Arktîka

Arktîka yan Arktîda parzemîneke kevnar ê hîpotetîk e ku bi qasî 2,565 milyar sal berê di serdema neoarkeyî de çêbûye. Parzemîn ji kratonên arkeyayî, wekê kratona Sîbîryayî (li gel mertalên Anabar û Aldanê) û kratonên Slave, Wyoming, Superior û Bakurê Atlantîk li Amerîkaya Bakur pêk tê. Navê "Arktîka" ji aliyê erdnasê amerîkî J. J. W. Rogers ve di sala 1996an de hatiye diyarkirin ku ji ber Okyanûsa Arktîkayê bi veqetandina kratonên Amerîkaya Bakur û Sîbîryayê pêk hatiye. Jeologên rûsî yên ku bi îngilîzî dinivîsin, ji sala 1987an vir ve, ji ber ku ev nav lê hatiye kirin, parzemîn wekî "Arktîda" bi nav kirine. Navekî alternatîv kratona Hîperboreyî ye ku ji navê welatê mîtolojîk ê yewnanan Hîperborea tê.

Jeologê rûsî Nîkolay Şatskî (bi inglîzî: Nikolay Shatsky, Nicholas Shatski) (Shatsky 1935) yekem kes bû ku diyar kiriye ku qalikê erdê ya li herêma Arktîkayê qalikên parzemînê ye. Lêbelê Şatskî "fîksîst" (bi inglîzî: fixist) bû û bi xeletî hebûna kevirên metamorfîk ên prekambrî û paleozoyî yên li ser giravên Sîbîryaya Nû, Wrangel û De Long bi kevirên binavbûnî rave kiriye. Ji aliyê din ve yên "drîfter" yan "mobîlîst" (bi inglîzî: drifter, mobilist) bi xeletî pêşniyar kiriye ku Amerîkaya Bakur ji Ewrasyayê veqetiyaye û qadên Arktîkayê li pişt Alaskaya vekişiyayî vebûne.

 Parzemîna prekambrî 
Di ji nû ve avakirina çerxa superparzemînan de, Rogers pêşniyar kiriye ku parzemîna Ur bi qasî sê milyar sal berê çêbûye û Gondwana Rojhilat di serdema proterozoyiya navîn de bi kombûna ber bi Antarktîkaya rojhilat ve ava kiriye ku Arktîka li dora 2,5–2 milyar sal berê ji yekbûna mertalên Kanada û Sîbîrya û Grînlendayê çêbûye û Atlantîka jî li dora du milyar sal berê bi yekbûna kratona rojavayê Afrîkayê û kartona rojhilatê Amerîkaya Başûr çêbûne. Piştre Arktîka bi kombûna Rojhilatê Antarktîkayê û Baltîkayê bi qasî 1,5 mil sal berê mezin bûye û superparzemîna Nena ava kiriye. Li dora 1 milyar sal berê Nena, Ur û Atlantîka li hev ketine ku bi hev re superparzemîna Rodînyayê ava kirine.
 Mîkroparzemîna fanerozoyî 
Pêkhateya jeolojîk a niha ya Herêma Arktîkê encama pêvajoyên tektonîk ên di dema mezozoyî û senozoyî (250 milyon sal berê heta niha) de ye. Dema ku qadên amerasyayî û ewrasyayî çêbûne lê hebûna kompleksên metamorfîk ên precambrî yên ku di salên 1980an de hatine dîtin nîşan dide ku demekê di navbera Lorentya, Baltîka û Sîbîryayê de parzemînekî hebûye.

 Çavkanî 

Kategorî:Dîroka xwezayî ya Asyayê
Kategorî:Parzemînên kevnar