Zayendên navdêrên kurmancî

Zayenda navdêran di zimanê kurdî de, beşa rêzimana kurdî ye ku li ser hebûna navdêrên mêza û nêrza û navên duzayend radiweste, bi taybetî di kurdiya kurmancî de. Di kurmancî de her navdêrek xwedî cins an jî zayendekê ye. Hin nav jî xwedî her du zayendeyan in û wek navên duzayend têne binavkirin. Mînak
Nêr Mêbabê minDayika minBirayê minXwişka minKurê minKeça minDilê minRoja minRengê minGula min

Peyv dema bi serê xwe zayendê li ser xwe nîşan nade (dayik, bav, keç, kur, heval), lê di nava hevokê de dema tê bikaranîn zayenda xwe nîşan dide (ew dayika min e, bavê min kal e, keça 10 salî, kurê herî mezin, hevala min/ hevalê me).
Azad Zal (2009). Zimanê kurdî. Enstîtuya Kurdî ya Amedê.Samî Tan (2005). Rêziman û rastnivîsa zaravayê kurmancî. Weşanên Enstîtuya Kurdî ya Stembolê.Keça Kurd (2001). Zayenda mê û nêr: Lêkolînek di giramera zimanê kurdî de (Kurmanciya Bakur). Weşanên Kovara Havîbûn, Berlîn.Husein Muhammed (2015). Cinsê rêzimanî. ZimannasDeham Ebdulfettah (2006). Nav di zimanê kurdî de Kurmancia Jorîn. Spîrêz, Dihok..

 Mê 
avahî
100px|Avahî 

Hemû avahî mê ne û qertafa -a digirin.
Hotela meBanka meKînoya meDêra me Kanîsa meMizgefta meZankoya meDibistana meGaraja me Markêta meGazînoya me Medresa meKoleja me Enstîtûya meBara me KafêtiryameDikana me Parka meBara me Yarîgeha meXestexaname  Firoşgeha me Konsulxana me Firokxana me Sînemaya me Restauranta me Zanîngeha me  

 Xweza, heyberên û seqa 
100px|seqa

Hemû navên bi rewşê baranê ve û ji ba têne, mê ne, ji bilî ba.
Barana hêrBefira spîTeyroka spîTofana reşToza reşEacaca reşBarûfa reşLehiya reşSunamiya reşBabalizka reşErdheja reşBirûska ronMija morancemda sibaGerma sibaxwinafa şebeqaŞembilîka spîDilopa spî

 Gerdûn û çavkaniyên avê 
100px

Çavkaniyên avê mê ne, ji bilî rûbar. 
Ewqiyanosa mezinDerya mezinKaniya gundîBîra me

 Stêr û gerstêrkên valahiyê 
100px
Roja meHeyva meStêra mekewkeba meMûşteliya meZûhara meOzona meBilûtoza meOranusa. me

 Xweza 
100px

Ji bilî cihên bilind wek çiya û gir, weka din cihên dinên xwezayî giştî mê ne.
Deşta mezinZozana welatDaristana mezinBîban(sehray) a mezinGizîrta mezinÇola mezinNewala kûrÇala kûr Burkana Agirî

 hemû fêkiyên daran û nava gulan 
 Fêkiyên dar û gulan 
85px|dar 

Fêkiyên daran hemû mê ne (ji bilî tirî), helbet me ne gotina fêkiyên li ser erdê kir weka gindor û zebeşan, ji ber ku ew bi daran ve nayên. 

 Fêkiyên daran 
Zerdela zer Hirmîka kesikHinara sorGûza hişikAnanasa minPirteqala minLeymûna kesik  Qespa şirînMoza zerKîviya şirînMangoya şirînBerwa minTûya şirînHêjîra şirîn Sêva sorXurma baxdaiyê

 Navên gulan 
100px
Gula ciwan Kulîlka rind Rîhana rind Punga kesikGulberoj a zer   Sosina şîrkî Nêrgiza zerYesmîna ÇiyaBeybûna rind Nisirîna rindÇîçeka rindŞilêla rind 

 Vexwarinên avî û ewên av tê de 
100px

Ava cemidî Şerbeta zerKoka tezîQehwaya germ Çaya germŞeraba sorWîskiya tezî Vodkaya reşKapoçînoya germm Bîra tezî Araqa tezîKaffiya nû

 Navên erdnîgarî 
100px

Navên xaknîgarî hemû mê ne. Peyva welat bi xwe nêr e weka (welat ê min) lê gava navê welatekî bê gotin dibe mê ango her 195 weltên di cîhanê de dibin mê. mînek (Amrîkaya mezin). Bi heman rengê peyva bajar nêr e weka (bajêr ê me) lê gava navê her çî bajar bê gotin dibe mê. mînek (Diyabekir a paytext). Bi rengekî din peyvên weka (welat û bajêr û gund,,,) nêr in. lê gava navê welatekî an gundekî  an bajarekî bê gotin ew dibina mê.

