Dowrgleudh Glamour

Dowrgleudh yn Kembra Dyghow o an Dowrgleudh Glamour (Kembrek: Camlas Morgannwg, Sowsnek: Glamorgan Canal) a bonyas a Verther Tydvil dhe Gerdydh ow holya'n Nans Tav. An dowrgleudh a gevas y reyth an senedh yn 1770 hag ev veu ygerys yn 1774 avel an kensa dowrgleudh yn Kembra.

 Fordh 
An dowrgleudh o ogas ha 25 mildir (40 km) hir gans dropp a ogas ha 542 tros-hys (165 m) owth erghi 50 yet-dhowr. Ev eth a-hys amal west an nans bys Navigation (Abercynon y'n jydh hedhyw) le may treusas ev an Dowr Tav dre dhowrbons, wosa henna ev a rabalyasis dhe'n amal est rag meur y fordh dhe Gerdydh. Reyth an Senedh nowyth veu kevys yn 1796 rag may hyllas an dowrgleudh bos ystynnys dres hanter mildir (0.8 km) ow tiwedha gans yet-dhowr mor yn kayys Kerdydh. Hemma veu ygerys yn 1796.

 Oberyans 
skeusennik|An dowrgleudh dhe Nightingales Bush.
Penn-garg an dowrgleudh o horn a-dhwyorth an hwelyow-horn yn Merther Tydvil hag a-hys fordh an dowrgleudh, mes kargow diffrans a-dhyworth negysyow erel a veu karyes keffrys. Hensi-tram ha dowrgleudhyow-maga a junyas hwelyow ha negysyow pella dhe-ves gans an penn-dhowrgleudh.

An dowrgleudh o lesek rag lowr a vledhynnyow, mes hensi-horn a dhalathas owth entra tiredh an dowrgleudh yn 1841, pan ygeras an Hyns-horn Nans Tav dhe Verther. An dowrgleudh a besyas dhe oberi rag 20 oy a vledhynnyow, mes y'n 1870ow an hwelyow-horn a dhalathas ow tegea. 

Yn 1885 an Markess a Bute a brenas an dowrgleudh ha gul nebes gwellheansow dhodho yn Kerdydh, mes bys 1886 yth esa hwegh kompani hyns-horn ow servya Merther.

 Deklinyans ha Degeans 
War an 6ves mis Kepardhu 1898 an dowrgleudh yntra Merther hag Abercynon veu deges rag gwitha an wig a Aberfan awos yth esa an peuns 4 mildir (6.4 km) dhe Aberfan owth omsedhi meur ras a'n balweyth-glo y'n arenebedh.

Yet-dhowr nowyth (niver 51) veu drehevys yn Kerdydh wosa 1888 avel rann gwellheansow an Markess. Traffik war remenant an dowrgleudh a besyas dhe dheklinya hag yn 1915 torrva a hwarva dhe Gilvenydh (Cilfynydd) na veu ewnhes. Frosva brennek veu byldyes rag may hallosegi an dowr a-dhyworth an dowrgleudh-maga Ele Deg dhe dhrehedhes remenant and dowrgleudh. Torrva aral a hwarva ogas dhe Wovergarow (Nantgarw) yn mis Me 1942 na veu ewnhes.

Korforeth Kerdydh a brenas an dowrgleudh yn 1943 rag £44,000 ha war kalan mis Genver 1944 i a dheklaryas an dowrgleudh deges, meur a'n negys a stoppsa yn 1942. Ny dhegeas an mildir fine a-ugh dhe'n yet-dhowr mor hag ev ow pos devnydhyes gans gwikoryon tewes.

Yn mis Kepardhu 1951, skath-drejya ethen, henwys Cathrine Ethel, a grashyas gans an yetys a-ji an yet-dhowr. I a dhiskaras hag oll an dowr y'n rann unn mildir (1.6 km) a wakhas y'n heyl. Ny veu an yetys bythkweth ewnhes, ha'n dowrgleudh a dhegeas a-dhesempis.

 Y'n jydh hedhyw 
skeusennik|An Dowrgleudh Glamour ogas dhe Tongwynlais.
Nyns eus lower a remenans an dowrgleudh y'n jydh hedhyw, ogas ha hanter anodho yw gorherys gans an A470 fordh yntra Kerdydh ha Merther Tydvil, esa drehevys y'n 1970ow. Meur a'n Lergh Tav a hol fordh an dowrgleudh ynter Abercynon ha Merther Tydvil. Rann anodho a-dhyworth Tongwynlais dhe Hwel Plat-Sten Melingriffith re beu gwithys avel gwithva natur.

Yma nebes a bonsyow ha yetys-dowr na veu distruys hag yma treghow kott gans dowr dhe Nightingales Bush ha dhe Yetys-dowr 31 ha 32 yn Pons-an-Pridh, yma towlow dhe witha an dowrgleudh omma. Trosbons der an dowrgleudh ogas dhe Gastell Kerdydh yw devnydhyes avel kowfordh rag kerdhoryon.

 Gweller ynwedh 
 Dowrgleudhyow yn Breten Veur
 Dowrgleudhyow yn Kembra

Klass:Dowrgleudhyow yn Kembra