Тектоникалык циклдер

Тектоникалык циклдер (этаптар) — тектоникалык процесстердин белгилүү бир ырааттуулугу; узакка созулган мезгилдин ичиндеги жалпы геологиялык жана тектоникалык кубулуштардын закон ченемдүү эвол. өнүгүшү, бүктөлүүлөрдүн жана келки көтөрүлүүлөрдүн өөрчүшү, токтошу, кайталанышы. Тектоникалык циклдер көбүнчө геосинклиналъ аймактарында жакшы байкалат. Циклдердин башталышында жер кыртышы чөгүүгө дуушарланып, терең деңиз чуңкуру пайда боло баштайт. Ага деңиз чөкмөлөрүнүн калың катмарлары топтолот. Суу астында жанартоо тектери, негиздүү жана ультранегиздүү тоо тектер жиреп чыгат. Андан соң тоо тектердин бүктөлүү процесстери жүрүп, тоо кыркалары көтөрүлөт. Кургактык пайда болот. Too аралык ойдуңдарда моласс чөкмөлөрү топтолот. Бул процесс региондук метаморфизм, гранит тектеринин жиреп чыгышы, липарит-базальт эффузия тоо тектеринин жер үстүнө чыгышы ж. б. менен коштолот. Платформада континенттик шарттар деңиз трансгрессиясы менен алмашып, кайра регрессия өкүм сүрөт да, континенттик режим калыптанат. Too тектер үбөлөнүү процессине дуушарланат. Тектоникалык циклдердин орточо узактыгы фанерозойдо 150-180 млн жыл жана андан да узак геологиялык мезгилди камтып, бүктөлүү доорлору менен аяктайт. Америка менен Азияда соңку кембрийге чейинки мезгилде жана фанерозойдо гренвиль (ортонку рифей), байкал (соңку рифей – венд), каледон (кембрий – девон), герцин (девон – пермь), киммерий (триас – юра ), альп (юра – бор – кайнозой) циклдери жүргөн. Циклдүүлүктүн себеби азырынча так аныкталбагандыктан, жердин терең катмарында жылуулуктун топтолушу жана жылуу агымдын көбөйүшү Тектоникалык циклдердин пайда болушу менен байланыштуу деген божомол бар.
Категория:Геология 
Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117 -9