Devon

Devon an Devonshire wîlayetek Înglistanê ye. Devon sêyemîn mezintirîn wîlayetên Brîtanî bû. Du qeraxên Devon hene: qeraxa bakur li rex  (), qeraxa başûr li rex La Manche (). Piraniya wîlayetê gir e, digel geliyên kûr. Erdên herî bilind  li başûr,  li bakur, û  li rojhilat in. Devon li rojhilatê Cornwall e. Devon li başûr-rojavayê Somerset û li bakurê rojavayê Dorset e.

Navê Devon yekem car di  de di sala 851-an de wekî  () xuya dibe. Navê dibe ku ji  tê. Dumnonii qebîleyek Keltî bûn ku di demên kevnar de li herêmê rûdiniştin. Li Brîtanya Romê, Exeter () bendereke girîng û baregehek leşkerî bû.

Piştî Brîtanya Romê, erdên Devonê û Cornwallê beşek ji keyaniya Brîtanî kevnar  bûn. Keyaniya Dumnonia heya destpêka sedsala 8-an hebû. Anglo-Saksonî rojhilatê Dumnonia di 658 de dagir kirin, dema ku , şahê Keyaniya Wessexê, di  de serfiraz bû. Keyaniya Wessexê di sedsala 7-an de piraniya Dumnonia-ya rojavayî bi dest xwe xist. , şahê Wessexê, epsikop destnîşan kir û li  di 705 de (niha ) katedrala çêkir. Katedrala episkopê di 909-an de çû  (niha ), lê episkop paşê di 1050-an de çû . Devon ji sedsala 11-an wîlayetek bû. Di serjimariya 1086 de, Exeter bajarê herî mezin bû.

Exeter paytexta wîlayetê bû, lê ji ber ku wîlayet pir mezin bû, gelek bender û bazarên din pêş ketin. Lîmanên girîng , , û  bûn. Bajarên sûkê her yek ji bo herêma xwe girîng bûn: , , , , , , and . Heya derengiya serdema navîn, aboriya Devon hema hema bi tevahî çandinî û masîvanî bû, bi pîşesaziya kanzayê ya piçûk. Pîşesaziyek qumaşê di dawiya serdema navîn de pêş ket. Bendera çêtirîn Plymouth e, ku gava keştiyên şer ji bo bendergehê li  pir mezin bûn bû bingeha herî girîng a . Charles II li Plymouth kelek çêkir û William III di 1692 de gemîxane keyanî ava kir.

Di 1549 de li dijî hikûmeta protestanî serhildanek katolîk hebû (). Di dema  de, Exeter bajarekî şahînşahî bû lê Plymouth bajarekî  bû. Devon piştgirî dide serhildana  (kurê Charles II). Monmouth di 1685 de, bi gemiyê hat , li wir wî dest bi serhildana xwe kir (). Devon di heman demê de piştgirî dide serhildana serfiraz ya "" (). William III ji keştîyê derkevin bejahiyê li Brixham di Mijdara 1688-an de.

Pergala veguhastina Devon di sedsala 19-an de pêşve çû. Xeta trênê ya ku ji hêla  ve hatî çêkirin di 1844 de gihîşt Exeter û di 1848 de jî çû Plymouth; her du bajar mezin bûn. Nifûsa Plymouth ji nifûsa Exeter zûtir zêde bû. Mirovan li rexê behrê dest bi tatîlê kirin. Devon bi bajarên havîngeh mîna  pîşesaziyek geştyarî pêş xist.  di destpêka sedsala 19-an de gundek 800 bû, lê di 1901-an de bajarekî geştiyar bû ku 33,000 kes lê bû. Di 2004-an de, li bajarê havîngeh , gelhe ji Exeter mezintir bû.

 Çavkanî 


Kategorî:Wîlayetên Înglistanê