Îyod

Îyod an jî îod elementeke kîmyayî ye ku sembola elementê I ye û hejmara atomî ya elementê 53 ye. Îyod halojena stabîl a herî giran e ku di şert û mercên standard de wekî hişkek nîvbiriqok, nemetalîk e ku di 114 °C ê de dihele û herikiyeke binefşî ya tarî çêdike û di 184 °C ê de dikelije û dibe gazeke binefşî. Ev element di sala 1811ê de ji aliyê kîmyagerê fransî Bernard Courtois ve hate kişvkirin û du sal şûnda ji aliyê Joseph Louis Gay-Lussac ve jî li gorî peyva yewnaniya kevnar Ιώδης, Iodes, ku tê wateya 'binefşî', hatiye binavkirin.

Îyod di gelek astên oksîdasyonê de çêdibe ku di nav wan de îyodîd (I−), îyodat (IO−3) û anyonên perîyodat ên cûrbecûr hene. Wekî girantirîn madeyê mîneral ê bingehîn, îyod ji bo senteza hormonên tîroîdê pêdivî ye. Kêmasiya îyodê bandorê li dora du milyar kesan dike û sedema sereke ya astengiyên rewşenbîrî ye ku dikare pêşî lê were girtin.

Hilberînerên serdest ên îyodê ya îro Şîlî û Japon in. Ji ber hêjmara xwe ya atomî ya bilind û hêsaniya girêdana wê bi pêkhateyên organîk re, îyod wekî materyalek radyokontrast a nejehrîn jî populer bûye. Ji ber taybetmendiya wergirtina wê ji hêla laşê mirov ve, îzotopên radyoaktîv ên îyodê dikarin ji bo dermankirina pençeşêra tîroîdê jî werin bikaranîn. Di heman demê de îyod elementeke ku di hilberîna pîşesaziyê ya asîda asetîk û hinek polîmeran de wekî katalîzator jî tê bikaranîn.

Îyod elementeke girîng e ku di navnîşa dermanên bingehîn ên Rêxistina Tenduristiyê ya Cîhanê de cih girtiye.

 Çavkanî 

Kategorî:Element