Березин Илья Николаевич

Березин Илья Николаевич, орус чыгыштаануучусу, түрколог, ирантаануучу, монголтаануучу, Санкт-Петербург университетинин профессору, жашыруун кеңешчи. 1818-ж. 19-июлда Пермь губерниясынын Юго-Камск заводунда тоо иштери боюнча инженердин үй бүлөсүндө туулган. Баштапкы билимди үй шартында алгандан соң, Екатеринбургдагы уездик училищеден, андан соң, Пермь гимназиясынан билим алат. 1834-ж. Казань университетинин чыгыштаануу факультетине келип кирет. Окуу жайда профессор Ф.И.Эрдмандын жетекчилиги астында араб-фарси тилдерин окуп-үйрөнүү боюнча жигердүү эмгектенет. 1837-ж. тарых-филология факультетинин чыгыш бөлүмүн аяктагандан соң, окуу жайда калтырылат, андан соң Астраханга перстер жана татарлардын тилдерин үйрөнүү боюнча жиберилет. Казань шаарына кайтып келип, «Что способствует развитию просвещения и останавливает ход его в державах магометанских» деген темада кандидаттык диссертациясын коргогон. 1841-ж. чыгыш тилдери боюнча магистрлик даражага ээ болот. 1842-ж. Александр Касимович Казембектин атайын көрсөтмөсү менен Дагестан, Закавказье, Аравия, Туркия, Персия жана Египетке үч жылга жергиликтүү элдердин тилдерин, каада-салттарын, адабиятын жана байыркы тарыхын окуп-үйрөнүүгө жиберилген. Анын Чыгыштагы илимий иш-сапары тууралуу билдирүүлөр 1845-1846 жж. Казань университетинин илимий басылмасында жарыяланган. 1855-ж. Петербург университетинин жаңы ачылган чыгыштаануу факультетине чакырылат. 1864-ж. И.Я.Березин «Очерк внутреннего устройство улуса Джучиева» деген темада чыгыш тилдери боюнча докторлук диссертациясын коргойт. 1872-1879 жж. «Русский энциклопедический словарь», ал эми 1880—1884  жж. «Новый энциклопедический словарь» китептерин жарыкка чыгарган. Анын эмгектери Орус императордук археологиялык коомунун журналында ж.б. жыйнактарда жарыяланып турган. 1896-ж. Санкт-Петербургда каза болгон.
 Негизги эмгектери 
 Турецкая грамматика (1847)
 Описание турецко-татарских рукописей, хранящихся в петербургских библиотеках (1846—1849)
 Système des dialectes Turcs (1849)
 Путешествие по Дагестану и Закавказью (1850)
 Библиотека восточных историков (1850—1851, 2 тома)
 Ханские ярлыки (1850—1852)
 Путешествия по Востоку (1849—1852, 2 тома)
 Библиотека восточных турков (1849—1854, 3 тома)
 Путешествие по северной Персии (1852) Н
 Recherches sur les dialectes persans (1853)
 Грамматика персидского языка (1853)
 Монография Булгар на Волге (1853)
 О нашествии Батыя на Россию (1853)
 Catalogue des mémoires et des médailles du cabinet numismatique de l’université de Casan (1855);
 Народные пословицы турецкого племени (1856)
 Guide du voyageur en Orient. Dialogues arabes d’après trois principaux dialectes: de Mésopotamie, de Syrie et d’Egypte (1857)
 Сборник восточных летописей (1858—1869, 6 томов)
 Внутреннее устройство улуса Джучиева по ханским ярлыкам, докторская диссертация (1865)
 Турецкая хрестоматия (1857—1878, 3 тома)
 «Московские Ведомости» жана «Русский Вестник» журналдарында жарыяланган эмгектер:
 Рамазан в Стамбуле (1856)
 Бейрам (1856)
 Сцены в пустыне (1856, 1858, 1860)
 Иной мир (1857)
 Блаженство мусульманина (1867)

 Колдонулган адабияттар 
 О. Каратаев​ Орто Азия чөлкөмүн жана түрк дүйнөсүн изилдеген окумуштуулар. –Бишкек, 2015

Категория:Этнографтар‎