Çiyayên Zinarî

Çiyayên Zinarî, () jî wekî Rocky tê zanîn, çiyayekî mezin û mezintirîn pergala çiyayên li Amerîkaya Bakur e. Çiyayên Zinarî bi qasî  li dûrahiya xêzek rasterast ji beşa herî bakur a rojavayê Kanadayê heta Nû Meksîkê ya li başûrê rojavayê Dewletên Yekbûyî dirêj dibin. Li gorî pênaseyên cihêrengên di navbera Kanada û Dewletên Yekbûyî, termînala bakurê Kolombiyaya Brîtanî ve Rêzeya Termînala başûrê Çemê Liard û rojhilatê Xendekê ye, an jî li zozanên bakurrojhilatê Rêzeya Brooks û Çiyayên Brîtanî rû didin. Peravên Deryaya Beaufortê di navbera Çemê Canning û Çemê Firthê li seranserê sînorê Alaska û Yukonê ye. Xala wê ya herî başûr nêzikî devera Albuquerque ye, ku li tenişta Rio Grande û bakurê Çiyayê Sandia-Manzano ye. Ji ber ku beşa herî rojhilat a Kordîlera Amerîkaya Bakur e, Zinarî ji Rêzeya Kaskadê û Sierra Nevada ya tektonîkî ciwantir cuda ne, ku her du jî li rojava dûr in.

 Etîmolojî 
girêdan=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f0/Willow_Flats_area_and_Teton_Range_in_Grand_Teton_National_Park.jpg/220px-Willow_Flats_area_and_Teton_Range_in_Grand_Teton_National_Park.jpg|rast|thumb| Lûtkeya Rêzeya Tetonê li Wyoming
Navê çiyayan wergerandina navek Algonquian a Amerîdî ye, bi taybetî bi zimanê Cree wekî , bi wateya "çîyayê zinarî" ye. Yekem behsa navê wan yê niha ji aliyê Ewropayê ve di kovara Jacques Legardeur de Saint-Pierre de di sala 1752an de bû, ku ji wan re digotin "".

 Erdnîgarî 
Çiyayên Zinarî bi beşa herî rojhilat a Kordîlera berfireh a Amerîkaya Bakur e. Ew bi gelemperî wekî ji Çemê Liard li Kolombiyaya Brîtanî dirêj dibin û têne li başûr ber bi Çemê Pecosê, herwiha şaxek ji Rio Grande ya li Nû Meksîkê ve tê destnîşan kirin. Pehniya Kevir ji 110 heta 480 km diguhere. Çiyayên Zinarî li navenda Amerîkaya Bakur xwediyê lûtkeyên herî bilind in. Çiyayê herî bilind a rêzê Çiyayê Elbert e, ku bi qasî 4.401 metroyan li ser asta derya ye. Çiyayê Robsonê li Kolombiyaya Brîtanî bi qasî 3.954 metroyan xwediyê lûtkeya herî bilind a Kevirên Kanadayê ye.
girêdan=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1a/Mount_Robson_Twilight.jpg/170px-Mount_Robson_Twilight.jpg|rast|thumb| Çiyayê Robsonê li Kolombiyaya Brîtanî
Qiraxa rojhilatê ya zinaran bi awayekî dramatîk li ser Deştên Navxweyî yên Amerîkaya Bakur, di nav de Çiyayên Sangre de Cristo yên Nû Meksîk û Kolorado, Rêzeya Eniyê, Rêzeya Çemê Windê û Çiyayên Big Horn ên Wyoming, Rêzeya Absaroka - Beartooth û Beriya Çiyayê Rocky ya Montana û Rêzeya Clark a Alberta bilind dibe.

Rêzeya Çiyayên La Sale yên navendî yên zinaran di nav sînorê Utah û Kolorado, Çiyayên Abajo û Çiyayê Henry yên Başûrrojhilatê Utahê, Rêzeya Uinta ya Utah û Wyomingê, û Rêzeya Tetonê ya Wyoming û Idahoyê hene.Kevirên li Çiyayên Zinarî berî çiyayan ji aliyê hêzên tektonîk ve bilindkirin çêbûne. Kevintirîn kevirê Precambrian a metamorfîk bingeha parzemîna Amerîkaya Bakur pêk tîne. Di heman demê de argîlîta sedimentî ya Precambrian jî heye, ku ji 1.7 milyar sal berê vedigere. Di dema Paleozoîk de, rojavayê Amerîkaya Bakur di binê deryayek hûrik de, ku gelek kîlometre kevirên kilsînî û dolomît vedihewand.
girêdan=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/19/Jackson_Glacier_terminus.jpg/220px-Jackson_Glacier_terminus.jpg|rast|thumb| Glacier, wekî Jackson Glacier li Parka Neteweyî ya Glacier, Montana, bi rengek dramatîken Çiyayên Kevirane şikandiye.

