Hêzên Parastina Îsraêlê

Hêzên Parastina Îsraêlê, bi îngilîzî: Israel Defence Forces (IDF), bi navê xwe yê îbranî: צְבָא הַהֲגָנָה לְיִשְׂרָאֵל, Tsva ha-Haganah le-Yisra'el ("Artêşa Parastina ji bo Îsraêlê") an bi kurteya bi zimanê îbranî: צה״ל, Tsahal, artêşa neteweyî ya dewleta Israêlê ye. Artêş ji sê şaxan pêk tê: Hêzên Bejayî yên Îsraêlê, Hêza Hewayî ya Îsraêlê û Hêzên Deryayî yên Îsraêlê. Artêşa Îsraêlê yekane baskê leşkerî yê dezgeha ewlehiyê ya Îsraêlê ye. Serokê Tsahalê ji serfermandarê giştî pêk tê ku artêş di bin fermandariya Wezîrê Parastina Îsraêlê de ye.

Li ser fermana David Ben-Gurion, IDF di 26ê gulanê 1948an de hate damezrandin û dest bi xebata leşkerî kir. Wê leşkerên xwe yên destpêkê ji paramîlîterên berê yên Yishuv - ango Haganah, Irgun, û Lehi - kişand. Ew demeke kin piştî daxuyaniya serxwebûnê ya dewleta Îsraêlê hate damezrandin û di her şerê çekdarî yê welêt de çalak bû. Piştî peymana aştiyê ya 1979an ya Misir-Îsraêlê, û peymana aştiyê ya Îsraîl-Urdunê ya 1994an, IDF jinûvekirinek stratejîk a girîng derbas kir. Berî vê IDF li gelek eniyan belav bûbû - wek li Libnan û Sûriyê li bakur, li Urdun û Iraqê li rojhilat, û li Misir li başûr. Îro IDF bala xwe ber bi başûrê Libnanê û dagîrkirina wê ya li ser erdên Filistînê dide, ku Şirîta Xezeyê, Urduna Rojava û Orşelîma Rojhilat dihewîne. Di sala 2000ê de, IDF ji başûrê Libnanê û di sala 2005ê de ji Xezeyê vekişiya. Pevçûn di navbera Îsraêl û komên îslamîst ên ku li Xezeyê ne, bi taybetî Hemas, ji wê demê ve berdewam dike. Her wiha, ji sala 2011ê û vir ve, ji ber bêîstîqrariya herêmî ya ku ji ber şerê navxweyî yê Sûriyê derketiye, bûyerên girîng ên li ser sînorê Îsraêl-Sûrî gelek caran rû didin.

Ji sala 1967an vir ve, IDF bi DYAyê re têkiliyek nêzik ya ewlehiyê diparêze, tevî hevkariya lêkolîn û pêşkeftinê, bi hewildanên hevbeş ên li ser F-15I û pergala berevaniya Arrow. Tê bawer kirin ku IDF ji sala 1967an vir ve xwedî kapasîteya çekên nukleerî ye, dibe ku xwediyê 80 û 400 serikên nukleerî be. Kontrolkirina Îsraêlê li ser herêmên Filistînê yên di bin dagirkeriya Îsraêlê de bi rêya tepeserkirin, cudakariya sazûmanî, û binpêkirinên sîstematîk ên mafên filistîniyan rastî rexneyên berfireh tê.

IDF ji dema êrîşên terorîst yên Hemasê ku di 7ê cotmeha 2023an de li dijî Îsraêlê hatiye kirin, bi Hemasê re şerekî giran derbas dike.

 Çavkanî 

Kategorî:Avabûnên 1948an li Îsraêlê
Kategorî:Filistîn
Kategorî:Îsraêl

Kategorî:Siyonîzm
Kategorî:Şerên Îsraêlê