Tuna

Tuna (e'n FSS (C) touna po terweythyow toun) ew teylu a bysk dowr sall a long dhe'n trib Thunnini, isvagas a deylu an Scombridae (an brilly (FSS (C) brithili)). Ema an Thunnini ow comprehendya 15 ehen en 5 kinda. Ema aga myns ow varya en feur, dhort an tuna pellen (hes hirra: 50 cm po 1.6 troos-hes, poster: 1.8 kg po 4 poos) dhe'n tuna rudh (hes hirra: 4.6 m po 15 troos-hes, poster: 684 kg po 1,508 poos) a ell bewa bys dhe 50 bloodh. 

Tunas a ell gwitha temperedh corf uhella ages an dowr a-dro dhodhans. Preydhyer gweythresek ha skav, ema dhe'n tuna corf stremlinys ha thew emesk an puskes scaffa e'n mor bras (derivys dell ell an tuna askel velyn, rag ensampel, neyja tothter bys dhe 75 km/our (47 m/our)). Kevys enjei en dowrow tobm, lebmath enjei peskechys en kenwerthel en efan avel pysk boos. Drefen gorpeskecha, nebes ehednow a dunas, pecara tuna askell las an dhyhow, ew peryllys.

An ger "tuna" a dheu dhort an ger Latin cres Thunnus (dhort an Hen Greka: θύννος, romanheys: thýnnos), en y dro dhort θύνω (thýnō), ow styrya "fistena".

1000px|left|Golinyans skorren (cladogram) tunas

Tacsonomieth
An trib Thunnini ew skorren hag a gomprehend 15 ehen en 5 kinda:
 teylu Scombridae
 trib Thunnini: tunas
 kinda Allothunnus: tunas moon 
 kinda Auxis tunas fregat 
 kinda Euthynnus: tunas bian
 kinda Katsuwonus: tunas labol 
 kinda Thunnus: tunas gwir
 iskinda Thunnus (Thunnus): bagas askell las  
 iskinda Thunnus (Neothunnus): bagas askell velyn 

Ehednow gwir
Thunnus - an bagas askell las  Kernwwek Sowsnek Hanow sciensek Hes hirra Poos moyha Oos moyha Skeusen Gre IUCNTuna gwydn  Albacore tuna  T. alalunga  1.4 m  60.3 kg  9-13 bloodh 200px Bern lyha Tuna askell las an dhyhow  Southern bluefin tuna  T. maccoyii 2.45 m  260 kg  20-40 bloodh 200px PeryllysTuna lagas meur  Bigeye tuna T. obesus 2.5 m  210 kg  5 - 16 bloodh 200px GoliadowTuna askell las an Mor Cosel  Pacific bluefin tuna  T. orientalis  3 m  450 kg  15 - 26 bloodh 200px Ogas dhe wodrosysTuna rudh  Atlantic bluefin tuna  T. thynnus  4.6 m  684 kg  35 - 50 bloodh 200px Bern lyhaNeothunnus - an bagas askell velyn Tuna askell dhu  Blackfin tuna  T. atlanticus  1.1 m  22.4 kg  200px Bern lyhaTuna lost hir  Longtail tuna  T. tonggol  1.45 m  35.9 kg  18 bloodh 200px Nag eus kedhlowTuna askell velyn  Yellowfin tuna  T. albacares  2.4 m  200 kg  5 -9 bloodh 200px Bern lyha
Ehednow erel
Tunas erel  Kernowek Sowsnek Hanow sciensek Hes hirra Poos moyha Oos moyha Skeusen Gre IUCNTuna moon  Slender tuna  Allothunnus fallai  1.05 m  13.7 kg   200px Bern lyha Tuna pellen  Bullet tuna  Auxis rochei  0.5 m  1.8 kg  5 bloodh 200px bern lyhaTuna fregat  Frigate tuna  Auxis thazard   0.65 m  1.7 kg  5 bloodh 200px Bern lyhaTuna brithel  Mackerel tuna  Euthynnus affinis  1 m  13.6 kg  6 bloodh 200px Bern lyhaTuna bian  Little tunny  Euthynnus alletteratus  1.2 m  16.5 kg  10 bloodh 200px Bern lyhaTuna labol du  Black skipjack tuna  Euthynnus lineatus  0.84 m  11.8 kg  200px Bern lyhaTuna labol  Skipjack tuna  Katsuwonus pelamis  1.1 m  34.5 kg  6-12 bloodh Restren: Katsuwonus_pelamis.png Bern lyha
 Peskecha 
Dihaval dhe'n brassa niver a buskes, hag uji dhodhans kig gwydn, liw keher tuna ew gwynnrudh po rudh. An keher a gebmer an liw dhort myoglobin, molekulen kelmi-oksyjen, ascorrys gen tunas en mynsow fest moy ages puskes erel. Drefen bos an goos mar rych en oksyjen, tunas a ell reeei moy a nerthedh dh'aga heher ha neyja uskissa. 

Pysk a bris ew tuna en kenwerthek. Ema an Fondyans Sostenadewder Boos Mor Kesgwlasek (International Seafood Sustainability Foundation) ow kwitha derivansow manylys war studh stockys ollvesek tunas. Herwydh an ISSF, an ehednow posekka rag peskecha ew tuna askell velyn, tuna lagas meur, tuna rudh, tuna gwydn ha tuna labol. 

An cachyans ollvesek a janjyas dhort 300,000 tonnas an vledhen woja Second Gwerryans an Bes dhe 1 milvil tonnas erbydn 1960, ha moy ages 4 milvil tonnas erbydn hedhyw. Ema dhe bris tuna yskydnys en feur drefen an fowt a stockys. Moy ha moy a dunas ew gwithys avel puskes cowel en pyskvaow en Ostrali, an Mor Cres ha Japan.

En venowgh ema tunas ow neyja gen pyffyers ha perderys ew dell wra hebma gweres aga omwitha rag morvleydhes.

 Boos 
Perderys ew yn kebmyn bos kig tuna tabm denti. Erbydn lebmyn, treghow kig tuna ew comprehendys en saladys ha sandys rastellys gen keginoryon gorwaswonnys an pellwolok. En venowgh, dyghtys ew tuna kriv en sandys japanek pecara sushi po sashimi. Meur a dounas ew cavasys en olewow po hyli.

Klass:Actinopterygii