Амантаев Тургунбай

Амантаев Тургунбай Жыгаччы жана мүйүзчү. 1914-ж. Токмок шаарында туулган. Алгачкы совет мектебинде өзбек, татар тилдеринде окуган.

1929-жылдан комсомолдук кызматкер, кийин «Кыргыз труд» колхозунда ага эсепчи болуп иштеген. Көркөм кол өнөрчүлүктү 1956-жылдан баштап кармаган. Т. Амантаев Бишкек шаарындагы өнөр жай турмуш-тиричилик комбинаттарында мүйүздөн, сөөктөн белек-бечкек үчүн буюм-тайымдарды жасоо өнөрканаларын уюштурууга жандуу катышып, өзү бул боюнча көркөм үлгүлөрдү жарата баштайт. Чебер 1958-жылдагы Кыргызстандын адабияты менен искусствосунун Москвадагы II декадасынын катышуучусу. Көп жылдары Кыргыз Республикасынын Сүрөтчүлөр союзунун алдындагы көркөм фондуда узанып, «элдик чебер» деген наам алган. Идиш-аяктарды жасоо ыкмасы Түштүк Кыргызстандын кырмачыларынан кескин айырмаланат. Табак, аяк, чөйчөк, сузгу, кашык, жанаяк ж. б. идиштери тарыхый эстелик катары мамлекеттик музейлерде сакталууда. Чебер идиштерди көбүнчө талдан жасайт. Тал тарамыш сымал келип, ийри-муйру жарылат. Аны жарылган ыгы менен жонот. Арааланганга караганда колдо жарылган талдан жасалган идиш-аяктын калыбы кийинчерээк анча өзгөрбөйт. Авдай жарылыш ийри-муйру жыгачтар кургаган соң табигый абалга келет. Уста өрүк комуз чабууда да ушул ыкманы пайдаланат. Идиштин сөлөкөтүн келтирген чакта кайнатып, заттын сары суусу менен чайырын чыгарып алат. Мындай буюм чирибейт жана бышык болот. Уста мүйүздү иштетүүдө «чакча», «тоо теке», «бүркүт», «гүл салгыч» өңдүү буюм-белектердин үлгүсүн жаратат. Алардын айрымдары чет өлкөлөргө экспонатталган. Тургунбай уста абалы мүйүздү кайнатып алат. Мында анын ичиндеги өзөгү, кемирчеги өзүнчө бөлүнүп чыгып, пластмасса сымал даана мүйүзү калат. Уч жагын канаттуулар менен айбанаттардын кейпин жасоого колдонот. Чебер мүйүздөн шакек, билерик, оймок, сөйкө, желбирөөч, чолпу, күбөк өңдүү көркөм буюмдарды жасайт. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1972-ж. СССРдин түзүлгөндүгүнүн 60 жылдыгына карата Кыргыз ССР жергиликтүү өнөр жай министрлигинин көргөзмөсү. Мүйүз, сөөк, жыгач буюмдары үчүн Ардак грамота; 1976 ж. Кыргыз ССР Жергиликтүү өнөр жай министрлигинин элдик көркөм кол өнөрчүлүк боюнча Бүткүл союздук практикалык конференцияга карата кароо-сынагы. Мүйүз, сөөк жана жыгач буюм-белектери үчүн министрликтин Ардак грамотасы; 1977 ж. Кыргыз ССР Сүрөтчүлөр союзунун көркөм фондусу уюштурган чебердин мүйүз, сөөк жана жыгач буюмдарынын жекече көргөзмөсү; 1979-ж. СССР Маданият министрлигинин, СССР Сүрөтчүлөр союзунун жана СССР Сүрөтчүлөр Академиясынын Бүткүл союздук көргөзмөсү. Жогорку көркөмдүктө жасаган буюм-тайымдары үчүн I даражадагы диплом. 1982 ж. СССРдин түзүлгөндүгүнүн 60 жылдыгына карата «Кыргыздын көркөм кол өнөрчүлөрүнүн республикалык кароо-сынагы». Кыргызстан КП БКнын жана Кыргыз ССР Министрлер Советинин Ардак грамотасы; 1982-ж. Кыргыз ССРинин жана Кыргызстан КПный түзүлгөндүгүнүн 60 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин көркөм буюмдарынын республикалык кароо-сынагы». Кыргызстан КП БКнын жана Кыргыз ССР Министрлер Советинин грамотасы.

 Колдонулган адабияттар 
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар