Керектөөчүлөрдүн рыногу

Керектөөчүлөрдүн рыногу - байланыш тармагы. Кыргыз Республикасындагы байланыш тармагы аралаш экономика системасына багытталган экономикага өтүү учурунда тез өзгөрүүлөрдү башынан өткөрүүгө тийиш.

Телекоммуникациялардын азыркы кызмат көрсөтүүлөрүнүн болушу, өзгөчө абоненттердин бизнеси үчүн, өлкөнүн экономикалык өнүгүшүн колдоо үчүн аныктоочу факторлордун бири болуп эсептелет. Айрыкча уюлдук, инновациялык технологиянын бешинчи мууну кеңири жайылгандан баштап, Кыргызстанда зор жылыштар болууда. Мурунку учурда, мисалы, 1998-жылы керектөөчүлөрдүн рыногу алда канчалык аймакта, негизинен, республиканын өрөөндүү райондорунда чачыранды жашаган, болжол менен 3,65 миллион адамды түзгөн калк менен мүнөздөлдү. Бүгүнкү учурда телекоммуникациялык кызмат көрсөтүүлөрдүн деңгээли дагы жогорулады, 4,5-5,0 млн. мобилдик телефондор байланыштын негизин түзөт. Кызмат  көрсөтүүлөрдүн басымдуу түрү телефон байланышы болуп эсептелет.

Ар кыл өлкөлөрдү салыштыруу теле-фондоштуруунун эң жогорку деңгээлине бай өлкөлөр ээ экендигин көрсөтөт. Азыркы убакта республика кирешеси орто деңгээлдеги бир нече төмөн өлкөлөрдүн тобуна кирет. Ошентип, Кыргызстандын орто деңгээлге чейин өнүгүпгү үчүн өбөлгө түзүү - телефондоштуруунун деңгээлин калктын 100 адамына болжол менен 80-90 мобилдик телефондорго чейин көтөрүү зарыл. Мындан тышкары, өлкөдөгү телекоммуникациялардын жалпы деңгээли экономикалык иш процессинин катализатору болуп эсептелет.

Тарыхый мүнөздө карасак, таблицада келтирилген маалыматтар, начар өнүккөн өлкөлөр тургай эң мыкты өнүккөн өлкөлөрдүн көрсөткүчтөрү деле мурунку кылымда абдан начар деңгээлде болгон экен. Азыркы учурда бүткүл республиканын шаардык жана айылдык телефон, жалпы телекоммуникация тармактарын толук модернизациялоо, эксперттердин баасы боюнча, 500 миллионго жакын АКШнын долларын талап кылат. Бирок республикадагы бүгүнкү күндөгү экономикалык абал телекоммуникациялар тармагын зарыл көлөмдө инвестициялоого мүмкүндүк бербейт жана телекоммуникациялар тармагына инвестицияларды тартуунун өтө кабыл алгылыктуу жолдорунун бири телекоммуникациялар секторун акционерлештирүү жана стратегиялык инвесторду тартуу жана ага акциялардын 35-40%ин сатуу менен приватташтыруу формасында мамлекеттен ажыратуу болуп эсептелет.

Стратегиялык инвесторду тартуу вариантынын артыкчылыктары төмөнкүлөр:
  инвестор, эреже катары, өлкөгө эң жаңы технологияны жана башкаруу практикасын алып келет, бул азыркы технологиядагы тажрыйбаны жана ыкмаларды кыргыз адистерине үйрөтүүнүн натыйжалуу механизми болмок;
  инвестор узак мөөнөттүү инвестицияларды турмушка ашырып, пайданы келечекте акционерлердин акцияларынын наркын жогорулатууга жана Кыргызстандагы телекоммуникациялар секторун өнүктүрүүгө жумшайт. Анткени инвестор пайданы тармакты экономикалык жактан акталган кеңейтүүгө реинвестициялоо менен гана узак мөөнөттүү планда алда канчалык кирешелерге үмүттөнө алат;
  инвестор кызматкердин мансабын анын жөндөмдүүлүктөрү жана профессионализми менен аныктай турган системаны киргизет, бул да компаниянын атаандаштыкка жарактуулугун жана рентабелдүүлүгүн көбөйтөт;
  чет өлкөлүк компаниянын жеке менчиги менен ийгиликтүү приватташтыруу Кыргызстанга инвестициялоо үчүн өтө ылайыктуу жагдайды өлкөнүн имиджин түзөт, бул өлкөгө инвестициялардын агымын тарта алат.

Бирок мындай учурда, мамлекеттик коопсуздук проблемасы негизги проблема болуп калышы мүмкүн, б.а., жогоруда айтылган акцияларды стратегиялык инвесторго сатуу мамлекеттик коопсуздукту камсыз кылуу үчүн таасирдүү чаралардын кабыл алынышынын мүмкүнчүлүгү камсыз кылынган учурда гана ишке ашырылышы мүмкүн. 

 Колдонулган адабияттар 
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика