Кыргызстандын падышачылык мезгилдеги администрациялык бөлүнүшү

Кыргызстандын падышачылык мезгилдеги администрациялык бөлүнүшү — Россия империясынын курамындагы Кыргызстандын администрациялык-аймактык түзүлүшү; падыша өкмөтүнүн башкаруу системасы. Россия империясы Кыргызстанды толук каратып алып, өзүнүн башкаруу системасын киргизген. Алгачкылардан болуп орус бийлигин тааныган бугу уруусу 1862-жылы Батыш Сибирь генералгубернаторлугуна караштуу Семей областынын Ала-Тоо (Алатау, Алатав) округуна кабыл алынган. 1865-жылы февралда Түркстан областы түзүлүп, ага Ысык-Көл, Чүй, Талас, Кетмен-Төбө өрөөндөрү, кийинчерээк Борбордук Теңир-Тоо караган. Түркстан областынын алгачкы аскер губернаторлугуна генерал М. Г. Черняев дайындалган. 1867-жылы 11-июлда падыша өкмөтүнүн «Жети-Суу (Семиречье) жана Сыр-Дарыя областарын башкаруу жөнүндөгү убактылуу жобосу» менен Түркстан генерал-губернаторлугуна айланып, анын чегинде Сыр-Дарыя (борбору Ташкент) жана Жети-Суу (борбору Верный) областы пайда болгон. түндүк Кыргызстан Жети-Суу областына карап, Ысык-Көл жана Токмок уезддери уюшулган. Кокон хандыгы жоюлган соң (1876), анын аймагында Фергана (борбору Жаңы Маргалаң), Самарканд (борбору Самарканд) областтары түзүлгөн. 1886-жылы 2-июнда «Түркстан аймагын башкаруу жөнүндө жобо» күчүнө кирет да, Түркстан генерал-губернаторлугу Түркстан крайы аталып, анын карамагына Самарканд, Сыр-Дарыя, Фергана областы кирген. Самарканд областына Хожент; Сыр-Дарыя областына Олуя-Ата; Фергана областына Кокон, Маргалаң, Анжиян, Наманган, Ош уезддери караган. Жети-Суу областы 1891-жылы 25-марттагы «Талаа (Степной) областтарын башкаруу жөнүндө жобого» ылайык Талаа (Степной) генералгубернаторлугуна, 1899-жылдан кайрадан Түркстан крайына кирген. Ысык-Көл жана Токмок уезддеринин ордуна Пржевальск, Пишпек уезддери уюшулуп, борбору Омск шаары болгон. Областтар уезддерге, уезддер болуштуктарга (волость) бөлүнүп, аларга айылдар караган. Кыргызстандын калкы 73 болуштукка бөлүнүп, аларды 3 жылдык мөөнөткө шайланган болуштар (айыл аксакалы) менен старчындар башкарган. Кыргызстанда башкаруу жарымжартылай аскердик мүнөздө болгон. Областтарды аскер губернаторлору башкарып, анын карамагына буйрук берүү, чарбалык жана сот бөлүмдөрүнөн турган областтык башкарма иштеген. Уезддердин башында уезддик начальниктер турган. Алардын көзөмөлү менен жергиликтүү манаптар, байлар болуштукка же старчындыкка шайланган. Болуштар падышалык чиновниктердин буйруктарынын аткарылышына, алык-салыктардын өз убагында жыйналышына көзөмөлдүк кылган. Старчындар болуштарга баш ийип, алардын көрсөтмөлөрүн аткарган. Жергиликтүү бийликти жүргүзүүгө айыл аксакалдары, бийлер, казылар катышкан.
Категория:Тарых
Колдонулган адабияттар
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104 -9