Metroya Londonê

Metroya Londonê, (bi inglîzî: London Underground) pergalek veguhestina gelemperî ya trênê ye ku veguhastina navbera paytexta Keyaniya Yekbûyî, London û bajarên derdorê Essex, Hertfordshire û Buckinghamshire pêk tîne. Metroya Londonê di sala 1863an de hat bikaranîn û wekî pergala herî kevn a veguhestina binê erdê ya cîhanê tê zanîn. Metroya Londonê, di cîhanê de bûye xeta yekem ku trênên elektrîkê bikar aniye. Xetên yekem ên Metroya Londonê ji aliyê pargîdaniyên cûda yên taybet ve hatin vekirin. Ji xeynî xetên trenê yên sereke, Metroya Londonê di sala 1933an de wekî beşek veguhestina gelemperî dest bi xebatê kiriye.

Di pergalê de bi giştî 270 rawestgeh hene. Tevahî dirêjahiya xetan 400 kîlomêtre ye. Di sala 2007an de, hêjmara rêwîyên metroyê salane 1 mîlyar kes zêde bû. Bi vî rengî, Metroya Londonê piştî metroya Parîs û metroya Moskowê bû sêyemîn metroya herî qerebalix li Ewropayê.

 Dîrok 
Fikra rêhesinek binerd a ku Bajarê Londonê bi navenda bajarî ve girêdide di salên 1830an de hate pêşniyar kirin. Rêhesinê Metropolitan di sala 1854an de destûr jê re hat dayîn ku xetek bi vî awayî bê avakirin. Ji bo amadekirina avakirinê, di sala 1855an de li Kibblesworth, bajarokek piçûk bi taybetmendiyên jeolojîk ên mîna Londonê, tunelek ceribandinek kurt hate çêkirin. Ev tunela ceribandinê du salan di pêşkeftina yekem trêna binerdê de hate bikar anîn û paşê, di sala 1861an de hat tije kirin. Yekem rêya trênê ya binerdê ya cîhanê, ew di Çile 1863 de di navbera Paddington û Farringdon de vebû û bi karûbarên darîn ên gazê yên ku bi lokomotîfên hilmê ve dihatin avêtin vekir. Ev wekî serkeftinek hate pêşwazî kirin, di roja vekirinê de 38,000 rêwiyan hilgirt û vagonên ji rêyên hesinî yên din deyn girt ku karûbarê rêhesina binerd zêde bike. Rêhesiniya Metropolitan District (bi gelemperî wekî Rêhesiniya Navçeyê tê zanîn) di Kanûna 1868an de ji Kensington a Başûr berbi Westminsterê vebû wekî beşek ji plansaziyek ji bo "xeleka hundurîn" a binê erdê ku stasyonên xeta sereke ya Londonê girêdide. Rêyên hesinî yên Metropolitan û Navçeyê di sala 1884an de xeta Circle qedand, bi karanîna rêbaza birrîn û vegirtinê hate çêkirin. Her du rêyên hesin berfireh bûn, Navçe pênc şax li rojava ava kir ku digihîje Ealing, Hounslow, Uxbridge, Richmond û Wimbledon û Metropolitan di dawiyê de heta Verney Junction li Buckinghamshire ji 80 km bi aliyê Baker Street û navenda Londonê ve dirêj bû.

 Xetên metroyê 
 NavDîroka despêkirinêAwaDirêjîTerminiHêjmara rawestgehanDepoRêjeya navîna hefteyê  (2017)  Average tripsper mile ×1000, 2016/17 Bakerloo line 1906 Deep tube 23.2 km14.5mi   25  401,123 117,000 8,069 Central line 1937 Deep tube 74.0 km46.0mi   49  1,021,084 288,800 6,278 Circle line 1871 Sub surface 27.2 km17.0mi   36  257,391 73,000 4,294District line 1868 Sub surface 64.0 km40.0mi   60  842,991 226,100 5,652Hammersmith & City line 1864 Sub surface 25.5 km 15.8mi   29  231,193 61,000 3,860Jubilee line 1979 Deep tube 36.2 km22.5mi   27  999,561 280,400 12,462Metropolitan line 1863 Sub surface 66.7 km42mi   34  352,464 80,900 1,926Northern line 1890 Deep tube 58.0 km36.0mi   52  1,123,342 294,000 8,166Piccadilly line 1906 Deep tube 71.0 km44.3mi   53  710,647 206,900 4,670Victoria line 1968 Deep tube 21.0 km13mi   16  955,823 263,400 20,261Waterloo & City line 1898 Deep tube 2.5 km1.5mi   2  59,492 16,900 11,267

 Çavkanî 

Kategorî:Avabûnên 1863an li Înglistanê
Kategorî:London
london