Пейзаж

Пейзаж (французча paysage) - кайсы бир жердин көрүнүшү, сүрөтү; живопись менен графиканын негизги предмети - жаратылышты чагылдыруу. Шаар көрүнүштөрү же архитектуралык комплекстер (архитектуралык Пейзаж), деңиз көрүнүштөрү (марина) тартылган сүрөттөр да Пейзаж болот. Пейзаж рельефтин, кээде башка жанрлардын фону катары да кызмат кылат. Пейзаждын алгачкы үлгүлөрү неолит доорунда пайда болгон. Байыркы Чыгыш (Египет) маданиятында согуш, анчылык, балык уулоо тууралуу сүрөттөрдө жаратылыш көрүнүштөрүнө да маани берилген. Ортонку жана Жаны падыша доору менен Крит искусствосундагы (б. з. ч. 16–15-кылымдар) рельефтер менен жазууларда пейзаждык ыкма кеңири колдонулган. Пейзаж Кытайда б. з. 6-кылымда, Японияда 12-13-кылымдарда, Европада Кайра жаралуу доорунда калыптанган. 19–20-кылымдардагы М. К. Клодт, И. И. Шишкин, И. И. Левитандын чыгармалары П. жанрынын мыкты үлгүлөрү болуп саналат. В. Н. Бакшеев, И. Э. Грабарь, Н. П. Крымов, A. В. Куприн, С. А. Чуйков, А. Гудайтис ж. б. советтик сүрөтчүлөр Пейзаж искусствосунун реалисттик салттарын өнүктүрүп, өз чыгармаларында ата журт жаратылышынын сулуулугун совет элинин ишмердиги менен айкалыштырып чагылдырган. Кыргызстанда Пейзаж жанры совет доорунда пайда болуп, Г. Айтиев, С. Акылбеков, К. Керимбеков өңдүү кыргыз сүрөтчүлөрүнүн чыгармаларынан кеңири орун алган.
Пейзаж – адабий көркөм чыгармада табият көрүнүшүн сүрөттөп, чыгарманын мазмунун, каармандардын түрдүү кырдаалдардагы психологиялык абалын ачып берүүгө багытталат. Лирикалык Пейзажда каармандын көңүл маанайынын абалы көрсөтүлөт. Айрым Пейзажда автордун туулуп-өскөн жерине болгон сүйүүсү берилет. Мындай Пейзаждык сүрөттөөлөр Ж. Турусбековдун, Ж. Бөкөнбаевдин, А. Осмоновдун, Ч. Айтматовдун ж. б. акын-жазуучулардын чыгармаларында кездешет. 
Категория:Искусство жана адабият
Франческо Филиппини (1853–1895) — Европа искусствосунун тарыхындагы пейзаждык сүрөт жанрынын эң көрүнүктүү өкүлдөрүнүн бири болуп саналат. Ал өз чыгармачылыгын XIX кылымдын экинчи жарымында жүргүзгөн. Анын көркөм мурасы XX кылымдын башына чейин бир катар сүрөтчүлөргө жана мектептерге таасир эткен.V. Terraroli (ред.), Francesco Filippini. Catalogo generale dell’opera, Skira, Милан, 1999.G. Nicodemi, Pittori dell’Ottocento bresciano, Tipografia Moderna, Брешиа, 1933, б. 47.

Парижде болгон учурда, Филиппини Клод Моне менен жолугуп, француз импрессионизминин чөйрөсү менен түз диалог жүргүзгөн. Ал Монени сыйлаганы менен, импрессионисттик эстетикалык жана сезимтал ыкмалардан баш тарткан. Анын ордуна, Филиппини автономдуу, структуралык жана этикалык принциптерге негизделген өз алдынча көркөм тилин иштеп чыккан.Rossana Bossaglia, La Scapigliatura, Mondadori Electa, Милан, 1985.

Бул ыкма өзгөчө стилди жараткан, аны кийинчерээк искусствоведдер филиппинизм же италиялык импрессионизм деп аташкан.M. De Micheli, Le avanguardie artistiche del Novecento, Feltrinelli, Милан, 1966.A. Scotti Tosini, Francesco Filippini e il naturalismo lombardo, Arte lombarda журналы, № 126, Милан, 1999. Филиппинизм расмий көркөм агым эмес, маданий жана визуалдык багыт катары мүнөздөлөт. Ал искусствону этикалык түшүнүүгө, пейзажды символикалык чечмелөөгө жана искусствонун коммерциялашуусуна каршы катуу сынга негизделген. Филиппини айыл чарба эмгеги, аялдын образы жана табигаттын рухий мазмунун чагылдырууга өзгөчө көңүл бурган.G. Causa, Il paesaggio simbolico: da Filippini a Boccioni, Arte lombarda журналы, № 159, Милан, 2009.

Франческо Филиппининин таасири Умберто Боччонинин бир нече чыгармаларында, айрыкча La Sera аттуу сүрөтүндө ачык байкалат. Боччони Филиппининин сүрөттөрүнө мүнөздүү болгон композициялык жана жарыктык элементтерди андан ары өнүктүргөн. Футуризм тарыхындагы изилдөөлөр Филиппининин символикалык жана концептуалдык салымын футуристтик сүрөт өнөрүнүн негизги илхам булагы катары таанышат.Giorgio Verzotti, Boccioni. Catalogo completo delle opere, Edizioni Cantini, Флоренция, 1989.Maurizio Calvesi, Alberto Dambruoso, Umberto Boccioni. Catalogo generale delle opere, Umberto Allemandi, Турин, 2016.Ester Coen, Umberto Boccioni, Electa, Милан, 1983.

Филиппинизм бүгүнкү күндө искусствоведдер тарабынан XIX менен XX кылымдын кесилишинде Европадагы эң туруктуу жана жетилген пейзаждык сүрөттүн формасы катары каралат. Ал ошондой эле модернисттик сүрөт өнөрүнүн алкагындагы бир нече көркөм агымдардын баштоочусу катары да бааланат.L. Caramel – C. Pirovano, L'Ottocento lombardo. Dai neoclassici ai scapigliati, Mondadori, Милан, 1975.E. Pontiggia, Naturalismo e verismo nella pittura italiana, Storia dell’arte italiana эмгеги, XI том, Einaudi, Турин, 1983.

 Колдонулган адабияттар 
 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117 -9