Тажибаев Кушбакали

Тажибаев Кушбакали [8. 9. 1945-жылы туулган, Ош областы, Ноокат району, Кожо-Арык (азыркы Кулатов) кыштагы] – тоо-кен инженери, техника илимдеринин доктору (1994), профессор (2000), Кыргыз Республикасынын илимине эмгек сиңирген кызматкер (2007). ФПИни (1969), Кыргыз ССР Илимдер академиясынын Физика жана тоо тектердин механикасы институтунун, ВНИМИңин аспирантурасын (1979, Ленинград шаары) бүтүргөн. Геологиялык экспедицияда, Кызыл-Кыя көмүр башкармалыгында тоо-кен мастери, диспетчер, улук инспектор (1969–72) болуп иштеген. Кыргыз ССР Илимдер академиясынын Физика жана тоо тектердин механикасы институтунда инженер, кенже илимий кызматкер, лаборатория башчысы (1972–99), Кен пайдаланууну долбоорлоо жана изилдөө борборунун директору (2003–04), Кыргыз тоо кен-металлургия институтунда декан (1999–2004), Тоо-кен иштери жана технологиясы институтунун директору (2004–05). 1980-жылдан Кыргыз Республикасынын Улуттук илимдер академиясынын Геомеханика жана жер казынасын өздөштүрүү институтунда лаборатория башчысы. илимий иштери тоо тек механикасы жана кендерди казып алуу технологиясына арналган. Ал – 176 илимий эмгектин, анын ичинде 2 монографиянын, 7 ойлоп табуунун жана 2 илимий ачылыштын автору. Биринчи ири илимий ачылышы (И. Т. Айтматов менен авторлош) тоо тектердеги калдыктуу чыңалуунун бошонуу кубулушуна арналып, шахталардагы тоо тектердин капыстан урап кетишинин жана жер титирөөлөрдүн негизги себептери аныкталган [Илимий ачылыштардын авторлорунун эл аралык ассоциациясынын (Москва) диплому, № 90; Россия табигый илимдер академиясында 1998-жылы катталган, №109]. «Кушбакали закону» деп катталган экинчи маанилүү илимий ачылышында (уулу Д. К. Тажибаев жана М. С. Акматалиева менен авторлош) уюлдашып, туурасынан таралган ультраүн толкундарынын ылдамдыгынын салыштырма чоңдугу механикалык чыңалууга жараша өзгөрө турган закон ченемдүүлүгү тастыкталган [Илимий ачылыштар менен ойлоп табуулардын авторлорунун эл аралык Академиясынын (Москва) диплому, № 453; Россия табигый илимдер академиясында 2013-жылы катталган, № 571]. «Кушбакали законунун» негизинде механикалык чыңалууну, анын ичинде өтө кооптуу калдыктуу чыңалууну катуу материалдардан жасалган техникалык курамдарда, конструкцияларда, тетиктерде, тоо тектеринде аныктоону жана көзөмөлдөөнү камсыз кыла турган жаңы методдор, приборлор, жабдуулар ишке киргизилүүдө. П. Л. Капица атындагы алтын медаль менен сыйланган (2013, Москва).
Эмгектери: Деформация и разрушение горных пород. Ф., 1986; Условия динамического разрушения горных пород и причины горных ударов. Ф., 1989.
Категория: Инсандар
Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117 -9