Кочкоров Календер

Кочкоров Календер — кырмачы. 1919-ж. Базар-Коргон районундагы Көк-Алма айылында төрөлгөн.

Айыл чарбасында эмгектенген. Кырмачылык өнөрү жер-жемиш бактарынын түптүү мекени Арсланбаб, Ачы, Чырбак, Жарадар, Бел-Терек, Көк-Алма, Кызыл-Үңкүр, Кызыл-Алма сыяктуу жерлерде күчтүү өнүккөн. Ал нускалуу өнөрдү Календер чеберчилик менен улап, Улуу Ата Мекендик согуш учурунда жана кийинки жылдарда колхоздун атайын тапшырмалары менен токойго кол дүкөнүн орнотуп, жайы-кышы кырма идиштерине узанат. Ал айылдашы Акматаалы устанын нускасын алган. Календердин кырган идиш-аяктары салт катары тараган. Ал Кыргыз ССР Жергиликтүү өнөр жай министрлигинин Борбордук көркөм эксперимент лабораториясында ишканаларга чыгаруу жана дүкөндөргө берүү максатында үлгү катары идиш-аяктын ондон ашуун түрүн жасаган. Чебер «кер аяк», «май челек», «бал челек», «татымал салгыч» жана табактын түрлөрүн кол дүкөнүндө атайын тепки аркылуу узанат. Чебер абалы жасалуучу буюмдун же идиштин түспөлүн жана ыңгайына карата жыгачын тандайт. Сомдошко керки менен балта керектелет. Идиш-аякты жасоодогу анын кол дүкөнү - бир учу түркүккө такалып, экинчи учу кыруучу жыгачка кагылган, беш темир мыктан азуусу бар ок жыгач. Ал «кырма» (дүкөн) деп аталат. Анын кыруучу куралы «ийги» бир метрдей таяктын учуна бекитилет. Кыруу учурунда таянычка ийгини басып турган жыгачты «туур» дейт. Кырманы (дүкөн) айлантып турган кош жыгачы «тепки» делет, эки бутун алмак-салмак эпилдетип, тынбай баскан адамды «кырманын тепкичи» дешет. Кырма идиштерине түшкөн кооздук «кеште» деп аталат. Кырылып бүткөн буюмду чебер өз кырындысы менен жылмалайт. Календер кырган идиш-аяктар бара-бара өңүн өзгөртүп, убакыт өткөн сайын кызгылт көрүнүп, өңүнө чыккан. Азык ачытууга арча челекти да жасаган. Ал жасаган буюмдардан кыргыз жергесинин ашкере чырайлуулугун, түгөнгүс түптүү байлыгын, ал эч бир жайда кайталангыс экендигин, андай жыгачтардан уникалдуу нерселерди көп жасоого ойдогудай жагдай түзүлүп жаткандыгы бул чеберден даана байкалат. Азыр жаңгак токойлорунда иштетилип, чет өлкөлөргө дейре жөнөтүлүп жаткан нускалар өтө арбын.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0

Категория:Инсандар