Hyns-horn Ffestiniog

An Hyns-horn Ffestiniog (Kembrek: Rheilffordd Ffestiniog, Sowsnek: Ffestiniog Railway po Festiniog Railway) yw hyns-horn kledhrennow kul yn Gwynedd, Kembra. A-dro dhe 13½ mildir (21.7 km) yw an hyns-horn a jun an porth dhe Borthmadok dhe'n dre valweyth legh a Vlaenau Ffestiniog. Tennvos havysi gerys-da yw an hyns-horn y'n jydh hedhyw.
An hyns-horn geyj 1' 11½" (597 mm) veu bylydyes y'n gansvledhen 19ves dhe garya legh a-dhyworth an mengleudhyow ha balyow yn Blaenau Ffestiniog dhe'n gorholyon yn Porthmadok dhe vos esperthys.

 Istori 

 Oberans margh ha gravedh 
Fondyes veu an kompani hyns-horn war 23ves Mis Me 1832 gans Reyth a Senedh ha kompani hyns-horn kottha an bys eus owth oberi hwath hedhyw yw an Hyns-Horn Ffestiniog (nyns yw an hyns-horn kottha eus owth oberi, an Hyns-horn Middleton yw henna). Byldyes veu an hyns-horn yntra 1833 ha 1836 rag oberans margh ha gravedh; mergh a dennsa'n kertigow gwag dhe benn an hyns-horn ha'n kertigow leun a rolsa delergh yn-nans gans nell a ravedh. Trenow yn-nans a gemersa a-dro dhe unn our ha 30 mynysen ha trenow yn-bann a gemersa a-dro dhe hwegh our.

 Oberans ethen ha gravedh. 
Y'n 1850ow y hwrug mos ha bos kler bos an hyns-horn ow hedhes y dhalhuster mogha pan esa'n mengleudhyow yn Blaenau Ffestiniog owth askorra moy ha moy legh. Yn 1860 an kompani a dhallathas ow hwistra an possybylta a dhevnydhya jynnow-ethen dhe weres moghhe dalhuster karyans an hyns-horn. Bys dhe'n termyn ma nyns esa lower a jynnow-ethen war gledhrennow mar vyghan. Yn 1862 an kompani a argemynnas rag gwrioryon dhe wul kensa jynnow an hyns-horn. Yn mis Hwevror 1863 George England and Co. veu dewisys dhe vyldya kensa jynnow an hyns-horn.

An kensa jynn dhe vos delivrys dhe Borthmadok o Mountaineer war an 18ves a vis Gortheren 1863. An nessa jynn, The Princess, veu delivrys nebes dydhyow diwettha. An jynnow-ethen 0-4-0 ma a allosegas trenow legh hirra dhe vos overys ha'n komendyans sodhogel a drenow trethysi yn 1865. Kensa jynn-Fairlie-dewblek an hyns-horn veu komendyes yn 1869; an jynnow ma res eth ha beu arwodh ikonek an hyns-horn yn bledhynnyow a-dhiwedhes. 
Trenow yn-nans veu hwath oberys gans gravedh, mes peryllus o dhe asa trenow trethysi dhe rolya heb jynn, ytho y feu trenow legh oberys gans gravedh yn-unnik ha pub tren aral veu oberys gans jynn; trenow legh veu oberys gans gravedh bys dhe dhiwedh trenow trethysi yn 1939.

Yn 1872 an Hyns-horn Ffestiniog a gomendyas an kensa kochow-bogi yn Breten, kochow 15 ha 16; hwath yn oberans yw an re ma hedhyw. Fronnow gwakter veu komendyes yn 1893. Sinelyes o an hyns-horn kowal gans pelldresen dredan hag oberans lath ha tokyn. Lath dren dredan veu komendyes yn 1912 ha devnydhyes yns y'n jydh hedhyw.

 Deklinyans a legh 
Y'n 1920ow yth esa'n demond rag legh ow teklinya hag avel sewyans an hyns-horn a wrug godhav deklinyans yn traffik. Yn 1923 junyes o an Hyns-horn Ffestiniog gans an Hyns-horn Ugheldir Kembra dhe weres kenertha tomyaseth war an dhew hyns-horn. An Hyns-horn Ugheldir Kembra eth bankskwatthyes yn 1933 ha degea yn 1937.

