Кориолис күчү

Кориолис күчү – инерция күчтөрүнүн бири. Кыймылдуу системанын айлануусунун материалдык чекиттин салыштырмалуу кыймылына тийгизген таасирин эсептөө үчүн киргизилген. Француздук окумуштуу Г. Кориолистин ысымынан аталган. Кориолис күчү чекиттин массасы менен Кориолис ылдамдануусунун көбөйтүндүсүнө барабар жана бул ылдамданууга карама-каршы багытталган: F = 2m[S, m ] ... Жер бетинде кыймылдаган нерселерге да Кориолис күчү таасир этет. Кориолис күчү эркин түшкөн нерсени чыгышты көздөй четтетет (түртөт). Бул четтөө кеңдикке жараша: уюлдарда нөлгө, ал эми экватордо эң чоң мааниге ээ. Кориолис күчүнө негизделген маятникти 1851-ж. француз физиги Фуко жасаган. Бул маятник Жердин өз огунда айлануусун далилдөөгө жардам берет. Меридиан боюнча түндүктү көздөй кыймылдаган нерсени Кориолис күчү Түндүк жарым шарда оңго, ал эми Түштүк жарым шарда солго түртөт. Кориолис күчү кыймылдагы самолётко, снарядга, шамалга, суу агымына да таасирин тийгизет. Мисалы, Түндүк жарым шарда дарыянын оң, ал эми Түштүк жарым шарда сол жээги тез жешилет. Экватор боюнча чыгышты көздөй кыймылдаган нерсени Кориолис күчү өйдө көтөрөт, ал эми батышка баратканды ылдый басат. Техникада гироскоп, турбина ж. б. айлануучу системаларда Кориолис күчү сөзсүз эске алынат.
Категория:Физика
Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104 -9