Тойчинов Казак

Тойчинов Казак Аваздык аспаптарды жасоонун чебери. 1946-ж. Сокулук районундагы Жыламыш айылында төрөлгөн.

Орто билимдүү. Мектепте окуп жүргөндө эле жыгач буюмдарын жасоого кызыккан. Ага айылдашы Кызгараев Кошалы зергердин, шалталык Кайназаров Токтогулдун таасири зор болгон. Зер буюмдарын кармаган. Кийин бир гана комуз жасоого өткөн, аныв үнүн табууга өзүнчө байкоо иштерин жүргүзгөн. Ушул максатта уста Кыргыз ССР Театрлар коомунун өнөрканасындагы комуз жасоо бөлүмүндө, Б. Бейшеналиева атындагы өнөр институтунун эксперимент лабораториясында эмгектенет. Мында ал айтылуу уста Исаков Шайдылда менен таанышкан. Казак абалы комуздун сырдуу үнүн капкактан издейт. Капкактын жыгачын тандоодо өзүнчө чыгармачылык мамиле кылат. Мунун түз кеткен жарыш сызыктарынын аралыгына өзгөчө маани берет. Капкак бетиндеги сызыктар түз жана жарыш, бири-биринин аралыгы жакын болушу чебер үчүн шарттуу көрүнүш. Жакшы үндүү комузду сактоого да ал өзүнчө маани берет. Уста боз үйдөгү үн, ысык үйдөгү үн, талаадагы үн, түнкү үн, күндүзгү үн, кышкы үн, жайкы үн, ачык күндөгү үн, бүркөк күндөгү үн ж. б. үндөрдү айрып тааный билет. Аваздык аспаптардын үнүн табуусу анын жекече байкоо иштерин жүргүзүүсүнө тыгыз байланышууда. Казактын жараткан «Мир» (Тынчтык) аттуу комузу коңурдуулугу, мукамдуулугу, өтө угумдуулугу, ачыктыгы аркылуу айырмаланып, оркестрде түрдүү аспаптарды жетектей турган касиетке ээ. Натыйжада, комуз 1967-ж. Канададагы Монреал шаарында өткөн Кыргызстандын көргөзмөсүнө катышкан. Бул аспаптын артыкчылыгы манжалар кылын баскан сайын электр батареянын жардамы менен моюнундагы кыргыз картасынын эмблемасы жана «Мир» деген жазуусу түрдүү түстө жаркылдайт. Устанын жетектөөсү менен оркестр үчүн «Альт прима насекунда» комузу да электрлештирилген. Мындан башка үнү бийик «Кулкипир» аттуу комуз да жасаган. Кыргыз филармониясынын Карамолдо  Орозов атындагы эл аспаптар оркестринде ойнолот. Уста Шайдылда Исаков менен бирдикте транзистордук электр комузун чыгарган. Бул аспап атайын малчыларга арналган. Үндүү комуз ат үстүндө чертүүгө шартташат. Аны электр эсептегич же кол батареяга туташтырып чертет. Аваздык аспаптары Бүткүл союздук, Эл аралык көргөзмөлөргө коюлган.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар