Кыргыз киносу

250pxКыргыз кереметиТасмалар: 
1.Ысык-Көлдүн кызгалдактары
2. Биринчи мугалим
3. Уркуя 
4. Саманчынын жолу

1941-жылдын 17-ноябры кыргыз киносунун жаралган күнү деп эсептелет. Бул күнү Совет элдик комитети “Фрунзе шаарында кинохроникалык студия курулсун” деген буйрук чыгарган. Кыргыз киносунун тарыхы 1942-ж. түзүлгөн көркөм, документалдык жана анимациялык тасмаларды өндүрүүчү "Кыргызфильм" киностудиясы менен тыгыз байланышкан. 1955-ж.- «Кыргызфильм» улуттук киностудиясынын базасында "Мосфильм" киностудиясынын режиссёру В.Пронин «Салтанат» көркөм фильмин тарткан. 1964-ж. «Кыргызфильм» киностудиясынын өз режиссеру М. Убукеев кыргыз киносундагы алгачкы кинотасма болуп эсептелген "Тайгак кечүү" толук метраждуу көркөм фильмин тарткан.

1960—1970-жж.  «Кыргызфильмде» Чыңгыз Айтматовдун көптөгөн чыгармалары экрандаштырылган. Айтматовдун чыгармаларын тасмада чагылдыруудан  Лариса Шепитько («Аптап» («Зной»)), Андрей Кончаловский («Биринчи мугалим» («Первый учитель»)) сыяктуу режиссерлор эмгек таржымалын башташкан. Кийинчерээк бул студияда кыргыздын белгилуу режиссёрлору: Болотбек Шамшиев («Караш-Караш», «Ак-Кеме», «Фудзиямага көтөрүлүү») жана Төлөмүш Океев («Кызыл алма», «Ак илбирстин тукуму») эмгектенишкен. 1972-ж.Болот Шамшиев «Ысык-Көлдүн кызгалдактары» аттуу тасмасын жарыкка чыгарган. Бул тасма «истерн» үлгүсүндөгү тасмалардын бири болуп эсептелет.

Киностудиянын тарыхынан

 1916 г. - кинематографта кыргыз элине байланыштуу алгачкы эскерүү.
 1920 г. - Кыргызстандын территориясындагы алгачкы кино тартуулар. Режиссёр А.Терскийдин этнографиялык сюжеттери.
 1923 г. - бийик тоолуу жердеги алгачкы документалдуу сюжеттер. Профессор Н. Корженевскийдин экспедициясы.
 1925 г. - Режиссёр В. Полевойдун «Чёрная смерть» алгачкы маданий фильми.
 1926 г. - Кыргызстандагы алгачкы кино өндүрүү боюнча ири долбоор. Долбоордун автору - М.Рышков.
 1927г.- Кыргызстандын территориясында тартылган алгачкы толук метраждуу көркөм фильм - «Крытый фургон», режиссёру О. Фрелих. Экранга биринчи жолу кыргыз актрисасы А.Тюменбаева чыккан.
 1928 г. - Режиссёр В. Шнейдеровдун алгачкы илимий-экспедициялык «Подножие смерти» фильми.
 1936 г. - Режиссёр Г. Сатарованын «Киргизстан» алгачкы документалдуу тасмасы.
 1937 г. - Режиссёр Ю. Васильчиковдун «Ай-Гуль» аттуу алгачкы балдар окуялуу фильми.
 1937 г. - Фрунзеде «Союзкинохрониканын» Ташкент бөлүмүнүн корпунктунун ачылышы.
 1940 г. - «Советская Киргизия» туруктуу киножурналы.
 1941 г. - алгачкы жолу фильмдерди кыргыз тилине дубляждоо - «Чапаев», «Ленин в Октябре», «Тринадцать».
 1941 г. - Фрунзе кинохроника студиясынын ачылышы.
 1945 г.-  «Манас» эпосу боюнча тартылган алгачкы толук метраждуу көркөм фильм - «Семетей, сын Манаса», режиссёру Г.Раппапорт. Аягына чыккан эмес.

Документалдык тасмалар
Кыргыз киносу документалдык тасмалары менен да өтө таанымал.   Альгимантас Видугирис, атактуу кыргыз документалисти, ошондой Динара Асанова Кыргызстанда гана эмес чет мамлекетте да өз тасмалары менен белгилүү болушкан.
- экрандаштырылган .

 Кыргыз режиссерлору 


Үч белгилүү ири кинорежиссёрлорду (Океев, Шамшиев, Видугирис) «Кыргызфильм» киностудиясынын өркүндөп өскөн убагы - «кыргыз керемети» феномени байланыштырып келет. Ошондой эле, кыргыз киноматографиясына Мелис Убукеев, Геннадий Базаров, Дооронбек Садырбаев,жаш муундардан: Актан Арым Кубатев, Эрнис Абдыжапаров, Нур Эген ж.б. да салымдарын кошкон.

