Dowrgleudh Teyl Tamar

Dowrgleudh forsakyes yn Kernow est yw an Dowrgleudh Teyl Tamar ().

 Istori 
Fondyes a veu'n Kompani Dowrgleudh Teyl Tamar (Tamar Manure Navigation Company) yn 1794.https://web.archive.org/web/20221129054340/http://www.tvia.org.uk/pages/tamarmanurecanal.shtml Y borpos o ystyn gorholya a-bervedh y'n pow gans 30 mildir (48.3 km) a Benn an Gores ogas dhe Dhowrgonna dhe Bons war Damar yn Tredamar North, hemma a vynnsa ystyn hys gorholadow an Tamar a 20.1 mildir (32.3km) dhe 50.1 mildir (68.4 km). Reyth an Governans yn 1796 a asas an oberansow, hag yth esa'n kompani powerhes dhe wellhe ha rewlya gorholya war an Dowr Tamar a Gay Trevorwel yn-bann dhe'n Skathboll, yn Blanchdown ogas dhe Dhowrgonna. A'n le ma y fynsons byldya dowrgleudh. Nyns eth pella es Dowrgonna, ha'n ober a stoppyas yn 1808. Skathow hir bys dhe 30 tonnas a yllas mos yn-rag mar bell avel Pons Nowyth yn Dowrgonna,Booker, F, Industrial Archaeology of the Tamar Valley, (1967) ow tremena'n gores (dhe Benn an Gores) dre dhowrgleudh 500 lath (457.2 meter) dhe'n west a'n avon. Hemma o'n unsel oberans gorfennys y'n ragdres derowel, hag y feu asonwys avel an Dowrgleudh Teyl Tamar. 

An ynpertha a wodeyl, aswonys avel "teyl" dhe bols an drehevyans, ha glow kepar ha'n esperthi a vryckys ha growan a hys an gorhelyans kott ma a waynyas prow rag lies bledhen. An dowrgleudh a Lannstefan dhe Dredamar a veu gorfennys yn 1826 avel rann a ragdres aral, an Dowrgleudh Porth Bud.Otter (1994: 29) Devnydhyas an dowrgleudh dhe brovia glow dhe Asweythva Dowrgonna bys yn 1914.https://historicengland.org.uk/listing/the-list/list-entry/1329331 An Dowrgleudh Teyl Tamar a hedhas oberi yn 1929 ha'n kompani a worfennas yn 1942.http://www.canalroutes.net/Tamar-Manure-Navigation.html

 Deskrifans 
Yth esa gans an dowrgleudh unn lok esa desedhys orth Penn an Gores, neb 200 lath (182.9 meter) kyns Gasweythva Dowrgonna. An lok ma a asas gorholyon dhe sevel a dhowrow lanwes an Tamar dhe nivel an dowr a-ugh dhe'n gores. Y feu gwrys a rowan hag o 70 x 20 tros-hys (21.3 x 6 meter) y vraster. Skeul eghek a dremenas an lok.Cornwall 25-inch (Map). Ordnance Survey. 1906. § XXX.5. An hyns gorholadow a-hys an Tamar ha'n Dowrgleudh Teyl yn-dann rewlyans an kompani o tri mildir (4.8 km) y hys.

 Hedhyw 
Y'n jydh hedhyw forsakyes yw an Dowrgleudh Teyl Tamar, hag ytho y hworfenn gorholyans an Tamar yn-dann an gores. Dyji gwithyas an lok yw chi privedh lemmyn ha kales yw drehedhes an dowrgleudh awos an prysk ha studh an hensi.https://www.theguardian.com/environment/2016/nov/30/tamar-manure-canal-nature-autumn-country-diary Kist an lok a sav hwath ha dowr a fros dresto heb lett, hag yn 2002 ha 2007 yth esa remenans yetys dowr diskerys ha daffar gwynsya hwath gweladow dhe'n soth a'n kist, kepar ha post ankorya horn.https://historicengland.org.uk/listing/the-list/list-entry/1007302 Nyns eus remenans vyth a'n tetys dowr dhe'n north a'n lok. Yma'n dowrgleudh war rol Meyn Kov Koth, Niver 984.

 Gwelewgh ynwedh 
Dowrgleudh
Rol a Dowrgleudhyow yn Kernow
Dowr Tamar
Ranndir Balweyth Tamar

 Pennfentynnyow 

Klass:Dowrgleudhyow yn Kernow
Klass:Tamar