Качымдай кой тикен

Качымдай кой тикен (Allochrusa gypsophiloides (Regel) Schischk.), (Acanthophyllum gypsophiloides Regel) - Көп жылдык, тамыры жоон жана тик ылдый өскөн өсүмдүк. Гүлдүү сабагынын бийиктиги 70 см ге жетет, түп жагынан бутактанат, алар каптал жагына жайылган, көп учурда томолок шар сымал «камгактай» форманы түзөт. Жалбырактары сызгычтуу-шибегедей, түксүз же бодуракай, узундугу 1-3 см, туурасы 0,5-2 мм. Көп сандаган гүлдөрү биригип шыпыргыдай топ гүлдү түзүшөт. Чөйчөкчөсүнүн узундугу 4-6 мм, ичке коңгуроодой, түксүз. Желекчелери ак же кызыл-күлгүн, учу бүтүн.

 Биологиялык өзгөчөлүктөрү 
Июнң-августта гүлдөп, август-сентябрда уруктанат. Уругу аркылуу көбөйөт.

 Жалпы жана өлкөдө таралышы 
Казакстанда, Өзбекстанда жана Тажикстанда таралган. Кыргызстандын аймагында Чаткал, Талас жана Пскем тоо кыркаларында кездешет.

 Өсүү шарттары 
Саваноиддер.

 Саны 
Кыскарып бара жатат.

 Чектөөчү факторлор 
Территорияларды чарбачылыкка өздөштүрүү. Эсепсиз тамырын чогултуу.

 Өстүрүү 
Өстүрүү иштери жүргүзүлбөгөн.

 Уюштурулган коргоо аракеттери 
Казак ССРинин Кызыл китебине (1981),СССРдин Кызыл китебине (1984), Өзбек ССРинин Кызыл китебине (1984) киргизилген. Чаткал (Өзбекстан), Бешарал (Кыргызстан) коруктарында коргоого алынган.

 Коргоо үчүн зарыл аракеттер 
Бешарал коругунда бул түрдү негизги корголуучу түр катары караса болоор эле, анткени ал жерде анын саны азырынча жетишерлик. Түрдү атайлап өстүрүү зарыл.

 Статусу 
V U . Ареалы тез кыскарып бараткан түр. Бул түрдүн тамырынын курамында 30%ке чейин стероиддик кошулмалар – сапониндер бар. Алар парфюмерияда, текстилң, тамак-аш өнөр жайында, курулуш материалдарын чыгарууда колдонулат.

 Колдонулган адабияттар 
 Кыргыз Республикасынын Кызыл китеби 2-басылышы – Бишкек: 2006. – 544 б. – ISBN 9967-23-367-2

Категория:Өсүмдүктөр‎
Категория:Кыргыз Республикасынын Кызыл китеби