Ванье – Моттун экситону

Ванье – Моттун экситону – электрон - тешик жубунун пайда болуу-суна байланыштуу жарым өткөргүч-төрдө токсуз дүүлүгүүдөн жаралган квазибөлүкчө. Экситондор–энергетикалык деңгээлдери өткөрүү зоналарынан төмөн жайланышкан кристаллдардын электрон-электрондук системасынын дүүлүккөн абалы. 	

Экситондун байланыш энергиясы суутектин атомунун байланыш энергиясынан 100–1000 эсе аз. Кристаллдарда Ванье – Моттун экситону төмөнкү температураларда пайда болот. Начар электрондук байланышты үзүү үчүн бөлмө температурасында решетканын термелүүсү күчтүүлүк кылат. Ванье – Моттун экситонунун жашоо мөөнөтү өтө чоң  эмес: фотондун нурлануусу менен “~10-5-10-7 c ичинде электрон-көңдөйчө комбинациясы бузулат.

Ванье – Моттун экситону торчосунун деффекттеринин натыйжасында нурлануусуз өлүп жок болушу мүмкүн. Кристаллдарда аз  өлчөмдүү концентрацияларда Ванье – Моттун экситону өздөрүн газ сыяктуу алып жүрүшөт. Концентрация көп болгондо эки Ванье – Моттун экситонунда экситондуу байланыш абалы пайда болуп, экситондордун өз ара аракеттешүүлөрү күчөйт.

Жарым өткөргүчтөгү оптикалык эффекттерде Ванье – Моттун экситону пайда болушу көп байкалат, себеби жарыктын жутулуу жана нурлануу процесстеринде электрон жана көңдөйчө кристаллдын бир чекитинде жайланышат жана кулондук өз ара аракеттешүүсүн аныктоочу ролду ойнойт. 

 Колдонулган адабияттар 
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.  Физика. Энциклопедиялык окуу куралы. 2004 Бишкек.  ISBN 9967-14-010-0
Категория:Физика