Монетардык саясат

Монетардык саясат - рыноктук тең салмактуулукту жана инфляцияны азайтууну камсыз кылуучу, экономиканын иштешине жана өнүгүшүнө маанилүү таасир берүүчү акча-кредит системасынын жөндөмдүүлүгүнө таянуучу экомикалык саясат.

Кредиттик-акча саясатынын негиз салуучу максаты жалпысынан экономиканы турукташтыруу болуп эсептелет. Реформалардын башкы мааниси мамлекеттинбанк ишиндеги монополиясынан баш тартууда, жаңы эки деңгээлдеги банк системасын түзүүдө турат. Анын биринчи деңгээли борбордук (улуттук) мамлекеттик банк, экинчи деңгээлдегиси -  коммерциялык банктар болот. Бул экөө тең салыштырмалуу түрдө өз алдыларынча жана бири-биринен башка турушат (милдеттерине жана функцияларына жараша). Бирок ошол эле убакта алардын көп жалпылыгы бар жана бирдиктүү банк системасын түзүү менен бирибирине тыгыз байланышкан.

Кыргыз Республикасынын Конституциясы, Кыргыз Республикасынын Өкмөтү жана Улуттук банкы бирдиктүү акча-кредит жана валюта саясатын жүргүзүүнү камсыз кылыша тургандыгын белгилеген, ага карама-каршы келбеген укуктардын чектеринде уюштурат жана жүзөгө ашырат. Улуттук банктын компетенциясына кирген маселелерди чечүүгө мамлекеттик бийлик органдарынын кийлигишүүсүнө жол берилбейт («Кыргыз Республикасынын Улуттук банкы жөнүндө» Мыйзамдын 6-статьясы). Улуттук банкты башкаруу органдарын түзүү тартибин жөнгө салуучу ушул ж. б. нормалар улуттук банк мамлекеттик көз карандысыз органдардын бири. Ал так белгиленген милдеттерди жана максаттарды аткаруу үчүн түзүлгөн. Улуттук банктын иши өлкөдөгү акча көлөмүнүн санын, экономикага банк системасынын түшкөн кредит агымдарын жана проценттик ставкалардын (б.а., акчаларды пайдалануу наркынын) жалпы денгээлин жөнгө салып турууга багытталган. Улуттук банк акча массасын, кредиттерди жана проценттик ставкаларды, негизинен, өзүнүн балансылык отчетунун активдери менен пассивдеринин статьяларындагы өзгөрүүлөрдүн эсебинен, о. э. коммерциялык банктарды финансылоо учурунда алына турган проценттик ставкалар аркылуу көзөмөлдөйт. Мында банктын акча массасын түзүшүнүн механизмин түшүнүү эң маанилүү.

Улуттук банк экономикадагы акчалардын санын банктарга бериле турган кредиттерди көбөйтүү же чет өлкөлүк валюталарды сатып алуу жолу менен түздөн-түз көбөйтөт. Ушул операциялардын бирин колдонуу менен борбордук банк өзүнүн активдерин (кредиттерди, баалуу кагаздарды, чет өлкөлүк валюталык резервдерин) көбөйтөт жана ошого жараша өзүнүн банкнот (коммерциялык банктарга, Казыналыкка жана баалуу кагаздар менен чет өлкөлүк валюталарды сатуучуларга) түрүндөгү пассивдерин көбөйтөт. Сөзсүз, эгерде улуттук банк акча массасынын сунушун кыскартууну кааласа, ал «акча базасын бузуп» (б.а., банктарга кредит берүүнү азайтып, баалуу кагаздарды жана чет өлкөлүк валюталарды ж.у.с. сатып) карама-каршы багытта иштейт. Ушул учурда реалдуу колдо турган акча базасынын запасы калктын колунда, жарымжартылай банк резервдери болуп эсептелген банктардын колунда топтоштурулган.

Белгилүү даражага чейин акча базасын калк менен банктардын ортосунда бөлүштүрүүгө аманатчыларга сунуш кылына турган проценттик ставкаларды өзгөртүү жолу менен коммерциялык банктардын өзүлөрү таасир тийгизишет. О. э. проценттик ставкалардын жалпы деңгээлин өзгөртүүгө багыт-талган чаралар аркылуу борбордук банктын өзү таасир тийгизет. 

Колдонулган адабияттар
Мусакожоев Ш.М. ж.б. Экономика: Жогорку окуу жайлары үчүн окуу китеби. Оңд. толукт. 2-бас./ Ш.М. Мусакожоев, Б.Ч. Ишенов, Б.Ш. Мусакожоева. - Б.: «Турар». 2011. - 528 б. ISBN 978-9967-15-095-9
Категория:Экономика