Pêwendiyên Rûsya û Ûkraynayê

Pêwendiyên Rûsya û Ûkraynayê ji 24'ê sibata 2022'an vir de tu têkiliyên dîplomatîk ên fermî nebûn. Federasyona Rûsyayê û Ûkraynayê niha di rewşeke şer de ne: Şerê Rûs-Ûkraynayê di sala 2014'an de piştî ketina Krîmê ya Rûsyayê ji Ûkraynayê dest pê kir. Di sibata 2022'an de, Rûsyayê di eniyek berfireh li Ûkraynayê dagir kir.

Piştî hilweşîna Yekîtiya Sovyetê di sala 1991'an de, têkiliyên dualî yên dewletên paşverû di serdemên têkilî, alozî û dijminatiyek eşkere re derbas bûn. Di destpêka salên 1990'an de, siyaseta Ûkraynayê bi daxwazên ji bo misogerkirina serwerî û serxwebûna xwe serdest bû, li dûv wê siyasetek derve ya hevkariya bi Yekîtiya Ewropayê, Rûsya û siyasetên din ên bihêz re hevseng dike.

Têkiliyên di navbera her du welatan de ji Şoreşa Rûmetê ya 2014'an vir de dijminatî ne, ku serokê hilbijartî yê Ûkraynayê Viktor Yanukovych û alîgirên wî hilweşand, ji ber ku wî red kir ku peymanek hevbendiya siyasî û bazirganiya azad bi Yekîtiya Ewropayê re îmze bike ku piraniya piştgiriya parlamena Ûkraynayê hebû. Hikûmeta Ûkraynayê ya piştî şoreşê xwest wî welatî bi paşerojek di nav Yekîtiya Ewropayê û NATO'yê de pabend bike, ku li şûna lîstika dîplomatîk a nazik a hevsengkirina berjewendiyên xwe yên aborî û ewlehiyê bi yên Rûsya, YE û endamên NATO re bidomîne. Di sala 2004'an de, Çekya, Estonya, Mecaristan, Letonya, Lîtvanya, Polonya û Slovakya tevlî Yekîtiya Ewropayê bûn, li dû wan Bulgaristan û Romanya di sala 2007'an de (li Dewleta Endam a Yekîtiya Ewropayê binêre). Hikûmeta Rûsyayê ditirsiya ku endamtiya Ukraynayê di YE û NATOyê dê dîwarê rojava yê welatên hevalbend bi rêya sînordarkirina çûna Rûsyayê bo Deryaya Spî temam bike. Ligel Korêya Başûr û Japon bi Dewletên Yekbûyî re hevalbend in, hukûmeta rûsî fikar bû ku Rûsya ji hêla hêzên potansiyel dijmin ve hatî dorpêç kirin. Piştî Şoreşa Rûmetê, Rûsyayê piştgirî da milîsên cudaxwazên li Komara Gel a Donetskê û Komara Gel a Luhanskê, ku di şer de li herêma Donbasê ya girîng a aborî ya Ûkraynayê, li ser sînorê wê yê rojhilatî bi Rûsyayê ye. Ev herêm xwedî piraniya etnîkî ya rûsî ne. Di destpêka sala 2022'an de Şerê Rûs-Ûkrayna zêdetirî 13,000 kes kuştin û hin cezayên rojavayî li ser Rûsyayê anîn.

Di sala 2019'an de, guhertin di Destûra Bingehîn a Ûkraynayê de hatin kirin, ku nevegera rêça stratejîk a welêt berbi endamtiya Yekîtiya Ewropayê û NATOyê ve hatî pejirandin. Di dirêjahiya salên 2021 û 2022'an de, avakirina leşkerî ya Rûsyayê li ser sînorê Ûkraynayê aloziyên di navbera her du welatan de zêde kir û têkiliyên dualî aloz kiriye û Dewletên Yekbûyî peyamek bihêz şand ku dê êriş bi encamên xirab li ser aboriya Rûsyayê were bersivandin. Di 24'ê sibata 2022'an de, Rûsyayê dewleta Ûkraynayê dagir kir û Ûkrayna bûye sedema têkiliyên xwe yên dîplomatîk bi cîranê xwe yê rojhilat re qut bike.

