Валенттик бурчтар

Валенттик бурчтар – хим. бирикмелер мол-сында атомдор борборлорун хим. байланыштар багыты б-ча бириктирген сызыктан пайда болгон бурчтар. В. б. чоңдуктары атомдор ортосундагы байланыштар жаратылышына, валенттүүлүгүнө, радиусуна, жана башка көз каранды. Өзгөрүлмө валенттүүлүккө ээ болгон атомдор ар кандай бирикмелеринде В. б. ар кандай маанилерине ээ болушу мүмкүн. Мис., каныккан бирикмелеринде көмүртек атому үчүн тетраэдрлик В. б. (109, 280) туура келет (мис., СН4). Каныкпаган орг. бирикмелер жөнөкөй кош байланыштын ортосундагы, ошондой эле бир кош байланышка кошуна болгон эки жөнөкөй байланыштар В. б. «120о (мис., этилен), эки кош үчтүк байланыштар ортосундагы В. б. «180о түзөт (мис., СО2 С2Н2, жана башкалар). Бирок бир борбордук атомго байланышкан атомдор бири-биринен түртүлүү күчтөрү В. б. кадимки маанилеринен алысташына алып келет. Ушуга байланыштуу жана бөлүнүшпөгөн электрондук жуптар таасиринен теориялык маанилер (900) далай алысташы байкалат, мис., 1080 (NH3), 10503 (H2O). Кадимки В. б. көп алыстоо, шакегинде аз сандагы тогоолору бар циклдик бирикмелерде байкалат. Мис., С3Н6 циклопропанда жана С4Н8 циклобутанда көмүртек атомдору ортосундагы бурчтар 109028 (ордуна 600 жана 900 барабар. В. б. өзгөрүшү энергиянын сарпталышы менен коштолгондуктан, мындай бирикмелерге термодинамикалык төмөнкү туруктуулук мүнөздүү.

 Колдонулган адабияттар 
 Химия: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. - 422 б. ISBN 9967-14-021-6

Категория: Химия