Antîkomunîzm

Antîkomunîzm dijberiya siyasî û îdeolojîk a li hemberî bawerî, kom û kesayetên komûnîst e. Antîkomunîzma birêxistinkirî piştî Şoreşa Cotmehê ya 1917an li Împeratoriya Rûsî pêş ket, û ew di dema Şerê Sar de, dema ku Dewletên Yekbûyî û Yekîtiya Sovyetê di nav hevrikiyek dijwar de bûn, gihîşt asta gerdûnî. Antîkomunîzm di nav de anarşîzm, navendparêzî, kevneperestî, faşîzm, lîberalîzm, neteweperestî, sosyal demokratî, sosyalîzm, çepgirî û azadîxwazî û her weha tevgerên berfireh ên li dijî rêveberiya komûnîst di nav de, di nav de anarşîzm, navendparêzî, kevneperestî, faşîzm, lîberalîzm, neteweperestî, sosyalîzm, sosyalîzm, çepgirparêzî û azadîxwazî jî di nav de, di çarçoveyeke siyasî de bûye hêmaneke gelek tevger û helwestên siyasî yên cuda. Antîkomunîzm di felsefeyê de, ji hêla çend komên olî ve û di edebiyatê de jî hatiye îfade kirin. Hin alîgirên navdar ên antîkomunîzmê komunîstên berê ne.

Yekem rêxistina ku bi taybetî ji bo dijberiya komunîzmê bû, “tevgera Spî” ya Rûsyayê bû, ku di şerê navxweyî ya Rûsyayê de ku di sala 1918an de dest pê kir, li dijî hikûmeta Bolşewîk a vê dawiyê hate damezrandin şer kir. Tevgera Spî bi leşkerî ji hêla çend hikûmetên biyanî yên hevalbend ve hate piştgirî kirin ku mînaka yekem a antîkomûnîzmê wekî siyasetek hikûmetê temsîl dikir. Lêbelê, Artêşa Sor tevgera Spî têk bir û Yekîtiya Sovyetê di 1922 de hate afirandin. Di dema hebûna Yekîtiya Sovyetê de, antîkomûnîzm bû taybetmendiyek girîng a gelek tevgerên siyasî û hikûmetên cihêreng ên li seranserê cîhanê.
Li Dewletên Yekbûyî, antîkomunîzm di dema Yekem Scare Sor a 1919-1920 de derket pêş. Di salên 1920 û 1930an de li Ewropayê mixalefeta komûnîzmê ji aliyê kevneperest, monarşîst, faşîst, lîberal û sosyaldemokratan ve dihat pêşxistin. Hikûmetên faşîst di salên 1930-an de wekî dijberên sereke yên komûnîzmê derketin pêş. Li Almanyayê lîberal û sosyaldemokratên Eniya Hesinî ava kirin da ku li dijî komunîst, faşîstên Nazî û monarşîstên kevneperest ên revanşîst derkevin. Di sala 1936 de, Peymana Antî-Komintern, di destpêkê de di navbera Almanyaya Nazî û Japonya împeryal de, wekî hevalbendiyek antîkomunîst hate damezrandin.  Li Asyayê, Împeratoriya Japon û Kuomintang (Partiya Neteweperest a Çînî) di vê serdemê de hêzên pêşeng ên antîkomûnîst bûn.

Di sala 1945an de, Yekîtiya Sovyetê ya komunîst di nav welatên sereke yên Hevalbend de bû ku di Şerê Cîhanî yê Duyem de li dijî hêzên Axis şer dikirin.  Demeke kin piştî bidawîbûna şer, hevrikiya di navbera Yekîtiya Sovyetê ya Marksîst-Lenînîst û Dewletên Yekbûyî yên kapîtalîst ên lîberal de di encama Şerê Sar de derket. Di vê serdemê de, hikûmeta Dewletên Yekbûyî di piştgirîkirina antîkomunîzma gerdûnî de wekî beşek ji siyaseta xwe ya ragirtinê de rolek pêşeng lîst. Pevçûnên leşkerî di navbera komunîstan û antîkomunistan de li deverên cihêreng ên cîhanê qewimîn, di nav de di dema Şerê Navxweyî yê Çînê, Şerê Koreyê, Rewşa Awarte ya Malayan, Şerê Viyetnamê, Şerê Sovyet-Efxanistanê û Operasyona Condor . NATO di sala 1949’an de weke hevbendiyeke leşkerî ya li dijî komunîst hate damezrandin û di tevahiya Şerê Sar de berdewam kir.

Piştî Şoreşên 1989 û hilweşandina Yekîtiya Sovyetê di 1991 de, piraniya hikûmetên komunîstên cîhanê hatin hilweşandin û şerê sar bi dawî bû. Digel vê yekê, antîkomunîzm hêmanek rewşenbîrî ya girîng a gelek tevgerên siyasî yên hemdem dimîne. Tevgerên organîze yên antîkomûnîst li dijî Komara Gel a Çînê û neteweyên din ên komunîst dimînin.

 Çavkanî 


Kategorî:Demokrasî
Kategorî:Faşîzm
Kategorî:Kapîtalîzm
Kategorî:Lîberalîzm
Kategorî:Tevgerên siyasî