Кулатай кызы Батый

Кулатай кызы Батый Шырдакчы, бычмачы-тикмечи. 1936-ж. Токтогул районундагы Жаңы-Жол айылында төрөлгөн.

Кыргыз кыз-келиндер институтун бүткөн. Узчулукту апасы Чотой кызы Мырзабүбүдөн, өрмөчүлүктү кайын энеси Бечел кызы Сулуудан үйрөнгөн. Таенеси Жумабүбүнүн да нускасын алган. Батый шырдактарына жашыл-караны беттештирсе бычак учун кара-актан берет. «Жарым кыял оюмун», «куш оюмун», «бүркүт канат оюмун» алып, кызылга сарыны кара менен колтук оюмга жуптап, үч табак оюмду ортолукка алат. Ал көккө жашыл, табакчадагы кызылга ак, колтук оюмдагы сарыга кызыл милте салат. Кийизди кылчык жүндөн уютат. Жабык башындагы «ак этекке» «мүйүз оюмун» кара-кызыл түстө алып, бул ортолук оюм менен «бадам оюм» («балдак оюм» деп коёт) кызыл-көк түстүн милтеси сарыдан болот. Төрт «кочкор мүйүз оюму» төрт «кочкор мүйүз оюму» менен ичи сыртынан жупташып, жалпы оюм аркылуу жиксиз кетет. Батый мында жабык башка сирке төгүп бастырат. Ал ак жиптен кошуу (+) түрүндө көрүнүп, мындай жышаан чанда гана уздарда жолугат. Соккон тегиричинин жээги сары-карадан «тай туяк көчөтү» аркылуу берилип, ортолук төрт «мүйүз оюмунун» ичинен өзүнчө өзөгү тумарча болуп чыгат. Ала кийизде эки табакча тогуз коргоол сымал берилип, ал «Батый оюму» катары жаңычылдыкты туюнгат. Жээк оюмун кызыл-сарыдан алат. «Кочкор мүйүз оюмунун ортолук өзөгүндө «карга тырмак оюму» «мүйүз оюму» менен беттешет. Уз тон тигүү үчүн терини колдо иштетет. Ага тандалма терини алат. Карылар үчүн күр тери (кыргыздын кылчык кою), күздө союлган койдун териси (жазгы койдун териси кылдырап жука келет) болот. Терини челдеп, туздап, эт бышымча оройт. Анан анын кыртышы сынбагандай кылып жумуру жыгачка илип, күн көрсөтпөй кургатат. Эрте жазда же күздө ашатат. Абалы бетине айран төгүп жибитет. Туздалбаган теринин жүнү жыдып кетет. Ага улпак кошулат. Текши (кичине эле ачык калса теринин ошол жери карарып кетет) көлбүтө төгүп, улам кол менен аралаштырып турат. Аны бир күнү жаят, бир күнү көлөкө жайга коёт. Терини сызга таштабайт. Бир жумадан кийин ашаткысын кырыл, терини сууга беттеп алып, «Айна» же кир самын менен таза жууйт. Эки адам бучкактан силкип, түк жагын каратып кермеге кургатат. Ал алешем кургаганда ун, борду тең кошуп алып устарадай курч чалгы менен өңдөйт (бордойт). Бир топ терини бир учурда өңдөөдө уз беркилери катып калбасын үчүн улам айран сүртүп турат. Өңдөлгөн терини силкип алып, эки адам бучкактарынан тартап үч маал керип чоёт. Өңдөп бүтөөрү менен боёш зарыл. Боёкко анардын кабыгынын ичин тазалап, заргектей кургатып, жыгач сокуга жанчып талкандай майдалайт. Аны ботко кыпып кайнатат. Таттуу ношотурду (көк таштын бир түрү) жылуу сууга чылап, аны теринин бетине сыйпайт. Анан боткону жаткырып, бүктөп бир күн түнөтүп, эртеси кырып алат. Ийине жеткирип кычырата ийлеп кургатат. Жакасына тармал козунун көрпөсүн тандайт. Батый жигиттердин тондук терисин козунун кара саксагынан жасайт. Азыр уз Аламүдүн районундагы Арашан айылында жашайт. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1982-ж. СССРдин 60 жылдыгына карата «Көркөм кол өнөрчүлөрдүн республикалык I кароо-сынагы». Боз үйүнүн ички-сырткы жасалгалары үчүн ЭЧЖРКнүн I даражадагы диплому; 1984-ж. Кыргыз ССРинин жана Кыргызстан Компартиясынын 60 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин көркөм буюмдарынын республикалык II кароо-сынагы». Боз үйүнүн жабык  башы, тегиричи учүн Кыргызстан КП БКнын жана Кыргыз ССР Министрлер Советинин Ардак грамотасы.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар