Тутулуулар

Тутулуулар – Ай Жерди айланып жаңырганда Жер менен Күндүн ортосунда жайгашкан мезгилинде Күндүн тутулуусу, Ай толгон учурда Жер Ай менен Күндүн ортосуна келгенде Айдын тутулушу пайда болот.

Күндүн өлчөмү Айдын өлчөмүнө салыштырганда 400 эсе чоң, бирок Күн Жерден ошончо эсе алыс жайгашкандыктан, асман сферасында Ай менен Күндүн дискасынын өлчөмдөрү бирдей болуп көрүнөт.

Жер Күндү 365,24 суткада, Ай Жерди 27,32 суткада бир айланып чыккандыктан, асман сферасында Жер Күндү 1 айланганда, Ай Жерди 13,37 жолу айланып чыгат. Күндүн асмандагы көрүнгөн айлануу кыймылы эклиптика деп аталат. Эклиптика Жердин Күндү айлануу орбитасынын асман сферасына карата чагылып көрүнүшү, б. а. Күндүн көрүнгөн кыймылынын асман сферасындагы жылыш жасаган жолу.

Айдын Жерди айлангандагы орбитанын тегиздиги менен Күндүн эклиптикалык тегиздиги 5°9/ га жантаюудан, алардын кесилишинен эки түйүн пайда болот. Ошол эки түйүндүн бирине Ай жана Күн катталышып калганда тутулуулар пайда болот. Жакынкы учурларда Күндүн жана Айдын төмөндөгүдөй:
2003-ж-дын 23-нояб. Антрактидада, 2005-ж-дын 8-апр-нде Панамада, Колумбияда, Венесуэлада, 2005-ж-дын 3-окт. Португалияда, Испанияда, Түндүк жана Түштүк Африкада Күндүн тутулуулары байкалат.

2003-ж-дын 9-нояб. 2004-ж-дын 4-май-да, 2004-ж-дын 28-окт-нда Айдын тутулушу күтүлөт. Тутулуу спутниктери бар башка планеталарда жана жылдыздар системасында да байкалат.

Колдонулган адабияттар
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.  Физика. Энциклопедиялык окуу куралы. 2004 Бишкек.  ISBN 9967-14-010-0
Категория:Физика