Мухаммед Али

Мохаммед Али () - 1942-жылы 17-январда АКШнын Кентукки штатындагы Луисвилл шаарында төрөлгөн.Бокс тарыхында атын алтын тамгалар менен жазган мушкер. Ал көптөгөн жаштардын спорттун ушул түрүн тандоосуна себеп болгон.1960-жылы Олимпиада оюндарында чемпион аталып, профессионалдык бокс дүйнсүнө аттанган. Профессионалдык рингде ал 61 беттеш өткөрүп, 56 ирет женишке жетишкен. 1964-1966-жылдар аралыгында жана 1974-1978-жылдар аралыгында супер оор салмакта дүйнө чемпиону катары чемпиондук курга ээ болгон.

2016 жылдын 3-июнь күнү 74 жаш курамында легендарлуу мушкер Финикс шаарындагы ооруканалардын биринде көз жумат.
Өмүр баяны 
Мушкер 1942-жылы 17-январда АКШнын Кентукки штатындагы Луисвилл шаарында карапайым үй-бүлөдө төрөлгөн. 10 жаш курагында башка теңтуштарындай болуп иштебесе да, мектепте парта, такталарды тазалап, аз-аздан акча алып турган.
1950-жылдары Луисвилл шаарында кара түстөгү адамдарга катуу басым болгон. Бул кичинекей Кассиус Клейди (өзүнүн аты) эрте турмушту түшүнүүгө, басымга кантип туруштук берүүгө үйрөткөн.Мушкер ал күнүн мындай эскерген "Менин теримдин түсүнө асылгандардын жаагын жапкандан мурун, мен бизди коомдо эмнеге жаман көрөрүн түшүнө албай ыйлачумун"
Клей 12 жашында бокс менен машыга баштаган. Анын бул чөйрөгө келүүсү кокусунан болгон. Ал балдар менен балмуздак бекер тараткан жерлердин бирине барып, велосипедин уурдатып жиберген. Полиция кызматкерине карап ал "ууруну тапсам катуу токмоктойм" деген. Буга ал "бирөөнү токмоктогондон мурун, кантип токмоктоо керектигин үйрөнүш керек" деген жооп алат. Бир канча күн өткөн соң Клей ошол полициянын боксчу балдарын сыналгыдан көрөт. Ал бокс залына ушул окуядан кийин бара баштаган.

Карьерасы 
18 жашка толгон Кассиус Клей "Рим-1960" Олимпиадасына жолдомо алган. Ал мелдеште эң жаш мушкер болгонуна карабай атаандаштарын утуп, алтын медаль тагынган.
Мушкер Олимпиада оюндарынан алтын медаль менен кайтып келген соң Луисвилл шаарындагы ресторандардын бирине кирген. Бул ресторан ак түстөгү адамдар үчүн болгонун мушкер мыкты билген. Бирок өзүнүн Олимпиада чемпиону экенин айтып, ал ичкенге суу да ала алган эмес. Буга катуу арданган мушкер "керекке жарабаган" медалын сууга ыргыткан. Эл аралык Олимпиада комитети мушкерге медалды кайра 90-жылдары жасап берген.Кассиус Клей 22 жашында профессионалдар арасында Дүйнө чемпиону аталуу үчүн беттеш өткөргөн. Анын атаандашы Сонни Листон болгон. Клей өзүн рингде мыкты көргөзүп, атаандашы Листон 5-раунддан кийин беттешти токтотууну суранган.Дүйнө чемпиону аталган соң Кассиус Клей коомчулукка ислам динин кабыл алганын айткан. Буга катар ал Мухаммед Али деген ысымга ээ болгонун билдирген.1967-жылы ал согушка каршы экенин айтып, аскер кызматын өтөөдөн баш тарткан. Бул үчүн мушкер рингге чыгуу укугунан ажырап, аны 5 жылга эркинен ажыратуу боюнча сот чечими чыккан. "Өз өлкөсүн сатып кетти!" деп көптөгөн күйөрмандар андан жүз бурганы менен, мушкер принцибинен тайган эмес. 1971-жылы Жогорку Сот Мухаммед Алинин ишин кайрадан карап чыгып, мушкерди актаган.
Айтылбай Рингге кайтып келип, Фрейзерге утулган. Профессионалдык рингде Али 61 беттеш өткөрүп, 56 ирет жеңишке жетишкен. Аны уткан мушкерлердин бири - Жо Фрейзер. Фрейзер-Али беттеши "кылымдын беттеши" деп аталып, 1971-жылы 8-мартта орун алган. Анда атаандашы Алиге жакынкы аралыктан көп сокку узатып, беттеш акырында упай айырмачылыгында жеңишке жетишкен.Али карьерасын 1980-жылы жыйынтыктаган. 1984-жылы анын көрүүсү, угуусу начарлап, ооруканага жаткырылган. Ага Паркинсон оорусу боюнча диагноз коюлган. Жыйынтыгында ал калган өмүрүн калтырак оорусу менен өткөргөн.

