Физикалык үбөлөнүү

Физикалык үбөлөнүү  -  тоо тектердин химиялык курамы эч өзгөрүлбөй туруп эле дезинтеграцияга кабылышы.

Ал температуралык жана механикалык деп экиге бөлүнөт. Температуралык үбөлөнүү - температуранын суткалык жана сезондук өзгөрүшүнүн натыйжасында тоо тектердин бузулушу. Тоо тек бирде ысып кеңейсе, бирде муздап кичирейгендиктен, тоо текте көзгө көрүнбөгөн майда жаракалар кетет, алар акырындап чоңоюп отуруп, тоо тектин сынып, талкаланышына алып келет. Бул үбөлөнүү бардык климаттык зоналарда байкалат. Айрыкча, температура кескин өзгөрүлүп турган, кургакчыл жана өсүмдүк кыртышы начар өөрчүгөн аймактарда (чөл зоналары, ошондой эле бийик тоолордун кар, мөңгү каптабаган кырлары менен чокулары жана тик капталдары) өтө күчтүү жүрөт. Механикалык үбөлөнүү - тоо тек жаракалары менен көзөнөктөрүндөгү суулардын тоңушунан, жаракадагы суу буулангандан кийин ал жердеги туздардын кристаллдашуусунан, өсүмдүктөрдүн механикалык таасиринен (жаракадагы өсүмдүк тамырынын чоңоюшу), жаныбарлардын ийин казуусунан ж. б. себептерден тоо тектердин бузулуп жоготушу. Физикалык үбөлөнүү чөл жана арктика (антарктика), ошондой эле бийик тоо ландшафттарынын калыптанышында негизги роль ойнойт. Анын натыйжасында, бүтүн тоо тектери ар кыл формадагы жана өлчөмдөгү миздүү-кырдуу сыныктарга ажырайт. Алардан чөкмө тектер - ири, шагыл, кум ж. б. пайда болот.

Колдонулган адабияттар
«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
Категория:Физика