Nestorî

Nestorî gelekê mesihî û aramî ye ku heta salên 1900an jî li navenda Kurdistanê bi taybetî li herêma Hekarî û Ûrmîyeyê dijiyan. Ji ber şer û komkujiyan Nestorî berê xwe didin Başûrê Kurdistanê û niha li Başûrê Kurdistanê li gelek gundan û bajaran dijîn. 

 Dîrok 
Gelê Nestorî gelekê qedîmî yê Rojhilata Navîn û Kurdistanê ye. Li sedsala 5ê de ji Mereşê belavî Kurdistanê bûn. Girêdayî dêrên rojhilatê ne.

Têkiliyên kurd û nestoriyan heta sedsala 19em jî baş bûn. Lê piştî hatina mîsyonerên rojavayî û zextên Osmaniyan têkiliyên van herdu gelan ziyaneke mezin dît.

 Yekemîn êrîş(1843) 
Yekemîn êrîşa li ser nestoriyan li sala 1843ê ji aliyê begê Botanê Bedirxan Beg û begê Hekarî Nurulah Beg ve hate kirinKürt Miliyetçiliğinin Kökeni, Tarihi ve Gelişimi, Wadie Jwaideh, r:148. Ev êrîşa Bedîrxan di nav şert û mercên têkildarî zordariya Osmaniyan pêkhat. Dewleta Osmaniyan hêdî hêdî sîstema xwe diguherand û mîrektiyên kurd ji holê radikirin. Her wiha mîsyonerên dewletên Ewropayî jî gelek tesîr li ser têkiliyên kurd û nestoriyan kir heta ku şer destpêkirî. Jixwe sedemeke vî şerî ew bû ku serokê Nestoriyan Mar Şemûn ala İngilîzan li herêma xwe bilind kiribû ku kurd jî ji vê nerazî bûn Kürdistan Tarihi, M.S. Lazarev-Ş.X. Mıhoyan, Weşanên Avestayê, r:131

 Duyemîn êrîş(1846) 
Duyemîn êrîşa li ser nestoriyan li sala 1846ê ji aliyê begê Botanê Bedirxan Beg û begê Hekarî Nurulah Beg ve hate kirin. Di vê êrîşê de keleha nestoriyan ya li gundê Aşûtê ku ji aliyê mîsyonerên Amerîkî ve hatibû çêkirin hate rûxandin

 Şerê dawîn-1915 
Di şerê cîhanî yê yekem de bi îlankirina cîhadê ji aliyê dewleta Osmaniyan, têkiliyên kurd û nestoriyan ji binî ve xerabûn. Ev herdu gel ketin nav şer de û herdu aliyan jî zerer û ziyanên mezin dîtin. Di encama cîhadê de kurdan alîgirya Osmaniyan kir. 10ê gulana 1915ê jî nestoriyan dijî Osmaniyan biryara şer wergirt İmparatorluk, Sınır ve Aşiret, Nejat Abdulla, Weşanên Avesta, 2008, r:397. Li 28ê xizîrana 1915ê jî serokê nestoriyan Mar Şamûn û gelê wî ji ber nehatina alikariya rûsan ber bi Urmiyeyê revîn.

Bi vê revînê nestorî çûn Îranê û li wir bi alikariya rûsan dest bi komkujiyan kirin. Li Mahabadê gelek kes kuştin. Li Şinoyêjî Fetah Qazî, Simkoyê Şikak, Seyîd Tahayê Şemzînî binçav kirin. Her wisa bi dûçûna hindek çavkaniyan di payîza 1916ê de li Rewandûzê 5 hezar kurd ji avêtina çiya kuştin İmparatorluk, Sınır ve Aşiret, Nejat Abdulla, Weşanên Avesta, 2008, r:401.

Kuştina Mar Şîmûn
Piştî ku li Rûsî şoreş çêbû, Rûsî ji herêmên ku dagir kirî derket û aligirên xwe bi tenê hêlan. Li derdora Urmiyê jî Nestorî li dijî mislimanan bi tenê man, her çend piştî Rûsan, Ingilîzan hîmayeta Nestoriyan kiribe jî, hêza Nestoriyan li dijî mislimanan kêm ma. Jixwe şerê kurd û nestoriyan li herêma Urmiyê destpêkir. Di encamê de 16ê adara 1918ê Simkoyê Şikak, serokê Nestoriyan Mar Şîmun dikuje. Nestorî bêser dimînin.

Li sala 1920ê nestorî bi rêberiya Axa Petros dixwast li Hekariyê bidest bixe. Ji bo vê dest bi xebatan kir.

 Serhildana Nestoriyan(1924) 
7ê gelawêja 1924ê Nestorî bi serkêşiya Axa Petros li Hekariyê waliyê bajar digirin û gelek leşkeran jî dikujin. Lê 14ê gelawêjê tirk êrîşê dibin ser Nestoriyan û gelek nestorî tên kuştin. Yên mayî, direvin Urmîyeyê. Bi dûçûna çavkaniyên tirk, ingîlîzan alîkariya hewayî di van çalakiyan de da nestoriyan Musul Komplosu, Mim Kemal Oke, WeşAna Îrfan, 2012, r:319.

 Komkujiya Sêmêlê(1933) 

 Civaka Nestorîyan 
Gelê Nestorîyan jî eşîran pêk tê. Eşîrên Nestorîyan;
 Bazî
 Cîloyî
 Tîyarî (Geliyê Tiyarê)
 Tixûma

 Mîsyonên Mesîhîyan 
 Mîsyona Ingilîzan
 Mîsyona Amerîkîyan

 Pirtûk 
 Nasturiler ya da Kayıp Kabileler, Asahel Grant, Weşanên Avesta

 Çavkanî