Dabeşbûna nîvekî

Dabeşbûna nîvekî (bi înglîzî: binary fission) an jî sakaredabeşbûn (bi înglîzî: simple division) corek ji pirbûna nezayendî ye.

Pirbûna bi dabeşbûna nîvekî bi gelemperî di zîndewerên tekxaneyî de rû dide. Bakterî, arkea, protîst û karokên havênê, mînak in bo zindewerên texaneyî ko bi dabeşbûna nîvekî pir dibin. Di dabeşbûna nîvekî de, ji dabeşbûna xaneyek, du xaneyên wekhev peyda dibe. Losos, J., Mason, K., Johnson,G., Raven, P., & Singer, S. (2016). Biology (11th ed.). New York, NY: McGraw-Hill Education. Pêvajoya dabeşbûna nîvekî li hemû zîndeweran de ne yek e, lê duhendebûna ADN-yê an jî krozoman û parvekirina zanyariyên bomaweyî bo herdu xaneyên nû, ji bo hemûyan heman e.Di pêvajoya dabeşbûna nîvekî de, zîndewer kromozom an jî ADN-ya xwe duhende dike, qebareya xaneya xwe zêde dike, paşê dabeşê du beşan dibe, her beş kopiyek ADN an jî kromozoman digire. Bi vî awayî du zîndewerên kopiyên hev peyda dibe.Britannica, The Editors of Encyclopaedia. "Binary fission". Encyclopedia Britannica, 18 Jul. 2019, . Accessed 17 August 2021.

Cudahiya dabeşbûna nivekî ji gopikkirinê ev e ko, piştê dabeşbûna nîvekî, xaneya bavan (bi înglîzî: parent cell) namîne û du xaneyên wek hev peyda dibe. Lê di gopikkirinê de ji bavan weçeyek (bi înglîzî: offspring) piçûk peyda dibe, hertim bavan ji weçeyê girtir e.

Her çiqas dabeşbûna nîvekî bi gelek aliyan ve dişibe dabeşbûna mîtozî jî, lê dîsa jî bi hin aliyan ve navbera herdu dabeşînan da cudahî heye. Herwisa şiklê dabeşbûna nîvekî di tekxaneyên navikrasteqîn (bi yewnanî: eukaryote) û navikseretayî (bi yewnanî: prokaryote) jî mîna hev nîne.

 Dabeşbûna nîvekî ya navikseretayiyan 

Bakterî û arkea (bi yewnanî: archaea) zîndewerên navikseretayî ne.

Gavên dabeşbûna nîvekî ya bakteriyan:

Duhendebûna ADN-ya bakterî û sîtokînez bi heman demê de çêdibe, loma qonaxa S tune ye. Her wîsa qonaxên profaz, metafaz, anafaz û telofazê jî tuneyê.

 ADN-ya pêçayî ya bakteriyê xwe vedike. Paşê ADN û plazmîd duhende dibin.
 Her kopiyek ADN û plazmîdê diçe cemserek xaneyê. Xane gir û dirêjtir dibe.
 Di navbera herdu ADN-yan de çêkirina diwarê xaneyê dest pê dike.
 Dabeşbûna nîvekî ya bakteriyan bê rîsên teşî çêdibe. Proteîna bi navê FtsZ (bi îngilîzî: Filamenting temperature sensitive mutant Z) xaneyê dike du beş.
 Xaneyên keçik ADN-ya xwe ya vekirî dipêçin û gilok dikin. Bi vî awayî, ji bakteriyek du bakteriyên nû yên bi ADN, rîbozom û plazmîd çêdibe.
 Herdu xaneyên nûçêbûyî, bi aliyê bomaweyî ve heman yek in.
Dabeşbûna nîvekî ya bakterîyan di demek kurt de bi lez rû dide. Li hin corên bakteriyan de dema dabeşbûna nîvekî ji 20 xulakan kêmtir e. Ango di jingehek guncav de, bakterî dikare her 20 xulekê de hêjmara xwe ducar bike. Solomon, E., Martin, C., Martin, D., & Berg, L. (2015).Biology. Stamford: Cengage Learning.

 Dabeşbûna nîvekî ya navikrasteqiyan 

Herdu endamokên xaneyên navikrasteqîn; mîtokondrî û kloroplast jî bi dabeşbûna nîvekî, di nav xaneyê de hêjmara xwe zêde dikin.Brooker, R., Widmaier, E., Graham, L., & Stiling, P. (2017). Biology (4th ed.).

 Çavkanî 

Kategorî:Pirbûna nezayendî