Юсь Х-1

Юсь Х-1 - нималана галактическӧй источник рентген шоныдлӧн Cygnus шонді чукӧрысь. Сійӧс аддзисны 1964 воын суборбитальнӧй лэбзьӧм дырйи да лоӧ рентгеновскӧй излучениелӧн медся югыд источникъясысь ӧтиӧн, сылӧн медся ыджыд поток плотносьтыс 2,3⋅10−23 Вт м−2 Гц−1. Cygnus X-1 лоис сьӧд дырйи кандидатъяслӧн медводдза рентгеновскӧй источникӧн да лоӧ на пӧвстын медся туялан объектъяс лыдын. Сылӧн массаыс тӧдчӧ 14,8 шонді массаӧн. Примитӧм сигналъяслӧн медся этша кадколастыс 1 миллисекунд, та понда сылӧн радиусыс оз вермы лоны 300 км-ысь унджык. Ставӧн примитӧм чайтӧм, мый Cyg X-1 — сьӧд нюр, радиусыс эськӧ 44 километр.

Cygnus X-1 пырӧ массивнӧй бинарнӧй системаӧ, коді меститчӧма Шондісянь матысса 6070 югыд во сайын (кык пӧв ылынджык кандидат сьӧд дырйи система V616 Monoceros дорысь). Сылӧн ӧти компонентыс — сьӧд нюр, кодлӧн массаыс 14,8 шонді гӧгӧр. Системаӧ пырӧ сідзжӧ вежласьысь гӧрд супергигант, пасйӧма HDE 226868, массаыс 19 шонді масса гӧгӧр. Объектъяс 0,2 а ылнаын. д. ӧта-мӧдсяньыс. Супергигантскӧй звезда тӧв сетӧ материал рентген источник гӧгӧр аккреция дисклы. Дисклӧн пытшкӧсса юкӧныс, миллионъясӧн Кельвинӧдз шонтӧм, артмӧдӧ наблюдайтана рентгеновскӧй излучение. Ӧти юкӧнсӧ нуӧны кодзувъяскостса космосӧ дисклы перпендикулярнӧя усьысь кык струя.

Бинарнӧй система вермас пырны Cygnus OB3 кодзув ассоциацияӧ, мый вермас лоны сыӧн, мый Cygnus X-1-лы вит миллион во гӧгӧр да артмӧма 40 шонді массаысь унджык кодзувысь. Звезда бырӧдіс ассьыс унджык материясӧ, ёнджыкасӧ звезда тӧв помысь. Звездаыс кӧ сэсся лои лэдзӧма сверхноваяӧн, лэдзӧмыс, тыдалӧ, лэдзис системаысь кодзув колькъяссӧ. Тайӧ гӧгӧрвоӧдӧ, мый кодзув веськыда сьӧд енэжӧ лэччис.

Cygnus X-1 лоис Стивен Хокинг да Кип Торн костын юмористическӧй ставкалӧн темаӧн 1974 воын. Хокинг ставка пуктіс, мый «Сигнус Х-1» абу сьӧд нюр. Сійӧ гӧгӧрвоис вермӧмсӧ 1990 воын, кор наблюдательнӧй даннӧйяс ёнмӧдісны сылысь эскӧмсӧ, мый системаын эм гравитационнӧй сингулярность. Но 2011 воын Кип Торн казяліс сьӧд нюрлысь эмлунсӧ куим удж йӧзӧдӧм бӧрын, кодъяс помавлісны Cygnus X-1 йылысь описание.