Кыргыз актрисалары
 Белгилүү актёрлор  Аты-жөнү  Ойногон тасмалар Сабира Күмүшалиева«Ак-кеме»,«Уркуя» Таттыбүбү Турсунбаева  «Кызыл алма», «Уркуя»,«Мөөр»  ж.б. Бакен Кыдыкеева  «Саманчынын жолу»,«Муз жүрөк тууралуу уламыш» ж.б.  Дааркүл Күйүкова  «Ак-кеме»,«"Биринчи мугалим"»  Жамал Сейдакматова  «Улан», «Караш-Караш»

Кыргыз актёрлору

 Белгилүү актерлор  Аты-жөнү  Ойногон тасмалар Муратбек Рыскулов«Бакйдын жайыты», «Муз жүрөк тууралуу уламыш» Сүймөнкул Чокморов  «Караш-Караш», «Кызыл алма», «Көк серек» ж.б. Советбек Жумадылов  «Караш-Караш», «Акжолтой», «Акбара менен Ташчайнар» Болотбек Бейшеналиев  «Ак-Мөөр»,«Биринчи мугалим»  Дүйшөнбек Байдөбөтөв  «Ильяс менен Асель», «Каныбек»«»
 Кызыктуу фактылар 
Режиссёрлор көп убакта өз балдарын тасмаларга тартып келишкен. Мисалы, Б.Шамшиев «Ак-кемеде», «Ак-зынданда» сууда аккан ымыркай баланын жана кичинекй баланын ролдорун уулу аткарган. Сүймөнкул Чокморов тасмалардагы бардык кинотрюктарды өзү аткарган. Т.Океевдин «Махабат дастаны» Дүйшөмбү, Дамаск, Хива шаарларында жана Ысык-Көлдүн жээгинде тартылган. 


 Кыргыз кино казынасы 
 Кыргыз кино казынасы Жыл Тасма Режиссеру1955Салтанат (Мосфильм менен бирдикте)1958Муз жүрөк тууралуу уламыш (Мосфильм менен бирдикте)1957Менин жаңылыштыгым1958Алыскы толоордо1959Чолпон-Таңкы жылдыз (Ленфильм менен бирдикте)1960Тянь-Шандын кызы1960Салиманын ыры1960Токтогул1961Ашуу1961Аптап (Зной)Лариса Щепитько1963Космонавттардын көчөсү1964Жоро1964Сыйынуу1964Тайгак кечүү (Трудная переправа)М.Убукеев1965Биринчи мугалимА.Кончаловский1965У каждого своя дорога1966Бакайдын жайыты (Небо нашего детства)Т.Океев1966Эң тилалчаак (Самая послушная)1967Саманчынын жолу (Материнское поле)Г.Базаров1968ЖамиляИрина Поплавская1969Ак-МөөрМ.Убукеев1969Караш-караш (Выстрел на перевале Караш)Б.Шамшиев1969Буктурма (Засада)1969Квартирант1970Бактылуу адамдын жоруктары (Это не беда)1972Ысык-Көлдүн кызгалдактары (Алые маки Иссык-Куля)Б.Шамшиев1972Уркуя (Отко таазим/Поклонись огню)1972КөчөГ.Базаров1973Бурма1973Шаркыратма (Водопад)1973Көк серек (Лютый)Т.Океев1974Ташка баткан элестер (Улыбка на камне)1974Сүйүү жаңырыгы(Эхо любви)Б.Шамшиев1975Ак кеме (Белый пароход)Б.Шамшиев1975Кара-Кийикке жол (Дорога в Кара-Кийик)1975Кызыл алма (Красное яблоко)Т.Океев1976Айсулуунун талаасы (Поле Айсулуу)1977Каныбек1977Катачылык (Ошибка)1977УланТ.Океев1978Квартет1979Анамат1979ПроцессЖали Сооданбек1979Эрте жазда келген турналар (Ранние журавли)Б.Шамшиев1980Жазгы каникулдар (Весенние каникулы)1980Алтын күз (Золотая осень)Т.Океев1981Элеттик роман (Провинциальный роман)М.Убукеев1981Жылмаю (Улыбка)1982Лестница в доме с лифтомА.Камчыбеков1982Устакана (Мастерская)198213-ү небере (Тринадцатый внук)1983Бөрү зындан (Волчья яма)Б.Шамшиев1984Ак илбирстин тукуму (Потомок белого барса)Т.Океев1986Махабат дастаны (Миражи любви)Т.Океев1987Сошлись дорогиА.Сүйүндуков1988Куугунтук (Преследование)Т.Океев1989Акыркы манасчы (Последний манасчы)М.Убукеев1989
  Токтогул.( Кербез. Неистовый беглец)1989
 Ногдаун1990Деңиз бойлоп жорткон ала дөбөт (Пегий пес, бегущий краем моря)Т.Океев1991
  Аномалия1991
  Ботокөз булак .(Буранный полустанок)1991
  Кошокчу1991
  Мен мындай жашагым келбейт.( Я не хочу так больше жить)1993
  Жамиля1995
  Манас Ааламы ( Вселенная Манаса)1998
  Бешкемпир Актан Арым Кубат2001
  МаймылАктан Арым Кубат2002
  Айыл өкмөтүЭрнест Абдыжапаров2003
  Маңкурт2004
  Булут (Облако)2005
  Окуя2006
  Сүт2006
  Чек ара (Граница)2006
  Кышында (Зимой)2006
  Ата2007
  Петрарканы окуу  (Чтение Петрарки)2007
  Боз СалкынЭ.Абдыжапаров     2008
  Белгисиз маршрут (Неизвестный маршрут)   Темир Бирназаров  -2009
  Бешик  -2009
  Уурунун махабатыЭрнест Абдыжапаров

Кошумча маалыматтар
Төлөмүш Океев
Болотбек Шамшиев
Мелис Убукеев
Дооронбек Садырбаев
Шилтемелер

http://www.super.kg/article/?article=3427

 Колдонулган адабияттар 


Категория:Тумар-2011