Şoreşa Frensî

Şoreşa Frensî (bi frensî: Révolution française) bûyereke siyasî û civakî ya mezin bû ku di navbera salên 1789 û 1799an de li Fransayê pêk hat. Ev şoreş bandoreke kûr li dîroka Ewropayê û cîhanê kir.

 Sedemên şoreşê 
Şoreşa Frensî ji ber çend sedeman derket:
 Krîza aborî: Dewleta Fransî di bin barê deynên giran de bû. Buhayê nan û xwarinê pir bilind bûbû û gel di bin zordariyê de bû.
 Newekheviya civakî: Civaka Fransî li sê çînan dabeş bûbû: rûhaniyan, asilzadeyan û gelê giştî. Baca giran li ser milê çîna sêyem bû.
 Ramanên Ronakbîriyê: Fîlozofên wekî Voltaire, Rousseau û Locke ramanên azadî, wekhevî û mafên mirovan belav kiribûn.

 Bûyerên sereke 

 Girtina Bastîlê (14ê Tîrmeh 1789) 
Di 14ê Tîrmeha 1789an de, elhekê ji welatiyên Parîsê êrîşî girtîgeha Bastîlê kirin. Ev bûyer wekî destpêka Şoreşê tê hesibandin û heta niha wekî roja neteweyî ya Fransayê tê pîrozkirin.

 Danezana Mafên Mirov (1789) 
Di 26ê Tebaxa 1789an de, Meclîsa Neteweyî Danezana Mafên Mirov û Welatî (Déclaration des droits de l'homme et du citoyen) pejirand. Ev belge mafên bingehîn ên azadî, wekhevî û xwedîkirina milkan piştrast kir.

 Komara Yekem (1792) 
Di 22ê Îlona 1792an de, Meclîs monarşiyê betal kir û Komara Fransî ya Yekem hat damezrandin. Padîşah Lûis XVI hat darizandin û di 21ê Çileya 1793an de hat îdamkirin.

 Serdema Tirsê (1793–1794) 
Di bin serokatiya Robespierre de, Komîteya Selametiya Giştî dest bi serdema tirsê kir. Di vê demê de bi hezaran kes bi giyotînê hatin îdamkirin. Ev dem di Tîrmeha 1794an de bi girtin û îdamkirina Robespierre bi xwe re bi dawî bû.

 Hilkişîna Napoléon (1799) 
Di 9ê Mijdara 1799an de, Napoléon Bonaparte bi derbeyekê desthilatdariyê girt û bû Konsulê Yekem ê Fransayê. Bi vê yekê re serdema şoreşê bi dawî hat.

 Encamên şoreşê 
 Hilweşandina sîstema feodal li Fransayê
 Damezrandina prensîbên mafên mirov û wekheviya li ber qanûnê
 Bandor li ser şoreşên li seranserê Ewropa û Amerîkaya Latîn
 Derketina Napoléon Bonaparte û şerên Napoléonî

 Çavkanî 
 French Revolution – Encyclopædia Britannica

 Girêdanên derve 
 Wêneyên Şoreşa Frensî li Wikimedia Commons

Kategorî:Dîroka Fransayê
Kategorî:Sedsala 18an
Kategorî:Şoreş