Темир сульфаттары

Темир сульфаттары –күкүрт кислотасынын темир туздары: FeSO4 жана Fe2(SO4)3. Темир (II) сульфаты - FeSO4 (ферросульфат) сууда эрип, ачык жашыл түстөгү кристаллдар FeSO4×7Н2О пайда кылат жана ал темир купоросу деп аталат. FeSO4×7Н2О – ачык жашыл – көгүш түстөгү моноклиндүү кристалл торчолуу параметрлери: а = 14,02, b = 6,50, c = 11,01, =105,34оС, тыгызд. 1,899г/см3 (15оС); абада кургап, окистенип, Fe(OH)SO4 пайда болушу натыйжасында үстүңкү бети сары түскө өтөт. 56,8оС - 64,0о FeSO4 ×4Н2О туруктуу, 64,0оС өйдө FeSO4 ×Н2О туруктуу, 300 оС толук суусу кетип бүтөт жана SO2, SO3, темир гидроксо сульфатын пайда кылуу менен ажырайт. FeSO4 - кристаллогидратын кургатуудан алууга болот, пайда болуу жылуулугу DНо298 =-220,5 ккал/моль. FeSO4 ×7Н2Ону суюлтулган күкүрт к-тасын темир сыныгына таасир этип алууга болот. Ал сыя жасоодо, боё ишинде колдонулат. FeSO4- сууда эригичтиги (% менен): 14,91 (-1,8о), 21,01 (20о), 35,06 (56,7о), 35,57 (64о), 27,15 (90,1о). Сууга эригенде гидролизденип, негизги туз чөкмөсүн пайда кылат, ал эми оксид таасири менен темир (II) сульфатына Fe2(SO4)3 өтөт. Темир (II) сульфаты щелочтуу металлдар сульфаттары жана аммоний сульфаты менен кош туздарды пайда кылат, мисалы, Мор тузу (NH4)2SO4× Fe2(SO4)3 ×7Н2О – ачык жашыл түстөгү кристаллдар, сууда жакшы эрийт; аналитикалык хим-да калыбына келтиргич катары колдонулат. Темир (II) сульфаты (феррисульфат) Fe2(SO4)3 – ромбдук торчолуу кристалдык зат, тыгызд. 3,1 г/см3 (180 С), сууну тез өзүнө тартып алат. Суу эритмелеринде 12, 10, 9, 7, 6, 3 мол. суусу бар кристаллогидраттар пайда кылат. Суусуз жана 10 мол. суусу бар кристаллогидраты жаратылышта минерал түрүндө кездешет. Сууда жакшы эрийт. Суу тазалоодо, темир ачыкташын алууда колдонулат. Щелочтуу металлдар сульфаттары менен кош туздарды пайда кылат. Мисалы, темир ачыкташтары Me[Fe(SO 4)2] ×12H2O, алардын ичинен эң белгилүүсү темир-аммонийлүү ачыкташтар: NH4 [Fe(SO 4)2] ×12H2O – сыя түстөгү октаэдрдик формадагы кристаллдар, тыгызд. 1,71г/см3 ; Балкып эрүү t 40 о, сууда эригичтиги (100 г сууда) 124(25о), 400 (100о), 150о суусун жоготот, 480о - 490о Fe2(SO4)3 айланат. Fe2O3 75 – 80 % H2SO4 эритмесинде эриткенде пайда болот. Fe2(SO4)3 эритмеси Cu2S, CuSти эритет, бул касиетинин негизинде жезди гидрометаллургиялык ыкма менен алууда колдонулат. Темирдүү ачыкташтар аналитикалык реактив катары колдонулат.

 Колдонулган адабияттар 
 Химия: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. - 422 б. ISBN 9967-14-021-6
Категория: Химия