Seyit Riza

Seyit Riza (zazaki: Sey Riza, kurmanci: Seyid Riza; 1863 - 15 Mijdara 1937) seroke esira Hesenanan u rehbereke dini ye Alewi buu. Ew li herema Dersime di Kurdistana Bakure de ji dayik bu. Ew wek seroke Soresa Dersime ya 1937-1938an te naskirin u ji aliye dewleta Tirkiyeye ve hate idamkirin.

 Jiyana Pesin 
Seyit Riza di sala 1863an de li gunde Lirtik (Derearik) li navceya Dersime ji dayik bu. Bave wi Seyid Ibrahim ji esira Hesenanan buu. Malbata wi ji silsileke dini ya Alewi buu u ew di nav Kurden Alewi de xwedi prestijeke mezin buu.

Di dema Sersala Yekem a Cihane de, Seyit Riza bi hezen Osmani re li dijî Rus u dagirkeran saf girt. Di sala 1915an de, dema dewleta Osmani ji wi xwest ku Ermeniyên li herêmê radest bike ji bo sirgûnkirinê, Seyit Riza ev daxwaz red kir û gelek Ermeniyan li Dersîmê starî kir.

 Soreş 
Di salên 1934-1935an de, hikûmeta Tirkiyeyê qanûnên nû derxistin ku armanca wan asîmîlasyona Kurdan bû. "Qanûna Tunceli" ya 1935an, navê Dersîmê guhert û herêm di bin desthilatdariya leşkerî de da. Seyit Riza li dijî van siyasetên zordariyê derket.

Di Newrozê 1937an de, Seyit Riza bang li serhildanê kir. Hêzên Tirk êrişî herêmê kirin. Artêşa Tirk bombebaran kir û jehr bikar anî. Di vê kampanyayê de nêzîkî 13,000 kes hatin kuştin.

 Girtin û Îdam 
Di 10ê Îlona 1937an de, Seyit Riza li ser rê ji bo danûstandinên aştiyê hate girtin. General Alpdoğan wî bi derewan gazî kiribû ku Atatûrk li Erzincanê li benda wî ye. Dema ku Seyit Riza çû, ew ligel kurê xwe û 72 hevalên xwe hate binçav kirin.

Dadgeheke taybetî li Elazîxê dadgehî kir. Di 15ê Mijdara 1937an de, Seyit Riza ligel kurê xwe Resik Hûseyn (16 salî), Aliye Mirzî Silî, Hesenê Îvaîmê Qıjî, Hesen Axa, Findik Axa, û Uşenê Seydi hate îdamkirin.

Beriya îdamkirinê, Seyit Riza got: «Piştî ku qanûna Dersîmê derket, min baş fêhm kir ku em çi bikin jî, ew ê ne bes be ku we rawestîne. Ji ber ku plana we ya rastîn ew bû ku Dersîmê bi tevahî hilweşînin. Ez ji tiştekî ku min kiriye poşman nabim. Ez naxwazim bêm efûkirin.»

 Mîras 
Seyit Riza di bîra Kurdan de wek semboleke berxwedanê dimîne. Ew ji bo parastina nasname û mafên gelê xwe şer kir. Îro jî ew di nav Kurdan de tê bîranîn û wek qehremanekî neteweyî tê hesibandin.

 Çavkani 
 Wikipedia: Seyid Riza
 ANF: 86 years ago, the execution of Seyit Riza

Kategorî:Di 1863an de çêbûn
Kategorî:Di 1937an de mirine
Kategorî:Girtiyên siyasî
Kategorî:Kurden Tirkiyeyê
Kategorî:Siyasetmedarên kurd