Орус-Швед согуштары

Орус-Швед согуштары (18— 19-к.) — Орусия менен Швециянын ортосунда Балтика боюнда жанa Балтика деңизине үстөмдүк кылуу аракеттеринен чыккан согуштар. 

 1700—1721-жылдардагы Түндүк согуш. Ал согушта Орусия (союздаш Дания жана Саксония) Балтика деңизине чыгуу үчүн күрөшүнө чыккан. 
 1741—1743-жылдардагы орус- швед согушу Швециянын Түн. согушта (1700—1721) тарттырып жиберген жерин кайтаруу үчүн болгон аракетинен келип чыккан. 
 Орус армиясы швед аскерлерин Вильманстранд (1741-ж. 23-авг.) жанa Гельсингфорс (1742-ж. 24-авг.) районунунда талкалап, Або аймагынан кууи чыккан. Согуш Або тынчтык трактатын (1743) түзүү менен аяктап, Финляндия жеринин бир бөлүгү Россияга караган. 
 1788-90- жылдардагы согуш да Швециянын мурдагы согуштарда аншраган аймагын кайтаруу мүдөөсүнөн келип чык­кан. 
 Түркия менен союз түзгөн Швеция түрктөр менен согушта (1787—91) алагды болуп жаткан орустарга кол салган, бирок орус аскерлери Гогланд салгылашында [1788, 6(17)-июль] швед флотунун чабуулунун мизин кайтарган.
 1790-ж. 2-майда Ревелдпн жанынан, июнда Выборг деңиз согушунда жецилгендеп кийин Швеция мурунку чек араны сактаган Верель тынчтык келишимин (1790) түзүүгө аргасыз болгон. 
 1808—09-жылкы орус-швед согушу континенттик блокада шартында Россиянин Финн менен Бот- ния булуңдарын ээлеп калуу жана Петербургдун коопсуздугун камсыз кылуу аракетинен келип чыккан. 
 1808-ж. орус аскерлери борб. жанa түш. Финляндияны ээлегепи менен, жазында шведдер каршы чабуулга өткөн. Би­рок орус аскери швед аскерлерин Куортанын жанa Оравайстын жанында жецип, убактылуу тынчтык түзүүгө аргасыз кылган. Падыша Александр I Аланд тынчтык элдешүүсүн бекитилгенден кийин согуш аракеттери кай­ра башталган. 
 Натыйжада шведдер орустар сунуш кылган тынчтык ке­лишимдин шарттарын кабыл алган. Фридрихсгам тынчтык келишими (1809) б-ча Россияга бүт Финляндия, Аланд а-дары өткөн.

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол.  -656 б.

Категория:Тарых