Сырьелук ресурстар

Сырьелук ресурстар. Өнөр жай комплексин өнүктүрүү перспективалары сырьелук ресурстарга түз жана тыгыз көз карандылыкта турат.

Республиканын сырьёлук потенциалы, эң оболу, металл жана металл эмес пайдалуу казылып алынуучу кендердин болушу менен мүнөздөлөт. Алардын запасы геологиялык-чалгындоо жумуштарынын процессинде эсептелинип чыккан. Республиканын аймагынан өнөр жай комплекси үчүн өтө маанилүү минералдык-сырьёлук ресурстардын (сурьма, сымап, алтын, сейрек кездешүүчү элементтер, көмүр, кен эмес сырьёнун эң ар кыл түрлөрү ж.у.с.) запастары табылган.

Бир катар ресурстардын чалгындалган запастары боюнча Кыргызстан Борбордук Азия регионунда алдыңкы орундардын бирин ээлейт. Отун-энергетика ресурстарына гидроэнергиянын, көмүрдүн запастары кирет. Республиканын бардык эсепке алынган потенциалдуу гидроэнергоресурстары электр энергиясын мүмкүнчүлүгүнө жараша жылдык иштеп чыгуунун 142,5 млрд. кВт-сааты менен бааланат. Техникалык жактан пайдаланууга мүмкүн болуучу гидроэнергетика ресурстары республика боюнча 72,9 млрд. кВт-сааты, ал эми экономикалык жактан натыйжалуу ресурстар - 48,0 млрд. кВт-саатты түзөт. Азыркы убакта гидроэнергетикалык потенциалдын 10%тен азыраагы пайдаланылууда.

Көмүрдүн болжолдуу запасы 824,4 млрд. тонна, анын ичинде өнөр жайлык категорияларга чейин чалгындалгандары - 2,4 млрд. тонна менен бааланат. Өнөр жайлык өздөштүрүүгө 663,4 млрд. тонна даярдалган. Геологиялык жана климаттык татаал шарттардан, атайын ыңгайлаштырылган технологиялардын жана жабдуулардын жоктугунан улам көмүрдүн болжолдонгон запастарынын өздөштүрүлүшү 0,02% деңгээлинде турат. Иштеп жаткан ишканалардын кубаттуулуктары чакан, алардын техникалык-экономикалык көрсөткүчтөрү төмөн.

Түстүү жана сейрек кездешүүчү металлдардын кендеринин республикада болгон запастары сымапты, иттрий тобундагы сейрек кездешүүчү элементтерди, калай-вольфрам концентраттарын (аралашмаларын), жарым өткөргүч материалдарды алууда аны адистештирүүнү сактап калууга мүмкүндүк берет. Жалпысынан, алардын белгилүү жана жаңы кендер боюнча белгиленген өсүшүн эсепке алуу менен сымаптын колдо турган өнөр жайлык запастары Айдаркен комбинатынын узак перспективага иштеп турушун камсыз кылат.

Республика сейрек кездешүүчү өндүрүштүн олуттуу сырьелук базасына ээ. Кыргыз тоо-кен металлургия комбинатынын өнөр жай запастары менен камсыз кылынышынын азыркы деңгээли өтө жогору. Ошондуктан иттрий тобундагы сейрек кездешүүчү өндүрүштү андан ары өнүктүрүүнүн перспективалары сырье базасы менен лимиттелген эмес, бул продукцияны Кыргызстандан тышкары жерлерде керектөөнүн динамикасы жана деңгээли менен байланышкан.

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика