Кыргызстанда тап күрөшүнүн жүрүшү

Кыргызстанда тап күрөшүнүн жүрүшү — тап күрөшүнүн дүйнөлүк маанисине басым жасалган марксисттиклениндик теориянын Кыргызстанда аткарылышы. Ал жеке менчикти коомдук менчикке алмаштыруу, «империализм капитализмдин акыркы стадиясы», жумушчу табынын дүйнөлүк революциядагы жетекчилик орду, адамзаттын эң бийик тилеги болуп эсептелген келечектеги «жаркын жашоо — коммунизмди куруу» урааны алдында жүргөн. Кыргызстанда тап күрөшүнүн жүрүшү же бай-манаптарды тап катары куугунтуктоо негизинен Совет бийлиги орногондон тартып башталган. Анткени, бийлик иш жүзүндө байманаптардын колунда калып, жержерлердеги советтик партиялык уюмдар алсыз болушкан. Ошондуктан жаңы бийликтин алдында биринчи орунга бийликтен ажырап калбоо маселеси чыгып, Кыргыз АССР Советтеринин 1-уюштуруу съездинде (1927) кабыл алынган «Бай-манаптарды республикадан айдоо жөнүндө» токтомунун негизинде кыргыздын билимдүү, алдынкы адамдары алыс жерлерге жер которууга тийиш болгон (мисалы, К. Чокоев, А. Акылбеков, Шабданов Самүдүн, Мөкүш, Кемел ж. б.). Тап катары жоюлгандар жалган жалаалардын негизинде айдалып, көбү мекенине кайтпай калган. 1920—30-жылдарда Кыргызстанда тап күрөшүнүн жүрүшү өзгөчө күч алган. В. И. Лениндин осуяттарын жетекчиликке алган ВКП(б) БКнын «Туташ коллективдештирүүгө жаткан райондордо кулак чарбасын жоюу боюнча чаралар жөнүндө» деген токтому (1930, январь) жана «Правда» гезитине жарыяланган И. Сталиндин «Ийгиликтен баш айлануу» деген макаласына (1930, март) байланыштуу колхоздоштурууда кетирилген кемчиликтер үчүн жергиликтүү партиялык жана советтик уюмдар катуу сынга алынып, жумушчу табы менен дыйкандар союзун бузуп, социалисттик түзүлүштүн ишке ашышына коркунуч тийгизе турган илдет катары бааланган. Натыйжада, айыл-кыштакта өз эмгеги менен жашаган оокаттуу дыйкандар, ошондой эле айыл чарбасында жалданма эмгекти пайдаланган майда буржуазиялык элементтер да кулак болуп таанылып аларды тап катары жоюу күч алган. Чынында эмгекчи дыйкан гана акырындап оокаттуу дыйканга (кулак) айланып, тескерисинче чарбасын жакшы уюштура албаган, дарамети чак кулак кайрадан орто дыйкандын катарын толуктап калганы эске алынган эмес. Оокаттуу дыйкандар аргасыз большевиктик диктатурага каршы чыга турган күчкө айланып, ушундай абалда жержерлерде большевиктерге каршы козголоңдор болуп өткөн (мисалы, Ак-Суу, Талас, Түп ж. б.). Оокаттуу дыйкандарды кулакка тартып, мал-мүлкүн тартып алуунун натыйжасында көпчүлүгү малын союпсатып, туугандарына таратып, чарбасын жоюп, кедей-дыйкан болуп калууга тырышкан. Өтө байлары жер которуп, башка район эле эмес, чет өлкөгө (Афганстан, Кытай ж. б.) кетишкен. Атаандашууга, жеке кызыкчылыкка жасалма бөгөт коюлгандан кийин помещик, ири капиталист жана соодагерлер тап катары жоюлуп, жеринен ажырап, унаа-шаймансыз калган кедей-дыйкандар жумушчуга айланып, шаарларга көчүшкөн. Мындай абал элдин жакырдануусуна жана жер-жерлерде ачарчылыктын жүрүшүнө таасир берген. 
Категория: Тарых
Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104 -9