Алинин оратор экени көпчүлүккө белгилүү. Кезинде аны жогорку окуу жайлар да лекция окууга, студенттерди шыктандырууга чакырган. Мушкерди дүйнө эли "Мен мыктымын" деп алгач өзүн, анан дүйнө элин ишендирген адам катары билишет.Али көз жумган соң дүйнө эли кайгыруу менен анын жакындарына, санаалаштарына көңүл айтты. Үн каткандардын арасында белгилүү америкалык мушкер, экс-чемпион Майк Тайсон да болду. Ал кыскача гана: "Кудай өзүнүн чемпионун алып кетти", - деген билдирүү жасаган.

 Негизги кармаш  
Паттерсондун алдында болгон кармаштан кийин Али өзүнүн промоутердук компаниясын – Main Bout компаниясын негиздеди. Компания негизинен Али жекпе-жектерин жана төлөмдүү телекөрсөтүүлөрдү илгерилетүү менен алектенди. Компаниянын акция ээлери негизинен “Ислам мамлекетинин” мүчөлөрү болгон, ошондой эле Боб Арум сыяктуу бир нече башка адамдар да бар эле. Анын кадимки эмес кармаш стили, таң каларлык ылдамдык менен тактык жана “канаттай уч, аарыдай шал” деген белгилүү ыкма менен белгилүү, бокс техникасында революция жаратты. 

Али менен ошол учурда WBA уюмунун ого бокс улуттук чемпиону Эрни Террелл 1966-жылдын 29-мартында Чикагодо кармашуу боюнча макулдашышкан (WBA — эки бокс ассоциациянын бири — Алины “Ислам мамлекетине” киргендөн кийин анын титулунан ажыраткан). Бирок февраль айында Али Луисвилл чакыруу комиссиясы тарабынан 1-Y категориясынан 1-A категориясына которулуп, ал кызмат өтөөнү каалабай турганын басма сөзгө билдирип, мындай деди: «Мен Вьетконгго эч кандай жек көрүү жок; эч бир Вьетконг мени нийггер деп атаган эмес», бирок бул айткандарынын экинчи бөлүгү, балким чындыкка туура келбейт. Медиа жана коомчулуктун Алинин позициясына болгон нааразычылыгынын фонунда Илинойс спорт комиссиясы кармашты расмий себептер менен уруксат берүүдөн баш тартты.

Мунун ордуна Али Канаданы жана Европаны кыдырып, Жорж Чувало, Генри Купер, Брайан Лондон жана Карл Милденбергер менен чемпиондук кармаштарды утту.

Али 1966-жылдын 14-ноябрында АКШга кайтып келип, Хьюстон шаарындагы Астродом стадионунда Кливленд Уильямс менен кармашты. Кармаш тартууланган көрүүчүлөрдүн саны рекорддук – 35 460 адамга жетти. Уильямс мурун жүктүү боксчулардын бири катары эсептелсе да, 1964-жылы Техас полициясы аны жакын турган жерден аткалап, бөйрөгүн жана ичегисинин үч метр бөлүгүн жоготууга алып келген. Али Уильямсты үстөмдүкдө утуп, үчүнчү раундда техникалык нокаут менен жеңди; көпчүлүк муну анын карьерасындагы эң мыкты оюндарынын бири деп эсептешет. Али 1967-жылдын 6-февралында Хьюстондо Террелл менен күрөшкөн. Террелл беш жыл бою жеңилбеген жана Алиге каршы чыккан көп боксчуларды жеңген, Листондон кийин Али үчүн эң кыйын атаандаш катары кабыл алынган; ал чоң, күчтүү жана Алиге караганда колу үч дюймга узун болгон. Кармашка чейин Террелл Алини бир нече жолу «Клэй» деп атап, Алинин чоң нааразылыгын жараткан. Предматчта Говард Коселл менен болгон маегинде алар ушул аты үчүн дээрлик мушташкан. Али Терреллди жазалоону көздөп жаткан сыяктуу көрүнгөн. «Мен аны кыйнагым келет», - деди ал. «Таза нокаут анын үчүн өтө жеңил болот». Кармаш тогузунчу раундга чейин чыңалуу менен өттү, анда Али Терреллдин оозунан кан куюп, аны дээрлик нокаут кылган. Сегизинчи раундда Али Терреллге бекерден бекер джебдер жасап, уруш учурунда: «Менин атым эмне, ага Том... Менин атым эмне?» – деп кыйкырган. Али кармаштын 15 раундунун жыйынтыгында бир добуштан чечим менен жеңишке жетти. Алинин кармашты узартып, максималдуу зыян келтирүүнү көздөшү себептүү сынчылар бул кармашты «эң жаман бокстук кармаштардан» деп сыпатташкан. Текс Мол кийин мындай жазган: «Бул бокс чеберчилигинин сонун демонстрациясы жана варвардык кыраакыктуулук болгон». Зора Фоллиге каршы 22-марттагы кармашта титулун коргогондон кийин Али аскердик кызматтан качканы үчүн титулунан ажыратылган. Нью-Йорк штатында анын бокс лицензиясы да токтотулган. 20-июнда ал чакыруу жаткан кызматтан качкан деп күнөөлөнүп, беш жылга эркинен ажыратылып, 10 000 доллар айып пулга жыгылган.

Эскертүүлөр

Шилтемелер