Lyver Rudh Hergest

Hen dhornskrif y’n yeth Kembrek skrifys a-dro dhe 1382-1410, yw Lyver Rudh Hergest (Llyfr Coch Hergest). Onan yw a’n chif pennfentynnyow rag hwedhlow an Mabinogi. Komprehendys yw ynno ynwedh lies testen aral yeth frynk Kembrek kres hag asran bosek a ganow. Restrys yw an ober yn kempen. Ev a gomprehend yeth frynk, prydydhieth, oberyow teythyek, aswiwansow a yethow erel ha treylyansow. 

Y leverir y vos 'an kuntel a dhorskrifow moyha rych yn lien Kembrek an Osow Kres’, ‘’lyverva yn unn lyver’, ha’n ‘posekka a lyvrow an osow kres yn Kembrek a fordh bell, an moyha yn y vynsow ... ha’n tewwa’. 

Dornskrif o Lyver Gwynn Hergest skrifys yn rann gans Lewis Glyn Cothi, mes yn 1810 distruys veu yn tan. 

War dhalleth an 15ves kansvledhen yth esa rann a berghenogeth an darganer Hopcyn ap Tomas a Ynysforgan hag Ynysdawe. Godhvedhys yw y vos rann a’y berghenogeth drefen bos kovadhow ynno a-dro dhodho gans an dasskrifer galwesik  Hywel Fychan ap Hywel Goch a Fuellt, ha possybyl yw rag Hopcyn ap Tomas ab Einion a Ynysforgan yn Cwm Tawe dell veu an dornskrif darbarys. Hywel a wrug pals a ober rag Hopcyn ha komprehendys yw pymp ‘awdl’ (kan) rag Hopcyn y’n lyver rudh hag ober gans Llywelyn Goch ap Meurig Hen, Dafydd y Coed, Madog Dwygraig, Meurig ab Iorwerth hag [Ieuan Llwyd ab y Gargam maga ta. Keffrys ha henna, kevys yw awdl gans Y Proll dh’y vab Tomas ap Hopcyn, skoodyer berdh a vri.

Y teuth an hanow awos y vos kelmys yn ledher rudh, hag y vos keskelmys ha Plas Hergest yn Konteth Henfordh. Y teyth dhe berghenogeth John Vaughan a Dre-tŵr yn 1465, ha wosa henna mos dhe Hergest. Y feu yn perghenogeth an teylu bys dhe dhalleth an 17ves kansvledhen, ytho y hanow. Komendys veu an lyver gans an Revrond Thomas Wilkins dhe Golji Yesu, Resoghen yn 18701. Gwithys yw yn Lyverva Bodley, Pennskol Resoghen a-dhia 1701. Gwrys veu versyon bysysel war kummyas ygow. 

Komprehendyans
Ystorya Dared (Istori Dared)
Historia Regum Brittaniae (Brut Jeffry a Drevenow)
Brut y Tywysogion
Ystorya de Carolo Magno Istori Karl Veur
Delw y Byd Delow an Bys
Chwedlau Saith Ddoethion Rhufain Hwedhlow Seyth Den Fur  a Rom
Breuddwyd Rhonabwy Hunros Rhonabwy
Detholiad o Drioedd Ynys Prydein  Dewis a driow Enys Breten
Pedair Cainc y Mabinogi  Peder rann an Mabinogi
Pwyll Pendefig Dyfed  Pwyll Pensevik Dyved
Branwen ferch Llŷr   Branwen vyrgh Llyr
Manawydan fab Llŷr  Manawydan vab Llyr
Math fab Mathonwy   Math vab Mathonwy
Ystorya Bown o Hamtwn   Istori Bown a Hamtwn
Testunau Meddygon Myddfai   Testennow Medhogyon Myddfai
Amlyn ac Amig   Alyn hag Amig
Testun o un o ramadegau'r beirdd Testen a unn a ramasegow an verdh
Casgliad o ddiharebion Cymraeg   Kuntel a lavarow koth
Testunau gwaith rhai o Feirdd y Tywysogion Testennow ober nebes a Verdh an Devesigyon
Testunau cerddi eraill, gan rai o feirdd y 14eg ganrif  Testennow kanow erel, gans nebes  berdh an 14ves kansvledhen

Dustuni

 "Llyfr Coch Hergest", yn Cydymaith i Lenyddiaeth Cymru, gol. Meic Stephens (Kardydh: Dyllansow Pennskol Kembra, 1998)

Kevrennow a-ves
 Prifysgol Rhydychen:Skeusennow dewisys warlinen a’n lyver
 Mary Jones: Cynnwys, rhannau o’r testun, a rhai cyfieithiadau i’r Saesneg

Klass:Kembrek
Klass:Mythologieth keltek