Чекирова Гүлбайрам

Чекирова Гүлбайрам  Оймочу жана бычмачы. 1917-ж. Жумгал районундагы Таш-Дөбө айылында төрөлгөн.

Орто билимдүү. Улуу Ата Мекендик согуш учурунда колхоздо уй фермасынын башчысы, кийин бала бакчада тарбиячы болуп иштеген. 1990-жылдан Кыргызстан Эл чеберлер союзунун мүчөсү. Гүлбайрам элдик кийим-кечектерди бычып тигүү жагынан бөтөнчө айырмаланат. Атайын өтүнүчтөрдү аткарат. Сайма да саят. Ал кумарлануу менен көркөм элементтерди кыйыштырып, бири бирине ойдогудай улаштырып, оюмдан оюм чыгарат. Мында кыргыз жеринин жаратылышын, элинин наркын даана берет. Анда кийиз буюмдарына көркөм оюмду кыябына келтирип кынаптоодо өзүнчө жаңычылык бар. Андагы кооздук «кыял оюмдан» турат. Ал оюм өзүнчөлүктү баамдатып, жалпы окшоштукка карабай, жекече чыгармачылык туюмун түшүндүрөт. Узда оюмдан оюм чыгаруу, ойдон ой жаратуу кудурети зор. Негизги оюмдан туунду оюм жаратуу өзгөчөлүгү бар. Шырдактарьгада четтик оюм жекече кыялдан жаралса, ортолук оюмдары табакча-табакча болуп түшүп, «кочкор мүйүз оюмдардан»турат. Кара-актан берилген «чагармак» шырдактын «аламычы» болот. Уздун ортолук менен четтик оюмунун ич ара көркөмдүк катышында так ыргак, ачык ыраң, оюм-чийимдеги тең салмак өзүнчө жупташуу касиетине эгедер. Демек, «чагармак оюм» «кочкор мүйүз оюмдун» бир түрү катары сезилип, ала кийиз, шырдактарында «аламыч» катары ак-кара, сары-кара, сары-ак түстү түзөт. Ушундай шартта гана кызыл-көк, кызыл-жашыл өңдөргө жупташкан кийиз оюмдарынын буюмдук жүзү ачылат. Уз ала кийиз уютууда ак, жашыл, кызыл, сары өңдөрдү ич ара жупташтырат. Четине «чагармак», «ит куйрук оюму», ак-кызылдан «аламыч» түшүп, буюм ортосунда төрт табакча үзүл кесилсиз берилет. Жердиги кызыл өңдүн ичинде «кош мүйүздүн» үстүнөн «кайкалак оюму» орун алат. Ал «карга тырмак оюму» менен да айырмаланат. «Кош мүйүз оюму», «карга тырмак оюму» бир табакчаны түзсө, экинчисинде тик берилген «ит тырмак оюму», «кош мүйүз оюму» аркылуу биригет. Ошентип, буюмдун ортолук табакчалары ирээти менен келет. Ал эми төрт бурч берилген бул табакчалардын эки четинде үч бурч (тумарча) «жарым табакча оюмун» элестетет да, ал жашыл жана ак түстө беттеп берилгенде жарашат. Уз шырдак менен ала кийиз оюмдарынын негизги элементтерин бири бирине алмак-салмак колдонот. «Салбай оюмун» шырдактын ортолугуна берсе, четки оюму үчүн «бадам оюмун» пайдаланат. Аны «кыял оюму» менен алмаштырса да болот. Ошондо ортолук жана четтик оюмдун чекелерин аттын кашкасындай айырмалоо үчүн «аламычты» «бычак учу» (араа тиш), «чагармак» өңдүүлөрдөн түшүрүүсү буюмду жарашыктуу көрсөтөт. Эгер ортолук оюм менен четтик оюму «кыял оюму» менен «мүйүз оюмдарынан» турса, алардын араларына «аламыч» катары «бадам оюмун» пайдаланат. Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1990-ж. Кыргызстан Эл чеберлер союзунун уюштуруу көргөзмөсү. Кийиз буюмдары, баш кийимдери менен катышкан.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар