Împeratoriya Selcûqiyan

Împeratoriya Selcûqiyan, an jî Împeratoriya mezin a Selcûqiyan, dewleteke serdema navîn a ku di eslê xwe de tirkî-farisî û sunî bû. Xanedan ji şaxa Qiniq a tirkmenên oxiz ve hate avakirin û birêvebirin. Ew qadeke giştî 3,9 milyon kîlometre çargoşe girt, wekî herêma hikûmetê ji Anatolya û Şam li rojava heta Hindokûşê li rojhilat û ji Asya Navîn li bakur heta Kendava Farisî li başûr bû.

Împeratoriya Selcûqiyan di sala 1037an de ji aliyê serok Tuxrîl (990-1063) û birayê wî Çaxrî (989-1060) ve hat damezrandin, ku her du jî li ser herêmên wê bi hev re desthildar bûn; îşaret hene ku serkirdayetiya selcûqiyan wekî din wek sêyem kar kiriye û bi vî awayî Mûsa Yabgû, mamê van her du kesên navborî jî tê de ye. Selcûqî ji warên xwe yên li nêzî Deryaya Aral, pêşî ber bi Xorasanê û ber bi deşta Îranê ve bi pêş ve çûn, li wir ew ê bi giranî wek civakek farisî bibûna. Paşê ji bo dagirkirina Bexdayê ber bi rojava ve çûn, valahiya hêzê ya ku ji ber şerên di navbera Xîlafeta Ebasî ya erebî û Împeratoriya Biwehî ya îranî de çêbû, tijî kirin. Berfirehbûna selcûqiyan a li rojhilatê Anatolyayê di sedema şerên bîzansî-selcûqiyan bi Şerê Manzikertê di sala 1071an de di pevçûnê berjewendiya selcûqiyan re xalek veguherî ya diyarker nîşan da, desthildariya Împeratoriya Bîzansê li beşên mayî yên Anatolyayê ji dest girt. Ew demê destpêkirina siyaseta tirkkirinê bû. Împeratoriya Selcûqiyan qada siyasî ya şikestî li beşên rojhilatê yên neerebî, cîhana misilman kir yek û hem di Sefera Xaçperestan a yekem û hem jî di Sefera Xaçperestan a duyem de roleke sereke lîst; her weha di afirandin û berfirehkirina gelek şêweyên hunerî de di serdema bandora wan hebû wekî rolek girîng lîstiye.

Di salên 1140an de, Împeratoriya Selcûqiyan dest bi kêmbûna hêz û bandora xwe kir, û di dawiyê de ji hêla Împeratoriya Xwarazmiyan ve di sala 1194 de hate hilweşandin.

 Mijarên têkildar 

 Siltanatiya Rûmê

 Çavkanî 

Kategorî:Avabûnên 1037an li Asyayê
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1037an de hatine avakirin
Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1190î de hilweşiyan
Kategorî:Dîroka Tirkiyeyê
Kategorî:Gelên tirkî

Selcûqiyan
Kategorî:Sedsala 11an li Ermenistanê
Kategorî:Sedsala 12an li Ermenistanê