Mîtolojiya kurd

Mîtolojiya kurd (Kurdî: ئەفسانەی کوردی / Efsaneya Kurdî) navê giştî ye ji bo bawerî û kiryarên komên gelên kevnar ên ji hêla çandî, etnikî an zimanî ve girêdayî hev in, yên ku li çiyayên Kurdistanê yên bakurê Zagrosê, bakurê Mezopotamyayê û başûrê rojhilatê Anatolyayê dijîn. Ev têgeh hem ola paganî ya Hîndûewropî ya berî Îslamê, hem jî efsane, çîrok û folklora ku piştî bûna misilman hatine afirandin, di nav xwe de digire.


 Eslê efsanewî 

 Efsaneya eslê serxwezayî 
Li gorî efsaneyekê ku ji aliyê zanyarên Cihû ve hatiye tomarkirin, gelê Kordueneyê eslê xwe yê serxwezayî hebû. Qral Silêman zewaca 500 jinan bi cinan re organîze kiribû. Heman efsane ji aliyê rayedarên pêşîn ên îslamî ve jî ji bo ravekirina eslê Kurdan hatiye bikaranîn.

Di nivîsarên dîroknasê erebî yê sedsala 10an Mesûdî de, Kurd wekî zarokên cariyeyên Qral Silêman ên ku ji aliyê cinê bi navê Cesed ve hatine çêkirin, têne binavkirin.

 Efsaneya Milan û Zîlan 
Gelek eşîrên kurd eslê xwe ji eşîrên Milan û Zîlan digirin. Li gorî Mark Sykes, Îbrahîm Paşa, wê demê serokê eşîra Millî, ev rave dabû: "Sal û salan berê Kurd li du şaxan, Milan û Zîlan, hatin dabeşkirin."

 Neviyên artêşa Kaweyê Hesinkar 

Zahhak, ku ji aliyê kurdan ve jê re Zuhak tê gotin, padîşahekî xirab ê Asûrî bû ku Îran dagir kiribû û li ser milên wî mar şîn bûbûn. Desthilatdariya Zahhak hezar sal dom kir; di dema desthilatdariya wî ya xirab de bihar êdî nehat Kurdistanê.

Di vê demê de, her roj du ciwan dihatin qurbanîkirin û mêjiyên wan ji bo marên Zahhak dihatin pêşkêşkirin. Lê belê, kesê ku berpirsiyarê qurbankirin bû, her roj tenê yekî dikuşt û mêjiyê wî bi yê miyekî re tevlihev dikir da ku yê din xilas bike.

Li gorî efsaneyê, ciwan ên ku ji qurbankirinê xilas bûn bûn bav û kalên kurdan. Ew ji aliyê Kawe ve wekî artêşek hatin perwerdekirin û ber bi kelha Zahhak ve meşiyan, li wir Kawe bi çekûçê xwe padîşah kuşt. Tê gotin ku Kawe agir berda gir û çiyayan da ku serketinê pîroz bike; roja din bihar vegeriya Kurdistanê. Ev bûyer wekî Newroz tê pîrozkirin.

 Kesayetên mîtolojîk 

Padîşahê Sasaniyan Xusrevê II Parvêz di kevneşopiya devkî, wêje û mîtolojiya kurdî de bi rûmet tê hesibandin.

 Kaweyê Hesinkar 
Bi kurdî jê re Kawe-yê Asinger tê gotin. Hin kurd bawer dikin ku bav û kalên kurdan ji bo revîna ji zilma padîşahekî Asûrî yê bi navê Zahhak berbi çiyayan reviyan. Zahhak paşê ji aliyê Kawe ve hate kuştin û avêtin. Di heman demê de tê bawerkirin ku ev mirovên ku li çiyayan penaber bûn, paşê bi pîşeyê bav û kalê xwe hatin binavkirin û neteweyeke kurdî ava kirin. Kawe fîgurekî sembolîk e di neteweperweriya kurd de.

 Afirîdeyên mîtolojîk 

 Şahmaran