Elîşan Beg

Elîşan Beg (jdb. ? - m. 1933an) di destpêka sedsala 20an de serokê eşîra kurd yê navdar a konfederasyona qoçgirî bû û di dema Şerê Rizgariya Tirkiyeyê de yek ji kesayetên sereke yên li pişt serhildana Qoçgiriyê ya salên 1920 û 1921ê de li dijî hikumeta Enqereyê bû. Serokatiya wî ya siyasî û leşkerî wî dike yek ji kesayetên kurd ên herî bi bandor ên serhildana Qoçgiriyê ku li kêleka birayê wî Heyder Beg û rewşenbîr Elîşêr Efendî hebû.

 Jiyana destpêkê 
Ji ber kêmbûna çavkaniyên arşîv û biyografîk, di derbarê jiyana wî ya destpêkê ya Alişan Beg de kêm tişt têne zanin. Dîroka jidayikbûna wî ji aliyê akademîk ve nayê zanin. Di belgenameyan tê behskirin ku ew li Gercanê jidayikbûye. Ew di dawiya serdema osmanî de wek otorîteyek girîng a herêmî derket holê ku hem wek serokê eşîrê û hem jî wek kesayetiyek siyasî ya çalak li herêmê hatiye nas kirin.

 Serhildana Qoçgiriyê (1921-22) 

Di dawiya Şerê Cîhanî yê Yekem de, eşîrên Qoçgirî di nav komên kurd ên herî seferber ên siyasî yê li Kurdistanê bûn. Her ku piştî sozên xweseriya kurdan di Peymana Sevrê (1920) de alozî belav dibû, serokatiya Qoçgirî van pêşketinan wekî bingehên qanûnî ji bo daxwaza xwerêveberiyê şîrove kiribûn. Di vê çarçoveyê de, Elîşan Beg bûye yek ji rêxistvanên payebilind ên tevgera neteweperwer a Qoçgirî.

Di dawiya sala 1920an de, Elîşan Beg û serokên eşîrên din daxwazên xwe ji Enqere re dişînin û daxwaza pêkanîna xweseriya kurdan dikin ku di Peymana Sevrê de jî hatibû diyarkirin. Dema ku ev daxwaz hatin redkirin, eşîrên qoçgirî hêzên xwe yên çekdar seferber dikin. Raporên hevdem û lêkolînên paşê bi berdewamî Elîşan Beg wekî yek ji serokên sereke yên leşkerî yên serhildanê destnîşan dikin ku bi Elîşêr Efendî re di nav hevrêzî de bû ku daxuyaniyên siyasî nivîsandiye û wekî berdevkê îdeolojîk tevgeriyaye.

Di qonaxên destpêkê yên serhildanê de, hêzên Qoçgiriyê çend xalên stratejîk bi dest xistine û desthilatdariya xwemalî li ser herêmeke çiyayî ya fireh ê li bakurê Sêwasê ava kirine. Meqamê Elîşan Beg wekî serokê navçeyê avantajên mantiqî û şiyana seferberkirina hejmareke mezin ji şervanên ji eşîrên girêdayî dida wî. Lêbelê piştî ku Enqerê fermana tepeserkirineke berfireh ê bi serokatiya Topal Osman û yekîneyên din ên nerêkûpêk dide, tevger bê piştgiriya derve bû û bi hêzeke leşkerî ya pir mezintir re rûbirû dimîne.

Heta bihara sala 1921ê, artêşa nîjadperestên tirk serhildanê bi hêzeke pir zêde tepeser kiribû. Gelek gundên Qoçgiriyê hatin şewitandin û hovîtîyên girîng ên li dijî sivîlan di tomarên hem kurdî û hem jî tomarên biyanî de hatine tomar kirin. Piştî hilweşîna kelehên serhildanê, Elîşan Beg ji alîyê hêzên hikumetê ve hatibû dîlgirtin.

 Mirin 
Piştî tepeserkirina serhildanê, Elîşan Beg rastî zilmeke siyasî ya demdirêj hatiye. Her çend hinek rêber piştî serhildanê hatine bidarvekirin jî, piraniya wan ku di nav de Elîşan Beg jî hatin radestê hikûmeta tirk dibin. Elîşan Beg di dawiya salên 1920an de di bin çavdêriya dewletê de dimîne. Li gorî vegotinên akademîk ên berdest, ew di sala 1933an de li Qoçgîrê jiyana xwe jidest dide.

 Binerê 

 Xoybûn

 Çavkanî 

Kategorî:Kesên ji Erzîrganê
Kategorî:Kurdên sedsala 19an
Kategorî:Kurdên sedsala 20an
Kategorî:Kurdên Împeratoriya Osmanî
Kategorî:Mirin 1933
Kategorî:Serhildana Qoçgiriyê