Ehmed Erîfî Paşa

Ehmed Erîfî Paşa (; jdb. 1830an - m. 1895/96) dewletmedar û siyasetmedarekî osmanî. Ew di çend meqaman de wekî wezîr xizmet kir û di 1879an de bû sedrazmê Împeratoriya Osmanî. Erîfî Paşa yek ji piştgirên hewldanên reformê yên Mîdhat Paşa bû, ku dixwest împeratoriyê destûrek bide.

 Jiyan 
Ehmed Erîfî Paşa di 1830an de wekî kurê dîplomat û Wezîrê Karên Derve yê Împeratoriya Osmanî Mehmûd Şekîb Paşa ji dayik bû. Piştî wergirtina perwerdehiya taybet a ziman û zanistên rojhilat û rojava, di 15 saliya xwe de wekî "alîkarê zanistî" kete xizmeta Dîwana Porta Bilind. Di 1847an de ew bi bavê xwe re çû balyozxaneyekê bo Romayê û li wir dixebitî. Piştre ew du salan li Viyanayê wekî balyoz xizmet kir. Piştî vegera xwe bo Konstantînopolîsê, ew di beşên cûda yên Wezareta Karên Derve ya Împeratoriyê de xebitî.

Di 1856an de, ew bi serokê Tenzîmatê, Elî Paşa, re çû Viyanayê wek Sekreterê Yekem ji bo bidawîkirina Şerê Krîmê, û salek şûnda çû Parîsê. Zanîna wî ya bi fransî, ku wî di vê navberê de bi dest xistibû, ji bo tayînkirina wî wek "Wergêrê Yekem" ji bo Porta Bilind li Parîsê girîng bû. Piştre heta 1872an li Dîwanê wek "Wergêrê Yekem" xebitî. Dûr ve wî di Împeratoriya Osmanî de gelek meqamên girîng xizmet kir, li pey hev wek Cîgirê Wezîrê Karûbarên Derve û Sekreterê Dewletê ji bo Rêveberiya Giştî ya Avakirina Topxaneyan, Serokê Odeya Rêveberiyê ya Dadweriyê û Serokê Odeya Sivîl a Dadgeha Îstînafê xebitî. Piştre ew bû balyoz li Viyanayê. Li gorî çavkaniyên osmanî, siltan Ebdulezîz ji bo jêhatîbûna ziman û perwerdehiya Erîfî, qîmet da wî û di 4ê gulana 1873an de dîsa ew wek wergêr ji bo Dîwana xwe tayînkir û çend meh şûnda jî wek Rêvebirê Çapemeniyê. Di 1874an de, Erîfî Paşa cara duyem bû Sekreterê Dewletê li Wezareta Karên Derve û çend meh şûnda, bi pileya wezîr, Wezîrê Karên Derve. Sala din, wî posta xwe winda kir û ji bo demeke kurt bû Wezîrê Hiqûqê. Piştî destpêkirina Krîza Balkanan di 1875an de dîsa wekî balyozê Viyanayê xebitî. Piştî ku wî bi eşkereyî rexne li îxracata siltan Ebdulezîz di rojnameyek Viyanayê de kir, ew ji kar hat dûrxist.

Piştî ku siltan Ebdulhemîd II di 31ê tebaxa 1876an de hat ser desthilatê û di dawiya heman salê de destûra yekem a osmanî hat pejirandin, Erîfî Paşa pêşî bû Cîgirê Serokê Senatoyê (mala jorîn a Meclîsa Osmanî) û di demek kurt de piştî wê jî bû Berpirsê Karûbarên Derve. Di 5ê mijdara 1877an de, ew dîsa bû Balyoz li Parîsê û heta 1879an di vê wezîfeyê de ma.

Di 28ê tîrmeha 1879an de, siltan fermanek derxist ku meqamê sedrazmê betal kir û serokwezîr tayînkir. Erîfî Paşa meqamê nû girt ser xwe, lê di îlona 1879an de dîsa ji kar hate dûrxistin. Küçük Mehmed Seîd Paşa meha din bû sedrazmê nû. Divabû ku Ehmed Erîfî Paşa di 1882an de dîsa bibe balyoz li Viyanayê, lê ev meqam qebûl nekir. Di şûna wê de, ew du caran din bû Serokê Şûraya Dewletê li Konstantînopolîsê (1882, 1885 heta 1891an), carekê Wezîrê Karên Derve (1882–1884an) û di dawiyê de Serokê Lijneya Wezîran (Meclis-i Hass-i Vükela, 1894/95).

 Wêje 
 Thompson Cooper: Erîfî Paşa. Di: Mêrê vê demê. George Routledge & Sons. London 1884 (Online)
 M. Th. Houtsma, A. J. Wensinck, T. W. Arnold: E. J. Brill's First Encyclopaedia of Islam, 1913-1936. Brill Academic Publishers, Vol. I, 1993, ISBN 90-04-09796-1, r. 432
 Christoph Herzog: Ehmed Erîfî Paşa. Di: Kate Fleet, Gudrun Krämer, Denis Matringe, John Nawas, Everett Rowson (Hrsg.): Encyclopaedia of Islam. Brill, 2008

 Çavkanî 

Kategorî:Jidayikbûn 1830
Kategorî:Kesên ji Stembolê
Kategorî:Mirin 1895
Kategorî:Mirin 1896
Kategorî:Paşa
Kategorî:Serokwezîrên Împeratoriya Osmanî