Ernest Rutherford

Ernest Rutherford, 1a Baron Rutherford a Nelson (30 Est 1871 – 19 October 1937) o godhonydh Mordir Nowydh. Ev a waynyas Pewas Nobel yn Kymygieth yn 1908 rag y ober yn fysegieth sprusek ha rag y dhamkanieth kesweyth atomow.

Rutherford o onan a'n kynsa hwithrer yn fysegieth sprusek, wosa an diskudhans dewynnyans gans fysegydh Frynkek Henri Becquerel yn 1896. Rutherford a dhiskudhas an hanter-bewnans sprusek ha'n teyr rann a dhewynnyans henwys ganso Alpha, Beta ha Gamma. Ev a dhiskudhas ynwedh bos perthyglow alpha an sprusen a Heliom. Y arbrov Geiger–Marsden a ledyas dhe'n taklow godhvedhys genen hedhyw a-dro dhe'n kesweyth atomek.

Yn 1919, Rutherford a wrug an kynsa dasoberyans sprusek kreftek y'n bys may hwrug ev gorra perthyglow alpha gans gas nitrojen dhe wruthyl perthyglow a isotopow oksyjen ha protonow. Hemm o treylva sprusek, chanjya gas nitrojen gas yn gas oksijen.

An elven kymyk rutherfordiom (elven 104) o henwys warlergh y hanow yn 1997.

Klass:Dinethyansow 1871
Klass:Fysegydhyon
Klass:Mernansow 1937
Klass:Pewas Nobel
Klass:Ynkleudhyansow yn Loundres