Firmana Mîr Muhemmed

Firmana Mîr Mihemed firmanek bû ku ji hêla Mihemed Paşayê Rewanduzê vê derbarê kampanyayên qirkirinê yên li dijî kêmaniya dînî ya êzîdî ji 1832 heta 1834an de hatibû derxistin. Bi hezaran êzîdî li herêma Baedre û Şêxanê ji hêla Mihemed Paşayê Rewanduzê ve bi hevkariya mîrê Botan Bedirxan Beg hatin kuştin. Ev bûyer wekî bûyera herî xwînî di dîroka Êzîdiyan de tê hesibandin, bûyerek ku îro jî tê bîranîn. Di encamê de, 70.000 an 135,000 Êzîdî hatin kuştin. Sadiq el Damalucî texmîn dike ku hejmara kesên ku ji Firmanê sax mane tenê nêzîkî 5% ji nifûsa bandordar.

 Paşperdeh 
Mela Yahya, endamekî eşîra Mzûrî ji mîrektiya Behdînanê bû ku ji bo dijminatiyekê ji Mihemed Paşa alîkarî xwestibû. Serokê eşîra Mzûrî Elî Axa ji aliyê serokê eşîra êzîdî Mîr Elî Beg ve hatibû kuştin. Lêbelê, Mîr Seîd Paşayê Behdînanê derfeta tolhildanê ji mzûriyan re nehişt. Piştre Mela Yahya berê xwe da Mihemed Paşa û jê xwest ku tolhildanê ji êzîdiyên Cebel Sincarê hilîne. Mihemed Paşa karîbû vê carê cezakirinê bikar bîne ku mîrektiya Behdînanê dagir bike. Wî bi rêya Muftiyê xwe, Mela Mihemed Xaltî, fetwayek li dijî êzîdiyên "kafir" dide û di sala 1832an de ji Çemê Zaba Mezin derbas dibe.

 Komkujî 
Bedirxan berê li dijî osmanî û farisan şer kiribû da ku serxwebûna xwe bi dest bixe. Wî gelek eşîrên Kurd jî xistibû bin fermandariya xwe. Êzîdî, bi pêşengiya Elî Beg, jimara wan pir kêmtir bû. Tevî berxwedana wan jî, êzîdî têk çûn û Elî Beg bi fermana Mîr Mihemed hat girtin û bidarvekiriye. Ji ber tirsa encamên wê, niştecihên Şêxanê ji bo penagehê reviyan Mûsilê. Di biharê de, Çemê Dîcle ji perava xwe berfiretir dibe û pira pontonê hilwdiweşîne. Dema ku hinek êzîdî dikarîn bi avjeniyê bigihîjin aliyê din, kal û pîr, jin û zarok li ser girê Koyundcikê penageh dîtin. Mîrê Rewandûzê li pey wan çû û ev yek bû sedema komkujiyekê ku tê de bi qasî 12.000 êzîdî hatine kuştin. Hinek ji êzîdiyên mayî ber bi Tûr Abdîn û Mûsilê ve ji bo ku xwe xilas bikin direvin. Hema bêje tevahiya nifûsa êzîdî ya Şêxanê hatibûn kuştin. Jin û zarok hatin girtin, bi zorê dibin misilman û dibin kole. Wî di dema komkujiyan de bi jineke êzîdî re jî zewicî. Xiristiyan û kêmneteweyên din jî neman. Piştî "tolhildana" serokê eşîrê, wî bajarê Akrê girt. Piştî fetihkirina Akrê, paytexta mîrektiya Behdînanê, Amêdî ket û Mîr Seîd Paşa reviya. Bi ketina Amêdiyê re, tevahiya mîrektiyê ket bin desthilatdariya Mihemed Paşa. Civakên xiristiyan ên ku li herêma pêşveçûna artêşa Mihemed Paşa bûn jî bûn qurbanê komkujiyan. Bajarê Alqoş hat talankirin, gelek niştecih hatin kuştin û Manastira Rebban Hormizd hat talankirin û rahîbên wê, di nav de Abbot Gabriel Dambo, hatin kuştin. Gelek destnivîsên kevnar hatin wêrankirin an jî winda bûn. Manastira Şêx Matta jî heman çarenûs dît. Piştî ku Bedir Xan êrîşî piraniya êzîdiyên li Şêxanê kir û ew kuştin, û yên sax mayî reviyan Şingalê, Mihemed Paşa di sala 1833an de biryar da ku êrîşî Şingalê bike. Bi sedan êzîdî hatin qirkirin. Bi salan kampanyayên tund ên li dijî êzîdiyan piştgiriyek girîng û hêzek zêde li herêmê bi dest xist, heta ku di dawiyê de biryar da ku li dijî osmaniyan serî hilde.

 Çavkanî 

Kategorî:Komkujî