Тажиева Сагынбүбү

Тажиева Сагынбүбү Оймочу. 1937-ж. Талас районундагы Ынтымах айылында төрөлгөн.

Орто билимдүү. Чарбада эмгектенген. Апасы Мунатайдын нускасын алган. Сагынбүбү ак жана кара кийизге түрдүү түстөгү ыскыттарды (милте, жээк, басыткы) басуу салттарын такай улап келе жаткан уздардын бири. Шырдакты да көркүнө чыгара кармайт. Шырдамалды көбүрөөк жасайт. Уз кийиз бетине көбүрөөк өндү ич ара айкалыштыруу аркылуу жалпы оюмдун бир бүтүм ыргагын жаратууда узчулуктун жүзүн көрсөтөт. Кара кийиз бетине кызыл, ак, көк, сары, жашыл, күлгүн түстөрдүн ар биринин бөтөнчөлүктөрүн өзүнчө талдап, тактап жана ачыктап, бири-бири менен кыйыштыра берүүнүн натыйжасында жараткан буюмдары баркталууда. Анын бир шырдагы (2x4 м) буюмдун бетине үй-үй (табакча-табакча) болуп, «мүйүз оюмдарынын» түрлөрү түшкөн. Жердегин кара кийизден тандайт. Уяң жүндү «айнага» жууп (мурда шакар самынга), ийирип, кайра оң жипти бөлөк, сол жипти бөлөк үч кабаттап чыйратып, анан боёкко кандырып алат. Мында жүндү боёнун өзүнүн жол-жобосу сакталат. Жүндү боёк менен кошо кайнатат. Түтөтүп койсо, ал муздаганда жүв боёкту боюна тартат. Ошондон кийин соруктуруп жаят. Ал эми кийиз жасоодо жүндү тытып, жууп, чийге чабактайт. Айтор, эски ыкмаларды сактайт. Түр кийизге «ыскыт» басууну, беш-алты өңдү өз ара кыйыштыруу аркылуу көркөм оюмду сарысаптоонун сырларын апасынан үйрөнгөн. Сагынбүбү кара кийизге түрдүү түстөгү ыскыт түшүрүп, төө жүнү менен шырып, аны шырдамалга айландырып, өзүнчө уздук таап, чыгармачылыкта өнүктүрүп жатканы даана байкалат. Эгер шырдактын четине «кош кайкалак оюму» түшсө, андан кийин эндей кийиздин өзүнө баскан «бадам оюм», «ит куйрук оюм», «араа тиш оюмунан» кийин буюм ортолугуна төрт «табак оюмдун» тегереги ит  куйрук оюму» менен курчалат. Ошондо негизги «габак оюм» төрт бөлүктөн келип, анын ар биринде «кош мүйүз оюмунун», «кочкор мүйүз оюмунун» элементтери айкалышат. Мында ыскыгтын боёгу сары-карадан, кара-актан, кызыл-карадан болушу даана узчулугун далилдейт. Таласта, Чаткалда, Жаңы-Жолдо, Кетмен-Төбөдө шырдамалдын четтиги үчүн кийиздин «жагалмай канат оюму» берилип, ортосуна «эндей ыскыт» басылган буюмдары көп жолугат. Сагынбүбүнүн өздүк узчулугунда бул кооздуктар негизги каражат катары пайдаланылат да, ага өзүнчө өзгөртүүлөрдү киргизет. Буюмдарындагы кооздуктун мерчемдүү үлүшү шырдак ыкмалары аркылуу бүткөн үлгүлөрүнөн өзгөчөлөнүп турат. Сагынбүбү узчулугунда буюмдун эң чекесине «милтелик» жип катталган жээк түшүрүп, анан аны бир гана өңдө (кызыл-көк, кызыл-кара, кара-сары, кызыл-жашыл, кара-ак) эки кийизди жалпы оюм аркылуу каттай оюп, шырдактын аянттуу түрүн жасайт. Мисалы, мунун четине «жарым кыял оюму» менен «жагалмай канат оюмун» алат. Жырдактын четтик (айрым жерлерде жээк оюму деп аталат) оюмун берет. Муну менен катар туташ балаты кейиптенген үч бурчтук оюмдун («жарым кыял оюму» десе да болот) ичинен өзүнчө оюмдар чыгып, алар бири бирине шарттуу тутумдашып отурат. Шырдактарыыын узунунан борбордук (ортолук) оюмунун кийинки четине тарам-тарам «жагалмай канат оюму» түшүп, анын ортолугу жалпы алганда ромбик болот. Мындай шырдактарга аламыч түшпөйт. Уздун андай көркөм оюмдары кызыл шьрдакка да мүнөздүү. Ап шырылбайт. Уздун өнөктөшү Кебекбаева Чукум да кийиз буюмдарын ойдогудай кармайт. Алар бири бирине үлгү беришет, узчулуктун сырларын айтышып, эриш-аркак узданышат.

Катышкан көргөзмөлөрү, кароо-сынактары жана алган сыйлыктары 1984-ж. Кыргыз ССРинин жана Кыргызстан Компартиясынын 60 жылдыгына карата «Элдик чеберлердин көркөм буюмдарынын республикалык II кароо-сынагы». Шырдамалы үчүн Обкомдун жана Облаткомдун Ардак грамотасы, Кыргызстан КП БКнын жана Кыргыз ССР Министрлер Советинин Грамотасы. Шырдамалы музейге экспонатталган.

Колдонулган адабияттар
Акматалиев A. Кыргыздын уз-усталары: Антология/Башкы ред. А. Карыпкулов; сүрөтчүлөрү Д. Чочунбаева, Г. В. Половникова. — Б.: КЭнин Башкы редакциясы, 1997, — 240 б.
ISBN 5-89750-080-0
Категория:Инсандар