) жана S-гиперондор (Σ+, Σ 0, Σ -) изотоптук триплеттерди түзүшөт, К-мезондор (К+, К0) жана анти - К-мезондор (К-, К0) эки изотоптук дублеттерди түзүшөт. 

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.  Физика. Энциклопедиялык окуу куралы. 2004 Бишкек.  ISBN 9967-14-010-0
Категория:Физика