Erdheja Agiriyê 1840

Erdheja Agiriyê erdhejeke bi hêz bû ku di 2ê tîrmeha sala 1840î de li gorî dema herêmî saet 16:00 de çêbûye ku navenda erdhejê li nêzîkî çiyayê Agirî bû. Berî ku erdhej pêk were li çiyayê Agiriyê teqîneke volkanîk çêdibe û ji ber bandora vê teqînê erd diheje ku gelek gundên derdora çiyayê Agiriyê rûxandiye. Li gorî texmînan, di erdhejê de û erdhejên berdewam ên girêdayî vê erdhejê de nêzîkî 10 hezar kes mirine. Katalogên erdhejan mezinahiya pêla rûyê erdê wekê Ms 7,4 û pîvana Mercalli (MMI) jî lerza erdhejê wekê IX (tundî) destnîşan kiriye.

 Jeolojî 
Ev herêm li nêzîkî sêxaçerêya ku Şikesteka bakurê Anatolyayê, Şikesteka rojhilatê Anatolyayê û kembera qat û pêlê ya Zagrosê digihîne hev e. Ev hersê taybetmendî sinorên Lewheya Anatolyayê, Lewheya Erebistanê û Lewheya Ewrasyayê nîşan didin. Ji ber ku ev herêm li cihê ku sê lewheyên tektonîk digihîjin hev e, meyldarê erdhejên mezin û kêm kûr e ku bi taybetî erdhej ji ber mekanîzmaya lêdanşimitînê pêk tên.
 Teqîna volkanîk 
Beriya ku erdhej pêk were teqîneke frenatîk a bi şêwaza bandayî çêdibe ku di encamê de qeşaya li lûtkeya Agirîyê heliyaye û di encamê de laharek çêdine ku gund li qûntarên çiyayê Agirîyê bin ax kiriye. Lahar û axa herikî li nêzîkê binê volkanê kom bûne û girekî mezin ê aluviyal çêkirine. Di roja ku erdhej çêdibe de li çiyayê Agirîyê teqîneke frenatîk qewimiye. Ji ber vê teqînê herikîneke pîroklastîk ji qadên şikestî yên li kêleka jorîn a bakurê volkanê çêbûye.
 Herikîna axê 
Li aliyê bakurê rojhilatê volkanê erd diheje û geliyeke çêdibe. Li bilindahiya 900 mêtreyan de, li cihê ku bendaveke xwezayî çêbû, ji bo çen rojan tevgera herikîna axê radiweste. Piştî çend roja ev bedava xwezayî hatiye şikandin ku di encamê de gundên ku li derdorê çîyayê bûn dikevin bin lîr a herikî.

 Tesîr 
Di erdhej û bandorên erdhejê de nêzîkê 10.000 kes jiyana xwe ji dest didin. Li gorî texmînan ji ber bandorên duyem jî 4.000 kes mirine. Li herêma erdhejê ji ber teqînek hewayî ya çiyayê Agirîyê ya bihêz zîyaneke mezin çêdibe. Di erdhejê de gelek gundên li ser sinorê rojhilat û bakurê Kurdistanê hatine rûxandin. Gelek xanî hatine hilweşandin û li navçeya Bazîdê qesrek mezin hatiye rûxandin. Li herêma erdhejê tenê çend avahî li piyan dimînin. Li deverên dûrî çiyayê Agirîyê rûyê erdê şile dibe û erd şemitîn çêdibin. Şilebûna rûyê erdê gelek gund wêran kiriye. Hinek şikestin li seranserê çemên wekê Erez û Avareş, heta 1 kîlomêtreyek dirêj bûne.

 Çavkanî 

Kategorî:Çiyayê Agirî
Kategorî:Erdhejên li Bakurê Kurdistanê
Kategorî:Erdhejên li Îranê
Kategorî:Erdhejên li Kurdistanê
Kategorî:Erdhejên li Tirkiyeyê
Kategorî:Erdhejên 1840an
Kategorî:Karesatên xwezayî yên 1840an