Шопок кызы Тилен

Шопок кызы Тилен Шырдакчы, саймачы. 1928-ж. Москва районундагы Чоң-Арык айылында төрөлгөн.

Токмоктогу маданий-агартуу окуу жайын бүтүргөн. Айылдык китепканада китепканачы, Чоң-Арык айылдык кеңешинин төрайымы болуп эмгектенген. Кыргыз ССР Маданият министрлигинин китепкана отличниги наамын алган. Узчулукту элүүнчү жылдары баштаган. Кооздукка имерилүүсү сүрөт тартууга ышкыбоздугунан баамдалат. Ага апасы Канымбүбүнүн, кичи энеси Мөөркандын, таенеси Айжандын нускоочулугу зор. Тилен топу, боркок сымал буюмдарды көптүрмө сайма, басма сайма, жермөмө сайма аркылуу кармайт. Туш кийиз саят. Илме сайма аркылуу көчөт түшүрүүдө апасынын кандагай, кементайдын өңүрү, кандагайдын багалегин кештелөөчү көркөм каражаттары чоң таасир берген. Сайма буюмдарында кийиз үлгүлөрүнө түшүүчү кооздуктарды (оюм-чийим) өсүмдүктөрдүн бутактары, жалбырактары, сабактары өңдүүлөр менен айкалыштырып, ичкерээк алып, ага «сууну» аламончоктото берет. Кара күрөң жердикке жашып түстү басмырт маанайда берүүнү сүйгөн чебер белдемчи, бепшанттарга да кызыл-көк түстөрдү алдыга алып чыгат. Мындай уздук татым Тилендин тиккен элдик кийим-кечектерине да мүнөздүү. Уздун шырдакчылыгында табак оюм шарттуу. Шырдактарында төрт «кочкор мүйүз оюмунун» ортосунан төрт «кочкор мүйүз оюму чыгып, алардын араларына «аламыч» түшпөй, туташ берилип, үзүл-кезил, оош-кыйыш элементтери билинбейт. «Жарым кыял оюмдатып» берген шырдактарында бугу мүйүздөнүп бир нече элементтерден турган көркөмдүктөрдү жээк оюмуна, «мүйүз оюмдарынын» ичинен «карга тырмак оюмун» же «мүйүз оюмун» борбордук оюм кылат. Учу ичке, «бычак учулантып» алып, үч табакчадан бир буюмду жалпы оюм аркылуу берүүсүндө «Алтын оюмдун» (Күмүшбек кызы Алтын, Сокулук району, Жыламыш айылы) чыгармачылык өрнөгү бар. Аны Тилен өзүнүн оңтоюна алып, «буруп кетүү», «аяк-башын өзгөртүп коюу» касиетине эгедер. Уз көк-кызыл, кызыл-жашыл, кары-сары, кара-ак түстөрдү билгичтик менен жупташтырат. Кийизди бири-бирине беттей ойгондо, алардын аламычы көбүнчө «куш тырмак оюму», «бармак боочу оюму» болуп түшөт.

Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1982-ж. СССРдин 60 жылдыгына карата эл чеберлеринин республикалык кароо-сынагы. Кийиз буюмдары үчүн Кыргызстан КП БКнын жана Кыргыз ССР Министрлер Советинин Ардак грамотасы. 1984-ж. Кыргыз ССРинин жана Кыргызстан Компартиясынын 60 жылдыгына карата элдик чеберлердин көркөм буюмдарынын республикалык кароо-сынагы. Шырдагы үчүн Кыргызстан КП БКнын жана Кыргыз ССРинин Министрлер Советинин грамотасы. 1989-ж. Кыргызстан Эл чеберлер союзунун уюштуруу курултайына карата эл чеберлеринин республикалык көргөзмөсү. ЭЧЖРКнүн диплому. 1991-ж. Кийим-кечектердин жана элдик зер буюмдарынын республикалык кароо-сынагы. Баш кийимдери үчүн Кыргыз ССР Маданият министрлигинин Ардак грамотасы.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар