Кесилиш (эффективдүү кесилиш)

Кесилиш (эффективдүү кесилиш) – кагылышуучу эки бөлүкчөнүн системасынын андагы бөлүкчөлөрдүн чачыроолорунун (серпилгич же серпилгич эмес) натыйжасында белгилүү акыркы абалга өтүү ыктымалдуулугун мүнөздөөчү чоңдук. 

Кесилиш σ бирдик убакытта мындан өтүүлөрдүн санынын dN бутага түшүүчү чачыроочу бөлүкчөлөр агымынын тыгыздыгына nϑ, б. а. бөлүкчөлөрдүн ылдамдыгына перпендикуляр болгон бирдик тегиздик аркылуу бирдик убакытта өтүүчү бөлүкчөлөрдүн санына болгон катышына барабар: σ=dN/nϑ, мында n − түшүүчү бөлүкчөлөрдүн тыгыздыгы, ϑ − бөлүкчөлөрдүн ылдамдыгы. Ошентип Кесилиштин бирдиги аянттын өлчөө бирдиги болот. Бөлүкчөлөрдүн чачыроолорунда байкалуучу ар кандай типтеги өтүүлөргө түрдүү К-тер туура келет. Бөлүкчөлөрдүн серпилгич чачыроосу дифференциалдык К. dσ/dΩ (dΩ− нерселик бурчтун элементи) жана толук Кесилиш σ менен мүнөздөлөт (σ толук нерселик бурч Ω=4π стередиан боюнча алынган интегралга барабар). Газдардын кинетикалык теориясында молекула өтө кичине dx аралыкта кагылышуусуз эркин жүрүүнүн dω(x) ыктымалдуулугунда Кесилиш пайдаланылат: dω(x)=е-n0σxn0σdx, мында n0 – молекулалардын концентрациясы. Чачыроонун Кесилиштерин эксперименттик өлчөөлөр кагылышуучу бөлүкчөлөрдүн түзүлүшү жөнүндө маалымат берет. Мис., атомдордон х−бөлүкчөлөрдүн чачыроосунун Кесилишин өлчөөлөр − ядронун ачылышына, ал эми электрондордун нуклондон серпилгич чачыроосун өлчөөлөр – нуклондордун радиустарын жана алардагы электр заряды менен магнит моментинин бөлүнүшүн аныктоого жардам берет. Кесилиш түшүнүгү статистикалык физикада пайдаланылат.

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.  Физика. Энциклопедиялык окуу куралы. 2004 Бишкек.  ISBN 9967-14-010-0
Категория:Физика