Edward Grey

Edward Grey, 1st Viscount Grey of Fallodon KG PC DL FZS (jdb. 25ê avrêlê, 1862 li Fallodon; † 7ê rezbera 1933 li Fallodon), ji sala 1882 heta 1916an ku bi navê Sir Edward Grey, Baronet 3, tê zanîn, siyasetmedarekî Brîtanî bû ku bi taybetî di rola xwe ya wekî Wezîrê Derve yê Brîtanyayê de di salên beriya Şerê Cîhanê yê Yekem û di nîvê yekem a Şerê Cîhanê yê Yekem de (1905-1916) kesek de navdar bû.

 Perwerde û destpêka siyasî (1862–1905) 
Grey ji heft zarokên George Henry Grey û Harriet Jane Pearson yê herî mezin bû. Bapîrê wî Sir George Grey, Baronê 2yem û Serokwezîr Charles Grey, 2nd Earl Grey mamê mezin bû.

Wekî kurik, Grey beşdarî Koleja Winchester bû, dûv re hiqûq li Koleja Balliol, Zanîngeha Oxfordê xwend. Di 1882 de, wî sernavê Baronet, Fallodon li wîlayeta Northumberland ji bapîrê xwe mîras girt; bavê wî di vê demê de mir. Jixwe li Winchester wekî bêçare hate dîtin, Grey di sala 1884an de ji ber behreya xwe ya letarjîk bi demkî ji zanîngehê hate derxistin, lê dîsa di azmûnên paşîn de hate pejirandin.

Di 1885-an de, Grey yekemcar ji bo Meclisa Gelan wekî berendamê Partiya Lîberal ji bo navçeya Berwick-upon-Tweed hate hilbijartin. Ji 1892 heta 1895, Grey endamê hukûmeta paşîn a Gladstone wekî Sekreterê Karên Derve bû. Di dema Şerê Boer de (1899-1902), dema ku Lîberal di nav baskek aştîxwaz û emperyalîst de parçe bûn, Grey bi emperyalîstên li dora Rosebery û Herbert Henry Asquith re bû alî. Grey bi ya paşîn û Richard Haldane re hevaltiyek taybet û hevkariyek siyasî (Troika) hebû.

 Liberaler Minister (1905–1916) 
Piştî ku hikumeta Balfour a muhafezekar îstifa kir, Lîberalên bi serokatiya Henry Campbell-Bannerman berpirsiyariya hukûmetê girt ser xwe. Jicîhûwarkirina Campbell-Bannerman di Meclîsa Lordan de ku ji hêla Grey, Asquith û Haldane ve wekî beşek ji peymana ku jê re tê gotin Relugas Compact - piştî kozika masîgiran a Grey li Skotlandê - hatî plan kirin - ku tê vê wateyê ku yekane kontrolkirina Fraksiyona Lîberal a li Meclîsa Avamê ji hêla baskê rastê yê partiyê ku ji hêla Grey, Asquith û Haldane ve tê rêvebirin dê têkçûn bibûya, lê di bin zexta Asquith de, Campbell-Bannerman bi kêmî ve portfolio ji bo Wezareta Derve, Wezareta Derve ya Brîtanyayê da Gray. Bi vî rengî, Serokwezîr tercîha Grey li ser bijareya xweya eslî ya ji bo vê nivîsgehê, Lord Elgin, ku li şûna wî ji Ofîsa Kolonyal re hat dayîn, da.

Grey di hikûmetê de hevkariya xwe ya nêzîk bi Asquith û Haldane re berdewam kir. Wekî din, di kabîneyê de ew bi taybetî nêzî Robert Crewe-Milnes, Marquess 1-ê Crewe bû û, nemaze piştî krîza maroko yekem a Fasê, ku tê de ew defakto ji baskê çepê yê Partiya Lîberal derbasî rastê, Winston Churchill bû. ji bo kurê wî Randolph Frederick Churchill sponsorî girt.

