Нурганыш Асанова

Асанова Нурганыш Уз, сүрөтчү. Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер (1992). 1939-ж. Жети-Өгүз районундагы Черик айылында төрөлгөн.

Орто билимдүү. Кыргыз Республикасынын Сүрөтчүлөр союзунун көркөм фондусунда, «Кыял» элдик көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесинде узданып, чыгармачылыкты жана саймачылыкты тең тизгинде алып барат. Сүрөтчүлөр союзунун мүчөсү (1988), «Элдик чебер» деген наамдын ээси. Нурганыш көркөм үлгүлөрдү жаратат. Жумабай Үмөтов өңдүү прикладдык-сүрөтчүлөрдүн кагаз үлгүлөрүн жердикке так берет. Чебер уздукту адис-сүрөтчүлүк менен айкалыштырат. Ушул жагдайда жараткан үлгүлөрүнө композиция түзүп, сюжет, мазмун берет. Анын «Тумарча», «Конуш», «Кер өзөн», «Пахта» өңдүү туштуктары мамлекеттик музейлерге экспонатталган. Нурганыштын өздүк чыгармачылыгында кыргыздын элдик оюм-чийимдерин изилдеген Рындындын эмгегинин ролу зор. Анын колунан жаралган көөкөр түспөлүндөгү сайма баштыктар, аяк каптар чакан, алып жүрүүгө ыңгайлуу, уз буларды «жалпы оюм» менен берет. Мында элдик «кыял оюму» пайдаланылып, ага өзүнүн чыгармачылык үлүшүн кошот. Мындай чакан буюм-белектер бир кездеги аяк каптын, күзгү каптын, кайчы каптын, самын каптын, куржундун жаңы туундусу боло алат. Уздун кичинекей чий туштуктары архитектуралык жактан өзгөчөлөнүп салынган үйлөрдүн бөлмөлөрүн жасалгалоодо өзүнүн жүзүн көрсөтөт. «Тулпарлар» деген ишин кагазга түшүрүп, үлгүсүн чий аркылуу жүзөгө ашырган. Уздун ар бир эмгегин чечмелесе оюмдардын ички сырлары ачылып, оюм элементтеринин да өз-өз туюнтмалары билинет, буюмдун өңдөрү символикалык белги катары көрүнөт. Мисалы, «бадам оюму» үй-бүлөчүлүктү; жаратылышты, никелешүү жана жашоо турмуштун башталышын баяндайт. «Гүлдөгөн чак» деген туштугунда бейкут, берешен турмуш даңазаланса, «Тунук суу» аттуу ишинде «суусуз турмуш жок» деген далилсиз чындык жатат. Себеби, туштуктун чок ортосунда үч «бадам оюм» жупташат, ал булактын белгиси. Анын «Жайлоо», «Ысык-Көл», «Чоң энемдин чач учтугу», «Бий», «Мин кыял», «Жаз», «Алтын балык», «Пахта», «Кер өзөн», «Элдик оюм», «Миң кыял» өңдүү туштук-эмгектери ой жүгүртүп чечмелөөнү талап кылат, биринде жеткире айтылбай калган ойду экинчиси толуктайт. Бул эмгектеринде элдик оюм менен күүнүн ич ара катышын, элдик өнөрдүн нарктуулугун даңазалоону чебер максат кылган. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1975-ж. Жаш Эл чеберлеринин Москвадагы бүткүл союздук көргөзмөсү. «Жайлоо» аттуу чий туштугу үчүн СССР ЭЧЖКнүн коло медалы; 1979 ж. Элдик өнөрдүн Москвадагы Бүткүл союздук көргөзмөсү. «Конуш» аттуу чий туштугу үчүн СССР Сүрөтчүлөр Академиясынын, СССР Сүрөтчүлөр союзунун, СССР Маданият министрлигинин Ардак грамотасы; 1982-ж. СССРдин 60 жылдыгына карата көркөм кол өнөрчүлөрдүн республикалык кароо-сынагы. «Жаз» аттуу саймасы үчүн Кыргызстан КП БКнын жана Кыргыз ССР Министрлер Советинин Ардак грамотасы; 1980 ж. Эл чеберлеринин Москвада өткөн Бүткүл союэдук көргөзмөсү. «Кер өзөн» аттуу чий туштугу үчүн СССР Сүрөтчүлөр Академиясынын диплому; 1989-ж. Орто Азия жана Казакстандын көркөм кол өнөрчүлөрүнүн Бишкектеги ЭЧЖРКндө өткөн көргөзмөсү. Кийиз, сайма жана чий туштуктары үчүн Кыргызстан Сүрөтчүлөр союзунун Ардак грамотасы; 1991 ж. Бишкек. Эмгектеринин жекече көргөзмөсү.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б. ISBN 5-89750-080-0

Категория:Инсандар:Кыргызстан