Navên BajêranQamişloka Evîndaran Dihoka RengînHewlêra PeytextSilmaniya başûrHelbça ŞehîdKerkuka babagurgirUrmiya rojhelatSina rojhelatKirmanşa rojhelatÎlama rojhelatQûçana xwersan rojhelatDiyarbekira peytext Şirnxa bakurHakariya bakurWana mazinQarsa BefirînAgiriya bakurRihaya bakurMêrdîna bakurSiwasa bakurDêrsima bakurBatilîsa bakurBatmana bakurMalatiya bakurSêrta rengînMûşa şewitî

 Amûrên muzîkê û buroyê 
 Amûr û teknolojî 
100px|PC

 Amûrên muzîkê 
Viyolona sorGîtara zerDihola mezinZurneya reşBilûra şivan Tembûra reşPiyanoya reşTimbilika reşDefa GewirÛda reş

 Amûrên şer 

100px
Çivta biçûkElxama biçûkQedîfa şerAKMa şerFîşeka we Topa mezinRimana we M24a min Tanka weSaroxa weDibaba weQedîfa weDemanca weTivinga teBêkesiya meHawina weQinasa teElxama weTêntiya we Qumbella weDoşka meRişaşa weTeyara webomba we 

 Amûrên hatûçûyînê(ji bilî bisiklêt û mator) 
100px
Firoka spîGeştiya spîTeyara spîOtobûsa reşBûsa spîErebeya spîTrêleya spîPîk-Ema spî Belama spîBarhilgira spîToyotaya reşBMWa spîTiraktora reşForda spîTexiya zerMarsidisa teş

 Amûrên girêdanê û temaşekirinê 
100px
Telefona spîFaxa spîMobeyla spîIphona reşSamsunga spîHawaiya spîSoniya spîLGa spî Mayka  telefonê Hidphona telefonêScreena telefonê Batterya telefonêCamêra telefonêLighta telefonêEnternêta me Laptopa minKompyutera meTelevîzyona meRadiyoa meSetelayta reşDicîtala meTilscopaa esmanMeykroscopa spîDûrbîna  reş

 Lêker dema wekî navdêr tên bikaranîn 
85px|verb

Lêkerên kurdî gava dibin nav hemû cinsê mê ne û qertafa -a digirin.
Çûna minHatina min Ketina minFirîna minNivîstina minMirna minJiyana minGotina minAxiftina minDîtina cwan Livîna başGazîkirina  min

 Roj, meh,sal ûdanên rojê 
100px|

Navên deman hemû mê ne, ji bilî peyva çax û zeman.
Yekşema bêKanûna paşînÇiriya paşînSala borîŞeva bûkîniyê

 Navên rojan 
Hefteya meŞemiya meYekşema meDuşema meSêşema meÇarşema mePêncşema meîniya me   

 Navên mehan 
Kanûna paşînÇiriya paşîn

 Navên demsalan 
Zivistana sarHavîna gerimPayîza îsalBihara kesik

 Dem û demjimêr 
Saniyeka nihaDeqîqeka niha Se'eteka niha Çarêkeka nihaGava teDema êvarêBêhna haŞebeqa îroSibeykeka sarNîvroyeka gerimÊvareka honikŞeveka sar

 Navdêrên ku paşgirên wek -î, -hî, -ahî, -atî, -yetî, -inî, -tî 

 Nêr 

 Berhemên ji şîr 
milk|100px
 Hemû xwarin û vexarinên ji Şîr çêdibin dibine nêr û qertafa -ê digirin. 

