Экситон

Экситон – кристалл боюнча көчүүчү, бирок электр заряды анын массасынын которулушуна байланышпаган диэлектрик же жарым өткөргүч кристаллында электрондук дүүлүгүүгө дал келүүчү квазибөлүкчө. 

Экситон жөнүндөгү көзкарашты 1931-ж. Я.И.Френкель киргизген. Молекулалык кристаллдардагы Экситон айрым молекулалардын электрондук системасынын дүүлүгүүсү. Молекулар аралык өз ара аракеттешүүнүн натыйжасында ал толкун түрүндө кристалл боюнча тарайт. Ванье–Мотт Экситону өткөрүмдүүлүгү жана көңдөйчөлөрү жарым өткөргүч-төгү электрондун суутек сымабы байланышкан абалын элестетет. Бир аз концентрацияда Экситон өзүн кристаллда газга окшош алып жүрөт. Концентрациясы чоң болгондо алардын өз ара аракеттешүүсү маанилүү болуп, эки Экситондун – Экситон молекулаларынын (биэкситонду) абалын байланыштырат. Кандайдыр бир критикалык концентрацияга жеткенде жарым өткөргүчтө Экситон газы «суюлат», металлдык касиетке ээ болгон салыштырмалуу тыгыз электрон-көңдөйчөлүү фазалар пайда болот. Мында бөлүкчөлөр арасындагы аралык Экситондун радиусундай. Электрон-көңдөйчөлүү тамчылар өтө тактыкка, бир тектүү эмес талаада зор кыймылдуулукка ээ. Экситон эки фениондон турат, аны бозон катары кароого болот.

Колдонулган адабияттар
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.  Физика. Энциклопедиялык окуу куралы. 2004 Бишкек.  ISBN 9967-14-010-0
Категория:Физика