Улуу Акбар

Акбар Желал-ад-Дин Мухаммад (УлууАкбар ) (14 октябрь 1542 — 17 октябрь 1605) — Моголдординастиясынынʏчʏнчʏпадишахы , тимурид,  Бабурдун небереси,   Тамерландын тʏз урпагы.Улуу Акбар  Амаракот шаарында Синд провинциясында туулган (АзырПакистандын провинциясы).12  жашка чейин ал  жердеболгон.  1555-жылы  атасыХумаюнмененДелиге  келген.1556-жылы Хумаюнөлʏп   , 14  жаштагы  Акбар   башкаруучуболуп  калган. 4  жылдан  сон  регенти(аталык) Байрам  ханды кубалап ,  чегараларды кенейтʏʏгө  киришкен.Акбар Раджпутанды , Гуджаратты, Бенгалияны ,Кашмирди бириктирген.Анын өмʏрʏнʏн көп бөлʏгʏ Тʏндʏк Индиянын  баш  ийбес башкаруучуларын бириктирʏʏгө арналган.АкбарчонатасыБабурсыяктуу  эле сооданынөнʏгʏʏсʏнөжолачкан.Моголимпериясынын ( «монголдор»  мененалмаштырбоокерек)   мамлекеттик  тили  тʏрʏ  тили  жана  хинди  тили  болгон. 1574-жылы негизиненөлкөнʏбириктирипбʏтʏпичкиреформалардыжʏргʏзʏʏгөкиришкен. Акбар өзʏнискуствонун ,илимдинкоргочуусу  катары    тегерегинемыктыокумуштууларды, акындарды , музыканттарды ,  сʏрөтчʏлөрдʏтоптоомененкөрсөтөалган.  АнынжакынвезириАбу-л Фазл, ар тараптуубилимдʏʏ  ,көптилбилгенадамболгонжанаАкбардынбашкаруусужөнʏндөэмгекжазган.   Акбардынбашкарууучурунда  живопись мектебитʏзʏлгөн , 24 минденашыктомдогукитепканатʏзʏлгөн. Акбар  дингеабданкызыгуумененкараган , христиан  дининедагы , католик  миссионерлериКлаудио Аквавива, Антони де Монсерраттыкабылалган.Албукараларынабаардыкдиндердитутуугауруксат  берген.1582-жылы ал  өлкөдөмистикалыкокуудин-и иллахи («божественная вера»),таратуугааракеткылган.Булокууну  Абуаль-Фазиль  экөөиштепчыкканжанабулокууиндуизмдин ,зороастризмдин , исламдынжанабиразхристиандынэлементтеринбириктиргенокууболгон.Акбар  « акылжактырганишенимганааныкчындык»«Көпакмактар , салттардынкʏйөрмандары ,акылгакөрсөтмөкатарындабабалардынсалттарыналатжанаушулжолмененөзʏлөрʏнтʏбөлʏкуяткакалтырышат »                   -  депайткан.Анынокуусуна   карата  ирифеодалдаркөтөрʏлʏшкөчыгышкан. Анынөмʏрʏнʏнакыркыкʏндөрʏинтригалармененөткөн . Анынбаласы  Салим  ар  дайыматасынакаршы кутум  уюштуруп   турган.1605-жылы Акбар  өлʏп , баласы  Салим Жахангирдегенатменентактыныээлеген .                                                                                                                                                          Абу-л-Фазл Аллами. Акбар-наме .Акбар // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) — СПб., 1890—1907.