Dayê dayê (stran)

Dayê Dayê straneke kurdî ye ku bi îhtimaleke mezin gotin û awazê wê ji aliyê helbestvanê kurd Gernas Koçer ve hatiye nivîsandin û paşê awaza wê ji aliyê hunermendê neteweperstê tirk Mustafa Yıldızdoğan ve hatiye dizîn û wek strana Ölürüm Türkiyem hatiye belavkirin. Ev stran heta îro wek sirûda faşîstan tê bikar anîn û muzîkjen Mustafa Yildizdogan jî ragihandiye ku wî bi xwe muzîk çênekiriye.

Li gorî hin zanînên din, ev stran ji berhemê muzîkvanekî bi navê Koçer Hecî ya sala 2004ê tê. Versiyona ku bi rengê eskitî, bi tevnî zêde (high-pitch) û bi zûbûnê tê danîn di torên civakî de dengveda û bû mijara niqaşan.

Stran herwiha mînakek e ku nîşan dide, ka çawa nasnameya kurd ji aliyê muzîkvan û hunermendên biyanî ve hatine guhertin û asîmîle kirin. Gelek stranên din ên kurdî bi vî rengî di çarçoveya kampanyaya asîmîlasyonê ya Tirkiyê û hin welatên erebî de hatine dizîn û guhartin. Li aliyê din, polemîka li ser stranê – gelo ew kurdî ye an tirkî ye – dikare wekî çalakiyek protestoyî li dijî asîmîlasyona huner û çanda kurdî were fêmkirin.

 Polemîka stranê 

Di sala 2017an de bi rêya medyayên civakî derket holê ku melodiya strana Dayê dayê ji bo strana tirk a nijadperest Ölürüm Türkiyem hatiye dizîn. Dû re hat îdia kirin koma Qamişlo di sala 1986an de konserek li bajarê Qamişlo daye û di vê konserê de strana Dayê dayê cara ewil hatiye xwendin. Ji bo vê îdîayê heta îro tu çavkaniyên pêbawer nehatine nîşandan, tevî ku îhtimaleke mezin heye ku melodiya stranê hatiye dizîn. Wek delîl, tenê qeydên orîjînal li ser kanalên cuda yên înternetê hatin belavkirin. Li gor amûrên ku tê de hatine bikaranîn û qalîteya xerab a qeydê, mirov kare bêje ku divê ev tomarek orîjînal be. Qeyda stranê dişibe gelek tomarên kurdî yên ji salên 80î û 90î: Di wê demê de çanda kurdî bi tundî dihate qedexekirin û çewsandin, lewra gelek kopiyên korsanî yên muzîka kurdî ji bo belavkirin û parastina muzîka kurdî hatin çêkirin.

Ger wisa be, melodiya Dayê Dayê di sala 1993ê de ji aliyê hunermendê nijadperest yê tirk Mustafa Yıldızdoğan ve ji bo strana Ölürüm Türkiyem hatiye dizîn. Stran wek sernavê seyemîn albûma Mustafa Yıldızdogan hat bikaranîn, ku di sala 1993 de derket. Ev asîmîlekirina nasnameya kurdî bi dizîna muzîka kurdî û bikaranîn û îstîsmarkirina wê ji bo muzîka tirkî, di dîroka hunera tirkî de gelekî berbelav e û îro jî bi awayekî aktîf tê berdewam kirin.

 Bersiva Mustafa Yıldızdoğan 

Mustafa Yıldızdoğan bixwe nexwestiye bikeve nava nîqaşan û wiha gotiye:

Lê derket holê ku li ser kasêtê wisa hatiye nivîsandin ku muzîk jî aîdî Yıldızdoğan e.

Stran heta îro di çarçoveya bûyerên siyasî (wek hilbijartin, mitîngên û hdw) de ji aliyê faşîst û dewleta tirk ve tê bikaranîn. Ev jî mînakeke din e ku çawa hêmanên nasnameya kurdî tên dizîn û ji bo rûreşkirina kurdan û ku zirardayîna psîkolojiya kurdî tên bikaranîn.

 Bersiva Gernas Koçer 

Demek şûnda helbestvan û lêkolîner Gernas Koçer bi rojnameyên cuda re kete têkiliyê û îdia kir ku wî ev stran nivîsiye. Koçer got, ji ber ku ew naxwaze di arşîvan de bi xeletî bi cih bibe û lewma dixwaze bila ew bê sererast kirin:

Versyona kevin a stranê bi dengê Gernas Koçer di nav Koma Nîştimanperwer'ê de li vir guhdar bikin (ku cudaye ji versyona "Koçer Hecî" ku li sala 2004 çêkiriye).

Ev mînak nîşan dide ku îro jî çanda kurdî bi awayekî bê rehm tê dizîn û biyanîkirin. Ev jî îspata wê yekê ye ku çanda kurdî divê bi qanûnê bê parastin.

 Gotinên stranê 

Dayê Cûdî tu bi singê min ketiye 
Wê fîşekê kezeba min hingaftiye
Çiyayê Cûdî tu bi singê min ketiye 
Wê fîşekê kezeba min hingaftiye
--
Wa bibîne cerg û milka (rast: mêlakan) kir sortiye 
Dayê dayê, kir sotiye, 
Dayê dayê, hingaftiye, 
 Lê lê dayê
--
Wa bibîne cerg û milka (rast: mêlakan) hingaftiye
Dayê dayê, kir sotiye, 
Dayê dayê, hingaftiye, 
 Lê lê dayê

Tu li min derxê li nav vê gola xwînê da
Mincela min  li veşêre li gorê da
Tu li min derxê li nav vê gola xwînê da
Mincela min  li veşêre li gorê da
--
Bibim qurban lê lê dayê vê dozê da
Dayê dayê, vê dozê da
Dayê dayê, vê dozê da
Lê lê dayê
--
Bibim qurban lê lê dayê vê dozê da
Dayê dayê, vê dozê da
Dayê dayê, vê dozê da
Lê lê dayê

Serfirazim, li her kesî dilxweştirim
Ez (ji) refê wan egîta ne lawtirim
Canfîdame, li her kesî dilxweştirim
xulfedayê (rast : xwefedayê) ji wan hevala ne çêtirim
Dayê dayê, ne lawtirim
Dayê dayê, ne çêtirim
Lê lê dayê
--
xulfedayê (rast : xwefedayê) ji wan şehîdan ne çêtirim
Dayê dayê, ne lawtirim
Dayê dayê, ne çêtirim
Lê lê dayê

 Çavkanî 

Kategorî:Stranên kurdî