Kondorê Andê

Kondorê Andê (Vultur gryphus) qerqereçekî cîhana nû ya Amerîkaya Başûr e û tekane endamê cisnê Vultur e ku heya roja îro hebûna xwe parastiye. Ev cûreya teyrê bi taybetî li çiyayên Andê û peravên Pasîfîkê yên cîran ên rojavayê Amerîkaya Başûr têne dîtin. Kondorê Andê bi firehiya baskên xwe ya ku heya 3,3 mêtre berfireh dibe û bi giraniya xwe ya ku hata 15 kîloyan giran dibe, yek ji mezintirîn teyrên firîner ên cîhanê ye û bi gelemperî wekî mezintirîn teyrê nêçîrvan a cîhanê hatiye hesibandin.

Ew teyr qerqereçekî reş ê mezin e ku perên spî li dora stûyê wî hene û bi taybetî lekeyên spî yên mezin li ser baskên Kondorê nêr hene. Ser û stûyê Kondoran bê pirç e û bi rengekî sor ê zerhimî ye ku hinek caran li gorî rewşa hestiyariya Kondoran rengê stuyê wan sor dibin an diguherin. Kondorê mê ji yê nêr piçûktir e ku ev îstisnayeke ji dimorfîzma cinsî ya asayî ye ku di teyrên nêçîrvan de têne dîtin.

Kondor bi giranî teyrekî goştxwer e ku goştên xezalên mirarbêyî dixwin. Ev teyr bi taybetî mirarên wekî yên xezal an ajalên mezin hildibijêrin. Teyr di pênc an şeş saliya xwe de digihîje gihîştina cinsî û li bilindahiyên heta 5.000 mêtre û bi gelemperî li ser kevirên negihîştî hêlînên xwe çêdikin. Bi gelemperî di her hêlînê de yek an du hêk têne danîn. Ev yek ji teyrên herî temendirêj ên cîhanê ye ku di hinek rewşan de temenê wan ji 70 salan zêdetir e.

Kondorê Andê semboleke neteweyî ya Bolîvya, Şîlî, Kolombiya, Ekvador û Perûyê ye û di folklor û mîtolojiya herêmên Andê de roleke girîng dilîze. Kondorê Andê ji aliyê IUCNê ve wekê cûreyek ku hebûna wan di bin metirsiyê de ye tê hesibandin. Ew ji ber kêmbûna qada jiyana wan û ji ber jehrîbûna duyem a ku ji ber guleyên ku di cendekên ajalên ku ji aliyê nêçîrvanan ve têne kuştin de di bin gefê de ne. Ji bo ku hebûna wan wete parastin bernameyên xwedîkirina wan ên bi dest li gelek welatan hatine destpêkirin.

 Çavkanî 

Kategorî:Balinde