Чаланов Ишен

Чаланов Ишен Көнчү уста. 1958-ж. Кочкор районундагы Тендик айылында төрөлгөн.

Бишкектеги көркөм окуу жайын бүтүргөн. № 92 көркөм кол өнөрчүлүк кесипчилик-техникалык, кийин Чуйков атындагы сүрөтчүлөр окуу жайында мугалим-чебер болуп иштейт. Ишен териге басма кылып көркөмдүк түшүрөт. Мында элдик ыкманын аздыр-көптүр бөтөкчөлүктөрүн сактайт. Басма ыкмасы - чийим шибегени колдонуу. Анын экинчи узануусу - бир сызык аркылуу чийим түшүрүүсү. Бул түр да элдик мүнөзгө эгедер көрүнөт. Чеберде «чаптама ыкмасы» бар. Ал - басмырлап түшүрүү (бастыруу). Ал бетине боёк жабуу ыкмасын да билет. «Кайып тигүү» ыкмасын кол учунан аткарат. Ал кадимки «көктөө жолу» болуп көрүнөт да, чырашталып тигилет. Теричиликти кармаган чебер жарым-жартылай зергер да аталат. Ал тери бетине күмүш, нейзильбер, мельхиор, датчалбас, жез, мис, коло сыяктуу металлдарды чабуу чеберчиликтерин да үйрөнгөн. Анын «тогуз төбөлөө» (айнек, акак таш, пластмасса чөгөрүү) сыяктуу салттуу нускаларды кармай билиши - узануунун кан жолун нарктуу тутушу. Ишен териге көркөмдүк түшүрүүдө анын бетин жылтыратуу үчүн момду (аары балынын шакели, чөбөгөсү) пайдаланат. Ал суу өткөрбөйт. Теринин касиетин узакка сактайт. Мом менен таза теринин бетин сүртөт. Булгаары бетине кооз оюм-чийим түшүрүүдө ныктоочко басуу менен чебер клише жасайт. Аны кармоодо цинк темирдин бетине басмаканалык боёктор аркылуу оюм-чийим түшүрөт. Анан азот кислотасына салып, темирди жедирүү жолу менен жүзөгө ашырат. Мында темирдин боёгу бар жери өйдө чыгып, боёк тийбеген жери азот кислотасына сүртүлүп жоюлат. Натыйжада, рельефтик (бетине түшкөн кооздук) оюм-чийимдер пайда болот. Андан кийин ныктооч белгилүү өлчөмдө ысытылып, алдына жумшак резина төшөлөт. Буюмга ченеп бычылган тери коюлат да, үстүнө клише катуу кысуу жолу менен бастырылат. Ысыктыкта бир нече секунда турган тери бетиндеги оюмдар кашкаят. Чебер аппликация ыкмаларын да колдонот. Аппликация - курандылоо, кол өнөрчүлүктө «курак». Түрдүү түстөгү терилерди кесип, ирээти менен чаптап чыгат. Бул - булгаарынын өөн-бучкактарын кайра иштетүүнүн сыйда жолу.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар