Karrek danek

Karrek danek yw onan a deyr eghen a garrek, an re erel yw karrek wodhosek ha karrek dreusfurvek. 
skeusennik|upright=1.3|right|An chyf eghennow a omherdhyansow: 
1. Lakkolith
2. Dik byghan
3. Batholith
4. Dik
5. Astell
6. Pibell
7. Lopolith
Furvyes yw karrygi tanek dhyworth magma teudh. Gwrys yw an magma linyel drefen tommder a ji mantel an Nor. 

Pan dheu magna yn-mes dhe arenep an Nor, gelwys yw lava. Lava a yeynha dhe furvya karrygi kepar ha tuff ha basalt. An re ma yw karrygi loskvenydhyek. Karrygi ploutonek yw gwrys pan yeynha an magma yn lent dhe furvya karrygi yn-dann an arenep. Men growan yw ensampel. 

 Styr dororiethel 
An ughella 16 km (10 mildir) a grestennen an Nor yw komposys a a-dro dhe 95% karrygi tanek gans gorher tanow a garrygi godhosek ha treusfurvek.

Karrygi tanek yw posek yn dororiethel drefen:

 y hyllir rekna aga oos dhyworth dedhya radyometrek. Hemm a re kedhow a-dro dhe dedhya gweliow dororiethel ogas nag yw tanek;
 tipek yw aga gnasow a gerghynnedh tektonek komparek;
 treweythyow i a'n jeves godhesow monyow posek: rag ensampel tongsten, sten, hag uraniom yw kevys gans men growan ha diorit, mes monyow kromiom ha platinom yw kevys ogas dhe gabbro.
400px|right|Klassa karrygi tanek herwydh aga homposyans

 Diw eghen 
Karrek danek a hwer yn diw fordh.  
Karrek danek furvyes a vagma a yeynhas yn lent a ji an Nor yw gelwys ploutonek po omherdhyansus.  Ensamplow a eghennow karrygi tanek ploutonek yw gabbro, diorit, ha men growan. An golinyans a dhiskwedh tylleryow dyffrans le may hwra karrygi ploutonek furvya.
Karrek danek gwrys a lava a galesha war arenep an Nor yw gelwys karrygi esherdhyek po loskvenydhyek. Ensamplow yw basalt, andesit, rhyolit, tuff, obsidian, ha men pumys.

Magma yw gwrys a atomow ha molekulow a vonyow teudhys. Pan yeynha magna an taomow ha molekulow a dhasorden dhe furya gwrysow monyow. Karrek a furv pan wra gwrysow tevi warbarth. Kanndir (quartz) yw onan a'n chyf monyow askorrys gans ober tanek. Gwrys yw a silika (SiO2), an molekulen voyha kemmyn yn monyow tanek. 

 Monyow 
An brassa rann a'n monyow a wra karrygi tank yw a'n eghennow ma:
Olivin
Pyroksen
Amfibol
Mika
Gwrysven
Kanndir
Oksidow

 Komposyans kymygiethel 
Y hyllir klassa karrygi tanek herwydh aga hymygieth. An chyf eghennow yw:
Mafik: moon silikat po karrek danek rych yn magnesiom ha horn.
Felsik: monyow silikat, magma ha karrygi tanek rych y'n elvennow skaffa kepar ha silikon, oksyjen, aluminiom, sodiom, ha potassiom.

An hwegh moon kynsa y'n rol yw silikatow. Oksidow yw gwrys a oksid horn dre vras.

Klass:Dororieth