An Hyns-horn Ffestiniog a besyas owth oberi y drenow legh ha gwesyon hwel war dhydhyow y'n seythyn ha trenow tomyaseth y'n hav. Oberansow trethysi normal a hedhas war an 15ves a vis Gwynngala 1939. An oberans gwesyow hwel a oberas war dhydh Sadorn an 16ves Mis Gwynngala 1939. Yth esa tri thren legh pub seythyn bys kalan Mis Est 1946. Rann an hyns-horn dhyworth Duffws dhe arth y'n north west yn Blaenau Ffestiniog o gobrenys dhe'n mengleudhyow yn mis Hedra 1946.

Forsakyes o an hyns-horn awos nyns esa mona dhe'n kompani dhe amendya an Akt a Senedh dhe removya an lergh hag erel. An hyns-horn eth ha veu overdevys hag andhevnydhyadow.

 Gwithans 
Enthusyast hyns-horn, Alan Pegler, o nesys gans kothmans dhe brena an hyns-horn ha dhe glerya y gendon ha galosegi y brena. War an 24ves Mis Methevin 1954, Pegler ha'n bodhogyon a wrug kavos maystri a'n hyns-horn. Pegler a wrug ri an hyns-horn dhe'n Ffestiniog Railway Trust a berghenn hag oberi an hyns-horn hwath hedhyw.

Dhyworth 1954 an bodhogyon a eylygeris an hyns-horn yn rannow. An kensa tren trethysi a oberas yntra Porthmadok ha Boston Lodge war 23ves Mis Gortheren 1955. An oberans trethysi o ystynys dhe Vinffordd war 19ves Mis Me 1956, dhe Benrhyn war 5ves Mis Methevin 1957 ha dhe Dan-y-Bwlch war 5ves Mis Ebrel 1958. An hyns-horn dhe Dduallt a ygeris war 6ves Ebrel 1968.

 Erryans Lynn Strasow 
Yn 1954 byldyans an Rester Dowrdredan Ffestiniog a dhalathas. Hemm a gomprehendyas gwrians an lynn Tanygrisiau a livas rann an hyns-horn dh'y benn north. Yntra 1965 ha 1978, byldyes o an Erryans Hyns-horn Ffestiniog, erryans 2½ mildir (4 km) an hyns-horn yntra Dduallt ha Tanygrisiau. Byldyes gans bodhogyon o rann mogha an eryans. Dh'y benn soth yw an Troyll Dduallt.

Kowfordh Voelwyn nowydh o byldyes gans ynjynoryon balweyth sten kernowek gans bagas byghan a arvethesigyon. 310 lath (280 m) yw an gowfordh nowydh. An hyns-horn a eyljun an hyns koth dhe Danygrisiau.

 Project Blaenau 
Wosa ow korfenna an hyns nowydh dhe Danygrisiau, yth esa 1½ mildir (2.4 km) yn-unnik kyn ow trehedhes Blaenau Ffestiniog. An hyns-horn a eylygeris dhe Vlaenau Ffestiniog war 25 Mis Me 1982 dhe'n gorsav nowydh yn Blaenau Ffestiniog a gevrenn gans trenow dhyworth Llandudno. 

 Lokomotyvyow Disel an Hyns-horn Ffestiniog 

HanowImajEghenByldyesByldyorMerkyansowMary Ann4wd1917Motor RailAn kensa jynn dhe oberi war an hyns-horn gwithys yn 1954. Bydlyes rag  Kensa Bell an Bys; prenys gans an Hyns-horn Ffestiniog yn 1923.Moelwyn150px2-4-0d1918Kompani BaldwinJynn aral Kensa Bell an Bys, prenys gans an hyns-horn yn 1925.Upnor Castle150px4wd1954F.C. HibberdByldyes rag an Hyns-horn Chattenden hag Upnor. Ev a ober war an Hyns-horn Ugheldir Kembra.Moel Hebog4wd1955Kompani HunsletPrenys yn 1969 ha devnydhyes war trenow mentons.Conway Castle/Castell Conwy150px4wd1958F. C. Hibberd a Chymni cyf.Byldyes rag hyns-horn an lu lestri yn Ernesettle. Prenys yn 1981. Devnydhir war Hyns-Horn Ugheldir Kembra.Ashover4wd1948F. C. Hibberd.Prenys yn 1981.The Lady Diana4wd1957Motor RailPrenys yn 1974.The Colonel4wd1943Motor RailPrenys yn 1982.Criccieth Castle/Castell Criccieth150px0-6-0d1995Boston LodgeDevnydhir war drenow trethysi.Harlech Castle/Castell Harlech150px0-6-0d1983Baguley-DrewryPrenys yn 1988.Harold4wd1979Kompani HunsletPrenys y'n 1990ow.Vale of Ffestiniog150pxB-B]]d1967CH Funkey & Co (Pty) LtdOberas yn Porth Elizabeth, Afrika Dhyhow. Prenys yn 1996. Moel-Y-Gest150px4wd1965Kompani HunsletPrenys yn 2004 ha devnydhir a-derdro Boston Lodge.Busta4 ros.Fairbanks MorseDevnydhyes war an Hyns-horn Ugheldir Kembra y'n 1920ow ha 1930ow.Monster4 ros.Boston LodgeDisel byghan, byldyes gans an hyns-horn.

