Жыпар жыттуу заттар

Жыпар жыттуу заттар — косметика, парфюмерия, самын жана тамак ө. ж-да колдонула турган жагымдуу жыттуу орг. бирикмелер. Ж. ж. з. —жаратылышта кеңири таралган. Алар эфир майларынын, ар түрдүү чайырлар, жаныбарлар жана өсүмдүктөрдүн калдыктарынан пайда болгон табигый татаал орг. заттар курамында кездешет. Көпчүлүк Ж. ж. з. синтез ыкмасы менен алынат. Бул заттар жыты менен алардын мол-сынын түзүлүшүнүн ортосунда белгилүү закон ченемдүүлүк бар. Мис., спиртте гидроксил (ОН-) тобунун саны көбөйгөн сайын спирттин жыты азаят. Бирикменин мол-сында көмүртек атому көбөйгөн сайын жыты жоголо баштайт. Көмүртек атому мол-да канчалык көп бутактанган тизмектен турса, жыты ошончо күчтүү жана жагымдуу болот. О. эле алардын жытынын жагымдуу, жакшы болушу функциялык топтор мол-да орун алышына жана жалпы мол-нын түзүлүшүнө байланыштуу. Хим. илиминин өнүгүшүнүн натыйжа-сында 19-к. биринчи Ж. ж. з. ванилин, р-фенилэтил спирти синтезделип алын-ган. Андан кийин Ж. ж. з. синтездөө менен алуунун негизги ыкмалары изилденип, табигый байлыктар алына турган Ж. ж. з-дын көпчүлүгү синтезделип алынган. Бул ыкмалар Ж. ж. з. түрлөрүн көбөйтүп жана жаратылыш байлыгы болгон жаныбарлар, өсүмдүктөр көп түр-лөрүн сактап калууга шарт түздү. Мис., 1 кг розанын майын алыш үчүн 3 т роза желекчеси, ал эми 1 кг мускус үчүн 30 миң мускус эркегин союуга туура келет. “Красная Москва” аттуу атырды даярдоодо 80 жакын Ж.ж.з. жана 20 ашык жартылыш заттарынын бирикмелери кошулат. Ж.ж.з кеңири таралган тобуна татаал эфирлер, альдегиддер, кетондор, спирттер жана орг. бирикмелер кирет.

 Колдонулган адабияттар 
 Химия: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. - 422 б. ISBN 9967-14-021-6
Категория: Химия