Azerî (gel)

Azerî (bi tirkî: Azərbaycanlılar آذربایجانلیلار), komeke ji gelê îranî ne ku zimanê xwe yê îranî ji bîr kirine û bi zimanekî tirkîya Azerbaycanê diaxivin. Piraniya azeriyan li Qefqasya û li bakurê Îranê dijin. Welatê wan Azerbaycan û zimanê wan ê îro Tirkîya Azerbaycanê ye. Li gorî texmînkirinan li tevahiya cîhanê nêzîkê 30 milyon azerî hene û nêzîkî 9 milyon azerî li Azerbaycanê dijîn. 

Piraniya azeriyan li Îranê û li Rojhilata Kurdistanê dijîn ku piştre Komara Azerbaycanê tê ku piraniya nifûsa welêt pêk tîne. Herêma wan a li Îranê, herêma Azerbaycanê, parêzgehên Azerbaycana Rojhilat, Azerbaycana Rojava, (Rojhilata Kurdistanê) Erdebîl û Zencanê vedihewîne. Azerî her wiha li parêzgehên Qezwîn û Hemedanê jî dijîn. Hêjmareke mezin ji wan jî ji ber koçberiya navxweyî ya Îranê li bajarên wekê Tehran û Kerecê bi cih bûne ku beşek mezin ji nifûsa van herêman pêk tînin.

Piraniya azeriyan misilmanên şîa ne û kêmjimarek ji wan şafiî û behayî yên sunnî ne. Piraniya wan bi tirkîya Azerbaycanê diaxivin ku beşek ji koma zimanên tirkî ya oxizî ye ku bi tirkmenî û bi tirkîya Stenbolê re têkildar e. Ev ziman di encama dagirkirin û koçberên tirkên oxizî ku li Asyaya Navendî belav bibûn û hêdî hêdî cihê zimanê azerî ya kevnar û zimanên din ên îranî yên ku li herêmê belav bibûn, girtiye.

 Zimanê tirkî yê Azerbaycanê 
Tirkiya Azerbaycanê (acemî û tatî jî jê re dibêjin) yek ji zimanên tirkî ye. Digel Komara Azerbaycanê li Îran, Tirkiye û Rusya, Li Gurcistan û li Iraqê tê bikar anîn. Nêzîkî 25 milyon kes bi Tirkiya Azerbaycanê diaxivin. 

 Diyaspora 

Nêzîkî du qat zêdetir Azerî li Îranê dijîn. Hikûmeta Îranê behsa 15 milyon Azerî li Îranê dike lê li gorî îdîayên neteweperestên Azerbaycanê jî nifûsa azeriyên Îranê 23 milyon kes e. Li gorî World Fact Book di sala 2018an, kesên azerî %14 (dora 12 mîlyon) ji nifûsa Îranê dikin. World Fact Book, Sal 2018, gelên Îranê. Li Îranê 49 Milyon Fars, 12 Milyon Azerî, 8 Milyon Kurd, 4 - 5 Milyon Lur, 3 Milyon Mazandaran û 7 Milyon kesên din.

Li gorî hin texminan niha li Tirkiyeyê derdora 800 hezar şopinerên şiîtiya dozdeh îmaman hene, lê dibe ku ev hejmar ji ya rastîn gelek cuda be. Ji bilî azeriyên tirkiyeyî, bi qasî 300 hezar hevwelatiyên Azerbaycanê li Tirkiyeyê dijîn.

 Çavkanî 

Kategorî:Azerbaycan
Kategorî:Azeriyên Îranê
Kategorî:Azerî
Kategorî:Komên etnîkî yên bi hidûdên navneteweyî hatine parkirin
Kategorî:Komên etnîk li Azerbaycanê
Kategorî:Komên etnîk li Îranê
Kategorî:Komên etnîk li Rojhilata Navîn
Kategorî:Komên etnîk li Rûsyayê
Kategorî:Komên etnîk li Tirkiyeyê