Өтөм кызы Анар

Өтөм кызы Анар (1922-1991) Уз. 1922-ж. Баткен районундагы Самаркандек айылында төрөлгөн.

Чарбада эмгектенген. Уздукту алты жашынан сарысаптаган. Энеси Карим кызы Шарапаттын нускасын алган.
Анар куракчылык, саймачылык, өрмөкчүлүк жана килемчиликти бирдей өнөр тутат. Анын саймачылык өнөрүндө бир эле жаздыкка беш табакча көчөт түшкөн. Ал «мүйүз көчөтүнөн» турат. Алардын арасында «жарым чагармак көчөтү» орун алган. Ар бир табакчалардын арасын «аламишек» бөлөт. Көчөт араларын бөлө турган чуркатылган «сууну» Баткен тараптагы уздар «аламишек» деп аташат. Мындай көркөм көчөттер жең учунан алынган. Илгери жеңдин жарымына ушундай мүрзөк коюлган (мүрзөк жеңенин жеңи сайма экен деген түшүнүктү берет). Узда көптүрмө саймага узануунун бөтөнчөлүктөрү да байкалат. Муну белге байлануучу жоолукка көркөмдөп түшүрөт. Буга түшкөн четки сайма «күнүрө» деп айтылат. Ал бир аз жоонураак берилет да, көчөт «суу» катары көрүнөт. Уздун негизги саймачылык өнөрү «илме дос» саймасынан алынат. Ал илме шибеге саймадан айырмаланат. Басма саймага «жүрөк көчөтү» шартташса, буга «чагармак көчөтү» мүнөздүү келет. Аңда беш көчөт табакчалары бир буюмдун жалпы кооздугун түзөт да, ошол көчөттөрдүн жарымы бурч көчөтү болуп түшөт. Андагы «аламишек» ак-кызыл өңдө берилет. Мында көчөттөр сайма түрлөрүнө ич ара алмаша берет да, бири бирине өтөт. Уздун курак өнөрүндө «кунаба курагы» анын таасын чеберчилигин аныктайт. Мунун көчөтү өтө эле майда, ичкелиги теменедей келет. «Чий курак», «тал курак», «каттама курак» дегендери биринин көркөмдүгүн бири толуктайт. «Турна курагында» турналар катар учуп бараткандай элестейт. «Бөрү көз курагы» жогоркулардан айдан ачык айырмаланып, төрт чарчы болот да, бир аз чоңураак көрүнөт. «Сегиз пара курагы» тегирмендин парасынан улам пайда болгон. Мында эки өң беттешет, мисалы, ак-кара, аксары, кызыл-кара өңдүүлөр бири-бири менен кыйышат. Мунун араларын «.бөрү көз курагы» бөлүп турат. Ал «он эки пара курагын» да көп кармайт. Муну боз үйдүн жабык башы ордуна тартууга болот. «Шапалак курак» дегени алакандын отундагы кыйма-чийме издерден пайда болгон. Муну менен тон, жер төшөк бычып, текче, жапсар баштык, күзгү каптарды жасаган. Мындан сырткары курактын «калит курак» («кулпу курак»), «төл курак» деген түрлөрүн да кармаган. Уз калы килемди түгү жок токуйт. Анын четине «казан кулак көчөтүн» түшүрөт. Бул жарты болуп берилсе казан кулак үч бурчтук өңдүү көрүнөт. «Жээк көчөтүнө» «жарты омуртка көчөтүн» тандайт. Килемге «пара көчөтүн» арбын түшүрөт да, мунун ортолук көчөтү бүтүн «омуртка көчөтү» болуп көрүнөт. Бул бири бирине эриш-аркак көркөмдүктөрдү «суу» бөлүп турат. Көчөт араларындагы жарым табакчаларды алар «колтук» деп айтышат. Анын буюму үчүн кара-кызыл өңдөр мүнөздүү да, буюмдун жердиги такай кылчык жүндөн болот. Жүл килеминин көчөттөрүн арабы килеми да кайталайт. Уз өрмөкчү катары да белгилүү. Өрмөктөрүнүн борбордук көчөтүндө «91 жиптүү тор көчөт», ичинде «кайкалак көчөтү», анын ичинде «жолборс көз көчөтү» бар. Табакчалардын ортосунда «колтук» болот.

Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1987  ж. Республикалык эстетикалык борбордогу «Чебер Өтөмова Анардын жекече көргөзмөсү». Республикалык эстетикалык борбордун Ардак грамотасы; 1988  ж. Кыргызстан Эл чеберлер союзун уюштуруу курултайына карата «Элдик чеберлердин республикалык көргөзмөсү». Терме шапчасы үчүн ЭЧЖРКнүн диплому, медалы.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар