Купер эффекти

Купер эффекти ⎯ металлдагы өткөрүмдүүлүк электрондорунун түгөйлөшүп (купер түгөйлөрү) биригиши; ал өтө өткөрүмдүүлүктүн пайда болушуна алып келет. 

1956-ж. амер. физик Л.Купер алдын ала айткан. Купер эффекти өтө өткөрүмдүүлүктүн азыркы микрос-копиялык теориясынын негизинде жатат (Бардин-Купер-Шрифер моделинин). Купер эффектин эске албаганда металлдын негизги абалында (Т→0 К температурада) электрондор импульстар мейкиндигинде Ферми бети менен чектелген көлөмдү толтурат. Импульстар боюнча бөлүнүшү төмөндөгүчө: металлда барабар жана карама-каршы багыттагы импульска ээ болгон электрондор бар. Куперге ылайык, Ферми бетине жакын жайгашкан жана карама-каршы багыттагы импульс-тары менен спиндери бар электрондор торчо аркылуу аракет этүүнүн натыйжасында түгөй электрондорго бириге алат. Ал виртуалдык фонондордун алмашуусунун натыйжасында пайда болот дагы тартылуу мүнөзүнө ээ. Купер түгөйлөрүнүн системасы бүтүн сандуу (нөлдүк) спиндерге ээ, б. а. Бозе бөлүкчөлөрү (бозондор) болушат. Купер түгөйлөрү кристаллдык торчо менен аракеттенбей энергиялык жылчык аркылуу өтүшөт. Ошондуктан купер түгөйлөрүнүн системасы өтө агуучулукка ээ. Ал заряддалган бөлүкчөлөр үчүн өтө өткөрүмдүүлүктү пайда кылат. Купер аракеттешүүдөгү электрондордун байланыш энергиясынын кичине болушу металлдардагы жана алардын куймаларындагы өтө өткөрүмдүүлүк температурасынын болушуна шарт түзөт (~20К ге чейин).

Колдонулган адабияттар
 Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.  Физика. Энциклопедиялык окуу куралы. 2004 Бишкек.  ISBN 9967-14-010-0
Категория:Физика