Şîr û hemû ew xwarinên ji şîr çêdibin 

Şîrê şirînNîvişkê meşkêDewê cemidîPenîrê spîMastê çêlikaŞoriyê Şirnexê Qişteyê spîJajiyê spî

 Cil û berg 
100px|kiras

Hemû cil û bergên em li xwe dikin nêr in, û qertafa -ê digirin (ji bilî gustîl, bezin, û zincîra ji ber ku ew ne cil û berg in). 
Kirasê  spîBlûzê spîÇakêtê spîT-şêrtê spî Şortê spîFanêrê spîŞalê spîKerkê spî Zebûnê spîDerpiyê spîNisirdanê spîQapûtê spîPenterûnê reşŞelwerê reşPîcamê reşKerkê reş

 Tiştên hişk 
100px|blok 

Tiştên hişk, ax û kevira an jî tiştên hişk, ew dibine nêr û qertafa -ê digirin 
Blokê hişk Kerpîçê hişkDîwarê hişkKavirê hişkErdê hişkTaboqê hişkTehtê hişkKaşiyê hişkMermerê hişkHelanê hişk

 Heyberên candar 
100px|Heywan

Piraniya zindiyan (heywanan) qertafa -ê digirin û nêr in, ew jî perva dibine ser şeş koman, lê koma 6ê (irregular) anku zindiyên koma 6ê hinek nêr in û hinek din mê ne.

 Firindeyên kûvî yên esmanî 
birds|100px

Koma firindeyên kîviya her hemû dibine nêr, ji bilî kevokê. Firindeyan ewên ku kûvî ne û li esmanan difirin. Me ne gotina qaz û mirîşk û ordek û elok kir, ji ber ku ew ne kûvî ne û nafirin.
Bilbilê spîBazê spîÇûkê spîŞalûlê spîLeglegê spîKundê spîKewê spîQerê spîŞabazê spîQulingê spîÇivîkê spîTûtyê spîTawsê spîFirindê spîÇekçekîlê spîSeqarê spî

 Zindiyên avî 

fish_2|100px

Koma zindiyên avî hemû nêr in ji bilî beqê û kîsalê. Beq û kîsal avî ne û li ser bejiyê jî dijîn.
Salmonê avîXerçengê avîSedafayê avîMasiyê rindOxtapûsê rindMarmasiyê dirêjTîmsahê avîKîsalê avîHespê avîNahingê avîHûtê avîDolfînê rindQirşê tirsKêvcalê avîKûçkê avîHeştpiyê avî

 Dirinde 



Koma zindiyên goştxwer û xirabker û nêçîrker, hemû nêr in, ji bilî hirçê.
Şêrê spîPilingê reşRûviyê sorhyenasê reşGurê spîTajî(y)ê reşŞabazê reşMarê jehrîDûpişkê reşTîmsahêreşNahingê şînHûtê şînHeftiyarê reşQirşê reşBazê spîHipposê giran

 Zayendên cotik an cote 

Ew zindî, mirov dikare ji hev cuda bike bo mînek mirîşk û dîkil heryek corê zindî ye, lê mirov dikar ji hef cuda bike. Mînak Dîkil nêr e û mirîşk jin e wî ya mê ye. Gay nêr e û çêle jina wî mê ye. Hesp nêr e û mîha jina wî mê ye.

Babê minDayka minBirayê minXûşka minMamê min Meta minXalê minXaleta minPismamê minDotmama minDîkilê minMirîşka minGayê minÇêleka minBeranê minMîha minHespê minMehîna min

 Zindiyên biçûk 
Kêzik ew bêrêzik, hem nêr in hem jî mê. Lê dîsan bitirriya wan nêr in pêwîstî nîn e em binvîsîn û bixwe jî ew di bêrêzik in.

 Mînakên hevokan 

PeyvênnêrBabKurBilûzKewNe NaskirîBabek(î) gotKur(î) gotBilûz(î) bîneKew(î) bîneNaskirî Babê min gotKurê zîrek gotBilûzê sor bîneKewê mezin bigire 

PeyvênmêDeyikKiçMaseQazNe Naskirî Deyik(ê) gotKiç(ê) gotMas(ê) bînQaz(ê) bigire Naskirî Deyika min gotKiça zîrek gotMasa sor bîneQaza spî bigire 

 Lîsteya koman 

 Zayend di kurmancî de wek navdêran ji hev cuda dibin. Mînakên navên Cilûbergan zayendmê ne. Bi vî awayî perave dibine ser çend koman.

koma Navên Mê koma Navên Nêrkoma neasayî(irregular) G-ZayendmêG-ZayendnêraG-Endamên Leşên mirovanKoma Wesayîtan koma Firindeyan G- Navên XwarinanG-Navên wateyîG-Zîndiyên AvêKima Demî G-CilûberganKoma Cihan G-Tiştên HişkKoma Lêkeran G- Berhemên ŞîrîKoma Vexwarinan G-Dar û gul  G-Amûran Koma Avahîyan   

 Çavkanî