Көмүскө экономика

Көмүскө экономика – 1) ар түрдүү экономикалык мамилелердин жыйындысы; 2) экономикалык ишмердиктин эсепке алынбаган, жөнгө салынбаган жана мыйзамдарга каршы келген түрү. Айрым өлкөлөрдө салык башкармалыгына маалыматы түшпөгөн товарлар жана кызмат көрсөтүүлөр менен алмашуу жүргүзүү Көмүскө экономика деп аталат. АКШ экономисттеринин баасы боюнча АКШда Көмүскө экономика жүгүртүү 1989-ж. 750 млрд долларды түзгөн. АКШнын кээ бир экономисттеринин пикири боюнча Көмүскө экономиканын кесепетинен салык көбөйөт же инфляция өсөт, анткени Көмүскө экономикада табылган акчадан салык алынбагандыктан, анын натыйжасында мамлекет ала турган кирешесинин көп миллиарддаган долларын жоготот да, анын ордун толтуруу үчүн салыкты көбөйтүүгө мажбур болот. Көмүскө экономиканы көп учурда «экинчи» экономика деп аташат, ал расмий экономикалык система начарлаган же бүлүнгөн учурда жолтоо болбостон, ага жардам берүү негизги милдети болгон өндүрүштүк структура катары чыгышы мүмкүн. Ошентип, экономикалык төмөндөө учурунда жашырын киреше булактары бар керектөөчүлөр тигил же бул товарга же кызмат көрсөтүүлөргө кошумча талап коюшат, бул өндүрүштүн өсүшүнө өбөлгө түзөт. Тартыштык шартында рынок жашырын өндүрүлүүчү же сырттан алынып келүүчү товарлар жана кызмат көрсөтүүлөр менен толтурулат, бул инфляциялык процессти токтотууга мүмкүндүк берет. Кыйын мезгилде, мисалы, ачарчылык учурунда, Көмүскө экономика азык-түлүк сатып алууда оң роль ойнойт. Экономикалык адабияттарда төмөнкүдөй элементтери бөлүп көрсөтүлөт: 1) формалдуу эмес экономика; 2) жалган экономика; 3) «экинчи» экономиканын жашырын бөлүгү; 4) «жашырын» экономика. Биринчи элементи борбордук экономикалык органдардын, тармактык башкаруу органдарынын, бирикмелердин жана ишканалардын ортосунда өзгөчө «соода» процессинде иштейт. Жалган экономика продуктунун баасында жалган нарк, жалган керектөө наркы жана жалган компоненттер түрүндө көрүнөт. Кошуп жазуулар, финансы тартибин бузуулар Көмүскө экономиканын бул элементинин иштөө механизми катары эсептелет. «Жашырын» экономикага мыйзамсыз өндүрүш ишмердиги кирет. Керектөө секторунда алып сатарлык негизги элементи болгон жашырын рынок «жашырын» экономиканын өзгөчө түрү болуп саналат. Көмүскө экономика базистик категория болгондуктан, ал тиешелүү структураларды: расмий эмес укукту, этиканы, өзүнүн тышкы жана ички коопсуздук кызматын, парламенттик калканчты, жашыруунун өздүк идеологиясын пайдаланууга мажбур болот. 
Категория: Экономика  
Категория: Юридикалык терминдер
 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104 -9