Çiyayên Hindokûşê

Hindokûş, Hindûkûş, çiyayên Hindokûşê yan jî zincîrçiyayê Hindokûşê (bi peşto: هندوکش, /kʊʃ, kuːʃ) zincîreçiyayeke Asyaya Navîn e ku 800 kilometre dirêjahiya zincîreçiyayê he ye. Zîncîreçiyayê Hindokûşê beşek ji Zîncîreçiyayê Hîmalayayê ye ku ji Efxanîstana navîn destpêdike û 800 kîlomêtre ber bi rojhilat ve dirêj dibe. Beşek ji Zincîrçiyayê Hindokûşê dikeve nava sinorên bakurê Pakistanê û başurê Tacîkistanê.

 Dîrok 
Bilindbûna bilind a çiyayan li Başûr û Asyaya Navîn xwedî girîngiyeke dîrokî ye. Di dîrokê de Qada Rêzeçiyayê Hindokûşê bûye navendeke sereke ya girîng a baweriya bûdîzmê. Hindokûş di dema êrîşên jêrparzemîna Hindistanê de wekî rê hatiye bikaranîn. Çiya herêma serekeyî ye ku rêxistinên wekê Talîban û El Qaide lê bihêz bûne. Li Geliyê Kowkchehê madenên kevn ên ku lapis lazûlî hildiberînin têne dîtin. Li bakurê Kabulê li geliyê Çemê Panjşerê û li hinek deverên wî jî zimrûdên pola cewherî têne dîtin. Li gorî Walter Schûman, li Hindokûşên Rojava bi hezaran salan çavkaniya herî zêde yê madenên baş a Lapis lazolî ye. Bûdîzm li herêma antîk ya Hindokûşê bi berfirehî belav bûye. Berhemên hunerî yên kevnar ên bûdîzmê peykerên mezin ên kevir ên bi navê Bamiyan Buddhas li dawiya başûrê û rojavayê Hindokûşê cih digirin. Ev peyker di sala 2001an de ji aliyê rêxistina îslamîst a Talîbanê ve hatine hilweşandin. Newalên Hindokûş ên başûrê rojhilat ku ber bi herêma Geliyê Indusê ve girêdayî ne, navendeke sereke bû ku ji manastiran re, zanyarên dînî yên ji deverên dûr, torên bazirganî û bazirganên binparzemîna Hindistanê ya kevnar re wargeh bûye .

 Erdnasî 
Ji aliyê erdnasî ve ev di pêkhatina parzemîna ji herêmek Gondwana ya ku li dora serdema Jurassiya Navîn nêzîkî 160 milyon sal berê ji Afrîkaya Rojhilat dûr ketî ye. Nîv parzemîna Hindî, Awistiralya û giravên Okyanûsa Hindî bêtir çikiyan, ber bi bakurê rojhilat ve çûne û parzemîna Hindî nêzîkî 55 milyon sal berê ber bi dawiya Paleosenê ve bi Plateya Avrasyayê re li hev ketine. Bi van lihevketinên parzemînan re Rêzeçiyayên Himalaya û Rêzeçiyayê Hindokûşê dertketine holê.

 Çavkanî 

Kategorî:Dîroka Pakistanê
Kategorî:Parêzgehên fizîyografîk
Kategorî:Rêzeçiya
Kategorî:Şiklên erdê yên Asyaya Başûr