Di salên beriya Şerê Cîhanê yê Yekem de, Grey beşek ji derketina Brîtanyaya Mezin ji siyaseta derve ya kevneşopî ya Brîtanî ya ku di ruhê îzolasyona spehî de ji hevalbendan dûr ket, berpirsiyar bû. Wî di sala 1904-an de ji hêla selefê wî yê muhafezekar Lord Lansdowne ve di 1904-an de dest pê kir, Entante cordiale bi Fransa re berfireh kir û di nav Entanta Sê (Triple Entanta) Brîtanî-Fransî-Rûsî de ji bo ku Împaratoriya Alman bi navgîniya lihevhatina bi Rûsyayê re di Peymana Saint Petersburg ya 1907 de bigire. Di dema wezîfeya wî de, Wezareta Derve di bin serweriya fraksiyonek bi biryar a dij-Alman de bû, ku li dijî berxwedana baskê radîkal ê lîberalan, li şûna lihevhatinek bi Almanya re, vê hevkariyê bi Rûsyaya desthilatdariya otokratîk re derbas kir. Lêbelê, ev kêşeya nû ya siyaseta derve ya Brîtanî, ku di heman demê de peymanên leşkerî yên veşartî jî di nav de bû, bi giranî ji raya giştî hate veşartin, da ku hukûmeta alman bikaribe bi wê ramanê bigire ku destwerdana leşkerî ya Brîtanya Mezin li ser parzemînê li ser milê hevalbendiya dualî ya Fransa û Rûsya bi tu awayî ne meseleyeke pêşwext bû.

Di dema Şerên Balkanan de, Grey di sala 1913-an de wekî serokê Konferansa Balyozên Londonê aştiyek demkî pêk anî. Hewldanên Grey ji bo çareserkirina aloziyên ku di krîza Tîrmehê ya 1914 de derketine holê bi rêyên dîplomatîk - wî pêşniyara konferansa nû ya wezîrên derve yên Ewropî li Londonê kir - têk çû.

Di dema Şerê Cîhanê yê Yekem de, siyaseta Gray di serî de ji bo bidestxistina dewletên di destpêkê de bêalî ji doza Antante re bû armanc. Wî rolek sereke di pêkanînaPeymana Londonê de di Nîsana 1915-an de lîst, ku soz da ku Italytalya destkeftiyên mezin ên erdnîgarî ger bikeve şer. Gray di heman demê de di hukûmeta koalîsyonê ya Asquith de, ku di Gulana 1915-an de hate damezrandin û heya Kanûna 1916-an domand, posta xwe wekî Wezîrê Karên Derve jî parast. Piştî hilweşîna Asquith, ew bi wî re ket dijberiyê. Ew êdî di hikûmeta Lloyd George de nehat temsîlkirin; cîgirê wî Arthur Balfour bû.

 Dewlemendê mezin (1916–1933) 
Di 27-ê Tîrmeha 1916-an de, ew wekî Viscount Grey of Fallodon, li wîlayeta Northumberland, wekî dêrînek mîrasî hate afirandin, û bi vî rengî di [[Meclîsa Lordan de cîhek wergirt, ku li wir ji 1923-an heya 1924-an wekî serokê parlementerên Lîberal xebitî. Grey di sala 1933an de mir. Ji ber ku zarokên wî tune bûn, bi mirina wî re viscountship xilas bû. Baronet ket destê mamê wî yê duyemîn Charles George Gray (1880-1957).

 Berhem 
 Cottage Book. Itchen Abbas, 1894–1905. London 1909.
 Fly Fishing, (London, 1899)
 Recreation Boston 1920 (online bei Project Gutenberg).
 Twenty-Five Years, 1892–1916. London 1925 (Deutsche Ausgabe: Fünfundzwanzig Jahre Politik, 1892–1916. Memoiren in 2 Bänden. Bruckmann, München 1926.)
 Fallodon Papers. London 1926.
 The Charm of Birds. London 1927.
 Michael Waterhouse (Hrsg.): The cottage book. The undiscovered country diary of an Edwardian statesman by Sir Edward and Lady Grey. Gollancz, London 1999, ISBN 0-297-82534-8.

 Literatur 
 Francis H. Hinsley (Hrsg.): British foreign policy under Sir Edward Grey. Cambridge University Press, Cambridge 1977, ISBN 0-521-21347-9.
 Douglas Hurd: Choose your Weapons: The British Foreign Secretary. Weidenfeld & Nicolson, London 2010. ISBN 978-0-297-85334-3. (Kapitel Grey, S. 207–240)
 T. G. Otte: Statesman of Europe: A Life of Sir Edward Grey. Allen Lane, London, ISBN 978-0-241-41336-4.
 George Macaulay Trevelyan: Grey of Fallodon. Being the life of Sir Edward Grey afterwards Viscount Grey of Fallodon. Longmans, Green, London 1945.
 Çavkanî 

 Girêdanên derve 



 Eintrag in 1914–1918 online. International Encyclopedia of the First World War

Kategorî:Jidayikbûn 1862
Kategorî:Mirin 1933