Атан, урук

Атан уругу - багыш уруусунун курамындагы урукАттокуров, 1995, 60.. 

Атан - байыркы түрк тилдеринде “мингич төө” маанисин билдиргенДТС, 59..
Атан- кыргыз, казак, тува тилдеринде мингич төөнү туюндурат. 
Бул сөз кыргыз тилинде эки мааниде чечмеленет: 
 Бычылган эркек төө; 
 Аты чыгып, элге кеңири белгилүү болуу, атагы чыгууКТТС, 1984, 97.. 
Арийне, байыркы лексикалык катмарга кирген бул энчилүү ат шамандык диний ишенимди чагылдырышы мүмкүн. Бүгүнкү алтайлыктардын курамындагы челкан, телеут жана теленгиттерде шамандын бубени “ак адан” деп аталары маалым (алт., тув. “ак адан” - “ак төө”). Хакастарда азыркы күндө “адан” сөзү шамандын бубенин билдиретБутанаев, 1999, 17.. Түштүк Сибирдин түрк тилдүү элдеринде бубен шамандын мингич аргымагын элестетери белгилүү. Ритуал учурунда жаныбардын терисинен (марал, бугу, багыш, төө ж.б.) оролуп, кооздолуп жасалган бубен шамандын Жер-Эне менен Көк-Теңирдин ортосундагы аткарылуучу кабарчылык миссиясында канаттуу мингич аргымакты элестететПотапов,1969, 74-75.. Телеут шаманы ритуал мезгилинде “алты өркөчтүү ак адан” деген дубасын айтканПотапов, аталган эмгек, 176-177-беттер.. Ушул эле автордун белгилөөсүндө “ак адан” диний ритуал мезгилинде челкан шамандарынын кыялында бычылган ак төөнү туюнткан. Бул мисалдар челкандардын, телеут жана теленгиттердин ата-бабалары өткөн тарыхый мезгилдерде төө багуу менен кесиптенишкендиктерин да тастыктайтПотапов, 1969, 79.. Унутулуп калган мал чарбачылыгынын бир тармагынын шаман бубенинде чагылдырылышы “ак төөнүн” алгач тотемистик мүнөзгө ээ болгондугун аныктайт. 
Кыргыз, тува, өзгөчө казактарда ак төөгө сыйынып, курмандык чалып, түлөө өткөзүү кенен тарагандыгы маалымВалиханов, Изб. соч., 1958, 153-154..

 Эскертүүлөр 

 Колдонулган адабияттар 
 Каратаев О. Кыргыз этнонимдер сөздүгү. — Бишкек: КТМУ, 2003. -265 б. ISBN 9967-21-621-2

Категория:Кыргыз уруулары жана уруктары
Категория:Багыш уруусу
Категория:Санжыра
Категория:Кыргыз санжырасы
Категория:Кыргыз этнографиясы
Категория:Кыргыз этнонимиясы
Категория:Кыргыздар