Чаарова Мойдумкан

Чаарова Мойдумкан (1935-1990) Оймочу жана саймачы. Ат-Башы районундагы Ак-Муз айылында төрөлгөн.

Нарын шаарындагы бир жылдык айыл чарба мектебинин ветеринария бөлүмүн бүтүп, мал чарба жана ветеринария мекемелеринде иштеген. Уз таенеси Айымбүбү, энеси Абия, кайын энеси Аныйпалардын нускаларын алган. «Кыял» элдик көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесинин Нарын филиалын уюштуруучулардын бири катары таанылган. Анын үйдөн уздануучу чебери. Узчулукту кыз кеэинен баштап, өз себин өзү камдашууда эненин оң колунда олтурган. Кийиз уютууда, жүн тытууда, жүн сабоодо, жүн чабактоодо, ала кийизге оюм түшүрүүдө, жүн ийирүүдө, чыйратууда, челдөөдө, түйдөктөөдө Мойдумкан эненин нускоосу алдында көпчүлүгүн өзү бүтүргөн. Мойдумкан «Салбай оюмду» арбын пайдаланат. Бул оюм ала кийиз, шырдак буюмдарына мыкты түшөт. «Кочкор мүйүз оюмуңун» башына «карга тырмак оюмун» келтирип, кош кийизди беттей оёт. Аламычын актан «бычак учулантат». Мында өз өзүнчө табакчаланбай, үзүл кесилсиз жалпы оюм болуп түшөт. Уздун балаты бутактанып кеткен бул буюмдарынын боёгу кызыл-көктөн тандалат. Ал шырдак оюмдарына «милге» коёт жана мизилдете шырыйт. Мойдумкан боз үй көтөрүп, аны жасалгалаган, шырдак оюмда, туш кийиз саймада, өрмөктө, чыгдан чырмакта өз чыгармачылык жүзүн көрсөткөн. Анын ичинек шырдактары, ала кийиз буюмдары өзүнчө «кызыл поэма» болуп көрүнөт. Шырдактарында ортолук оюмдар төрт табакчалардан берилет да, ар биринде төрт мүйүз оюму бир бүтүмдү түзөт. «Мүйүз оюму» мында да чебер үчүн бай көркөм каражат. Борбордук оюмдун четинде жарыш табакчасы колтук оюм болуп көрүнөт. Уз кийизди калың уютат. Сыртталган (кара кийиз) кийизге шырык түшөт. Өз ара ширетилгендей болуп, урунууда кийиз көпшөктөлбөйт. Оюмдар көлөмдүү алынып, шырдак эндүү жасалат. «Ит куйрук оюму», «бадам оюму», «бычак учу» (араа тиш), «көч керек оюму», «аламычтык» милдет аткарат. Уз «аламычын» «бадам оюмдан» берет да, ар бир табакчада эки «кочкор мүйүз оюм» эки «карга тырмак оюм» менен биригип, чети жагалмай канат болуп көрүнүшү шарттуу. Ортолук оюм менен четтик оюмдун араларына «ит куйрук оюму» «аламычтык» катыш жасайт. Шырдак чети чалынган жээк милтесинен кийиз «аламыч» түшөт. Уздун жалпы оюмунда «колтук оюм» түшпөйт да, кийизде жалпы оюм салттуулукту жана шарттуулукту билгизет. Табак оюмдарында да так ушундай үзүл-кесил берүүсү аркылуу уз салттуу үлгүнү сактап жана аны андан ары өнүктүрүп, үйрөнчүктөрүнө нускалоодо.

Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1982-ж. СССРдин түзүлгөндүгүнүн 60 жылдыгына карата «Элдик кол өнөрчүлөрдүн республикалык кароо-сынагы». Шырдак буюмдары үчүн III даражадагы диплом; 1984-ж. Кыргыз ССРинин жана Кыргызстан Компартиясынын 60 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин көркөм буюмдарынын областтык кароо-сынагы». Шырдак буюмдары үчүн Обкомдун жана Облаткомдун Ардак грамотасы;  1987-ж. Улуу Октябрь Социалисттик революциясынын 70 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин республикалык кароо сынагы». Шырдак буюмдары үчүн Кыргыз ССР Маданият министрлигинин Ардак грамотасы; 1989-ж. «Кыял» элдик көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесинин 20 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин республикалык кароо сынагы». Сайма туштугу үчүн «Кыял» элдик көркөм кол өнөрчүлүк Бирикмесинин Ардак грамотасы.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар