Damad Ferîd Paşa

Damad Ferîd Paşa, bi fermî Damad Mehmed Adîl Ferîd Paşa (; jdb. 1853an - m. 6ê cotmeha 1923an), siyasetmedarekî osmanî bû ku du caran di bin serweriya siltanê dawîn Mehmed Wehideddin de, ji 4ê adara 1919 heta 2ê cotmeha 1919an û ji 5ê nîsana 1920 heta 21ê cotmeha 1920an wek sadrazmê xizmet kir.

Wî pênc kabînet ava kirin û ji ber vê yekê pênc caran wekî sadrazmê dihat hesibandin. Wî bi zewaca xwe ya bi Medîha Siltan, keça siltan Ebdulmecîd I, re nasnavê Damad (zava) wergirt. Bi vê zewacê, ew bû biraziyê siltan Mehmed Wehideddin.

 Jiyan 
Ferîd Paşa di 1853an de li Stembolê jidayikbû, kurê Seyîd Hesen Îzzet Efendî, endamê Şûra Dewletê (Şûrâ-yı Devlet), ku malbata wî ji gundê Potoci yê nêzîkî Taşlıcayê li Montenegroya îro hatibû. Ferîd Paşa di Wezareta Karên Derve ya Osmanî û li balyozxaneyên li Parîs, Berlîn, Sankt Petersburg û Londonê de xebitî. Mîna bavê xwe, di 1884an de bû endamê Şûrâ-yı Devlet û nasnavê wezîrî lê hat dayîn. Dema ku siltan Ebdulhemîd II posta balyozê Londonê ji wî re red kir, ew ji wezîfeya giştî vekişiya û heta 1908an wekî endamê Senatoyê (Heyʾet-i Aʿyān) venegeriya.

Di dema yekem a serokatiya wî de wekî sadrazmê, dagirkirina Îzmîrê ji aliyê leşkerên yewnanî ve û aloziyên piştî wê qewimîn. Wekî cîgirê Yusuf Franko Paşa, ew di heman demê de Wezîrê Karên Derve (Hariciye nazırı) bû. Di 11ê hezîrana 1919an de, Ferîd bi eşkereyî sûcên li dijî kêmneteweya ermeniyan li Împeratoriya Osmanî, ku niha wekî qirkirina ermeniyan têne zanîn, qebûl kir û di dozên sûcên şer de ku wî yekser piştî Şerê Cîhanî yê Yekem dest pê kir, kesên ku berpirsiyarê sereke bûn bi mirinê mehkûm kir. Bi dîtina wî, tenê sûcdar "Talat, Enver û Cemal" û "çend hevkarên duyemîn" bûn. Ne tenê xiristiyan hatin zilmkirin; sê mîlyon Misilman jî terora komîteya Îtihad û Tereqî hîs kirin. Wî bawer kir ku miletê tirk bi tevahî bêguneh bû. "Rizgar"ên ku sûc kiribûn ji bilî Bolşevîkan tiştek din nebûn. Di 30ê îlona 1919an de, ew ji kar hate dûrxistin, lê piştî du hikûmetên kurt-temen di bin serokatiya Elî Riza Paşa û Hûlûsî Selîh Paşa de, siltan neçar ma ku wî ji nû ve tayîn bike û hikûmetek ava bike ku di 5ê nîsana 1920an de dest bi kar kir. Ew hikûmeta wî bû ku Peymana Sevrê di tebaxa 1920an de îmze kir. Damad Ferîd Paşa heta 17ê cotmeha 1920an wek sadrazmê ma û du kabîneyên din ava kirin.

Di dema duyem dema xwe ya wekî sadrazmê de, ew bi kêmanî bi navê xwe berpirsiyarê şandina Mustafa Kemal Paşa (Atatürk) bo Anatolyayê di gulana 1919an de bû, ku ev yek destpêka Şerê Rizgariya Tirkiyeyê bû. Bi îmzekirina Peymana Sevrê, ku şertên pir dijwar li ser welêt ferz dikir, wî nîqaşek germ li ser kesayetiya xwe derxist holê. Wî bi dijminatiya zêdetir a tevgera miletê ya Mustafa Kemal Paşa li Enqereyê û bi hevkariya zêdetir a bi hêzên dagirker re bersiv da vê yekê. Wî Kuva-yi İnzibatiye (Artêşa Xîlafetê) da destpêkirin û piştgirî da serhildanên li dijî hikûmeta neteweperest a li Enqereyê.

Piştî serkeftina hikûmeta Enqereyê li dijî yewnaniyan de, ew di 21ê îlona 1922an de reviya Ewropayê. Dadgeha Serxwebûnê ya Enqereyê ji ber xiyanetê cezayê darvekirinê lê dabû. Ew di 6ê cotmeha 1923an de li Nice, Fransa miriye.

 Çavkanî 

 Girêdanên derve 

Kategorî:Jidayikbûn 1853
Kategorî:Mirin 1923
Kategorî:Paşa
Kategorî:Serokwezîrên Împeratoriya Osmanî