 Geştiyarî 
girêdan=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/49/Steam_Phase_eruption_of_Castle_geyser_with_double_rainbow.jpg/220px-Steam_Phase_eruption_of_Castle_geyser_with_double_rainbow.jpg|rast|thumb| Castle Geyser li Parka Neteweyî ya Yellowstone
girêdan=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b6/%D0%90%D0%B9%D1%81%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%B4.jpg/220px-%D0%90%D0%B9%D1%81%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%B4.jpg|rast|thumb| Icefields Parkway
Her sal deverên sehne yên Çiyayên Zinarî bi mîlyonan geştiyar dikişînin. Zimanê sereke yên Çiyayên Zinarî îngilîzî ye. Lê di nav zimanên spanî û yên xwecihî de jî beşên zimanî hene.

Mirovên ji çar aliyên cîhanê serdana wan deveran dikin ku bimeşin, kamp bikin an jî bi werzîşên çiyayî re mijûl bibin. Di demsala havînê de, mînakên balkêşên geştyarî ev in:

Li Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê:

 Parka Neteweyî ya Yellowstone
 Parka Neteweyî ya Glacier
 Parka Neteweyî ya Grand Teton
 Parka Neteweyî ya Çiyayê Zinarî
 Parka Neteweyî ya Sand Dunes û Parastina Mezin
 Qada Recreation Neteweyî Sawtooth
 Gola Flathead

Li Kanadayê rêza çiyayên parkên neteweyî wisa ne:

 Parka Neteweyî ya Banfê
 Parka Neteweyî ya Cesperê
 Parka Neteweyî ya Kootenayê
 Parka Neteweyî ya Gola Watertonê
 Parka Neteweyî ya Yohoyê

Parka Neteweyî ya Glacier li Montana û Parka Neteweyî ya Gola Waterton ya li Alberta bi hevdu re sînordar in û bi hev re wekî Parka Aştiyê ya Navneteweyî ya Waterton-Glacier têne zanîn.

Di zivistanê de, kaşe balkêşiya sereke ye, bi dehan deverên kaşe û seyrangehên Çiyayên Zinarî.

Li tenişta Çiyayên Kolombiya yên li parêzgeha Kolombiyaya Brîtanî seyrangehên sereke yên wekî Panorama û Kicking Horse û herwiha Parka Neteweyî ya Çiyayê Revelstoke û Parka Neteweyî ya Glacier hene.

Zinarên li Kolombiyaya Brîtanî gelek parkên parêzgehê ya herî mezin û herî berbiçav Parka Parêzgeha Çiyayê Assiniboine, Parka Parêzgeha Çiyayê Robsonê, Parka Parêzgeha Çiyayê Zinarî ya Bakur, Parka Parêzgeha Kwadacha Wilderness, Parka Parêzgeha Çiyayê Stone û Parka Parêzgeha Gola Munçoyê hene.

 Binêre 

 Çiyayên Zinarî yên Erebî
 Çiyayên Zinarî yên Kanadayê, li Kolombiyaya Brîtanî û Alberta
 Erdnîgariya Çiyayên Zinarî
 Telûkeyên Rêzeya Çemê Bayê
 Lîsteya lûtkeyên çiyayên Çiyayên Zinarî
 Çiyayên Zinarî yên Piçûk, rêze çiya li bakur-navendî ya Montana
 Zilamê çiyayî
 Herêma binalpî ya Çiyayên Zinarî
 Çiyayên Zinarî yên Başûr

 Çavkanî 

 Xwendina bêhtir 




 Girêdanên derve 

 Wêneyên ekoherêmê Kolorado Rockies Forests li bioimages.vanderbilt.edu ( guhertoya modema hêdî )
 Li ser bioimages.vanderbilt.edu ( guhertoya modema hêdî ) wêneyên ekoherêma Daristanên Rockî yên Bakur ên Navendî
 Wêneyên ekoherêma Daristanên Rockî yên Başûr ên Navendî li bioimages.vanderbilt.edu ( guhertoya modema hêdî )
 Sunset on Top of the Rocky Mountains, CO, Civaka Dîrokî ya Pennsylvania 

Kategorî:Çiyayên DYAyê