Zahhak

Zahhak (Farisî: ضحّاک, bi navê din jî Aži Dahāka an Dahāg) kesayetiya xirabiyê ye di mîtolojiya Îranê de. Ew di Avestayê û kevneşopiya Zerdûştî de wekî kurê Ehrîmenî tê zanîn. Di Şahnameya Firdewsî de, Zahhak kurê serdarekî erebî ye bi navê Merdas.

Zahhak di çîroka mîtolojîk de diktatorekî zalim e ku du mar li ser milên wî şîn bûn û ew her roj du zilaman dikujtin da ku mêjiyên wan bixwin. Li gorî efsaneyê, ji kesên ku ji kuştinê rizgar bûn, Kurd peyda bûn.

 Bingeh û peyv 
Di zimanê Avestayî de, Aži tê wateya "mar" an "ejderha". Dahāka dibe ku ji dahana (şewitandin) an jî dah (deh) were. Di mîtolojiya Farisî de, Dahāka wekî navekî taybet tê bikaranîn.

 Di edebiyata Zerdûştî de 
Di Avestayê de, Aži Dahāka wekî cinawirê herî girîng û dirêj-mêj tê destnîşankirin. Ew wekî cinawirê sê devî, şeş çavî û sê serî tê vegotin. Di çîrokên Avestayî de, Zahhak di qesra nepeydakirî ya Kuuirinta de li welatê Baβri dijiya.

Di Dēnkard de, Zahhak wekî kesê ku hemû guneh û şîretên xerab hene tê gotin - beramberê padîşahê baş Cemşîd. Diyar e ku Zahhak hezar sal padîşahî kir.

 Di Şahnameyê de 
 Zahhak li Îranê 
Li gorî Firdewsî, Zahhak wekî kurê serdarekî bi navê Merdas hate dinyayê. Ji ber eslê wî yê erebî, carinan jê re Zahhak-e Tāzī (Zahhak Teyî) tê gotin.

Ehrîmen pêşî wekî hevalekî xweşdevî û dilşikestî li ber Zahhak xuya bû û gav bi gav wî qanih kir ku bavê xwe bikuje da ku padîşahiya wî werbigire. Piştî kuştina bavê xwe, Zahhak li textê hilkişiya.

Dûv re Ehrîmen xwe wekî aşpêjekî ecêb nîşan da. Piştî ku Zahhak bi xwarinên şahane kêfxweş bû (ku goşt bo cara yekem di nav xwarina mirovan de anî), Zahhak amade bû tiştê ku Ehrîmen bixwaze bide wî. Ehrîmen tenê xwest ku milên Zahhak ramûse. Gava ku kir, du marên reş ji milên Zahhak şîn bûn. Ew nikarin werin jêkirin, ji ber ku marek din li şûna wê şîn dibe.

 Serdestiya Zahhak 
Di vê demê de, Cemşîd pozbilindî kir û mafê xwe yê xwedayî winda kir. Zahhak xwe wekî rizgarker nîşan da bo Îraniyan. Zahhak Cemşîd bi du birin kir û textê wî girt. Di nav koledarên wî de du keçên Cemşîd hebûn: Arnavaz û Şehrînaz.

Her roj, karkerên Zahhak du zilaman digirtin û dikujtin da ku mêjiyên wan marên Zahhak têr bikin. Du zilam, bi navên Armayel û Garmayel, wekî aşpêjên şahane derketin û her roj yek ji du zilaman rizgar dikirin bi şandina wan bo çiyayan, û li şûna mêjiyê mirovî, mêjiyê pezê bi kar anîn. Zilaman rizgarkirî pêşiyên Kurdan in.

 Şoreşa li dijî Zahhak 
Şevekê, Zahhak xewnek dît ku sê şervan êrîşî wî dikin. Şervanê ciwan bi gurza xwe Zahhak xist, ew girêda û ber bi Çiyayê Demavend ve kişand.

Asingerê bi navê Kaweyê Asinker li dijî Zahhak rabû ji ber ku zarokên wî hatin kuştin da ku marên Zahhak têr bikin. Kawa pêşgira xwe ya asingeriyê wekî alaya şoreşê bilind kir - Direfşa Kavyanî. Ew bi Ferîdûn re li çiyayên Alburz ket.

Ferîdûn bi gurzekî bi serê gayî derket şer. Di dawiyê de, Zahhak hate girtin û di şikeftekê de li binê Çiyayê Demavend hate zincîr kirin, li wir ew dê heta dawiya dinyayê bimîne.

 Mîras 
Zahhak di çanda îranî de wekî sembolê zordarî û zilmê tê zanîn. Navê wî hîn jî di protestayen li Îranê de wekî rexneyê tê bikaranîn.

 Her wiha binêrin 
 Mîtolojiya kurd
 Kawayê Hesinkar
 Direfşa Kavyanî
 Ferîdûn
 Şahname
 Çiyayê Demavend

 Çavkanî 
 Firdewsî, Şahname, sedsala 10.
 Boyce, Mary (1975), History of Zoroastrianism, Leiden: Brill.

Kategorî:Efsane
Kategorî:Ejderha
Kategorî:Kesayetiyên Şahnameyê
Kategorî:Mîtolojiya kurd
Kategorî:Mîtolojiya Îranê