Эгембердиева Токтобүбү

Эгембердиева Токтобүбү Өрмөкчү жана оймочу. 1928-ж. Жумгал районундагы Чаек айылында төрөлгөн.

Орто билимдүү. Колхоздо механизатор, дүкөнчү болуп иштеген. Уздукту 1950-жылдардан баштаган. 1990-жылдан Кыргызстан Эл чеберлер союзунун мүчөсү. Ага чоң энеси Момуке, энеси Сыргатай жол көрсөтүшкөн. Алар термечи, оймочу уздардан болушкан. Жумабүбү тестиер кезинде илме сайма кармаган. Анан боз үй көтөрүүгө байланыштуу чий чырмакчылыкты, куракчылыкты колго алган. Уз өрмөк үстүндө ондон ашуун көркөм көчөттөрдү берүүгө машыккан. Боз үйдүн тегиричи үчүн 63 түгөй жиптен эришин терет. Буюмдун жазылыгы 40-45 смге барабар болот. Үзүк боону 33 түгөй жиптен 20 см жазылыкта, туурдук боо 27-29 түгөй жиптен 18 см жазылыкта, баш чалгыч (кереге чалгыч) 19-21 түгөй жиптен 15 см жазылыкта, тизгич (уук тизгич) 7 түгөй жиптен 3 см жазыпыкта сызмаларды жаратат. Мындан сырткары үйдүн тышкы боочуусуна 15 түгөй жип менен 12 см жазылыкта бел кырчоо, тастар боо (түндүк боо, эшик боо) өңдүүлөрдү чачылайт. Уздун өрмөк аркылуу аткарылган шалча, куржун, кийиз буюмдары сатылууда, «Кыял» элдик көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесинин кооз экспонаттарына кошулуп Сирия, Багдад, Португалия, Непал, Аргентина, Япония өңдүү өлкөлөрдө уюшулган көргөзмөлөргө коюлган. Шырдактарында черик шырдактарынын (Ат-Башылык чеберлер кармаган шырдак үлгүлөрү) үндөштүктөрү баамдалат. Мында «түр шырдак», «баш катырма шырдак» аттуу үлгүлөрдү арбын кармайт. Мында бир табакчада алты түрдүү боёк түшүп, «аламычтуу» алты түр, «аламычсыз» төрт түрдөгү көркөм оюм элементтери түшөт. Кийиз буюмдары туташ оюмдан турат. Ал жалпы оюмдун бир түрү. Мында үч табакча шырдактын ортолук оюмун түзөт да, төрт «кочкор мүйүз оюму» ичин карай имерилип, анын тегерегинде төрт »карга тырмак оюму» чыгат. Четине «жарым кыял оюмдары» түшүп, анда «аламыч» берилбейт. Туташ «бармак боочу оюму» орун алып, жээгиндеги «жагалмай канат оюмунун» жарымы «бармак боочу оюму» шекилденет. Ал «кыялдана» берилет. Эски көркөм каражаттардын негизинде «жарым кыял оюмун» пайда кылган. Ал өз чөйрөсүндө «Токуштун (Тохтобүбү) кыялы» деп аталат.

Оюмчу көк-кызыл, кызыл-жашыл, кызыл-кара өңдөрдү бири бирине беттештирет. Оюмдары толкун-толкун кейиптенип, ойдогудай төптөшүп, эч бир «бычак учусуз» алынып, кадимки «кыргыздын кызыл шырдагын» элестетет. Ала кийиздеринде шырдак оюмдары «мүйүз оюмдары» менен ич ара алмаштырыла түшүп, айрым учурда аларга «карга тырмак оюму» менен «ачкыч оюму» катыш жасап, бири бирине беттешет. Саймачылыкта туш кийизин «илме сайма» менен жүзөгө ашырган. Мында уз көркөм каражаттарды кийиз оюмдары менен өсүмдүктөрдүн тамырларын, сабактарын, жалбырактарын өз ара катыш жасатып, кызыл-жашыл, ак, боз түстөрдү алдыга чыгарган. Эндүү жасалган саймаларында тогуз табакча бар. Биринчиден, табакчада төрт «куш оюмунун» ортосунан жылдызча өзөк пайда болот. Экинчиден, өсүмдүктөрдөн алган көркөм көчөттөрдүн «суусу» шакекчелене берилет. Мында ар бир табакчалардын араларына «тилбарки көчөтүнөн» «суу» түшөт. Үчүнчүдөн, капкалдырыгы «жүрөкчөлөнө» келип, жогорудагы табакчалар колтук көчөттөрү менен түшөт.

Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1984-ж. Кыргыз ССРинин жана Кыргызстан Компартиясынын 60 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин көркөм буюмдарынын республикалык кароо-сынагы». Таар термелери үчүн Кыргызстан КП БКнын жана Кыргыз ССР Министрлер Советинин Грамотасы; 1989 ж. Кыргызстан Эл чеберлер союзун уюштуруу курултайына карата «Элдик чеберлердин республикалык көргөзмөсү». Терме куржуну жана тегиричи үчүн ЭЧЖРКнүн диплому, медалы; 1990 ж. «Элдик чеберлердин областтык көргөзмөсү». Кийиз жана терме таар буюму үчүн Обкомдун жана Облаткомдун Ардак грамотасы; 1990-ж. «Кыргызстан Эл чеберлер союзунун уюштуруу көргөзмөсү». Терме таарлары жана шырдактары менен катышкан.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар