Komkujiya Mêrdînê

Komkujiya Mêrdînê komkujiyeke ku di 4ê gulana sala 2009an de ji aliyê Mehmet Çelebî ve ku cerdewanekî dewleta tirk bû, di merasîmeke nîşanê ya li gundê Zanqirt a bi ser parêzgeha Mêrdînê ya Bakurê Kurdistanê pêk hatiye ku di encamê de herî kêm 44 kes hatine kuştin. Êrîş bi herî kêmî ve du êrîşkarên rûpoş bi karanîna bombeyên destan û çekên otomatîk pêk hatibû ku rayedaran bawer dikirin ku ew di dijminatiya di navbera du malbatên de beşdar bû. Rûyên qurbaniyan di rewşeke fizîkî de êdî nehatibûn naskirin. Ajansa Reutersê diyar kiriye ku ev êrîş "yek ji êrîşên herî xirab ên di dîroka nûjen a Tirkiye û Bakurê Kurdistanê de ye ku sivîl tê de hatine kuştin û ajansê ragihandiye ku mezinahiya êrîşê miletan şok kiriye.

 Qurbanî 
Berî ku bi bombeyên destan êrîş bikin, mêvanan şahiya nîşanê ber birin jûreyeke mezin ve têne şandin. Li gorî wezîrê karên hundir ê Tirkiyeyê, Beşir Atalay, di êrîşê de herî kêm 45 kes hatin kuştin û şeş kes jî birîndar bûne."Reuters article"  Reuters. Retrieved 4 May 2009 Muxtarê gundê Zanqirtê û deh endamên din ên malbata wî di nav kesên ku di êrîşê de hatin kuştin de bûn. Şeş ji miriyan zarok bûn, 16 jin û 22 kes jî mêr bûn. Cenazeyên din ên ku li cihê bûyerê hatine dîtin, cinazeyê bûkê, Sevgî Çelebî û mêrê wê Hebîb Arı xwîşka wî ya çar salî, Rûken bû. Bavê bûkê, Cemîl Çelebî di komkujiyê de birîndar bûye. Melayê dawetê bi xwe jî di bûyerê de hatiye kuştin."Associated Foreign Press article"  Yahoo. Retrieved 4 May 2009 Hatiye diyar kirin ku du keç bi veşartina di bin cesedên hevalên xwe de sax mane. Malbateke tevahî ku ji du dêûbavên mezin û şeş zarokên ku di dema mirina wan de di navbera sê û diwanzdeh salî de bûn, hatine kuştin. Çend jinên digirîn ambulansên ku 17 cesed hildigirtin, şopandin û birin morga Mêrdînê.

Zilamekî ku biraziyê wî hatiye kuştin, dîmen wekî "tirsnak" bi nav kir û got "hûn nikarin baweriya çavên xwe bikin". Zilamekî din ê tevlî bûyerê bû îdîa kiriye ku qirkirin "piştî ku wan ji bo nimêjê cihê xwe girtin" dest pê kir û teqemenî ji bo perçekirina rûyê qurbaniyan hatine bikaranîn. Mamosteyê dibistanê Sadik Akbulut ligel jina xwe, Bedia Akbulut, beşdarî merasîma nîşanê bû, lê piştî ku ew di wextê xwe de ji bo şahiyê şiyar nebû, sax ma. Bedia îdîa kir ku wan dengê guleyan bihîstiye û mêrê wê çira kêm kiriye.

Nêzîkî du sed mêvan beşdarî merasîma nişandanê bûn. Dema ku derket holê ku di navbera miriyan û kesên ku wan li vê parêzgehê hiştine de dişibin hev, îdiayên dijminatiya malbatî derketin holê. Lêbelê, tê gotin ku ev dijminatî nêzîkî bîst sal berê hatiye çareserkirin. Tê texmînkirin ku zewacê dijminatiya di navbera fraksiyonên ku "bi tundî nerazî" bûn de ji nû ve vekiriye. Ew wekî "tevlîheviyek ji eşîretiyê, evîna çekan û kevneşopiyeke pir xelet" hatiye binavkirin.

Ne diyar e ka bûk û zava gavên pêwîst ji bo zewaca qanûnî temam kirine an na. Her çend hin rapor behsa wan wekî nezewicî dikin jî, yên din behsa wan wekî zewicî dikin.

