Abdülhalik Renda

Mustafa Abdülhalik Renda (jdb. 29ê mijdara 1881an - m. 1ê cotmeha 1957an) karmend û siyasetmedarekî tirk bû ku piştî mirina Atatürkê di mijdara 1938an de rojekê wek serokkomarê Tirkiyeyê xizmet kir.

 Jînenîgarî 
Renda li Yanya, li Wîlayeta Yanyayê ya Împeratoriya Osmanî (îro Yewnanistan) jidayikbû. Renda bi eslê xwe alban bû.. "(Renda). Burokratekî bi eslê xwe alban." (bi inglîzî) Ji 1902 heta 1918an, wî di gelek bajar û bajarokên Împeratoriya Osmanî wekî waliyê navçeyê û waliyê wîlayetê xizmet kir. Di 1918an de, ew şeş mehan sirgûnî Maltayê bû. Piştî vegera xwe, ew li Wezareta Aboriyê û dûv re jî li Wezareta Karên Hundir wekî cîgirê sekreter hat tayînkirin. Ew bû waliyê Qonyeyê, berî ku piştî ku hêzên tirk bajar ji vekişîna leşkerên yewnanî ji nû ve bi dest xistin, ew wekî waliyê yekem ê Îzmîrê hat tayînkirin. Di dema ku Renda wekî waliyê Îzmîrê bû, siyasetmedar Rıza Nur wî bi hinceta hevgirtina hevwelatiyan bi teşwîqkirina albanan (penaber û koçber) ji bo bicîhbûna ji herêmên din ên Anatolya bo Îzmîrê tawanbar kir, îdiayên ku Renda red kirin.

Di dema komkujiya ermeniyan de, Abdülhalik Renda berpirsiyarê sirgûnkirin û kuştina ermeniyên Wîlayeta Bidlîsê bû. Wî di 1914an de li dijî êrîşa rûsan parastina li rêzeçiyayên rojava li dijî wan organîze kir, lê bê encam, rûs bajarên Mehmûdî û Elbak dagirkirin. Di 1916an de, Renda bû waliyê Helebê û li wir di sirgûnkirina ermeniyan de li Dêra Zorê roleke girîng lîst. Rossler, konsulê alman li Helebê, got ku Renda "bi enerjiyeke mezin ji bo tunekirina Ermeniyan dixebitî". Generalê tirk Wehip Paşa, fermandarê Artêşa Sêyemîn, behs kir ku Renda di îfadeya xwe ya li Komîsyona Mazharê de îdia kir ku wî bi hezaran kes li parêzgeha Mûşê zindî şewitandine.

Ji 1923an û pê ve, ew pênc xûlên li pey hev Cîgirê Sêwasê bû. Mustafa Abdülhalik ji 1923 heta 1935an û piştre ji 1946 heta 1948an di gelek kabîneyan de wek Wezîrê Darayî û Wezîrê Parastinê xebitî. Piştî Qanûna Paşnavê ya 1934an, ku ji hemî hemwelatiyên Tirkiyeyê xwest ku paşnavekî fermî qebûl bikin, wî paşnavê "Renda" li xwe kir. Di 1ê adara 1935an de wek Serokê Meclîsa Mezin a Neteweyî ya Tirkiyeyê hate hilbijartin û heta 5ê tebaxa 1946an xizmet kir. Di destpêka serdema yek-partî de, wî tekez li ser pêwîstiya tirkkirina kurdan li Bakurê Kurdistanê kir.

Abdülhalik Renda di 1ê cotmeha 1957an de li taxa Erenköy a Stembolê ji ber krîza dil wefat kir. Ew li Enqere hat defînkirin.

 Çavkanî 

Kategorî:Albanên Tirkiyeyê
Kategorî:Endamên Hikûmeta 2an a Tirkiyeyê
Kategorî:Endamên Hikûmeta 3an a Tirkiyeyê
Kategorî:Endamên Hikûmeta 4an a Tirkiyeyê
Kategorî:Endamên Hikûmeta 5an a Tirkiyeyê
Kategorî:Endamên Hikûmeta 6an a Tirkiyeyê
Kategorî:Endamên Hikûmeta 7an a Tirkiyeyê
Kategorî:Endamên Hikûmeta 1ê ya Tirkiyeyê
Kategorî:Endamên Meclîsa Mezin a Neteweyî ya Tirkiyeyê
Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 2an
Kategorî:Generalên artêşa osmanî
Kategorî:Jidayikbûn 1881
Kategorî:Leşkerên Împeratoriya Osmanî
Kategorî:Leşkerên Tirkiyeyê
Kategorî:Mirin 1957
Kategorî:Nûsazîparêzên tirk
Kategorî:Serokkomarên Tirkiyeyê
Kategorî:Siyasetmedarên tirk
Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Gel a Komarî
Kategorî:Siyasetmedarên Tirkiyeyê