Derbeya 27ê gulana 1960an li Tirkiyeyê

Derbeya 27'ê Gulan, yekemîn derbeya leşkerî ya di di 27'ê Gulana 1960'an de li dîroka Komara Tirkiyeyê pêk hat. Sakallıoğlu, Ümit Cizre. "Parameters and Strategies of Islam-State Interaction in Republican Turkey." International Journal of Middle East Studies, Vol. 28, No. 2 (May, 1996), pp. 231-251. Cambridge University Press.  URL erişim tarihi: 14 Haziran 2008. Her wiha wek Êrîşa Leşkeriya 27'ê Gulanê Jacob M. Landau, Radical Politics in Modern Turkey, BRILL, 1974. ISBN 9-0040-4016-1 "The 1960 Military Intervention and the 1961 Constitution" bölümü. an jî Şoreşa 27'ê Gulanê  tê binavkirin. Derbe ne tenê di nava zincîreya fermandariyê de pêk hat, di bin fermandariya Orgeneral Cemal Madanoğlu de bi planên 37 efserên pilebilind hat kirin. Mewziyên krîtîk ji aliyê leşker û çekên di destê van efseran de, pêşî bi bêbandorkirina asta fermandariya artêşê hatin girtin. Serokomar Celal Bayar, Serokwezîr Adnan Menderes û hin endamên hikûmetê hatin girtin. 235 general û derdora 3500 efser (piranî albay, yarbay, serdar) teqawît bûn, 147 mamosteyên zanîngehê ji kar hatin avêtin û hin zanîngeh hatin girtin. Herwiha 520 hekîm û dadger ji kar hatin dûrxistin.

 Paşbingeh 

 Daxuyaniya Kongreya CHPê û Armancên Yekem 
XIV a CHP'ê di sala 1959'an de, di kongreyê biryar hat dayîn ku ji bo hin guhertinên bi lezgînî hewcedariya welat bi wan heye ku hewl bên dayîn. Tê îdiakirin ku deklerasyona bi navê "Daxuyaniya Hedefên Destpêkê" hatiye amadekirin û bingeha Destûra Bingehîn a 1961 pêk aniye. Sernavên di nivîsa rojnameyê de wiha ne:

1. Tedawiya Wekhev, 2. II. Parlamento, 3. Dadgeha Makezagonê, 4. Pêvajoya Nûnertiya Rêjeyî, 5. Avakirina Dadgeha Bilind a Dadweran, 6. Rêziknameya Qanûna Karmendan, 7. Avakirina rejîmeke çapemenî ya ji bindestiya bêpar, 8. Xweseriya zanîngehê, 9. Garantîkirina prensîbên Ewlekariya Civakî û Dadweriya Civakî, 10. Avakirina Konseya Aborî ya Bilind. 

 Derbe 


 Konseya Ewlekariya Neteweyî 
Lijneya Giştî ya Meclisa Parastina Neteweyî ku berê bi biryarname û zagonên curbecur ji bo diyarkirina polîtikayên ewlehiya neteweyî ya welêt hatibûn avakirin, di sala 1961'an da di bin navê Lijneya Ewlehiya Neteweyî da hatin avakirin.

 Nirxandinên 
Celal Bayar (Serokkomar):Û dîsa gumana min tune ku eger 27'ê Gulanê serkeftî nebûya û nehata çêkirin, ne cûntayên di nava artêşê de ava bibûna, ne midaxeleyên 12ê adarê, 12ê îlonê dê bihatana kirin, ne jî dê demokrasî ji holê rabûna. 

 Hin encamên serdemê 

 Dadgeha Destûra Bingehîn : Di 22'ê Nîsana 1962'an de Qanûna Dadgeha Destûra Bingehîn hat qebûlkirin û di 20'ê Kanûnê de dest bi karê xwe kir. Meclîsa Damezrîner; biryara avakirina Dadgeha Destûra Bingehîn da ku çavdêriya destûrîbûna qanûnan bike. 
 Desteya Bilind a Dadweran
 Rêxistina Plansaziya Dewletê
 Saziya Radyo û Televîzyona Tirkiyeyê
 Senatoya Komarî
 TUBITAK
 Navenda Hinardeya Pêşxistinê
 Navenda Hilberîna Neteweyî
 27ê Gulanê Roja Azadî û Destûra Bingehîn
 Saziya Xêrxwaziya Leşkerî

 Çavkanî 

 Elî Fuad Başgil (werger. Mehmet Ali Sebük û İsmail Hakkı Akın), Şoreşa 27ê Gulanê û Sedemên Wê, Çapxaneya Celtüt, 1966. ISBN 975-7747-49-1
 Dundar Seyhan, Mirovê Di Siyê de, Çapxaneya Nurettin Uycan, 1966.
 Sıtkı Ulay, 27 Gulan 1960 Harbiye Weapons Per - Bîranînên Orgeneral Sıtkı Ulay, Kitapçılık Ticaret Ltd. Şti. Sti. Weşan, Rêzeya Klûba Pirtûka Êvarê, 1968.
 Orhan Erkanli, Bîranîn. . . Problems. . . Kesên Berpirsyar - 27 Gulan 1960 - 12 Adar 1971 Tirkiye , Çapxaneya Baha, 1972.
 Haydar Tunçkanat, Şoreşa 27 Gulan 1960 (Ji Diktatoriyê Berbi Demokrasiyê), Weşanxaneya Çaglayan, 1996.
 Hulusi Turgut, Bîranînên Türkeş - Dance of Falcons, ABC, 1995.
 Celal Bayar (m. Yücel A.Demirel), Rojnivîska Girtîgeha Kayseriyê, Weşanxaneya Çand û Hunerê ya Yapı Kredi, 1999.
 Numan Esin, Şoreş û Demokrasî - Bîranînên 27 Gulan, Doğan Kitap, 2005. 
 Mehmet Şukran Özkaya, Gav bi Gav, 27 Gulan, Weşanên Pêşketî, 2005.
 Talat Aydemir, Bîranînên Talat Aydemir, Weşanên Klûba Pirtûkan a Êvarê, 1968.

Kategorî:1960 li Tirkiyeyê