 Sûcdar 
Piştî bûyerê, di medyaya tirkî de li ser sedem û nasnameya sûcdaran spekulasyon belav bûn. Li gorî îdiayekê, dijminatiyeke demdirêj a malbateke gund hebû. Îdiyayekî pir belavbûyî, sûcdarkirina cerdevanên tirkî ne, hêzeke milîs a veşartî ku di sala 1984an de ji bo alîkariya leşkerên hikûmetê di şerên li dijî Partiya Karkerên Kurdistanê de hatiye damezrandin. Gelek îhtîmal hene ku ev êrîş li dijî nêrîna siyasî yê malbatê bû. Kesên ku êrîş pêk anîne, maskekî li xwe kiribûn.

Piştî êrîşê, tawanbar reviyan ber bi sinorê Rojavaya Kurdistanê yê nêzîk ve, ji ber ku bahozeke qûmê li herêmê dijwartir bû. Heta 5ê gulanê, heşt sûcdarên ku bi çekan hatibûn girtin hebûn û navê wan nehatiye eşkerekirin."Suspects Detained"  Yahoo. Retrieved 5 May 2009

Piştî bûyerê leşkerên tirkî rêyên ku diçûnê gund asteng kirin û qedexe bû ku rojnamevan bikevin hundir. Herwiha xizmetguzariya elektrîkê û gihîştina telefonê jî hat qutkirin.

Paşê, cerdewan Mehmet Çelebî qetlîam li xwe mikur hat. Biryarek ku cezayê 44 caran cezayê hepsa heta hetayê li Mehmet Çelebi û 3 bersûcên din pesend dike, di sibata 2012an de hat dayîn.

 Rehabîlîtasyona zarokên sêwiyên mayî 
Hikûmet û rêxistinên sivîl di hezîrana 2009an de ji bo zarokên sêwî mayî bernameyeke rehabîlîtasyonê bi şêweya terapiya pîşeyî dan destpêkirin, bi armanca ku êşa wan kêm bikin û bîranînên komkujiyê ji bîr bikin. Jimnastê neteweyî Nuri Batır navendeke werzîşê li gund ava kiriye da ku dersên jimnastîk, atletîzm û melevaniyê bide. Sponsorên sereke yên projeyê Wezareta Çand û Tûrîzmê û Koleja Rojhilata Navîn a li Amedê bûn.

Ji 62 sêwiyan 35 kes beşdarî dersên werzîşê bûn. Piştî tenê hefteyek perwerdeyê, zarok beşdarî pêşbirkek werzîşê li Êlihê bûn û di nav 15 tîman de cîhê heftemîn bi dest xistin.

Bîst û yek zarok ji bo pêşkêşkirina pêşandanekê li ser sehneyên neteweyî û navneteweyî hatin amadekirin. Van şiyanên xwe pêşî di pîrozbahiyên Roja Serkeftinê de di 30ê tebaxê de li Mêrdînê nîşan dan. Pêşandana wan a bi navê "Kulîlkên Aştiyê yên Gundê Bilge" paşê li vekirina dibistanan li Mêrdîn, Amed û Enqereyê pêk hat. Pêşandanek bi navê "Pêşandanên Aştiyê" ji bo pêşkêşkirina li welatên cîran ên wekî Qibris, Bakurê Qibrisê, Azerbaycan, Herêma Kurdistanê, Filistîn û Libnanê hat amadekirin.

Keçeke diwanzdeh salî ku hem dê û hem jî bavê xwe di tundûtûjiyê de winda kiribû, got ku çalakiyên werzîşî alîkariya wê kirine ku bûyerê ji bîr bike. Wê berdewam kir ku pêşkêşkirina pêşandanên ji bo zarokên welatên din dê ji bo wê herî balkêş be ji ber ku "Ez êdî naxwazim bibînim ku zarok dê û bavên xwe winda dikin," û got "Ez aştî û biratiyê dixwazim."

 Binerê 

 Tawanên şer ên Tirkiyeyê li dijî kurdan

 Çavkanî 

Kategorî:Dijkurdîtî
Kategorî:Komkujiyên li dijî kurdan
Kategorî:Komkujiyên li dijî sivîlan