Концептуалдык көркөм искусство

Концептуалдык көркөм искусство (латынча conseptus – ой, элестетүү), концептуализм – 1960-ж. пайда болгон авангарддык көркөм искусство багыттарынын бири. К. к. и-нун өзгөчөлүгү ал идеяны материалда чагылдыруудан принципиалдуу баш тартышы, башкача айтканда көркөм искусствону бир гана аң-сезимдин феномендерине алып барып такайт (баштагы “көркөм искусство” принциби). К. к. и. сүрөттөөнүн традициялык формаларынан жана көркөмдүүлүктөн баш тартат жана көркөмдүүлүктө сүрөткер сунуштаган идеяны түшүнүп кабыл алууда «алагды кылат» деп билет. Концептуалисттик объекттер сүрөт-түк шилтем (набросок) жазылган же оозеки айтылган долбоор, кыска фраза же узун текст түрүндө болот. Мында материалдык каражаттар элестетүүнү козгогучтардын гана ролун аткарат, ал эми байкоочу предмет болуп ойдун формасы эсептелет. Концептуалисттердин теориясына ылайык көркөм искусство идеясын алмаштырат, башкача айтканда тигил же бул контексттин ичинде өз ордун өзү чечүүгө барып такалат. К. к. и-нун сунуштары формалдуу тавтологиялар мүнөзүндө болот жана алардан сырткары кандайдыр бир чындыкка таандык боло албайт. Концептуалисттер көп учурда ар кандай коммуникативдик каражаттар: басма же кол жазма текст, аудио-видео жазуу, фотография, кино тартуу, ксерокөчүрмөгө таянышкан. Сүрөтчү-концептуалисттер белги системаларын үйрөнүшкөн, идеяларды аныктоо формаларын иликтөөдө сүрөттүк эмес чөйрөлөргө (формулалар менен аныктоо, чийме, таблицаларды пайдалануу, К. к. и-нун тексттик элементтерин киргизүү) кирип кетишкен. К. к. и-нун чыгармачыл жүзү кандай объекттерди түзүү, көркөм акцияларды өткөрүүнү өз ичине камтыйт. К. к. и. теориясы лингвистикалык философия идея­ларынын, логикалык позитивизм, психология менен тил илимдеринин жаңы мектептеринин таасири астында калыптанган. Концептуалисттердин эң таасирдүү бирикмеси – «көркөм искусство – тил» аттуу англис тобу жана ушул эле ат менен чыккан журналы. Ага Терри Эткинсон, Майкл Болдуин, Дейвид Бейнбридж, Гарольд Харрел, америкалык Джозеф Кошут кирет. К. к. и-нун башка өкүлдөрү: Айен Берн, Мэл Рэмсден, Дуглас Хьюблер, Роберт Барри, Лес Левин, Сол Левит, Ян Дибетс жана Ханс Хааке. Сов. Союзунда К. к. и. расмий уруксаты бар традициялык көркөм искусствого каршы көркөм андеграунддун бир бөлүгү катары пайда болду. «Сретень бульвары», «Коллективдүү аракеттер; «Уя» жана башка (1966–70-жж.) топтор акцияларды өткөрүшкөн жана эзотерикалык концептуалдык тексттерди түзүшкөн. К. к. и-нун көркөм идеяларын турмушка ашыруу принциптери менен негизги ыкмалары эстетикасында саясый иш чаралар менен абстракттуу маалымат жана лингвистикалык теориялар аралашып кеткен соцарттын пайда болушуна өз таасирин тийгизген. Ошентсе да соцартта ар бир сыртынан олуттуу болуп көрүнгөн чыгармачыл көрүнүштү талкалап туруучу ирониялык тенденция абдан маанилүү болгон жана ушунусу менен К. к. и. жолдору соцарттан жана аны менен байланыштуу «постконцептуалисттик тенденциялардан» айырмаланат («Дүйнө чемпиондору», «Авангардисттер клубу», «Медициналык герменевтика» топторунун чыг-лыгы).

 Колдонулган адабияттар 
Кыргыз сүрөт искусствосу: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:, 2004
Категория:Кыргыз сүрөт исскуствосу