 Danasîna welat 
RûsyaÛkraynaAlaMertal95x95px112x112pxGelhe146,171,015 (Krîm jî tê de) 41,319,838 (bêyî Krîm) Rûerd Tîrbûna gelhe8/km2 (21/sq mi)73.8/km2 (191/sq mi)Demjimêr91Herêma aborî ya taybetPaytextMoskoKyîvBajarê mezinMosko (gel. 12,197,596; 20,004,462 Metro)Kyîv (gel. 2,900,920; 3,375,000 Metro)HikûmetFederala nîv-serokatiyê
komara destûrîYekpareya nîv-serokatiyê
komara destûrîZimanê fermîRûsîÛkraynîSereka olî71% Ortodoks
15% beyî-olî
10% Îslam
2% xirîstiyanên din
<1% katolîk
1% olên din34% Dêra Ortodoks a Ûkraynayê
27.6% negirêdayî yên Ortodoks
13.8% Ortodoksên Ûkraynî
8.2% Katolîkên Yewnanî ya Ûkraynî
0.7% Protestanî û Evangelîkî

0.4% Roman Katolîk
0.6% yên din
8.8% ne-mezhebî
5.6% bêyî-olîKomên etnîkî80.90% Rûs
8.75% Gelên Tirk
3.96% yên din Hind-Ewropaaxêv (2.03% Ukraynî)
3.78% Kafkasiyan
1.76% Fînî û gelê mongol û bêhtir77.8% Ûkraynayî
17.3% Rûs
4.9% yên din/ne diyarTBH (navdêr) ji IMF$1,576 trîlyon$126 trîlyonTBH (PPP) ji IMF$4,328 trîlyon$576 trîlyonTBH (navdêr) serê mirovan ji IMF$11,273 (2021)$4,384(2021)TBH (PPP) serê mirovan ji IMF$29,495 (2021)$13,943 (2021)Hêza leşkerî Hêzên Çekdar ên Rûsyayê (2020) 900,000
 Leşker 280,000
 Deryayî 150,000
 Hêzên Hewayî 165,000
 Hêzên Roket ên Stratejîk 50,000
 Hewayî 45,000
 Hêzên Operasyonên Taybet 1,000
 Hêzên Rêhesinî 29,000
 Ferman û Piştgirî 180,000
 Paramîlîter 554,000
 Parastina Sînor 160,000 (texmîn kirin)
 Parastina Federal 40,000–50,000 (texmîn kirin)
 Navenda Armanca Taybet a FSB 4,000 (texmîn kirin)
 Parastina Neteweyî 340,000 (texmîn kirin)
 Rezerve 2,000,000

Ji jor, 28,000 li Krîmê ne, di qada navneteweyî de wekî beşek ji Ukraynayê têne naskirin, û 3,000 li rojhilatê Ukraynayê hat ragihandin.

 Hêzên cudaxwaz ên rojhilatê Ukraynayê
 Komara Gel a Donetskê 20,000 (texmîn kirin)
 Komara Gel a Luhanskê 14,000 (texmîn kirin) Hêzên Çekdar ên Ukraynayê (2020) 209,000
 Leşker 145,000
 Deryayî 11,000
 Hêzên Hewayî 45,000
 Hêzên Êrîşa Hewayî 8,000
 Hêzên Operasyonên Taybet (nayê zanîn)
 Paramîlîter 102,000
 Parastina Neteweyî 60,000 (texmîn kirin)
 Parastina Sînor 42,000 (texmîn kirin)
 Rezerve 900,000Serokê rojaneVladîmîr PutînVolodîmîr ZelenskîSerokwezîrê rojaneMikhail MishustinDenîs ŞmîhalÇeka nukleerî
çalak/tevahî1,600 / 6,850 (2019)0 / 0 (2019)

 Binêre 
 Têkiliyên navneteweyî

 Çavkanî 

Kategorî:Têkiliyên dualî yên Rûsyayê
Kategorî:Têkiliyên dualî yên Ûkraynayê