 Lokomoytvyow Ethenn an Hyns-horn Ffestiniog 

NiverHanowImajAray an RosowByldyesByldyorMerkyansow1Princess (Pennseviges)150px0-4-01863George EnglandDispletyes yn Spooner's kyn ow kavos ewnans afinuster rag penn-bloodh kans ha hanter a ethen an hyns-horn yn 2013.2Prince (Pennsevik)150px0-4-01863George EnglandJynn kottha an hyns-horn a ober.3Mountaineer (Menedhyer)0-4-01863George EnglandDidaklys yn 1879. Nebes a'y dharnow o devnydhyes war an jynnow George England erel.4Palmerston150px0-4-01864George EnglandDehwelys dhe ethen yn 1993 wosa ow pos devnydhyes avel kalter anwayadow yn hwelji Boston Lodge.5Welsh Pony (Hoba Kemrek)150px0-4-01867George EnglandYma'n jynn ow pos dehwelys dhe ethen dhe'n pols-ma.6Little Giant (Kowr Byghan)150px0-4-01867George EnglandSkrappyes yn 1932.7Little Wonder (Marth Byghan)150px0-4-4-01869George EnglandSkrappyes yn 1882. An kensa jynn Fairlie.8James Spooner150px0-4-4-01872Avonside Engine Co.Devnydhyes bys 1931, skrappyes yn 1933.9Taliesin150px0-4-41876/1999Vulcan Foundry/ Boston LodgeEkwal a jynn-Fairlie-unnik, byldyes yn hwelji Boston Lodge yn 1999. Skrappyes o an jynn gwreydhek (Byldyes yn 1876) yn 1935.10Merddin Emrys150px0-4-4-01879Boston LodgeAn Fairlie kottha a ober war an hyns-horn. Eylvyldyes yn 1987/8. 11Livingston Thompson150px0-4-4-01886Boston LodgeTennys a'y ober ha gorrys y'n Gwithti Hyns-horn Kenedhlek yn Evrek. 11Earl of Merioneth (Yurl Merioneth)150px0-4-4-01979Boston LodgeAn kensa jynn-Fairlie-dewblek dhe vos byldyes gans an hyns-horn a-lemmyn.12David Lloyd George150px0-4-4-01992Boston LodgeAn jynn-Fairlie-dewblek diwettha an bys, ha lokomotyv mogha galosek an hyns-horn. -Blanche150px2-4-01893Kompani HunsletOberas war an Hyns-horn Mengleudh Penrhyn avel 0-4-0 y'n dalleth. Prenys gans an Hyns-horn Ffestiniog yn 1963 hag eylvyldyes avel 2-4-0 yn 1972. -Linda150px2-4-01893Kompani HunsletOberas war an Hyns-horn Mengleudh Penrhyn avel 0-4-0 y'n dalleth. Prenas gans an Hyns-horn Ffestiniog yn 1962.  -Mountaineer (Menedhyer)150px2-6-21917ALCOByldyes rag Kensa Bell an Bys hag oberi war an Hyns-tram Pithiviers à Toury yn Pow Frynk. Prenys gans an Hyns-horn Ffestiniog yn 1967. -Britomart150px0-4-01899Kompani HunsletDevnydhir dhe Voston Lodge del yw usys. -Lilla150px0-4-01891Kompani HunsletDevnydhir war trenow arbennek. 14Lyd150px2-6-22010Boston LodgeByldyes yn hwelji Boston Lodge. -Leary      0-4-0   2010   E A Foulds Ltd, ColneByldyes gans bagas a vodhogyon gans kalter vertikal. -   Dahuichang 40-8-01988Hwelji Lokomotyv HarbinByldyes rag hyns-horn yn Beijing. Prenys gans bagas a vodhogyon an Hyns-horn Ffestiniog yn 2006.

Klass:Balweyth
Klass:Hensi-horn yn Kembra