Yewnanên pontî

Yewnanên pontî (yewnanî: Πόντιοι, ponti) komeke etnîkî ye ku bi kevneşopî li herêma Pontosê, li ser peravên Deryaya Reş û li Çiyayên Pontî ên li bakurê rojhilatê rojhilata Anatolyayê jiyan kirine. Di dîrokên cûrbecûr de gelek yewnanên pontî koçî deverên din ên Bakurê Kurdistanê, Parêzgeha Qersê, Qefqasyayê mezin û koçê Gurcistanê bûne. Di nav pêlên cûrbecûr de di dema dagirkirina Osmanî ya li ser Împeratoriya Trebzonê di sala 1461ê de û Şerê Rûs-Tirkî yên 1828-1829an de koç bûne. Yewnanên ji başûrê Rûsya, Ûkrayna û Krîmê bi gelemperî wekî "pontiyên bakur" têne binavkirin.

Gelekên Pontosê xwedan bav û kalên yewnanî ne û bi zaravayê yewnanî yê pontî diaxivin. Zimanê pontî formek cihêreng a zimanê yewnanî yê standard e ku ji ber dûrbûna Pontosê, ji ya dinyaya yewnanî ya mayî veguherîyek zimanî derbas kiriye. Yewnanên pontî herî kêm ji sala 700 berî zayînê heta nijadkujiya yewnanan û pevguhertina nifûsê bi Tirkiyeyê re ya sala 1923an, li herêma Pontosê (bakur-rojhilatê Tirkiyeya îro), Gurcistan û Herêma Pontosê hebûna wan ên domdar hebûn. Îro piraniya yewnanên pontî li Yewnanistanê dijîn, nemaze li Selanîkê , derdora wê û li Makedonyayê yewnanî dijîn.

 Mîtolojî 
Li gorî mîtolojiya yewnanî Îason û Argonotan ji bo dîtina Posta Zêrîn bi keştiyê çûne herêma Deryaya Reş. Amazonan, şervanên jin ên di mîtolojiya yewnanî de li Pontosê dijiyan û hindikahiyek jî li Taurica, ku wekî Krîm jî tê zanîn, dijiyan, ku di heman demê de niştecîhek bêhempa ya yewnaniyên pontî ye. Carekê dihat gotin ku taybetmendiyên şerker ên yewnaniyên pontî ji Amazonên Pontosê hatine wergirtin.

 Gelhe 
Niha ji ber zewacên berfireh (di heman demê de bi yewnaniyên ne-pontî re jî) hejmara rast a yewnaniyên ji Pontos yan î mirovên bi bav û kalên wan ên yewnanî hîn li wir dijîn, nayê zanîn. Piştî sala 1988an, Yewnaniyên pontî yên li Yekîtiya Sovyetê dest bi koçkirina Yewnanistanê kirin û li Atîna û Selanîkê û bi taybetî Yewnana Makedonyayê bi cih bûn. Civatên herî mezin ên grekên pontî (an mirovên bi eslê xwe yewnanî yên pontî ne) li çaraliyê cîhanê ne.
 Welat/Herêm Daneyên fermî Hejmara pêşbînî Konsantrasyon Nîşe Yewnanistan240.695 (1928)Standard Languages and Language Standards: Greek, Past and Present, Alexandra Georgakopoulou, Michael Stephen Silk, page 52, 2009 500.000 (2019) Atîna , Makedonya , Trakya Penaberên Yewnanî Tirkiye 4.540 (1965) 345.000 – 464.530 (1919)Greece: The Modern Sequel: from 1821 to the present. John S. Koliopoulos,Thanos Veremis,C Hurst & Co Publishers Ltd (Mai 2007) P. 285 Trebzon, Rize, Sakarya, Ordu, Giresun, Gümüşhane, Stembol Yewnanî li Tirkiyeyê, Yewnanî misilman Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê 40.000 (1919)Konstantinidis K., "Οι Έλληνες του Πόντου" (in English: The Greeks of Pontus), p.195 – 200.000 Illinois,  New York,  Massachusetts  Grekên Amerîkî Almanya 100.000 Grekên li Almanyayê Rûsya 97.827 (2002) 650.000 (1918)Fotiadis K., "Οι Έλληνες της πρώην Σοβιετικής Ένωσης. Η γένεση της διασπορας" (in English: "The Greeks of the former Soviet Union. The origination of the Diaspora"), p.36 34.078 li Stavropol Krai  26.54 li Krasnodar Krai  Grekên li Rûsyayê Ûkrayna 91.548 (2001) 77.51 li Donetsk Oblast Grekên li Ûkraynayê (Taurica) Awistralya 56.000 Grekên li Awistralyayê Kanada 20.000 Ontario, Quebec  Grekên Kanadî Kîpros 20.000 Grekên 
Kîprosê Çekya less than 3.500; 12.000 (1949–1974) Grekên Çekyayê Romanya 6.472 (2002) 14.000ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΑΣΠΟΡΑΣ , ggae.gr. Izvoarele (43.82%), Sulina (1.69%), Constanța, Bucharest Grekên Romanyayê Gurcistan 15.166 (2002) 7.41 li Kvemo Kartli  3.792 li Tbilisi  2.168 li Adjara Grekên Gurcistanê Qazaxistan 12.703 (2010) 2.160 li Karagandy
1.767 li Almaty
1.637 li Zhambyl Grekên Qazaxistanê  Ûzbêkistan 10.453 (1989) Grekên Ûzbêkistanê Ermenistan 900 (2011)2011 Armenian Census 2.000  Grekên Ermenistanê

 Mijarên têkildar 

 Romî
 Rûm (kes)

 Çavkanî 

Kategorî:Gelên kevnare yên Anatolyayê
Kategorî:Grek
Kategorî:Komên etnîk li Azerbaycanê
Kategorî:Komên etnîk li Rûsyayê
Kategorî:Komên etnîk li Ûkraynayê
Kategorî:Komên etnîk li Yewnanistanê