Kurdperwerî

Kurdperwerî yan Kurdayetî, ji bo hişmendiya neteweyî, zimanî, çandî û mafên siyasî yên kurdan tê bikaranîn.Di wateya berfireh de, Kurdperwerî wekî nasname û têgihiştina yekbûna kurdî tê têgihiştin û bi netewperweriya modern ve girêdayî ye. 
Kurdperwerî di hem çar parçeyên Kurdistanê û derve de wekî rengên siyasî, çandî û civakî cuda xwe nîşan dide.  



 Çîrok 
Ev peyv cara yekem di sala 1930an de ji aliyê rêxistina kurdî Hîwa ku ji akademîsyen û efseran pêk dihat û navenda wê li Silêmaniyê bû, hat bikaranîn. Rewşenbîrên kurd bi vî awayî xwe ji neteweperestiya tirk, ereb û faris dûr xistin. Di destpêkê de bi nîqaşên di navbera rewşenbîr û kadroyên partiyê de sînordar bû. Di bernameya Partiya Demokrat a Kurdistanê (PDK) de ku di sala 1960 de hatiye qebûlkirin wiha tê gotin:

Rêxistina piçûk a neteweperest a radîkal KAJIK (bi almanî: "Komeleya Azadî û Ji nû ve Zayîna Kurdan"), ku di sala 1959 de hat damezrandin, nêzîkatiyek cûda girt. Bi dîtina wan, Kurdistan ne ji bûrjûwaziya kozmopolît a ronakbîrên partiyê û ne jî xwediyên axa paşverû, ku wê demê di nav PDK-ê de birêxistinkirî bûn, nedihat rizgarkirin. Yekane hêza şoreşger çîna gundiyan e, ku mîrata kurdî ya resen parastiye. Yekitiya Kurdistanê tenê dikare pêk were, eger dewleteke Kurdî di destê îdeolojiya netewî de be, ne çînek, li pey yekgirtina çandî û civakî ya xelkê be. Neteweya yekbûyî hevwateya civakeke bê çîn e ku tê de divê milkê taybet hîn jî hebe, lê ev ê êdî ji bo îstismarkirina kesên din neyê bikar anîn. Kurdayetî û ramana netewî ya Kurd (bîr-î-netewe î kurdî) divê nêzîkî peyvên wek “neteweparêzî” bi wateya kapîtalîst û neteweperestiya erebî bi wateya baasîzmê neyê kirin.

 Kesên girîng 

• Qazî Mihemed (1893–1947)Entessar, Nader. Kurdish Politics in the Middle East. Lexington Books, 2009, p. 45.

• Celadet Alî Bedirxan (1893–1951)Mîr Celadet Alî Bedirxan (1932). Hawar, 1. Hejmar (15 Gulan 1932): "Yan fêrî zimanê xwe bibe, yan jî nebêje ez Kurd im."

• Kamiran Alî Bedirxan (1895–1978)

• Mela Mustafa Barzanî (1903–1979)

• Mihemed Şerîf Paşayê Babanî (1865–1951)

• Mihemed Emîn Zekî Beg (1860–1911)

• Mehmed Emîn Bozarslan (1935–2023)

• Abdülmalik Firat (1934–2009)

• Sakîne Cansiz (1958–2013)

 Bikaranîna îro 
Heta sala 1961ê ev term nenas bû li dervayî hizbî û derdorên rewşenbîrî. Ev yek bi serhildana Barzanî ya sala 1961’ê guherî, ku bi navê “Şoreşa Îlonê” di dîroka Kurdan de cih girt. Kurdayetî êdî bûye têgehek ji bo daxwaza çarenivîsa siyasî ya Kurdan. Gotina hest-î Kurdayetî (“Hesta Kurdayetî”) bi berfirehî tê bikaranîn û bêguman bi tevlêbûna siyasî ve girêdayî ye, bi gelemperî di partiyeke kurdî de. Li zarokan danîna navên bi bername û bi zimanê kurdî jî dikare bibe îfadeya vê hestê. Ji destpêka serhildanê ve “Rizgar” (azadî), “Hevaļ” (heval, rêheval), “Azad” (azad), “Hêriş” (êrîş), “Serbest” (serbixwe), “Kawa” (Kurdiya efsanewî). hesinkar) û “Şoreş” (Şoreş) navên gelêrî yên kuran. Gelek caran navên bi çand û welat ve girêdayî li keçan dihatin kirin, wek “Kuestan” (çêra zivistanê), “Çîmen” (mêr), “Niştîman” (netew) û “Mehabad” (piştî Komara Mehabadê). Navên “Aşitî” (Aşitî) û “Kurdistan” jî li herdu zayendan hatine danîn.

 Delîlên takekesî 

 Andrea Fischer-Tahir: "Me gelek şehîd dan." Berxwedan û pêkhatina nasnameya kolektîf li Kurdistana Iraqê, ISBN 978-3-89771-015-3, Münster 2003

Kategorî:Dîroka kurdan
Kategorî:Hereketa serxwebûnê ya Kurdistanê
Kategorî:Îdeolojî

Kategorî:Siyaseta Iraqê
Kategorî:Siyaseta Kurdistanê