Хатингтон Элсуорт

Хатингтон Элсуорт (1876 – 1947) – америкалык (АКШ) географ, 20 китеп, 200дөн ашуун макалалардын автору. Йель университетинин профессору (1917-1945). Географиялык детерминизм жана геополитика идеяларынын тарапкери. Жазган эмгектеринде адамзатынын өнүгүүсүндө эң маанилүү фактор болуп климат таасирин тийгизээрин көрсөткөн. Э.Хантингтондун балалык чагы АКШда өтүп, диниятчыл үй-бүлөдө өсүп-чоңоюп, пуритандык духта тарбияланган. 1901-ж. коллежди аяктаган соң Гарвард университетине тапшырып, география илимдери боюнча профессор Вильям Дэвистин окуучусу болгон. 1903-ж. изилдөөчү Рафаил Пампелли Борбордук Азияга саякат жасоо үчүн экспедицияны даярдап, аны жабдыган. Бул экспедициянын курамында Э.Хантингтон да болгон. Бул саякаттын жыйынтыгы болуп анын “Азиянын тамыры” (1907) аттуу китеби эсептелет. Бул китебинин бешинчи бөлүмү “Көчмөн кыргыздар жана бийик бөксө тоолордун таасири” деп аталып, кыргыздарга арналган. Кыргыздарды “магометан” жана “туран” кыргыздары” деп атаган. Бул бөлүмдө кыргыздардын экономикалык, физикалык жана менталдык абалына климаттын, тоолуу аймактын тийгизген таасирин көрсөтүүгө аракет жасаган. Хантингтон Ысык-Көл, Соң-Көл, Нарын жана Чыгыш Түркстанда жашаган кыргыздардын арасында болуп, алардын жашоо-турмушун, шартын, чарбалык укладын, этнографиялык маалыматтарды жыйнаган, жергиликиүү калкты жакындан изилдеген. Саякатчы коңшу башка элдердин (уйгур, өзбек ж.б.) аялдарына караганда кыргыз аялдарынын эркин болушунун себебин көчмөн жашоо жана татаал климатка байланыштуу деген жыйынтыкка келген.

Эмгектери

 The pulse of Central Asia, 1907
 The climatic factor as illustrated in arid America, Wash., 1914
 Civilization and climate, 3ed., New Haven, 1924; Principles of human geography, 3 ed., N. Y., 1924 (S. W. Gushing менен авторлош)
 Mainsprings of civilization N. Y., 1945.

Колдонулган адабияттар

О. Каратаев​ Орто Азия чөлкөмүн жана түрк дүйнөсүн изилдеген окумуштуулар. –Бишкек, 2015

Категория:Инсандар Категория:Георгаф